BÁO CÁO KINH TẾ VĨ MÔ QÚY I NĂM 2015

Dư địa chính sách kinh tế vĩ mô và hỗ trợ cho sản xuất trong nước đã hạn hẹp hơn, song cũng tạo thêm động lực cho các cải cách nền tảng kinh tế vi mô, cải thiện môi trường kinh doanh.. L

L ỜI NÓI ĐẦU

Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2015 được dự báo có nhiều dấu hiệu khởi sắc,

Những nỗ lực hướng tới tạo thuận lợi hóa thương mại, ổn định tỷ giá, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, v.v đã mang lại những kết quả bước đầu đáng ghi nhận Năm 2015,

Việt Nam tiếp tục hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới một cách sâu rộng hơn, nhiều hiệp định thương mại tự do quan trọng dự kiến sẽ được ký kết và đi vào thực thi ngay trong năm Tuy nhiên, Việt Nam sẽ vẫn phải đối mặt và tiếp tục giải quyết những

vấn đề khó khăn của nền kinh tế chưa giải quyết trong năm 2014 Yêu cầu tạo lập môi trường kinh tế vĩ mô có trật tự và kỷ luật, đảm bảo và khuyến khích cạnh tranh lành

mạnh, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp tiếp tục được đặt ra một cách cấp bách Cơ hội cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường thế giới gia tăng, song cũng đòi hỏi Việt Nam phải có giải pháp chuẩn bị tiếp ứng phù hợp để có thể tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn cầu Điều này đòi hỏi Chính phủ cần thực hiện tốt vai trò điều phối nền kinh tế, đi đôi với nỗ lực của chính bản thân doanh nghiệp, đặc biệt

là doanh nghiệp trong nước, trước áp lực cạnh tranh ngày càng tăng

Báo cáo Kinh tế vĩ mô quý I/2015 được thực hiện nhằm: (i) cập nhật diễn biến kinh tế vĩ mô và điều hành chính sách kinh tế vĩ mô trong quý I/2015; (ii) đánh giá triển vọng kinh tế vĩ mô quý II/2015; và (iii) đề xuất kiến nghị chính sách điều hành kinh tế vĩ mô trong thời gian tới nhằm đáp ứng yêu cầu của phát triển và cải cách

Báo cáo do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và nhóm chuyên gia

tư vấn của Dự án Hỗ trợ tái cơ cấu kinh tế nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam (RCV) thực hiện Nhóm soạn thảo do TS Nguyễn Đình Cung chủ trì, với sự tham gia

của TS Võ Trí Thành, Nguyễn Anh Dương, Trần Bình Minh, Đinh Thu Hằng và Lê Mai Anh Các tư vấn thực hiện báo cáo chuyên đề và số liệu gồm Lê Tất Phương và Nguyễn Mạnh Hà

Trong quá trình soạn thảo và hoàn thiện Báo cáo, nhóm soạn thảo chân thành

cảm ơn những ý kiến góp ý quý báu của các chuyên gia của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và ông Raymond Mallon – cố vấn của Dự án RCV

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương trân trọng cảm ơn Dự án RCV đã

hỗ trợ tài chính để thực hiện Báo cáo này

Mọi thiếu sót cũng như quan điểm, ý kiến trình bày trong Báo cáo là của Nhóm

soạn thảo, không phải của cơ quan tài trợ hay Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

TS NGUYỄN ĐÌNH CUNG

Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Giám đốc Quốc gia Dự án RCV

M ỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC HÌNH iii

DANH MỤC BẢNG iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT v

NỘI DUNG TÓM TẮT vi

I BỐI CẢNH KINH TẾ TRONG QUÝ I 1

1 Bối cảnh kinh tế khu vực và thế giới 1

2 Bối cảnh kinh tế trong nước 3

II DIỄN BIẾN VÀ TRIỂN VỌNG KINH TẾ VĨ MÔ 4

1 Diễn biến kinh tế vĩ mô trong quý I 4

1.1 Diễn biến kinh tế thực 4

1.2 Diễn biến thu chi ngân sách 8

1.3 Di ễn biến tiền tệ 11

1.4 Di ễn biến giá cả, lạm phát 18

1.5 Tình hình đầu tư 20

1.6 Tình hình thương mại 22

2 Triển vọng kinh tế vĩ mô 27

III KIẾN NGHỊ 29

1 Kiến nghị về tiếp tục đổi mới, cải cách nền tảng kinh tế vi mô trong quý II 29

2 Kiến nghị một số giải pháp kinh tế vĩ mô 30

PHỤ LỤC 33

Phụ lục 1: Một số chuyển biến chính sách trong quý I 33

Phụ lục 2: Số liệu kinh tế vĩ mô 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

