Thuyết trình học thuyết của mác về hình thái kinh tế xã hội

 Một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó phù hợp với một trình

Học thuyết Mác - Lênin

về hình thái kinh tế xã

hội

con đường đi lên CNXH ở Việt Nam

Nhĩm Lí luận Văn học

“Tôi coi sự phát triển của các hình thái kinh

tế xã hội là quá trình lịch sử - tự nhiên” (*)

C.Mác (1818 - 1883)

(*) C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004.

Hình thái kinh tế xã hội là gì?

 Một phạm trù cơ bản của chủ

nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ

xã hội ở từng giai đoạn lịch sử

nhất định, với một kiểu quan hệ

sản xuất đặc trưng cho xã hội đó

phù hợp với một trình độ nhất

định của lực lượng sản xuất và với

một kiến trúc thượng tầng tương

ứng được xây dựng trên những

quan hệ sản xuất ấy

 Bao gồm: lực lượng sản xuất,

quan hệ sản xuất và kiến trúc

thượng tầng.

5 hình thái kinh tế xã hội:

- Công xã nguyên thủy

- Chiếm hữu nô lệ

- Phong kiến

- Tư bản chủ nghĩa

- Cộng sản chủ nghĩa

- Là hình thái KTXH đầu tiên và sơ khai nhất trong lịch sử loài người

- Đặc điểm:

▪ Tư liệu lao động thô sơ, chủ yếu sử dụng đồ đá, thân cây làm công cụ lao động

▪ Cơ sở kinh tế là sự sở hữu chung về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động

▪ Là xã hội chưa có giai cấp, nhà nước và pháp luật

▪ Quan hệ sản xuất là quan hệ bình đẳng, cùng làm cùng hưởng thụ

Công xã nguyên thủy

▪ Thay thế chế độ công hữu (sở hữu chung) về

từ liệu sản xuất sang chế độ tư hữu chủ nô

▪ Thay thế xã hội không có giai cấp thành xã hội

có giai cấp và mâu thuẫn đối kháng (chủ nô -

nô lệ)

▪ Thay thế chế độ tự quản thị tộc bằng trật tự

có nhà nước của giai cấp chủ nô Giai cấp chủ

nô dùng bộ máy cai trị của mình bóc lột tàn nhẫn sức lao động của nô lệ

▪ Hình thái này cũng tạo ra kiểu nhà nước đầu tiên: Nhà nước chủ nô

Chiếm hữu nô lệ

- Giai cấp thống trị: giai cấp quý tộc - địa chủ | Giai cấp bị trị: nông nô

- Hình thức bóc lột địa tô: người nông dân được giao đất đai và canh tác trên thửa ruộng của mình, đến kì hạn nộp tô thuế cho địa chủ

- So với hình thái chiếm hữu nô lệ, hình thức lao động trong thời kì phong kiến đã tiến bộ hơn nhiều, tuy phải nộp tô thuế nhưng nông dân vẫn có thể được giữ lại phải của cải dư thừa của mình Đồng thời nhiều tầng lớp, giai cấp mới đã xuất hiện trong xã hội

Phong kiến

▪ Quyền sở hữu tư nhân và quyền tự do kinh

doanh được pháp luật bảo vệ và coi như quyền

thiêng liêng của con người

▪ Cá nhân dùng sở hữu tư nhân để kinh doanh

trong điều kiện thị trường tự do: mọi sự phân

chia của cải đều thông qua quá trình mua bán

của các thành phần tham gia vào quá trình kinh

tế

▪ Gắn với nền sản xuất công nghiệp có năng

suất lao động cao

▪ Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền sản xuất công nghiệp hiện đại gắn liền với lực lượng sản xuất

đã phát triển ở trình độ cao.

▪ Thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu: xóa bỏ những mâu thuẫn đối kháng trong xã hội, giúp gắn bó các thành viên trong xã hội với nhau vì lợi ích căn bản.

▪ Tổ chức lao động và kỷ luật lao động mới: phù hợp với địa vị làm chủ của người lao động và xóa bỏ tàn sư của tình trạng lao động bị tha hóa trong xã hội cũ.

▪ Thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động: cơ sở cho công bằng xã hội.

▪ Xây dựng nhà nước kiểu mới, nhà nước mang bản chất của giai cấp công nhân, mang bản chất nhân dân rộng rãi

và tính dân tộc sâu sắc, thực hiện quyền lực và lợi ích của nhân dân

▪ Giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột, thực hiện công bằng, bình đẳng, tiến bộ xã hội, tạo những điều kiện cơ bản để con người phát triển.

Cộng sản chủ nghĩa

Tính lịch sử - tự nhiên?

 Nguồn gốc sâu xa của sự vận động, phát triển của các hình thái kinh tế

- xã hội là ở sự phát triển của lực lượng sản xuất

 Lịch sử phát triển nhân loại vừa tuân theo những quy luật chung, vừa

rất phong phú, đa dạng.

 Quá trình phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội không tồn tại vĩnh

viễn mà chỉ tồn tại trong những giai đoạn lịch sử nhất định.

