Tìm hiểu pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa

Ở nước ta, việc nghiên cứu bản chất kinh tế, cơ chế tổ chức và hoạt động cũng như các quy định của pháp luật có liên quan tham khảo học tập kinh nghiệm của nước ngoài đề hoàn thiện hệ th

Đề bài: Tìm hiểu pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa

BÀI LÀM

Mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa là một hoạt động thương mại

có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa, bảo hiểm

và chia sẻ rủi ro đối với các nhà sản xuất, kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường việc hình thành và phát triển hoạt động này ở nước ta trong thời điểm hiện nay là yêu cầu cần thiết nhằm tạo ra một thị trường mới cho trao đổi hàng hóa phát triển trong điều kiện hoàn thiện các hoạt động thương mại phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, tự do kinh doanh và hội nhập nền kinh tế quốc

tế Dưới góc độ pháp lý, mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa trong luật thương mại Việt Nam là một chế định hoàn toàn mới Các quy định của luật tại chế định này đã bắt đầu ghi nhận hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa là một trong các hoạt động thương mại và được nhà nước bảo đảm thực hiện Tuy nhiên, các giai đoạn này chỉ dừng ở mức độ là các quy định khung, xác định các nguyên tắc cho việc hoàn thành mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa Ở nước ta, việc nghiên cứu bản chất kinh tế, cơ chế tổ chức và hoạt động cũng như các quy định của pháp luật có liên quan tham khảo học tập kinh nghiệm của nước ngoài đề hoàn thiện hệ thống pháp luật về mua bán hàng hóa qua sở giao dịch phù hợp với thực tiễn nước ta là một yêu cầu tất yếu đặt ra cho cơ quan nhà nước trong thực hiện chức năng quản lý vĩ mô nền kinh tế nói chung và các hoạt động thương mại nói riêng

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Một số quy định về mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

1.Khái niệm mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được hiểu là hoạt động thương mại theo đó các bên thỏa thuận thực hiện việc mua bán một lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định qua sở giao dịch hàng hóa theo những tiêu chuẩn của

sở giao dịch hàng hóa với giá được thỏa thuận tại thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàng được xét tại một thời điểm trong tương lai

Từ khái niệm ta có thể thấy mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa có những điểm riêng biệt so với mua bán hàng hóa thông thường Đó là:

Mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa, sở giao dịch có tư cách là người trung gian giữa các bên trong giao dịch.

Đối tượng giao dịch là hàng hóa có cung cầu lớn và thường xuyên có sự biến động về giá trên thị trường.

Việc mua bán hàng hóa được thực hiện theo các tiêu chuẩn nhất định do sở giao dịch hàng hóa quy định gồm các tiêu chuẩn về loại hàng hóa, số lượng, giá cả, thời hạn giao kết hợp đồng và thời hạn giao hàng tại một thời điểm trong tương lai.

Mục đích của mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa là tìm kiếm lợi nhuận do sự chênh lệnh giá giữa lúc ký kết và lúc giao hàng và bảo hiểm rủi ro về giá.

Đây là những điểm để ta có thể phân biệt được hoạt động mua bán hàng hóa

và mua bán hàng hóa qua sở giao dịch

2.Đặc điểm của mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Chủ thể tham gia vào hoạt động mua bán hàng háo qua sở giao dịch bao gồm bên bán và bên mua, bên cạnh đó còn có một số chủ thể đặc biệt mà hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường không có.Trong thị trường mua bán hàng hóa tương lai có tổ chức có ba chủ thể chính tham gia là các nhà giao dịch, nhà môi giới

và khách hàng.

Nhà giao dịch là những thành viên tham gia vào hoạt động mua bán hàng hóa kỳ hạn quyền chọn cho chính bản thân họ, giao dịch từ chính tài khoản của họ

Họ tham gia với mục đích đầu cơ hoặc tự bảo hiểm sự rủi ro cho mình và thường

là các nhà kinh doanh hay nhà sản xuất lớn, am hiểu về mua bán kỳ hạn quyền chọn.

