Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và luật hải quan của Việt Nam về cơ bản đã được xây dựng phù hợp với những qui tắc và định chế của pháp luật kinh tế quốc tế, góp phần quan trọng tron
Trang 1MỤC LỤC
Trang
A. LỜI MỞ ĐẦU………2
B. NỘI DUNG………3
I. TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU………….3
1 Khái niệm thuế nhập khẩu và pháp luật về thuế nhập khẩu….3 1.1 Thuế nhập khẩu – Khái niệm, đặc trưng và vai trò………… 3
1.2 Khái niệm và nội dung khái quát của pháp luật thuế nhập khẩu ……… 4
2 Thực trạng thực thi pháp luật thuế nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay………5
II. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC THI PHÁP LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY…… 8
1 Tình hình kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế……….8
2 Xu hướng và trào lưu hội nhập kinh tế quốc tế……… 9
3 Chính sách kinh tế, thương mại của quốc gia………10
4 Nhu cầu của ngân sách nhà nước………11
5 Ý thức của chủ thể nộp thuế………11
6 Năng lực quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền…… 12
III. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY VIỆC THỰC THI PHÁP LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU CÓ HIỆU QUẢ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY……… 13
C. KẾT LUẬN……… 15
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………16
Trang 2A LỜI MỞ ĐẦU
Trong thời đại ngày nay, hội nhập là một xu thế tất yếu của mọi quốc gia trong đó có Việt Nam ta Hội nhập kinh tế đồng nghĩa với việc các quốc gia dỡ bỏ những hàng rào thuế quan giúp lưu thông hàng hóa trở nên thuận lợi hơn Điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia, đặc biệt là thuế nhập khẩu
Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu được Quốc hội thông qua ngày 14 tháng 5 năm 2005 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2006 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và luật hải quan của Việt Nam về cơ bản đã được xây dựng phù hợp với những qui tắc và định chế của pháp luật kinh tế quốc tế, góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế đối ngoại và yêu cầu thu ngân sách nhà nước Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật thuế nhập khẩu nói riêng, luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu nói chung trong thời gian qua còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục Vậy điều gì là nguyên nhân? Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đó đến việc thực thi pháp luật thuế nhập khẩu như thế nào?
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng Phân tích những yếu tố ảnh
hưởng đến việc thực thi pháp thuế nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay Tuy
nhiên, đây là một đề tài khó, một vấn đề mang tính thời sự nên với vốn kiến thức ít ỏi của em sẽ chưa phản ánh được một cách đầy đủ các yếu tố Do đó, bài viết của em sẽ còn có nhiều thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý, bổ sung của các thầy cô giáo bộ môn để bài viết của em được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3B NỘI DUNG
I TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU
1 Khái niệm thuế nhập khẩu và pháp luật về thuế nhập khẩu
1.1 Thuế nhập khẩu – Khái niệm, đặc trưng và vai trò
Theo quan niệm chung, thuế là khoản tiền do các tổ chức, cá nhân nộp cho nhà nước để góp phần chia sẻ gánh năng chi tiêu với Nhà nước trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội Theo đó, có nhiều cách hiểu khác nhau