Các hình thái kinh tế - xã hội vận động, phát triển theo các quy luật

khách quan, chứ không phải theo ý muốn chủ quan của con người

- Các nhân tố chủ quan: điều kiện địa lý, tương quan lực lượng giai cấp, tầng lớp xã hội, truyền thống văn hóa, điều kiện quốc tế

Tiến trình phát triển của mỗi cộng đồng người có thể diễn ra với những con đường, hình thức phức tạp, đa dạng phong phú

Tính chất phong phú đa dạng của tiến trình phát triển các hình thái kinh tế - xã hội có thể bao hàm những bước phát triển “bỏ qua” một hay một vài hình thái kinh

tế - xã hội nhất định Tuy nhiên sự “bỏ qua” đó phải gắn với những điều kiện khách quan và chủ quan nhất định

Vai trò của nhân tố chủ quan đối với tiến

trình lịch sử Vai trò của nhân tố chủ quan đối với tiến

trình lịch sử

Tính tất yếu của con đường

đi lên CNXH ở Việt Nam?

V.I Lênin đã chỉ ra hai con đường cơ bản quá

độ lên chủ nghĩa xã hội:

Con đường thứ nhất: quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội Đây là con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội đối với các nước tư bản phát triển

Con đường thứ hai: quá độ lên chủ nghĩa xã hội thông qua nhiều khâu trung gian, nhiều bước quá độ Đây là con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội đối với các nước lạc hậu, kinh tế kém phát triển

V.I Lênin đã chỉ ra hai con đường cơ bản quá

độ lên chủ nghĩa xã hội:

Con đường thứ nhất: quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội Đây là con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội đối với các nước tư bản phát triển

Con đường thứ hai: quá độ lên chủ nghĩa xã hội thông qua nhiều khâu trung gian, nhiều bước quá độ Đây là con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội đối với các nước lạc hậu, kinh tế kém phát triển

V.I.Lê-nin

(1870 - 1924)

Đảng ta luôn luôn kiên định con

đường tiến lên chủ nghĩa xã hội là phù

hợp với xu hướng của thời đại và điều

kiện cụ thể ở nước ta

Đảng ta luôn luôn kiên định con

đường tiến lên chủ nghĩa xã hội là phù

hợp với xu hướng của thời đại và điều

kiện cụ thể ở nước ta

Hoàn cảnh lịch sử thế giới:

Dù chủ nghĩa xã hội bị khủng hoảng và sụp đổ, nhưng đó là sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội tập trung, quan liêu, bao cấp, chứ không phải chủ nghĩa xã hội với tính cách là một xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản chưa hết vai trò lịch sử, và đang đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhất

là khoa học và công nghệ, nhưng những thành tựu chủ nghĩa tư bản tạo ra, đến lượt nó lại trở thành cái phủ định chủ nghĩa tư bản Và vì vậy, lựa chọn con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội là phù hợp với xu hướng của thời đại và hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam

Hoàn cảnh lịch sử trong nước:

-Ngay từ khi thực dân Pháp xâm lược, trong những năm 1858 - 1930, có hàng trăm phong trào khởi nghĩa của các sĩ phu yêu nước nhưng đều bị thực dân Pháp đàn áp tàn bạo Nguyên nhân chính là chưa có một đường lối cứu nước đúng đắn, hệ tư tưởng tiên tiến, khoa học và cách mạng

-Tháng 6/1911, Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước Bôn ba qua nhiều nước trên thế giới, vừa lao động, vừa học hỏi, Người đã tìm thấy con đường duy nhất đúng đắn để cứu nước, giải phóng dân tộc Đó là tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

-Cách mạng tháng 10 Nga thành công đã mở ra thời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới, mở đường cho các dân tộc bị áp bức như Việt Nam

-Thực tiễn cách mạng của nước ta hơn 80 năm qua, tiêu biểu là CMT 8 thành công, thành lập nước VNDCCH là tổng hợp của các cao trào cách mạng → thắng lợi có ý nghĩa lịch sử củng cố vững chắc cho con đường đi lên CNXH của dân tộc

Chủ nghĩa xã hội mà chúng ta đang xây dựng:

-Do nhân dân lao động làm chủ;

- Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu;

- Có nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc;

- Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân;

- Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ

- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới"

Thời kì quá độ lên CNXH

ở Việt Nam?

 Để có chủ nghĩa xã hội phải có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại do cuộc cách mạng khoa học và công nghệ mang lại Do nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế phổ biến là sản xuất nhỏ, lao động thủ công là chủ yếu  phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

 Đây cũng là yếu tố có ý nghĩa quyết định chống lại "nguy cơ tụt hậu xa hơn

về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới"

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ

 Sự phát triển của lực lượng sản xuất phải gắn liền với việc xác lập quan hệ sản xuất phù hợp Đảng ta chủ trương sử dụng "nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, nhiều thành phần kinh tế"

 “Thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa"

Kết hợp giữa phát triển lực lượng sản xuất với xây dựng quan hệ sản xuất

phù hợp trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội

 Không ngừng đổi mới hệ thống chính trị, nâng cao vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân và vì dân; nâng cao vai trò của các tổ chức quần chúng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 Phát triển văn hóa, xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc nhằm không ngừng nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân; phát triển giáo dục, đào tạo

nh ằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài; giải quyết tốt các vấn

đề xã hội, thực hiện công bằng và dân chủ trong đời sống xã hội

Kết hợp giữa kinh tế với chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội

Lời chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng cộng sản Việt Nam, NXB CTQG, HN, 2001, tr.53.

“Đường lối đổi mới trong đó kết hợp kinh tế thị trường với kế hoạch, tiến lên chủ nghĩa xã hội trên cơ sở công nhận sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế là con đường của những

vọng rằng Đảng cộng sản Việt Nam và nhân dân Việt Nam, đã từng chiến thắng trong cuộc đấu tranh đầy gian khổ trước đây, sẽ thành

công trước thách thức mới trên chặng đường