Nhà môi giới là một loại thương nhân ở sở giao dịch hàng hóa, có thể là một nhà buôn độc lập hoặc đại diện cho một công ty môi giới lớn Họ thực hiện các giao dịch cho những người không phải là thành viên của sở giao dịch để kiếm tiền bằng cách thu một khoản tiền gọi là phí hoa hồng của người mua hoặc bán các hợp đồng

kỳ hạn hoặc quyền chọn khi họ tham gia vào mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Khách hàng là người bán hoặc người mua tham gia vào giao dịch hàng hóa tương lai thông qua nhà môi giới Khách hàng ủy thác cho nhà môi giới thực hiện việc mua bán tại sở giao dịch trên cơ sở thiết lập một hợp đồng môi giới thực hiện việc mua bán hàng hóa tại sở giao dịch trên cơ sở thiết lập một hợp đồng môi giới Sau đó, người môi giới sẽ bảo đảm với sở giao dịch về việc thực hiện hợp đồng được ký cho khách hàng bằng việc chính nhà môi giới là người ký hợp đồng.

Bên cạnh đó còn có một số chủ thể khác là các nhà tư vấn thực hiện việc phân tích thị trường lập báo cáo, cho ý kiến tư vấn hoặc đưa ra các đề xuất về việc mua bán hợp đồng kỳ hạn cho một số người nào đó và thu phí dịch vụ, các đại lý

giao dịch được cấp phép làm đại lý cho công ty môi giới hàng hóa sau việc môi giới các lệnh mua bán từ khách hàng

3.Đối tượng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Hàng hóa mua bán qua sở giao dịch hàng hóa là những hàng hóa mang những đặc điểm riêng biệt và được thực hiện như sau:

+) Những hàng hóa có sự biến động lớn về giá trong thị trường giao ngay Sự tiềm ẩn nguy cơ biến động lớn về giá buộc các nhà sản xuất và các nhà chế biến phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ nên biến động giá theo một xu hướng nào đó Điều đó thúc đẩy họ tham gia vào thị trường kỳ hạn và quyền chọn để tự bảo hiểm tức là chuyển rủi ro về giá sang các nhà nắm rủi ro chuyên nghiệp và cho phép có một cơ chế giá phục hồi.

Hàng hóa đưa vào mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa còn là loại hàng hóa thu hút được khối lượng lớn các bên tham gia và không có bên nào chi phối được thị trường.

Hiện nay, đối với giao dịch kỳ hạn có thể thông kê được gần 100 loại hàng hóa được mua bán trên các sở giao dịch hàng, tuy nhiên có những loại hàng hóa không được giao dịch nhiều, thậm chí một số loại không được giao dịch trong một thời gian dài.

Theo thông lệ quốc tế, hàng hóa giao dịch tại sở giao dịch hàng hóa phải đảm bảo điều kiện tiêu chuẩn hóa về chất lượng và độ lớn giá trị được giao dịch.

4.Hình thức mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Hình thức mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được thực hiện trên

cơ sở hợp đồng, gồm hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn.

+)Hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận theo đó bên bán cam kết giao và bên mua cam kết nhận hàng hóa tại một thời điểm hoặc một thời hạn trong tương lai theo hợp đồng Sự khác biệt lớn nhất giữa hợp đồng kỳ hạn và các hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường khác là việc giao hàng được thỏa thuận tại một thời điểm trong tương lai và giá cả đã được xác định tại thời điểm giao kết hợp đồng Đây là hợp đồng để mua bán hàng hóa được giao và thanh toán vào một ngày nhất định trong tương lai nhưng theo giá thỏa thuận hiện tại Về nguyên tắc khi đã giao kết hợp đồng kỳ hạn các bên có nghĩa vụ thực hiện việc giao, nhận hàng và thanh toán khi đến hết hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng Tuy nhiên, trong hợp đồng này các bên có thể thỏa thuận việc bên mua có thể thỏa thuận cho bên bán một khoản tiền bằng mức chênh lệnh giữa giá thỏa thuận trong hợp đồng và giá thị trường do sở giao dịch hàng hóa công bố tại thời điểm hợp đồng được thực hiện và không phải nhận hàng bên bán có thể thanh toán cho bên mua một khoản tiền bằng mức

