Tác động của dư luận xã hội đối với pháp luật nói chung và ý thức pháp luật nói riêng

Thực trạng xã hội chúng ta có nhiều vấn đề đáng quan tâm, những vấn đề mang tính thời sự nóng bỏng, có liên quan đến lợi ích của cộng động xã hội sẽ là tâm điểm chú ý cho cộng đồng từ mộ

MỤC LỤC

A.Đặt vấn đề ……… 3

B.Giải quyết vấn đề ……… 4

I.Định nghĩa dư luận xã hội ……… 4

II.Tính chất của dư luận xã hội ……… 5

1.Tính khuyh hướng ……… 5

2.Tính lợi ích ……… 6

3.Tính lan truyền ……… 7

4.Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi ……… 7

5.Tính tương đối trong phản ánh thực tế của dư luận xã hội ………… 10

III.Tác động của dư luận xã hội đối với pháp luật nói chung và ý thức pháp luật nói riêng ……… 11

1.Trong lĩnh vực lập pháp ……… 11

2.Trong lĩnh vực hành pháp ……… 12

3.Trong lĩnh vực tư pháp ……… 13

4.Trong giáo dục ý thức pháp luật ……… 14

C.Kết luận vấn đề ……… 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A, Đặt vấn đề

Từ xưa đến nay, dư luận xã hội luôn là một vấn đề chiếm vị trí quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, nó đã xuất hiện từ lâu trong lịch

sử, hình thành, tồn tại và phát triển cùng với quá trình vận động, phát triển của bản thân xã hội loài người Thực trạng xã hội chúng ta có nhiều vấn đề đáng quan tâm, những vấn đề mang tính thời sự nóng bỏng, có liên quan đến lợi ích của cộng động xã hội sẽ là tâm điểm chú ý cho cộng đồng từ một sự kiện được đưa ra đó cộng đồng sẽ bày tỏ những nhận xét, đánh giá, thái độ của mỗi người, hay cái đó còn gọi là dư luận xã hội Dư luận xã hội có vai trò và ý nghĩa vô cùng lớn,là đòn bẩy cho sự phát triển của cả văn hóa và các lĩnh vực kinh tế chính trị khác Dư luận xã hội có chức năng điều hòa các mối quan hệ xã hội, chức năng giáo dục, chức năng giám sát và tư vấn.Ba chức năng nói trên của dư luận xã hội có tác động rất lớn tới sự hình thành nhận thức của cộng đồng, sự ổn định các yếu tố nền tảng của một đất nước Dư luận xã hội có sự tác động đối với lĩnh vực pháp luật, nhưng đồng thời pháp luật cũng có sự tác động trở lại với

dư luận xã hội, đặc biệt là đối với ý thức pháp luật Nhất là trong tình hình hiện nay, tính dân chủ, bình đẳng của con người ngày càng được nâng cao và coi trọng, nên các vấn đề dư luận xã hội cũng ngày càng trở nên phức tạp Việc nghiên cứu về vấn đề này đã trở nên hết sức cần thiết để có thể hiểu và hoàn thiện hơn kiến thức về dư luận xã hội Vì vậy em đã chọn đề tài: “Phân tích các tính chất cơ bản của dư luận xã hội, cho ví dụ minh hoạ ở tùng tính chất? Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật” làm đề tài tìm hiểu Chỉ khi

nào người ta biết và hiểu được về bản chất, những tính chất của nó người ta mới

có thể từng bước lật giở những trang tiếp theo

B, Giải quyết vấn đề:

I, Định nghĩa dư luận xã hội.

Có thể nói dư luận xã hội là trạng thái, ý thức xã hội bao gồm thái độ của

con người đối với các sự kiện và sự việc hiện thực của xã hội, đối với hoạt động của các nhóm, các tổ chức xã hội khác nhau Đó chính là kết quả của quá trình thảo luận xã hội Quá trình thảo luận dài hay ngắn và theo hình thức nào tùy theo bối cảnh kinh tế - chính trị - xã hội – văn hóa và tính thuần nhất của mỗi quốc gia

Đây là một hiện tượng thuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội, nó đã xuất hiện từ khi có loài người,nó tồn tại cho đến bây giờ và với cấp độ ngày càng cao thông qua ngôn ngữ là chủ yếu Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ thì sự phát triển của dư luận xã hội đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm trong xã hội

