Những vướng mắc nổi cộm trong thi hành các quy định về trình tự, thủ tục về bồi thường giải phóng mặt bằng

Song, trong quá trình triển khai cũng còn nhiều dự án vướng mắc kéo dài bởi nhiều nguyên nhân như: người dân cản trở không cho xây dựng, không nhận tiền bồi thường do thắc mắc về giá hoặ

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bồi thường, giải phóng mặt bằng là một vấn đề tối quan trọng tạo tiền

đề cho xây dựng cơ sở hạ tầng trong tiến trình phát triển đất nước Làm tốt công tác bồi thường giải phóng mặt bằng mới triển khai thành công các dự

án đầu tư, nhiều công trình mới được hoàn thành đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng góp phần phục vụ các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng Song, trong quá trình triển khai cũng còn nhiều dự án vướng mắc kéo dài bởi nhiều nguyên nhân như: người dân cản trở không cho xây dựng, không nhận tiền bồi thường do thắc mắc về giá hoặc chưa bố trí được khu tái định cư hợp lý; trình độ năng lực một số cán bộ làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng còn yếu, thậm chí có cán bộ lợi dụng, nhũng nhiễu, cố tình vi phạm gây thắc mắc, bất bình trong nhân dân dẫn đến kiến nghị, khiếu kiện kéo dài Dư luận lên tiếng vì công tác bồi thường giải phóng mặt bằng thời gian qua chưa thực sự thỏa đáng, điều này gây mất lòng tin nghiêm trọng nơi người dân Chính bởi vậy tìm hiểu những vướng mắc nổi cộm để từ đó đưa ra biện pháp khắc phục là chìa khóa duy nhất cho nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên thực tế

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Khái quát chung

1.1 Khái quát về đất đai

Có thể nói khái niệm đất đai rất đa dạng Đất là tài nguyên thiên nhiên

vô cùng quý giá, đó là tư liệu sản xuất chính không thể thay thế được của nhiều ngành sản xuất Đối với đời sống, đất đai là nơi trên đó con người xây dựng nhà cửa, các công trình văn hóa, là nơi phân bố của các ngành kinh tế quốc dân, các khu dân cư…Đất đai là yếu tố hàng đầu của môi trường sống, nơi duy trì sự sống của con người và sinh vật Dưới góc độ chính trị - pháp

lý, đất đai là một bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ quốc gia, gắn liền với chủ quyền quốc gia

1.2 Khái niệm bồi thường giải phóng mặt bằng

Ở Việt Nam đất đai thuộc sở hữu toàn dân Dù đất đai thuộc quyền sở hữu của ai trong mỗi nước thì việc sử dụng đất cũng mang tính cộng đồng rất cao Người ta không thể sử dụng đất một cách riêng lẻ, tùy thuộc vào ý thích mỗi người Việc sử dụng đất luôn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, ảnh hưởng đến lợi ích của nhiều người, ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia Vì vậy, với tư cách là người nắm quyền lực chính trị, người quản lý xã hội, Nhà nước luôn can thiệp vào các quan hệ đất đai như người có quyền sở hữu tối cao đối với đất đai trên lãnh thổ quốc gia Nhà nước tổ chức xây dựng các công trình thủy lợi, công trình đường gia thông, cơ sở hạ tầng,… và nhà nước tổ chức việc đền bù cho dân khi nhà nước cần sử dụng vốn đất đó

Như vậy, ở mức độ khái quát nhất có thể hiểu bồi thường giải phóng mặt bằng là việc nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân trong nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài được nhà nước giao đất, cho thuê đất (gọi chung là người

sử dụng đất) để sử dụng vào mục đích vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải bù đắp cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong nước có đất bị thu hồi (gọi là người bị thu hồi đất) những tổn thất vật chất khi nhà nước thu hồi đất của họ để sử dụng vào mục đích vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Những tổn thất vật chất ở đây bao gồm đất và tài sản Những tài sản bao gồm nhà, công trình kiến trúc, cây trồng, vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất Mức đền bù được tính trong từng trường hợp cụ thể

2 Những vướng mắc nổi cộm trong thi hành các quy định về trình tự, thủ tục về bồi thường giải phóng mặt bằng

Bằng các quy định của pháp luật về việc bồi thường giải phóng mặt bằng , trong những năm qua công tác này đã thu được những kết quả nhất định Tuy nhiên, việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng trên thực

tế cũng còn nhiều vấn đề chưa thực phù hợp, ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước, lợi ích của người sử dụng đất dẫn đến việc khiếu kiện của người dân trong những năm qua có chiều hướng tăng Vấn đề bồi thường giải phóng mặt bằng là vấn đề bất cập giữa chính sách và sự phát triển của tình hình thực tế Từ thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại, thanh tra về bồi thường giải phóng mặt bằng thời gian qua chúng ta có thể thẳng thắn rút ra một số vấn đề đang nổi cộm:

+ Trong công tác kiểm kê xác lập hồ sơ bồi thường

+ Trong công tác giải phóng mặt bằng

Sau đây chúng ta cũng tìn hiểu từng vấn đề chi tiết

2.1 Vướng mắc nổi cộm trong công tác kiểm kê xác lập hồ sơ bồi thường

Trong công tác kiểm kê xác lập hồ sơ bồi thường, cán bộ kiểm kê và chủ tài sản vẫn còn xem nhẹ, chưa ý thức hết trách nhiệm, chưa chặt chẽ trong khâu kiểm kê, xác lập hồ sơ bồi thường, nên tỷ lệ đơn khiếu nại về thiếu diện tích, thiếu tài sản kiểm đếm chiếm tỷ lệ khá cao trong tổng số đơn phát sinh Kiểm kê, xác lập hồ sơ bồi thường là khâu hết sức quan trọng Nó

có ý nghĩa quyết định rất lớn tới khâu sau là giải phóng mặt bằng được giải quyết nhanh hay chậm Nhiều dự án bị “treo” trên thực tế chủ yếu do nguyên nhân thực hiện khâu này chưa tốt, gây nhiều bức xúc trong dân, khiếu kiện kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống người dân, mặt khác còn làm hao tổn kinh phí đầu tư do không đạt tiến độ dự tính ban đầu

Có thể nói, việc định giá đất là vô cùng cần thiết trong quản lý nhà nước đối với đất đai Thực tiễn hiện nay ở nước ta vẫn chưa có một phương pháp định giá đất thống nhất, bảng giá đất của UBND các tỉnh, thành phố còn nhiều điểm chưa phù hợp Ngay trong nội hạt một thành phố cũng có những mức giá chênh lệch với giá thị trường, đôi khi trái ngược với giá thị trường Từ đó dẫn tới nhiều vấn đề bất hợp lý khác Nếu có một bảng giá đất phù hợp thì chỉ việc đối chiếu với bảng giá thì có thể xác định được ngay Hiện nay, vì bảng giá không phù hợp nên phải có Hội đồng định giá làm tiêu tốn bao công sức, tiền của và dẫn tới việc tùy tiện, sai lệch trong công tác

định giá Mức giá bồi thường giải phóng mặt bằng nhìn chung chưa được

điều chỉnh phù hợp so với giá đất trên thị trường liên tục tăng tạo ra sự chênh lệch cũng là nguyên nhân dẫn đến khiếu nại Việc quy hoạch, xây dựng khu tái định cư còn chậm, chưa đồng bộ dẫn đến khi thu hồi đất chưa

có đất bố trí tái định cư ngay cho người có đất bị thu hồi; thời điểm phê duyệt giá đất lại cách quá xa so với thời điểm thu hồi đất, dẫn đến giá đền bù

thu hồi đất thấp, nhưng giá đất tái định cư lại cao Một số dự án thực hiện

không đúng trình tự quy định, nhiều hộ dân thắc mắc về đơn giá đền bù thấp, việc áp giá các vị trí đất nông nghiệp và áp giá đất giáp ranh chưa hợp lý Việc quản lý đất đai trước đây chưa chặt chẽ, thiếu cơ sở pháp lý, thiếu đất tái định cư dẫn đến khiếu kiện

2.2 Vướng mắc nổi cộm trong công tác giải phóng mặt bằng

Đối với tổ chức làm công tác giải phóng mặt bằng: Chưa phát huy hết trách nhiệm, vai trò của cơ quan thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; chưa nắm bắt, giải quyết kịp thời kiến nghị, thắc mắc của người dân có đất bị thu hồi ngay khi thiết lập hồ sơ; một số cán bộ làm việc còn qua loa, thiếu trách nhiệm Khi dự án triển khai chưa tính đến quyền lợi và giải quyết thấu đáo các chính sách chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, bố trí khu tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án dẫn đến nhiều hộ dân không chấp hành quyết định thu hồi đất, không nhận tiền đền bù Thêm nữa, công tác phối hợp tuyên truyền, vận động, đối thoại với chính quyền địa phương và chủ dự án, chủ đầu tư, tổ chức đoàn thể thiếu đồng bộ chặt chẽ Cán bộ làm nhiệm vụ đền bù giải phóng mặt bằng phải sâu sát, công tâm Có một hiện tượng, tuy chưa phổ biến nhưng không phải là cá biệt, đó