chênh lệnh giữa giá thỏa thuận trong hợp đồng và giá thị trường do sở giao dịch hàng hóa công bố tại thời điểm hợp đồng được thực hiện và không phải giao hàng.

Mua bán hàng hóa theo hợp đồng này giúp thương nhân hoặc nông dân hạn chế được rủi ro do biến động giá, bảo vệ được lợi nhuận hợp đồng này thích hợp với việc bán các hàng hóa mà giá cả thường biến động vì tại thời điểm giao hàng

dù giá có lên hay xuống thì hàng hóa vẫn được giao theo giá được “ chốt” lệnh từ

trước.

Ví dụ: Tháng 6 /2006 thương nhân A ký hợp đồng bán 1000 tấn cà phê với giá

600 USD/ tấn giao hàng vào tháng 12/2006 Sau đó, dự đoán giá cà phê có thể tăng cao thương nhân A sẽ vào sở giao dịch hàng hóa ký hợp đồng kỳ hạn mua 1000 tấn

cà phê cũng với giá 600 USD/tấn giao hàng tháng 12/2006 Đến thời điểm giao hàng giá cả tăng lên 750USD/tấn Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa thực thương nhân

X lỗ 150USD/ tấn Nếu giá cả giảm xuống 550USD/ tấn thì thương nhân X đã lãi 50 USD/ tấn Như vậy, thương nhân đã tránh được khoản lỗ của hợp đồng mua bán hàng hóa thực bằng khoản lời có được từ hợp đồng kỳ hạn trong sở giao dịch hàng hóa.

+)Hợp đồng quyền chọn

Hợp đồng quyền chọn là thỏa thuận theo đó bên mua có quyền được mua hoặc bán một hàng hóa được xác định với mức giá định trước và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này Bên mua có quyền chọn thực hiện hoặc không thực hiện việc mua bán hàng hóa đó Như vậy, bên mua quyền hoàn toàn có quyền chủ động trong việc mua hoặc bán hàng hóa và quyết định thực hiện quyền chọn sẽ tùy thuộc vào biến động giá cả trên thị trường của hàng hóa đó tại thời điểm thực hiện hợp đồng.

Ví dụ: anh B sản xuất ngũ cốc, đã mua quyền chọn bán Đến kỳ hạn giao hàng nếu giá cả trên thị trường giao ngay cao hơn giá cố định trong hợp đồng thì anh B

có quyền hủy hợp đồng và tự do bán ngũ cốc của mình trên thị trường Ngược lại, nếu giá thực tế trên thị trường vào lúc thực hiện hợp đồng tụt xuống thấp hơn giá trị chi trong hợp đồng thì anh B có thể bán số ngũ cốc đó theo hợp đồng với người đã bán hợp đồng tự chọn.

Hợp đồng kỳ hạn khác với hợp đồng tự chọn ở chỗ, hợp đồng tự chọn chỉ đặt nghĩa vụ duy nhất vào một bên, hợp đồng tự chọn chỉ có lợi cho bên quyền chứ không có nghĩa vụ bắt buộc phải mua hay bán hàng hóa đã nếu tại thời điểm trong tương lai Nếu người mua lựa chọn thực hiện quyền này thì người bán của hợp đồng lựa chọn có nghĩa vụ thi hành tức là mua hoặc bán theo hợp đồng.