Thuật ngữ dư luận xã hội gắn liền với tên tuổi của người đầu tiên sử dụng

nó là nhà xã hội học: J.Solsbery (người Anh), lần đầu tiên ông dùng thuật ngữ

public opinion Thuật ngữ dư luận xã hội có rất nhiều định nghĩa, trong số tất cả

các định nghĩa đó đều nói đến nội dung chính của khái niệm này, bao gồm: dư luận xã hội là tập hợp những ý kiến, quan điểm, thái độ mang tính phán xét của nhiều người trước một thực tế nhất định; sự phán xét đó chỉ nảy sinh khi trong

xã hội nổi lên những vấn đề thời sự, liên quan đến lợi ích chung của cộng đồng

xã hội; vấn đề thời sự đó phải thu hút được sự quan tâm chú ý của đông đảo dư luận xã hội Tựu chung lại của tất cả những ý kiến trên, người ta đưa ra một định nghĩa mang tính tương đối cho khái niệm này là: Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất pháp xét, đánh giá của các nhóm xã hội, của xã hội trước những vấn đề mang tính thời sự có liên quan đến lợi ích chung của cộng đồng xã hội, thu hút sự quan tâm của đông đảo mọi người và được thể hiện trong nhận định hay hành động thực tiễn của họ Dư luận xã hội lúc đầu có thể bao gồm nhiều luồn ý kiến khác nhau nhưng khi lan càng rộng thì càng thống nhất về một quan điểm hoặc theo một vài hướng cơ bản

II Tính chất của dư luận xã hội

Tính chất của dư luận xã hội có quyết định rất nhiều đến xã hội Nói đến tính chất, dư luận xã hội có 5 tính chất Sau đây em xin đi sâu vào từng tính chất và lấy ví minh họa để làm rõ những tính chất đó

1 Tính khuynh hướng

Trong xã hội thái độ của dư luận đều có thể khái quát theo một khuynh hướng nhất định Tính khuynh hướng biểu thị sự thống nhất hay xung đột của xã hội Đồ thị phân bố dư luận xã hội theo kiểu hình chữ U là trong xã hội có hai loại quan điểm đối lạp, mâu thuẫn với nhau, hình chữ J biểu thị sự thống nhất Khi thể hiện qua đồ thị hình chữ J sẽ thể hiện sự thống nhất của những loại quan điểm tán thành hoặc phản đối, tán thành khi sự việc đó phù hợp với lợi ích cộng đồng xã hội còn khi những quan điểm phản đối là khi dư luận xã hội thấy vấn đề

đó trái với lợi ích của cộng đồng xã hội

Chẳng hạn như khi bộ giáo giục trình quốc hội về dự án tăng học phí cho sinh viên đại học thì có rất nhiều ý kiến trái chiều từ phía dư luận xã hội, có cả ý kiến tham gia của các bậc phụ huynh có sự góp ý của đông đảo sinh viên Có ý kiến cho rằng nên tăng học phí là đúng để nâng cao trách nhiệm của sinh viên đối với

số tiền mà mình phải bỏ ra, nhưng cũng có những ý kiến phản đối gay gát vấn

đề này họ cho rằng việc tăng học phí là tạo thêm khoảng cách phân hóa giàu nghèo và là mất cơ hội của nhũng người tài nhưng không có điều kiện đi học

2 Tính lợi ích.

Tính lợi ích của dư luận xã hội chỉ xảy ra khi sự việc, hiện tượng đó liên quan trực tiếp đến lợi ích của xã hội hay của một nhóm xã hội Tính lợi ích của

nó được nhìn nhận trên hai phương diện là lợi ích vật chất và lợi ích về tinh thần Lợi ích vật chất được biểu hiện rõ khi nó quan hệ với các hoạt động kinh tế

và sự ổn định cuộc sống của người dân Chẳng hạn chính sách tăng mức thưởng cho sinh viên đạt học bổng đã thu hút sự quan tâm của đông đảo sinh viên các trường đại học và chuyên nghiệp, đồng thời với sự lớn lên của dư luận về vấn đề này cũng là một tác động không nhỏ cho quá trình phấn đấu của sinh viên