là sự thực hiện nhiệm vụ của các cán bộ trong công tác giải phóng mặt bằng còn nhiều quan liêu và đã xuất hiện những hành vi lợi dụng để tư lợi Đây cũng là mầm mống và lý do để một số ít hộ dân vì tham tư lợi cố tình chống đối khi chưa được nhận khoản đền bù như đòi hỏi của cá nhân Chính vì sự quan liêu và thiếu thực tế, nên có nhiều trường hợp mức đền bù không phản ánh đúng thực trạng giá trị đất được đền bù và thường phía thiệt thòi là nhà nước Tiền phục vụ công tác đền bù giải phóng mặt bằng bị cắt xén, không

sử dụng đúng mục đích bằng biện pháp hợp thức hóa và không hợp pháp đang có nguy cơ phát triển do người dân thiếu những thông tin công khai

của nhà nước Những vụ việc cắt xén tiền đền bù, chứng nhận khống diện tích đền bù, sử dụng tiền đền bù không đúng mục đích ở nhiều địa phương

đã làm cho việc giải phóng mặt bằng phục vụ lợi ích quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng Nguyên nhân chủ yếu và phổ biến là do họ thiếu những thông tin cụ thể rõ ràng mà các chủ đầu tư và chính quyền các cấp phải có trách nhiệm phải giải thích Chắc chắn sức mạnh của nhà nước sẽ được bảo đảm vững chắc bằng việc chuẩn bị cho những dự án đúng trình tự hơn, có chính sách nhất quán và thống nhất chung ở mức cao nhất có thể trong việc định mức bồi thường, thông tin công khai và không thể thiếu sự tận tâm, vô tư của đội ngũ công chức nhà nước trong công tác đền bù giải phóng mặt Có như vậy mới tạo được lòng tin trong nhân dân vào đường lối chính sách pháp luật nói chung và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng nói riêng

3 Các giải pháp khắc phục

Để có thể khắc phục được những nổi cộm trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng thì trong thời gian tới, cần tăng cường hơn nữa phổ biến pháp luật đến mọi tầng lớp nhân dân; nâng cao ý thức trách nhiệm, trình độ

lý luận chính trị, bố trí cán bộ có đủ năng lực, chuyên môn nghiệp vụ trực tiếp làm công tác thiết lập hồ sơ đền bù, thực hiện nghiêm túc quy trình thiết lập hồ sơ, không được bỏ qua làm tắt bất cứ giai đoạn nào Quan tâm giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của công dân ngay từ khâu đầu triển khai dự án, hạn chế thấp nhất tình trạng hồ sơ xác lập thiếu sót, chưa đúng, chưa đủ Cần nhìn tổng quát để dự đoán tình hình khiếu nại có thể phát sinh trước khi triển khai dự án, từ đó chủ động xây dựng giải pháp để cùng phối hợp tham gia vào công tác bồi thường giải phóng mặt bằng một cách thỏa đáng

Các cấp có thẩm quyền cần đơn giản hóa trình tự thủ tục bồi thường giải phóng mặt bằng để tiến độ triển khai các dự án được đẩy nhanh hơn, đồng thời thuận tiện cho người dân trong tìm hiểu quyền lợi cũng như nghĩa

vụ của mình

Cần áp giá bồi thường giải phóng mặt bằng theo đúng cơ chế thị trường Từ trước đến nay, cơ chế bồi thường còn thiếu sòng phẳng giữa nhà nước với người bị thu hồi đất Trên thực tế việc xác định nhìn chung vẫn chỉ bằng 60% - 70% giá thị trường và được coi như đó là giá thị trường, do vậy, khiếu kiện nhiều khi nóng bỏng Từ đó dẫn tới việc thu hồi đất ở nhiều địa phương bị ùn tắc, chậm tiến độ triển khai nhiều dự án đầu tư gây nên những bức xúc cho cả người sử dụng đất, nhà đầu tư và cơ quan chính quyền, trình