+)Nội dung cơ bản của hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được thực hiện một cách thường xuyên, chuyên nghiệp với những đòi hỏi cao về trình độ chuyên môn nghiệp vụ thông thường các điều khoản trong hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được quy định với những ràng buộc chặt chẽ, có tính chất tiêu chuẩn hóa các điều khoản chủ yếu trong hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa giúp cho việc giao kết hợp đồng được thuận lợi và đảm bảo an toàn

về mặt pháp lý, hạn chế rủi ro cho các chủ thể tham gia Mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa các điều khoản quan trọng được tiêu chuẩn hóa trong hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch bao gồm: tên hàng, chất lượng, giá trị hợp đồng, thời gian giao hàng và địa điểm giao hàng.

5 Vai trò của hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

Qua thực tiễn tồn tại và phát triển đã chứng minh được tầm quan trọng của thị trường hàng hóa tương lai đối với nền kinh tế thế giới nói chung và đối với từng quốc gia nói riêng Hiện nay việc giao dịch hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa ngày càng gia tăng mạnh mẽ là một chỉ số cho thấy giá trị của giao dịch tương lai.

+)Đối với các nhà sản xuất kinh doanh

Đối với người mua đó là bảo hiểm việc giá giao ngay có thể lên cao và đối với người bán đó là bảo hiểm giá có thể xuống quá thấp Mục tiêu của việc tự bảo hiểm

giá lên mà người mua sử dụng là để “ cố định” giá.

Ví dụ: H là nhà chế biến cà phê cần 50 000 tấn cà phê trong tháng 10 năm

2010, nhà chế biến có thể mua hàng vào ngày hôm nay và bảo quản hàng háo cho đến tháng 10 năm 2010 hoặc nhà chế biến có thể đợi đến tháng 10 và mua hàng trên thị trường giao ngay Nếu thực hiện theo cách thứ nhất, nhà chế biến sẽ phải bỏ ra một chi phí rất lớn để bảo quản hàng hóa, còn nếu thực hiện theo cách thư hai thì nhà chế biến có thể sẽ gặp phải rủi ro về giá cả vì lúc đó giá cả có thể lên Trong trường hợp này nhà chế biến có thể tham gia vào thị trường kỳ hạn mua theo giá cả của ngày hôm sau bằng việc ký hợp đồng ngay từ hôm nay bằng cách này nhà chế biến sẽ không phải bỏ chi phí bảo quản hàng hóa và có thể tránh được rủi ro về giá

do việc giá cả của hàng hóa tăng quá cao.

Đối với người bán mục tiêu tham gia thị trường hàng hóa tương lai là để tự bảo hiểm giá bán Nếu thấy giá giao ngay là chấp nhận được thì người bán sẽ tự bảo hiểm giá xuống bằng cách ký hợp đồng kỳ hạn trước kỳ thu hoạch thực sự.

Tương tự như vậy, trong hợp đồng quyền chọn người mua quyền chọn tự bảo hiểm giá bằng cách bỏ một khoản tiền để mua quyền, coi như đó là phí bảo hiểm Người mua không dùng đến quyền chọn và tiền bán quyền thu chính là lợi nhuận.

Bên cạnh đó thị trường hàng hóa giao sau còn đem lại cho các nhà sản xuất kinh doanh những thuận lợi khác như đem lại cơ hội vay vốn của ngân hàng, tính

toán những thuận lợi khác như chi phí sản xuất, cho phép đưa ra kế hoạch sản xuất tốt ngay cả khi có sự biến động về giá, ổn định được lợi nhuận thông qua tự bảo hiểm giá của hàng hóa, đặc biệt đối với hàng hóa khó bảo quản thì mua bán hàng hóa giao sau sẽ là một công cụ hết sức hữu hiệu.

Vai trò của thị trường hàng hóa tương lai đối với các nhà sản xuất và kinh doanh trong xã hội là rất to lớn Đó chính là nhờ chức năng tự điều khiển và chức năng thông tin của nó.