DANH M ỤC HÌNH

Hình 1: Giá vàng thế giới 2

Hình 2: Giá dầu thô và lương thực thế giới 2

Hình 3: Tốc độ tăng GDP 4

Hình 4: Yếu tố mùa vụ trong GDP (giá so sánh) 4

Hình 5: Diễn biến GDP so với xu thế 5

Hình 6: Tăng trưởng GDP theo phương pháp sử dụng cuối cùng, 2005-2014 5

Hình 7: Cơ cấu GDP theo phương pháp sử dụng cuối cùng, 2005-2014 5

Hình 8: Tăng trưởng GDP theo khu vực 6

Hình 9: Cơ cấu GDP, Q1/2008-Q1/2015 6

Hình 10: Chỉ số phát triển công nghiệp, 2013-2015 7

Hình 11: Chỉ số PMI sản xuất, 2012-2015 7

Hình 12: Diễn biến IIP và tốc độ tăng giá trị gia tăng của công nghiệp 7

Hình 13: Tình hình hoạt động của doanh nghiệp, T1/2014-T3/2015 8

Hình 14: Tỷ lệ thu NSNN so với GDP 8

Hình 15: Phát hành Trái phiếu Chính phủ, 2010-3/2015 9

Hình 16: Vùng lãi suất trúng thầu Trái phiếu Chính phủ, kỳ hạn 5 năm 10

Hình 17: Tăng trưởng tín dụng hàng tháng, 2014-2015 13

Hình 18: Tỷ lệ nợ xấu của các tổ chức tín dụng, 2013-2014 14

Hình 19: Tốc độ tăng tổng phương tiện thanh toán, 2014-2015 14

Hình 20: Diễn biến tỷ giá VNĐ/USD, 2013-3/2015 15

Hình 21: Diễn biến VN-Index, 2010-3/2015 15

Hình 22: Tỷ giá thực của VND so với một số đồng tiền chủ chốt 17

Hình 23: Tỷ giá hữu hiệu thực 17

Hình 24: Diễn biến lạm phát so với cùng kỳ năm trước, 2011-2015 19

Hình 25: Đầu tư so với GDP 21

Hình 26: Tình hình thu hút FDI vào Việt Nam 22

Hình 27: Xuất nhập khẩu và cán cân thương mại theo quý, 2008-2015 23

Hình 28: Kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng máy móc thiết bị, 2011-2015 24

Hình 29: Cơ cấu xuất nhập khẩu quý I theo thị trường 25

Hình 30: Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, 2008-2015 25

Hình 31: Cảnh báo diễn biến tỷ giá 28

DANH M ỤC BẢNG

Bảng 1: Tình hình và triển vọng tăng trưởng kinh tế thế giới 1

Bảng 2: Lãi suất trúng thầu Trái phiếu Chính phủ theo kỳ hạn 11

Bảng 3: Lãi suất huy động VNĐ phổ biến của các NHTM 12

Bảng 4: Lãi suất cho vay phổ biến của các NHTM, tháng 3/2015 12

Bảng 5: Cán cân thanh toán, 2014 18

Bảng 6: Vốn đầu tư toàn xã hội, giá hiện hành 20

Bảng 7: Mức độ sử dụng các ưu đãi theo FTA/EPA 26

Bảng 8: Kết quả dự báo một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, quý II/2015 27

DANH M ỤC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

CPI Chỉ số giá tiêu dùng

ECB Ngân hàng Trung ương châu Âu

EPA Hiệp định đối tác kinh tế

FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài

FED Cục Dự trữ liên bang Mỹ

FTA Hiệp định thương mại tự do

GDP Tổng sản phẩm trong nước

HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội

HSBC Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải

IFS Thống kê tài chính quốc tế

IIP Chỉ số phát triển công nghiệp

JETRO Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản

NHTM Ngân hàng thương mại

OPEC Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ thế giới

PMI Chỉ số quản lý mua hàng

RCEP Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực

REER Tỷ giá hữu hiệu thực

TPCP Trái phiếu Chính phủ

TPP Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương

WTO Tổ chức thương mại thế giới

về địa chính trị như sự phục hồi mong manh của khu vực châu Âu, khó khăn kinh

tế ở Nga hay tăng trưởng chậm lại ở các nền kinh tế mới nổi chủ chốt

2 Đáng lưu ý trong quý I là hoạt động rút vốn khỏi các thị trường đang phát triển

và mới nổi; một số đồng tiền chủ chốt như Euro, Yên Nhật, v.v giảm giá so với đồng USD; đà giảm giá dầu thế giới có phần chậm lại so với năm 2014 và giá cả các mặt hàng khác vẫn giữ xu hướng giảm Các nước G20 đã đạt được đồng thuận