Lợi ích tinh thần được đề cập khi các vấn đề, các sự kiện đang diễn ra đụng chạm đến hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội, các phong tục tập quán, khuân mẫu hành vi ứng xử văn hóa của cộng đồng Gần đây nổi lên nhiều vụ án giết người dã man mà chủ thể gay án lại thường là người yêu của nạn nhân vì những

lí do ghen tuông mù quáng mà dẫn đến những hành động vô nhân đạo Những cái tên như Lê Văn Luyện hay Nguyễn Đức Nghĩa đã làm cho cả dư luận xôn xao về những giá trị đạo đức truyền thống đã và đang bị tha hóa nhất là trong giới trẻ, những cái tên đó làm cho chúng ta liên tưởng thấy những con người bị lòng ích kỉ,tiền bạc và những vật chất làm mờ mắt, làm biến thái Có rất nhiều luồng ý kiến về những vấn đề này và đang ngày càng thu hút sự quan tâm của toàn xã hội trong việc tích cực lên án và có biện pháp giáo dục những đối tượng trong lứa tuổi vị thành niên Từ đó có thể thấy những giá trị lợi ích về mặt tinh

thần là vấn đề rất quan trọng và thu hút được rất lớn sự quan tâm của dư luận xã hội

Lợi ích sẽ chỉ là điều kiện cần cho việc hình thành của dư luận xã hội, để dư luận xã hội phát triển thì nó còn cần có điều kiện đủ là sự nhận thức của các nhóm xã hội về lợi ích của mình và mối quan hệ giữa chúng với các sự kiện hiện tượng đang diễn ra

3 Tính lan truyền

Có thể coi dư luận xã hội là một hành vi tập thể mà cơ sở của bất kì một hành vi tập thể nào cũng là hiệu ứng phản xạ quay vòng, theo đó mà xuất phát điểm sẽ là từ một cá nhân hay một nhóm xã hội sẽ nhanh chóng tạo thành một chuỗi kích thích của các thành viên trong xã hội Để chuỗi kích thích này được duy trì cần có sự tác động của các nhân tố như các thông tin bằng hình ảnh, âm thanh sống động và có tính thời sự Từ đó, các nhóm xã hội khác nhau sẽ tham gia thảo luận, bàn bạc và bày tỏ tâm tư, trạng thái cảm xúc của mình Với những sự kiện, hiện tượng mang tính thời sự càng cao thì sự phản hồi ý kiến củ

dư luận càng mạnh mẽ và rõ nét Tóm lại, tính lan truyền của dư luận xã hội tồn tại là nhờ các kênh giao tiếp

Chẳng hạn như khi thông tin Lê Văn Luyện sát hại ba mạng người ở tiệm vàng tỉnh Bắc Giang, do tính chất của vụ việc là đặc biệt nghiêm trọng nên đã gây luồng sóng xôn xao trong cộng đồng dư luận xã hội.Xem thông tin trên các phương tiện thông tin, một vài người theo dõi rồi nói lại cho người khác biết vụ việc đó Cho nên thông tin nhanh chóng lan rộngì sẽ truyền thông tin tới những đối tượng xã hội khác và thông tin sẽ được lan truyền rộng rãi Hiện tượng này

đã trở thành một chuỗi kích thích của các cá nhân, họ lần lượt bày tỏ quan điểm, tình cảm của mình về sự việc hiện tượng đó

4 Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi

Dư luận xã hội có cả tính bền vững tương đối và tính dễ biến đối, tưởng chừng như đây là hai mặt đối lập nhau nhưng chúng lại hoàn toàn logic và thống nhất với nhau Tính bền vững tương đối phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau Đối với những sự kiện quen thuộc có giá trị cao thì thường có dư luận rất bền vững, chẳng hạn như dư luận về cuộc dời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh – một vĩ nhân – người đã làm thay đổi vận mệnh dân tộc Việt Nam, tầm quan trọng của những quyết sách làm thay đổi cả vận mệnh dân tộc… Những đánh giá mơí của dư luận thường thì lúc đầu có ít người đồng ý nên nó sẽ bị đa

số phản đối nhưng rồi những đánh giá mới đó nếu khẳng định được mình trong

xã hội thì sẽ thay thế cho ý kiến của phía đa số

Tính biến đổi của dư luận xã hội thường được xem xét trên hai phương diện

là biến đổi theo không gian và môi trường văn hóa và thứ hai là biến đổi theo thời gian