tự thủ tục thu hồi đất không thể tiến hành theo đúng quy định Sự chênh lệch giữa giá đất do nhà nước xác định với giá đất hình thành trên thị trường đã tạo ra kẽ hở cho các hiện tượng tham nhũng, tiêu cực, đầu cơ đất đai, mua bán chuyển nhượng đất đai bất hợp pháp…gây nên những bất bình trong xã hội Từ đây, nguồn vốn do đất đai tạo ra không được điều tiết vào ngân sách nhà nước mà lại rơi vào túi của cá nhân hoặc chủ đầu tư Trong trường hợp này, nhà nước với tư cách đại diện chủ sở hữu đất đai đã bị thất thu Với sự chênh lệch quá lớn giữa giá đất thị trường và giá đất bồi thường thì sau khi

bị thu hồi người sử dụng đất cũng khó có thể có được một diện tích đất khác tương đương với diện tích đất đã bị thu hồi Điều này dẫn tới hệ quả là đa số người bị thu hồi đất đều mong muốn được bồi thường bằng một diện tích đất mới chứ không muốn nhận một khoản tiền bồi thường Để khắc phục được tình trạng này, nhà nước cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung hoàn thiện quy định về

cơ chế xây dựng giá đất ngày càng sát với giá thị trường, chuyển giao chức năng xác định giá đất từ UBND cấp tỉnh sang cho các tổ chức tư vấn, định

giá đất chuyên nghiệp thực hiện là một biện pháp cần được xem xét đến khi xây dựng các quy định về giá đất, trong đó nhà nước vẫn giữ vai trò là người quản lý, giám sát Từ bao năm nay, giá đất vẫn luôn là vấn đề muôn thuở, để các thủ tục bồi thường được thực hiện dễ dàng thuận tiện, nhà nước cần có

cơ chế một giá theo đó tạo nên sự đồng thuận giữa ba chủ thế: doanh nghiệp – nhà nước – người dân Thực tế hiện nay, việc bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đầu tư ở các địa phương (đối với các dự án có quy

mô sử dụng đất lớn) thường kéo dài từ 2 – 5 năm, cá biệt có trường hợp kéo dài đến 10 năm, giá đất thay đổi hàng năm như vậy đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới việc triển khai nhiều công trình đầu tư Để nâng cao chất lượng và tính khả thi trong quá trình thực hiện các thủ tục bồi thường giải phóng mặt bằng chúng ta cần quy định khung giá đất nên có hiệu lực trong khoảng 3 –

5 năm chứ không phải 1 năm như hiện nay để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác giải phóng mặt bằng Trong trường hợp đặc biệt, nếu có biến động quá lớn so với giá địa phương đã quy định thì mới cần điều chỉnh lại cho phù hợp nhưng không vượt quá khung của Chính phủ đã quy định

Công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo chỉ là một trong rất nhiều chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra nhà nước vậy nên cần tăng cường số lượng cán bộ Thanh tra, nỗ lực khắc phục khó khăn trong công tác thanh tra nhằm hoàn thành nhiệm vụ mang lại niềm tin cho nhân dân

Phải lựa chọn cán bộ có đủ trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và phẩm chất tham gia vào công tác giải phóng mặt bằng; đồng thời

xử lý nghiêm những cán bộ có biểu hiện tiêu cực, trục lợi trong công tác đền

bù, giải phóng mặt bằng Phải thường xuyên tăng cường kiểm tra, giám sát, quản lý các khu đất đã quy hoạch, chấn chỉnh kịp thời những hành vi chống đối và lấn chiếm mặt bằng đất đã quy hoạch Mặt khác, cần giải quyết dứt

điểm các kiến nghị, khiếu nại của công dân; không để tình trạng coi thường pháp luật, lợi dụng vu cáo, khiếu kiện, lấn chiếm đất, xây dựng nhà trái phép trên đất quy hoạch… cản trở quá trình phát triển kinh tế - xã hội chung

Để làm tốt công tác giải phóng mặt bằng trong thời gian tới, chúng ta cần ưu tiên giải quyết những dự án trọng điểm, dân sinh bức xúc Khi xét duyệt phương án, cần lường trước những vấn đề có thể xảy ra Về mặt thông tin, tuyên truyền phải tiếp tục nâng cao nhận thức, kiên trì làm tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân

III KẾT LUẬN

Pháp luật đất đai nói chung và pháp luật bồi thường giải phóng mặt bằng nói riêng còn một số điểm bất cập nhưng chúng ta không thể phủ nhận vai trò tích cực của các văn bản pháp luật liên quan đối với hoạt động trong việc sử dụng đất Với hệ thống pháp luật về đất đai ngày càng hoàn thiện, Việt Nam có thể tin tưởng vào sự điều chỉnh của cơ chế pháp luật đồng bộ, các chế định điều chỉnh các quan hệ đất đai ngày càng phát triển, hợp lòng dân