về khái niệm thuế nhập khẩu, tùy thuộc vào từng góc độ tiếp cận
Xét về phương diện kinh tế, thuế nhập khẩu được quan niệm là khoản đóng góp bằng tiền của tổ chức, cá nhân vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật, khi họ có hành vi nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ qua biên giới một nước Xét về phương diện pháp lý, thuế nhập khẩu có thể hiểu như
là một quan hệ pháp luật phát sinh giữa nhà nước (người thu thuế) với tổ chức, cá nhân (người nộp thuế), về việc tạo lập và việc thực hiện các quyền
và nghĩa vụ pháp lý cho các bên trong quá trình thu thuế nhập khẩu
So với các loại thuế nội địa thì thuế nhập khẩu có nhiều điểm khác biệt
Đó là:
- Thuế nhập khẩu có đối tượng chịu thuế là các hàng hóa được phép vận chuyển qua biên giới
- Thuế nhập khẩu không hoàn toàn là thuế trực thu hay thuế gián thu
- Thuế nhập khẩu có chức năng đặc trưng là bảo hộ sản xuất trong nước
và điều tiết hoạt động nhập khẩu
Cũng giống như bất kỳ loại thuế nào, thuế nhập khẩu cũng thể hiện 3 vai trò cơ bản: tạo nguồn thu cho ngân sách; điều tiết hoạt động kinh tế; hướng dẫn tiêu dùng trong xã hội Tuy nhiên, xuất phát từ đặc trưng của thuế nhập khẩu là đánh vào các hàng hóa nhập khẩu và sau đó được cấu thành
Trang 4trong giá cả của hàng hóa nên loại thuế này còn có một vai trò khá đặc thù,
đó là bảo hộ nền sản xuất trong nước và chống lại xu hướng cạnh tranh không cân sức giữa hàng hóa trong nước với hàng hóa ngoại nhập
1.2 Khái niệm và nội dung khái quát của pháp luật thuế nhập khẩu
1.2.1 Khái niệm
Pháp luật thuế nhập khẩu là danh từ pháp lý dùng để chỉ tập hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình đăng kí, kê khai, tính thuế, nộp thuế, quyết toán thuế, hoàn thuế, miễn giảm thuế và xử lý các vi phạm, tranh chấp về thuế nhập khẩu, phát sinh giữa Nhà nước và người nộp thuế
1.2.2 Nội dung khái quát của pháp luật thuế nhập khẩu
Theo quy định tại Điều 3 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, người nộp thuế là cá nhân, tổ chức có hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế nhập khẩu theo quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Một
cá nhân, tổ chức chỉ được xem là người nộp thuế nhập khẩu khi chủ thể đó thỏa mãn 2 điều kiện: là người trực tiếp đứng tên làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa với nước ngoài; hàng hóa do chủ thể đó nhập khẩu với nước ngoài thuộc đối tượng chịu thuế nhập khẩu theo quy định của pháp luật về nhập khẩu
Chủ thể có thẩm quyền thu thuế nhập khẩu là nhà nước nhưng trên thực
tế, thẩm quyền này thường được thực hiện bởi nhiều cơ quan nhà nước khác nhau Cơ quan có thẩm quyền tổ chức việc thu thuế nhập khẩu là Tổng cục hải quan Các cơ quan khác có trách nhiệm cùng phối hợp với Tổng cục hải quan trong việc hành thu thuế nhập khẩu: Bộ tài chính, Kho bạc nhà nước, Tổng cục thuế, Ủy ban nhân dân các cấp…
Các căn cứ làm phát sinh quan hệ pháp luật về thuế nhập khẩu:
Trang 5- Các quy phạm pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế về thuế nhập khẩu;
- Các sự kiện pháp lý
Căn cứ tính thuế nhập khẩu bao gồm:
- Trị giá hải quan;
- Thuế suất
Theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, trình tự thủ tục hành thu thuế nhập khẩu bao gồm các bước sau:
- Kê khai thuế nhập khẩu;
- Kiểm hóa, giám định hàng hóa, tính thuế và thông báo thuế;
- Nộp thuế và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế nhập khẩu
2 Thực trạng thực thi pháp luật thuế nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay
Nhìn chung, luật thuế nhập khẩu hiện nay đã phù hợp với các nguyên tắc và nền tảng pháp lí chung của các chế định kinh tế quốc tế, góp phần hình thành nền tảng pháp lí quan trọng, thúc đẩy phát triển kinh tế đối ngoại của Việt Nam Luật thuế nhập khẩu đã tạo nguồn thu quan trọng trong tổng thu ngân sách nhà nước, tác động tích cực trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành sản xuất trong nước
Luật thuế nhập khẩu đã phát huy vai trò của mình trong việc bảo hộ một cách hiệu quả những mặt hàng có thế mạnh sản xuất trong nền sản xuất nội địa như các sản phẩm từ sản xuất nông nghiệp hay các ngành sản xuất còn non trẻ khác xét điều kiện trong nước còn chưa thể đáp ứng các tiêu chuẩn
kỹ thuật cũng như chất lượng so với các quốc gia khác trên thế giới như ngành sản xuất ô tô…
Trang 6Tuy nhiên, luật thuế nhập khẩu cũng còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế trong quá trình thực thi Mức thuế suất thay đổi liên tục dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng Mức thuế suất hiện nay của VN là 17.8%, cao hơn rất nhiều so với các nước đang phát triển khác là thành viên của WTO như: Trung Quốc 10.1%, Grudia 6.61% ; Estonia 7.93% Trong tiến trình hội nhập, biểu thuế suất của VN nhìn chung còn phản ánh khuynh hướng thực hiện chức năng bảo hộ và thu ngân sách là chính
Vấn đề xác định giá trị hải quan trong nhập khẩu hàng hóa theo thông lệ quốc tế vẫn còn hẹp về phạm vi áp dụng, hiệu quả chưa cao, nhiều trường hợp không tạo ra sự công bằng, tự do trong thương mại
Hệ thống pháp luật còn chưa đồng bộ, còn nhiều qui định chồng chéo chưa thống nhất, gây nhiều khó khăn trong việc áp dụng Chẳng hạn như: Theo qui định tại điều 15 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu về thời hạn nộp thuế đã qui định rõ thời hạn nộp thuế Tuy nhiên theo điều 28 khoản 1 luật hải quan sửa đổi bổ sung thì qui định về kiểm tra, đăng kí hồ sơ lại lấy tiêu chuẩn chấp hành tốt pháp luật hải quan Ngoài ra không có sự thống nhất giữa qui định của luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và luật quản lí thuế về tỉ lệ số tiền nộp phạt đối với trường hợp nộp chậm tiền thuế Cụ thể theo điều 23 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu thì tỉ lệ này là 0.1% còn theo điều 106 luật quản lí thuế là 0.05%
Một ví dụ khác: một qui định gây nhiều khó khăn trong áp dụng đó là qui định về thuế suất thông thường không quá 70% thuế suất ưu đãi Điều này đã gây những cách hiểu không thống nhất dẫn đến việc áp dụng không chính xác
Trong thời gian qua, các doanh nghiệp VN chịu rất nhiều thiệt thòi trong các vụ kiện chống bán phá giá ở nước ngoài và cũng chịu những bất lợi lớn khi các doanh nghiệp nước ngoài bán phá giá trên thị trường VN Để
Trang 7đối phó với tình trạng này, pháp luật về thuế nhập khẩu đã co những qui định về thuế để tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối
xử Mặc dù chúng ta đã có 2 pháp lệnh về chống trợ cấp và pháp lệnh về chống bán phá giá nhưng những qui định này vẫn chưa phát huy tác dụng trên thực tế hầu như không được áp dụng Lí do những văn bản chưa qui định cụ thể, một số qui định còn chưa phù hợp và VN vẫn chưa được các thành viên WTO công nhận là một nước có nền kinh tế thị trường Do vậy quá trình áp dụng những qui định này cũng khá khó khăn Pháp luật hiện hành qui định về bộ hồ sơ hải quan nhiều hơn so với công ước Kyoto 4 loại