-Đối với nền kinh tế

Thị trường hàng hóa giao sau giúp cho các tác nhân kinh tế trong xã hội có một nền kế hoạch sản xuất kinh doanh hợp lý hơn, quá trình sản xuất lưu thông hàng hóa được đẩy mạnh Đồng thời thị trường hàng hóa giao sau đưa đến thương mại tập trung hàng hóa tại đây thông tin về việc cung cầu cơ bản đối với một loại hàng hóa được phổ biến Những yếu tố này giúp bình ổn cung cầu trên thị trường

từ đó ổn định được giá cả hàng hóa trong xã hội.

Giá cả chính xác và ổn định dẫn đến phân bổ nguồn lực tối ưu vì cả người tiêu dùng lẫn người sản xuất đều có quyết định tốt hơn về hàng hóa được tiêu thụ sản xuất, thời điểm sản xuất, thời điểm tiêu thụ thích hợp.

- Đối với cơ quan quản lý nhà nước

Thông qua sở giao dịch hàng hóa cơ quan quản lý nhà nước nắm được các diễn biến của thị trường, từ đó có thể dự đoán được chiều hướng phát triển tương lai của nền kinh tế, định ra các giải pháp phòng ngừa thích hợp, hạn chế các diễn

biến bất lợi cho nền kinh tế, tránh được cú “ sốc” do thị trường gây ra Mặt khác,

qua thị trường hàng hóa giao sau nhà nước thể hiện vai trò quản lý của mình đối với thị trường cũng như đối với nền kinh tế.

Tóm lại, thông qua việc tìm hiểu một cách khái quát về khái niệm, đặc điểm

và vai trò của thị trường hàng hóa giao sau chúng ta đã có thể hiểu được phần nào

về chúng từ đó sẽ giúp các nhà làm luật có những quy định phù hợp trong việc ban hành các văn bản pháp luật góp phần đưa hoạt động mau bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa vào trong thực tế đời sống kinh tế của nước ta.

II Thực trạng Việt Nam về mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa

1.Pháp luật về mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa.

Đối tượng của mua bán hàng hóa qua sở giao dịch là hàng hóa So với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường thì có một số đối tượng giao dịch mà hoạt động mua bán hàng hóa thông thường không có như mua bán về lãi suất, chứng khoán, chỉ số…Hiện nay, có thể thống kê được gần 100 loại hàng hóa được mua bán trên các sở giao dịch hàng hóa hiện nay, đó là những hàng hóa được giao kết với số lượng lớn và có sự biến động về giá ví dụ như các loại nông sản: gạo, cà phê, ngũ cốc…, vàng , kim loại màu, len thô…Hàng hóa được giao dịch tại sở giao dịch

hàng hóa có thể chưa hiện hữu vào thời điểm giao kết hợp đồng Ở một số nước sàn giao dịch của sở giao dịch mua bán rất nhiều hàng hóa nhưng có một số nước chỉ thực hiện việc mua bán hàng hóa là nông sản.

Luật thương mại và nghị định số 158/2006/NĐ-CP không quy định cụ thể về hàng hóa được giao dịch tại sở giao dịch hàng hóa và theo quy định của Nghị định

số 158/2006/NĐ-CP thì danh mục hàng hóa giao dịch tại sở giao dịch hàng hóa sẽ

do bộ trưởng bộ thương mại công bố trong từng thời kỳ và sở giao dịch chỉ thực hiện hoạt động mua bán thuộc danh mục hàng hóa được công bố.Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, chúng ta có những mặt hàng nông sản có tỷ trọng xuất khẩu cao trên thế giới như gạo, điều, cà phê…Đây chính

là thế mạnh của chúng ta khi tiến hành hoạt động giao dịch tái sở giao dịch hàng hóa.