- Thứ nhất là biến đổi theo không gian và môi trường văn hóa: mọi sự đánh

giá của dư luận xã hội đều phụ thuộc vào hệ thống các chuẩn mực xa hội tồn tại trong cộng đồng người đó, cùng một sự vật hiện tượng nhưng dư luận ở mỗi cộng đồng sẽ có những quan điểm ủng hộ hay phản đối khác nhau Ví dụ như việc quan hệ tình dục ngoài hôn nhân là vấn đề được coi là bình thường ở các nước phương Tây nhưng ở phương đông, đặc biệt là ở các nước Đông Nam Á thì lại coi đó là hành vi loạn luân, băng hoại đạo đức và lên án kịch liệt Hay ngay ở trong cùng một đất nước thì quan điểm ấy đã khác: vẫn là vấn đề nêu trên nhưng những người sống ở những thành phố thì quan điểm lại cởi mở hơn, họ có thể tán thành hoặc phản đối nhưng sự phản đối đó không gay gắt, còn ở những vùng nông thôn lại lên án và tỏ rõ định kiến Hay một ví dụ thực tế khác cho một dự

án mở rộng mặt đường và đền bù: nếu như mở đều sang 2 bên ven đường thì sẽ tránh được sự mất công bằng nhưng lại gây tốn ngân sách, do vậy mà cơ quan

thi hành đưa ra đề nghị là giải tỏa một bên còn bên kia giữ nguyên Kết quả là bên bị giải tỏa phản đối kịch liệt bằng nhiều hình thức còn bên kia đường vì không phải giải tỏa, đường mở rộng đem lại nhiều lợi ích cho họ do vậy mà họ đồng ý Như vậy cùng một vấn đề là mở rộng đường, đền bù mà cũng có hai luồng ý kiến đối lập nhau

- Thứ hai là biến đổi theo thời gian: cùng với sự phát triển của xã hội, những

giá trị văn hóa và đạo đức hay phong tục tập quán có thể bị biến đổi ngay trong cùng một nền văn hóa làm thay đổi cách nhìn nhận, đánh giá của dư luận xã hội Ví như: nói đến lối sống của giới trẻ hiện nay, bên cạnh những tấm gương tích cực cho lối sống lành mạnh thì cũng có không ít những minh chứng điển hình cho lối sống tha hóa của giới trẻ Đặc biệt là hiện nay nổi lên với tình trạng sống thử, trước đây chỉ khoảng 3,4 năm thì đó còn là thuật ngữ tương đối xa lạ với cộng đồng và dư luận xã hội, những hiện tượng như thế lúc bấy giờ bị dư luận xã hội lên án gay gắt, người ta còn có thể sẵn sàng tỏ thái độ coi khinh hay mỉa mai những người sống thử, những người vi phạm quy tắc đaọ đức và truyền thống văn hóa dân tộc Nhưng hiện nay, ở Việt Nam, tình trạng sống thử dường như đang dần trở thành trào lưu xã hội trong giới trẻ Dư luận đã dần thay đổi cách nhìn nhận về vấn đề này có thể là do những luồng văn hóa phương tây du nhập vào tác động đến quan điểm sống của họ theo thời gian Mặc dù vẫn là đại

bộ phận không tán thành lối sống theo kiểu liên minh tự do này nhưng có không

ít quan điểm tán thành với cách sống đó bởi lẽ việc sống đó là có sự bảo đảm giữa hai người với nhau, nhằm đáp ứng những nhu cầu, vật chất, tinh thần cũng như nhu cầu sinh lý của nhau khi mà họ không có đủ điều kiện lập gia đình và cũng vì xã hội xung quanh họ đã thay đổi cách nhìn nhận và làm như họ không