đó là: Chứng thư giám định, bản kê khai chi tiết hàng hóa, hợp đồng mua bán hàng hóa, tờ khai tri giá hải quan Qui định mới về việc không truy thu đối với hàng hóa thuộc diên truy thu nếu chuyển nhượng lại cho chủ thể được miễn hoặc xét miễn thuế nhập khẩu để tránh những hiện tượng tiêu cực trong thực tiễn (Điểm a khoản 1 điều 21 nghị định 149/2005/NĐ-CP) Qui định này dẫn đến hiện tượng các đối tượng thuộc diện chịu thuế câu kết với
tổ chức cá nhân thuộc diện miễn thuế hoặc xét miễn thuế hoặc cán bộ hải quan làm hồ sơ gỉa để không bị truy thu thuế Với sự ra đời của luật quản lí thuế 2006 đã ghi nhận một cách cụ thể trình tự thu tục về kê khai thuế nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu, truy thu thuế nhập khẩu, hoàn thuế…Vì vậy những qui định trong luật thuế nhập khẩu về những thủ tục này trở nên không cần thiết nữa thậm chí còn gây ra sự chồng chéo, không đồng nhất Thực trạng thực thi pháp luật thuế nhập khẩu ở Việt Nam được nêu trên chịu sự ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố mà chúng ta sẽ cùng phân tích ở phần tiếp theo Thực tế này đặt ra một vấn đề cấp thiết là phải hoàn thiện hơn nữa pháp luật thuế nhập khẩu để việc thực thi có hiệu quả cao hơn
Trang 8II NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC THI PHÁP LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Có thể thấy việc thực thi luật thuế nhập khẩu trong thực tế chịu tác động của rất nhiều các yếu tố khác nhau Trước tiên là sự ảnh hưởng đến việc của các yếu tố khách quan như tình hình phát triển của nền kinh tế, chính trị quốc tế cũng như của quốc gia; sự ảnh hưởng của các chính sách kinh tế của quốc gia Đồng thời việc thực thi luật có hiệu quả hay không đồng nghĩa với việc phải xây dựng, ban hành ra một hệ thống pháp luật thuế đáp ứng được các đòi hỏi của thực tế Điều này phụ thuộc vào các nhà làm luật, trình độ lập pháp cũng như những cam kết quốc tế mà VN gia nhập Trong qua trình thực thi pháp luật thuế nhập khẩu, vai trò của các cơ quan chức năng thực hiện việc thu thuế cũng như ý thức của những đối tượng nộp thuế cũng đóng một vai trò quan trọng Sau đây chúng ta cùng đi tìm hiểu từng yếu tố tác động đến việc thực thi thuế nhập khẩu cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng
1 Tình hình kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế
Tình hình kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế ở một thời kì nhất định là yếu tố có ảnh hưởng quyết định đến nội dung chính sách thuế nhập khẩu và nội dung pháp luật thực định về thuế nhập khẩu trong giai đoạn đó Điều này hoàn toàn dễ hiểu bởi lẽ suy cho cùng chính sách và pháp luật về thuế nhập khẩu chỉ là tấm gương phản chiếu thực trạng tình hình kinh tế và
xã hội trong nước và quốc tế mà thôi Xuất phát từ nhu cầu đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích chung của từng quốc gia với lợi ích riêng của từng doanh nghiệp, từng cá nhân và hộ gia đình, chính sách thuế nhập khẩu trong từng thời kỳ có thể sẽ được xây dựng và thực hiện theo hướng thiên về mục tiêu bảo hộ; mục tiêu tăng thu ngân sách và mục tiêu tự do hóa thương mại
Trang 9Việc thực thi pháp luật thuế nhập khẩu qua đó sẽ được thực hiện nghiêm túc nếu như tình hình kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế ổn định Ngược lại, nếu tình hình kinh tế, chính trị trong nước và quốc tế bất ổn định thì việc thực thi pháp luật thuế nhập khẩu một cách có hiệu quả sẽ rất khó khăn Chủ thể nộp thuế sẽ có cơ hội để trốn thuế, khai báo không đúng