Đối với hợp đồng quyền chọn, đối tượng không phải là hàng hóa mà là quyền-quyền chọn mua, quyền chọn bán một loại hàng hóa Trong mua bán hàng hóa qua sở giao dịch còn có một giao dịch cũng khá đặc biệt mà chỉ trong mua bán hàng hóa qua sở giao dịch mới có, đo chính là giao dịch mua bán vị thế của các bên theo hợp đồng

Ví dụ N là người có nhu cần mua 6000 tấn gạo vào tháng 5 Hợp đồng đã được ký nhưng đến tháng 4 thị trường thay đổi N không còn nhu cầu mua hàng nữa

N đã đến sở giao dịch và đặt lệnh bán 6000 tấn gạo vào tháng 5 với kỳ hạn 1 tháng, Trong quan hệ thứ nhất N với vai trò là người mua, nhưng đến quan hệ thứ hai N lại đóng vai trò là người bán.

2.Pháp luật về chủ thể giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa

-Thành viên kinh doanh

Nhiệm vụ của thành viên kinh doanh là thực hiện các hoạt động mua bán hàng hóa cho khách hàng và hưởng thù lao ủy thác hoặc thành viên kinh doanh có thể tự mình thực hiện hoạt động để hưởng lợi nhuận Điều kiện để trở thành thành viên kinh doanh, tư cách pháp lý, nhiệm vụ và quyền hạn của thành viên kinh doanh đã được quy định cụ thể tại Điều 21, 22, 23 Nghị định số 158/2006/NĐ-CP của chính phủ ngày 28/12/2006.Quy luật của pháp luật Việt Nam cũng khá tương đồng với pháp luật của một số nước trên thế giới như luật mua bán hàng hóa nông sản ở Hàn Quốc, Singapore…

-Thành viên môi giới

Đó là các thương nhân thực hiện viêc môi giới mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa và được hưởng thù lao theo hợp đồng môi giới Hoạt động của thương nhân môi giới mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa được quy định

cụ thể tại Điều 69 luật thương mại và Điều 19, Điều 20 nghị định số

158/2006/NĐ-CP của chính phủ Điều kiện để trở thành thương nhân môi giới khá tương đồng

với điều kiện trở thành thương nhân kinh doanh Điểm khác biệt duy nhất là vốn pháp định của thương nhân môi giới nhỏ hơn so với thương nhân kinh doanh Thương nhân môi giới mua bán hàng hóa qua sở giao dịch chỉ được phép thực hiện các hoạt động môi giới mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa và không được phép là một bên của hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch Quy định này nhằm ngăn chặn việc thương nhân môi giới là người trung gian có điều kiện thuận lợi để trục lợi, xâm phạm đến lợi ích của các bên trong hợp đồng và làm biến dạng quan hệ mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa Tuy nhiên theo

em thì một thương nhân được phép hoạt động môi giới mua bán hàng hóa qua sở giao dịch tức là họ đã có đủ năng lực tài chính và am hiểu kinh doanh, do vậy nên cho phép hiểu đồng thời họ cũng được tự giao dịch cho bản thân mình với tư cách

là nhà giao dịch Chỉ nên quy định cấm các thương nhân môi giới thực hiện giao dịch một bên, chứ không nên cấm cả việc họ có thể trở thành khách hàng hay nhà giao dịch thiết lập hợp đồng cho bản thân mình

Thương nhân mua bán hàng hóa qua sở giao dịch có nghĩa vụ đóng tiền ký quỹ tại sở giao dịch hàng hóa để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ phát sinh trong quá trình hoạt động môi giới mua bán hàng hóa Mức ký quỹ do sở giao dịch hàng hóa quy định Điều 70 luật thương mại 2005 quy định các hành vi bị cấm đối với thương nhân môi giới hàng hóa qua sở giao dịch Các hành vi bị cấm đối với thương nhân môi giới chủ yếu tập trung vào các hành vi lôi kéo, lừa dối khách hàng hoặc bất hợp tác với khách hàng Đây là các hành vi xâm hại trực tiếp tới quyền lợi của khách hàng, làm ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh lành mạnh, bởi vậy việc quy định các hành vi nghiêm cấm đối với hoạt động của các thương nhân môi giới là hết sức cần thiết.