ít Từ đấy ta có thể thấy quan điểm của xã hội về vấn đề này đã khác, tuy nhiên

đó cũng chỉ là quan điểm của một bộ phận dư luận xã hội còn phần đông vẫn là

những quan điểm muốn giới trẻ phải giữ gìn đạo đức, lối sống của ông cha để lại Điều này đồng nghĩa với việc lên án gay gắt của dư luận xã hội thông qua nhiều hình thức khác nhau

Ngoài ra, phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể, dư luận xã hội còn biến đổi theo đối tượng của các phán xét khi công chúng phát hiện thêm các mối liên quan giữa đối tượng ban đầu với các sự kiện quá trình diễn ra kèm theo nó Mặt khác,

từ các nhận xét đánh giá đó dư luận xã hội có thể chuyển hóa thành hành động tự phát hoặc có tổ chức để ttheer hiện thái độ của mình

5 Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế của dư luận xã hội.

Sự phản ánh của dư luận xã hội về thực tế có thể là đúng mà cũng có thể sai Tuy nhiên, dù đúng hay sai thì cũng không nên tuyệt đối hóa hay coi thường ý kiến của dư luận xã hội, không nên đánh đồng mọi ý kiến của dư luận và không phải lúc nào trong dư luận đa số luôn thắng thiểu số

Trong thực tế, có rất nhiều trường hợp mà sự phản ánh của dư luận xã hội không chính xác, bởi lẽ trình độ của mỗi người khác nhau, mỗi người am hiểu

về một lĩnh vực riêng do đó mà khi một sự việc hiện tượng xảy ra người ta có thể không hiểu biết về lĩnh vực đó nhưng khi nghe những ý kiến bình luận đánh giá của những người xung quanh hợp lý họ cũng thống nhất ý kiến đó Họ không

hề biết là ý kiến đó lại hoàn toàn sai Chính vì vậy mà nhiều ý kiến như thế gộp lại sẽ thành một luồng ý kiến mang tính chất đánh giá sai lệch về sự việc hiện tượng Từ đó sẽ làm cho dư luận dần dần đồng nhất những quan điểm đó, vậy nên, nếu trong trường hợp này, không có sự đánh giá xem xét kỹ lưỡng của cơ quan chức năng thì sẽ làm cho tính chất của vụ việc hoàn toàn sai lệch so với thực tế Như vậy là dư luận cũng chỉ phản ánh được tương đối chính xác về thực

tế khách quan do đó mà khi đánh giá về một sự việc hiện tượng chỉ nên lấy dư

luận xã hội làm một ý kiến tham khảo còn việc đưa ra ý kiến sau cùng cần có sự kiểm tra, xem xét thực tế kĩ lưỡng

III

, Tác dụng của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật nói

chung và ý thức pháp luật nói riêng.

Thông qua dư luận xã hội, nhân dân có điều kiện bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình về các vấn đề kinh tế, chính trị, đạo đức

Việc hiểu được vai trò của dư luận xã hội sẽ giúp những người làm công tác lãnh đạo và quản lý có được cái nhìn đa chiều Lắng nghe dư luận cũng có nghĩa

là lắng nghe lòng dân để từ đó có những biện pháp xây dựng pháp luật phù hợp, xác đáng với mọi công dân đồng thời cũng có những chính sách khắc phục những quyết định, những ý chí biểu hiện quan liêu, xa rời quần chúng

1, Trong lĩnh vực lập pháp (xây dựng và hoàn thiện pháp luật).

“Pháp luật không phải là công cụ quản lý vạn năng” do vậy trong pháp luật

sẽ có những lỗ hổng thiếu sót nhất định Và bằng thực tiễn, dư luận xã hội có thể tìm ra được những lỗ hổng đó, góp phần không nhỏ trong việc hoàn thiện pháp luật, có thể đưa ra những giải pháp sửa chữa các sai lầm mà pháp luật mắc phải

Dư luận xã hội có thể hoan nghênh, chào đón, ủng hộ một văn bản pháp luật nào đó, ngược lại cũng có thể phản đối việc ban hành quy định pháp luật cụ thể nào đó.Vì vậy, các cơ quan nhà nước khi ban hành bất kỳ một quy định pháp luật cụ thể nào đó, mang tính nhạy cảm thì nên tiến hành thăm dò dư luận xã hội

về vấn đề đó, nắm bắt được phản ứng của xã hội ủng hộ hay phản đối, có những