sự thật Còn phía các cơ quan thu thuế thì sẽ không kiểm soát được chính xác lượng hàng hóa nhập khẩu và số thuế phải thu Bên cạnh đó, tình trạng nhận hối lộ, quan liêu, cửa quyền…của các cơ quan thu thuế cũng là những hiện tượng đáng lo ngại
Pháp luật thuế nhập khẩu có mục tiêu quan trọng là công cụ khuyến khích, hỗ trợ và bảo vệ nền sản xuất trong nước Việc ban hành, sửa đổi, bổ sung pháp luật thuế nhập khẩu cần căn cứ vào tình trạng phát triển của nền sản xuất trong nước, sức cạnh tranh của hàng hóa nước mình trên trường quốc tế Trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, các quốc gia cần phải nghiên cứu đánh giá những lợi thế so sánh trong từng ngành hàng, xác định mức độ bảo hộ…đối với những hàng hóa có uy tín trên thị trường quốc tế có khả năng cạnh tranh cao thì không cần bảo hộ mà lấy đó làm cơ
sở cho việc đàm phán về thuế quan với các nước khác
2 Xu hướng và trào lưu hội nhập kinh tế quốc tế
Xu hướng và trào lưu hội nhập kinh tế quốc tế có ảnh hưởng quan trọng đến nội dung, chính sách thuế nhập khẩu của quốc gia trong từng giai đoạn
cụ thể Đối với Việt Nam, những thay đổi lớn lao và quan trọng trong chính sách thuế nhập khẩu thực sự đã được khởi động từ năm 1998 (để thực hiện cam kết giảm thuế theo quy định của AFTA) và gần đây nhất là những thay đổi trong chính sách thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu đến từ Hoa
Kỳ, nhằm thực hiện các cam kết giảm thuế theo hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ Hầu hết những thay đổi này đều được thể chế hóa thành các
Trang 10quy định của pháp luật về thuế nhập khẩu, nhằm đảm bảo tính khả thi và tính hiện thực cho các chính sách đó trong thực tiễn
Hội nhập kinh tế quốc tế đồng nghĩa với việc mở rộng quan hệ buôn bán hàng hóa qua biên giới các quốc gia Nhập khẩu hàng hóa là một nhu cầu tất yếu của các quốc gia có nền kinh tế đang phát triển Đặc biệt, Việt Nam là một nước có số lượng hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài khá lớn
Về phía các nhà lập pháp, việc hoàn thiện pháp luật về thuế nhập khẩu nhằm thực thi pháp luật thuế nhập khẩu một cách có hiệu quả trở nên một vấn đề cấp bách hơn bao giờ hết Nó vừa phải đảm bảo mang lại lợi ích cho quốc gia vừa phải hài hòa với pháp luật của các nước có quan hệ nhập khẩu hàng hóa
3 Chính sách kinh tế, thương mại của quốc gia
Hiện nay, có hai xu hướng: Một là bảo hộ mậu dịch, nâng cao khả năng cạnh tranh cho các ngành sản xuất trong nước Xu hướng thứ hai là tự do hóa thương mại Cắt giảm tiến tới dỡ bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan của xu hướng tự do hóa thương mại Quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng về hội nhập kinh tế quốc tế, tích cực hội nhập để hoàn thiện nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng cơ sở vật chất tiến lên chủ nghĩa xã hội Đồng thời đảm bảo tối đa hóa lợi ích từ các công cụ thuế, tối thiểu hóa các chi phí trong quá trình hội nhập, đồng thời phù hợp với thông lệ quốc tế Những cam kết về thuế quan mà Việt Nam tham gia ký kết hoặc sẽ tham gia ký kết là nội dung quan trọng thể hiện mức độ hội nhập của quốc gia Các cam kết này là cơ sở để điều chỉnh các quan hệ kinh tế tài chính trong nước với nước ngoài và giữ vai trò chi phối đối với nội dung các quy định của pháp luật về việc thực thi pháp luật thuế nhập khẩu Cần phải hoạch định, thống nhất và xây dựng phù hợp với các cam kết quốc tế, xây dựng lộ trình cắt giảm phù hợp và phản ánh đầy đủ, chính xác chính sách