-Các bên tham gia mua bán hàng hóa qua sở giao dịch

Tham gia vào quan hệ mua bán hàng hóa qua sở giao dịch còn có cả bên bán

và bên mua hay còn gọi là khách hàng Đó có thể là các tổ chức, cá nhân có nhu cầu mua bán hàng hóa, hoặc các chủ thể khác tham gia để kiếm lời thông qua việc

mua bán trao tay các hợp đồng đã ký kết Họ có thể không nhất thiết phải là thương nhân Pháp luật Việt Nam không quy định về các bên tham gia, điều này

đồng nghĩa với việc tất cả các chủ thể nếu thỏa mãn các diều kiện để tham gia giao dịch dân sự và điều kiện của sở giao dịch hàng hóa đặt ra đều có thể trở thành chủ thể trong quan hệ mua bán hàng hóa qua sở giao dịch Nhìn chung, tham gia vào quan hệ mua bán hàng hóa qua sở giao dịch chủ yếu là những nhà sản xuất, kinh doanh lớn có sự am hiểu về vấn đề này, điều này giống như ở pháp luật các nước trê thế giới.

-Vai trò của sở giao dịch

Nghị định 158/2006/NĐ-CP đã quy định rất cụ thể về sở giao dịch hàng hóa tại Chương II Chức năng của sở giao dịch là cung cấp duy trì một nơi mua bán cụ thể, tại đây hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn được các thành viên sở giao dịch mua

và bán, thúc đẩy hoạt động mua bán kỳ hạn và quyền chọn của các thành viên, đề

ra các quy tắc, quy chế để điều hành hoạt động kinh doanh hàng hóa giao sau diễn

ra tại Sở giao dịch và giám sát việc thực thi các quy tắc, quy chế đó.

3.Pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch

-Hợp đồng kỳ hạn

Theo quy định tại khoản 2 Điều 64 luật thương mại năm 2005 quy định thì “ hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận, theo đó bên bán cam kết giao và bên mua cam kết nhận hàng tại một thời điểm trtong tương lai theo hợp đồng.”

Điểm khác nhau giữa hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường là các bên giao kết hợp đồng và thỏa thuận giá cả vào thời điểm hiện tại nhưng việc giao hàng và thanh toán lại diễn ra vào một thời điểm trong tương lai Hợp đồng kỳ hạn chứa đựng yếu tố rủi ro cao hơn so với hợp đồng mua bán thông thường nhưng bên bán và bên mua nhiều khi lại tìm kiếm lợi nhuận trên cơ

sở biến động của thị trường đó Trong hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường khi ký kết hợp đống các bên thường gặp gỡ trực tiếp nhau để thảo luận các điều khoản của hợp đồng, không phải qua trung gian và các bên thường hiểu rõ về nhau Trong hợp đồng kỳ hạn, các bên có thể không biết nhau và cũng không nhất thiết phải gặp nhau vì việc mua bán thông qua một cơ quan trung gian đó là sở giao dịch Đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường các bên có thể mua bán tất cả các loại hàng hóa mà pháp luật không cấm đối tương rất rộng còn trong hợp đồng kỳ hạn đối tượng của hợp đồng chỉ là những hàng hóa được sở giao dịch quy định nên đối tượng hẹp hơn rất nhiều.

Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng kỳ hạn

Luật thương mại 2005 quy định rất cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa qua sở giao dịch Đối với hợp đồng kỳ hạn Điều

65 Luật thương mại 2005 quy định quyền và nghĩa vụ của ác bên trong hợp đồng gồm nghĩa vụ giao hàng và nghĩa vụ thanh toán của các bên Khoản 1 Điều 65 quy

định “ trường hợp ngừoi bán thực hiện việc giao hàng theo hợp đồng thì bên mua co nghĩa vụ nhận hàng và thanh toán” Như vậy, bên bán có nghĩa vụ giao hàng và

bên mua có nghĩa vụ nhận hàng và thanh toán

Khoản 2 Điều 65 quy định “ trường hợp các bên có thỏa thuận về việc bên mua có thể thanh toán bằng tiền và không nhận hàng thì bên mua phải thanh toán cho bên bán một khoản tiền bằng mức chênh lệch giữa giá thỏa thuận trong hợp đồng và giá thị trường do sở giao dịch hàng hóa công bố tại thời điểm hợp đồng được thực hiện” Theo quy định này thì các bên có thỏa thuận về việc bên mua có thể

thanh toán bằng tiền và không nhận hàng theo hợp đồng thì bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán một khoản tiền bằng mức chênh lệch giữa giá thỏa thuận trong hợp đồng và giá thị trường do sở giao dịch công bố tại thừoi điểm hợp đồng được thực hiện Đây chính là khoản tiền bồi thường mà bên mua phải trả cho bên bán khi không thực hiện nghĩa vụ nhận hàng theo hợp đồng

Theo khoản 3 Điều 65 “ trường hợp các bên có thỏa thuận về việc bên bán có thể thanh toán bằng tiền và không giao hàng thì bên bán phải thanh toán cho bên mua một khoản tiền bằng mức chênh lệch giữa giá thị trường do sở giao dịch hàng hóa công bố tại thời điểm hợp đồng được thực hiện và giá thỏa thuận trong hợp đồng.” Như vậy, bên bán hoặc bên mua có thể thanh toán một khảon tiền cho bên

kia khi không thực hiện nghĩa vụ giao hàng Quy định tại Điều 65 đã xác định quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc giao hàng và thanh toán thoe hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán một khoản tiền khi thỏa thuận hình thức thành toán và việc không thực hiện giao hàng theo hợp đồng.

-Hợp đồng quyền chọn

Theo quy định tại khoản 3 điều 64 luật thương mại “ hợp đồng về quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán là thỏa thuận, theo đó bên mua quyền có quyền được mua hoặc được bán một hàng hóa xác định với mức giá định trước ( gọi là giá giao kết) và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này( gọi là tiền mua quyền) Bên mua có quyền chọn thực hiện hoặc không thực hiện việc mua hoặc bán hàng hóa đó.”

Đối với các hợp đồng thông thường đối tượng của hợp đồng là hàng hóa, có thể là hữu hình hoặc vô hình và người mua có thể sở hữu nó trên thực tế Nhưng trong hợp đồng quyền chọn, đối tượng là quyền- quyền chọn mua hay chọn bán

một hàng hóa Khoản 1 Điều 66 quy định “ bên mua quyền chọn hoặc quyền chọn bán phải trả tiền mua quyền chọn để trở thành bên giữ quyền chọn mua hoặc giữ quyền chọn bán Số tiền phải trả do các bên thỏa thuận.” Như vậy nghĩa vụ của bên

mua quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán là phải thanh toán khoản tiền mua quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán là phải thanh toán khoản tiền mua quyền

chọn cho bên kia theo đúng số tiền mà các bên đã thỏa thuận Khoản 2 Điều 66 quy định “ Bên giữ quyền chọn mua có quyền mua nhưng không có nghĩa vụ phải mua hàng hóa đã giao kết trong hợp đồng.” Bên giữ quyền mua có quyền mua hàng,

nhưng không có nghĩa vụ phải mua hàng hóa đã giao kết trong hợp đồng do đó ngay cả khi bên giữ quyền mua không mua hàng hóa như đã giao kết trong hợp đồng thì đó cũng không phải là vi phạm hợp đồng.

Khoản 3 điều 66 cũng quy định về quyền và nghĩa vụ của bên giữ quyền chọn bán và bên mua tương tự như quyền và nghĩa vụ của bên giữ quyền chọn mua và bên bán quy định tại khoản 2 điều 66 Khoản 4 điều 66 còn bảo vệ quyền