về các biện pháp nới lỏng tiền tệ quy mô lớn Quá trình đàm phán các FTA thế

hệ mới vẫn đang được nỗ lực thúc đẩy tuy còn hiện hữu không ít bất đồng

3 Bối cảnh kinh tế trong nước có những chuyển biến tích cực, với việc môi trường kinh tế vĩ mô trở nên ổn định và tiếp tục được củng cố Các nền tảng kinh tế vĩ

mô ngày càng vững chắc hơn Dư địa chính sách kinh tế vĩ mô và hỗ trợ cho sản xuất trong nước đã hạn hẹp hơn, song cũng tạo thêm động lực cho các cải cách

nền tảng kinh tế vi mô, cải thiện môi trường kinh doanh Nghị quyết 19/NQ-CP năm 2014 đã phát huy tác động tích cực bước đầu Nghị quyết 19/NQ-CP năm

2015 tiếp tục truyền tải thông điệp cải cách vì một môi trường kinh doanh thân thiện với doanh nghiệp, nhưng theo cách mạnh mẽ hơn và chỉ đạo sát sao hơn

4 Tốc độ tăng GDP trong quý là 6,03%, nhanh hơn so với cùng kỳ của nhiều năm trước Quá trình phục hồi tăng trưởng kinh tế diễn ra nhanh hơn, cho thấy niềm tin đối với hoạt động sản xuất – kinh doanh nhìn chung được cải thiện Diễn biến GDP cho thấy tính mùa vụ rất rõ nét; khả năng đạt mục tăng trưởng GDP cả năm hoàn toàn khả thi Theo góc độ sử dụng GDP, tiêu dùng cuối cùng có đóng góp

chủ yếu (8,5 điểm phần trăm; tăng 8,7%) Khu vực nông-lâm-thủy sản tăng trưởng ở mức thấp (3,1%), khu vực dịch vụ (đặc biệt là hoạt động du lịch) không

cải thiện nhiều, còn khu vực công nghiệp-xây dựng tiếp tục tăng trưởng nhanh

Tỷ trọng các ngành công nghiệp-xây dựng và dịch vụ đều tăng nhẹ

5 Chuyển biến mạnh mẽ ở khu vực công nghiệp được thể hiện ở mức tăng của chỉ

số phát triển công nghiệp (9,1% so với cùng kỳ), chủ yếu tập trung ở công nghiệp

chế biến Chỉ số PMI sản xuất trong các tháng đầu năm tiếp tục giữ đà tăng

6 Trong Quý I/2015, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới là 19.049, với tổng vốn đăng ký 111,2 nghìn tỷ đồng Mặc dù số lượng doanh nghiệp giải thể giảm 0,6% so với cùng kỳ, nhưng số doanh nghiệp ngừng hoạt động tăng 14,2%

7 Tổng thu NSNN trong quý đạt 226 nghìn tỷ đồng, bằng 24,8% dự toán, tăng 10,3% Chi NSNN ước đạt 263,3 nghìn tỷ đồng trong quý I, bằng 23% dự toán Chi NSNN nhanh hơn so với thu NSNN, với mức tăng 12,3% so với cùng kỳ

2014 Thu nội địa chiếm 76,6%; thu từ xuất nhập khẩu chiếm 15,7% Áp lực chi NSNN còn lớn, và cần bổ sung nguồn cho khoảng 32 nghìn tỷ đồng trong 3 quý

cuối năm 2015

8 TPCP tiếp tục được phát hành ở quy mô lớn để đảo nợ và cho đầu tư Hoạt động này diễn ra trong bối cảnh tín dụng tăng chậm và thanh khoản của hệ thống NHTM tương đối ổn định Tuy vậy, điều kiện thực hiện kế hoạch phát hành TPCP năm 2015 khó khăn hơn so với năm 2014 Điều này là do yêu cầu phát hành TPCP

ở các kỳ hạn từ 5 năm trở lên

9 Lãi suất huy động VNĐ (kỳ hạn dưới 6 tháng) ổn định và thấp hơn trần quy định

của NHNN Lãi suất huy động VNĐ thực tế trong quý I giảm so với cuối các quý III-IV/2014, chủ yếu do: (i) thanh khoản của các NHTM tương đối ổn định; (ii)

xu hướng giảm lãi suất nói chung trên thị trường trái phiếu, trong khi thị trường

cổ phiếu sụt giảm, v.v Lãi suất cho vay VNĐ trong quý I giảm đáng kể so với

thời điểm tháng 9/2014, trong khi lãi suất cho vay USD ổn định So với đà giảm trong năm 2014, mặt bằng lãi suất ổn định hơn trong quý I/2015

10 Tín dụng tăng chậm trong quý I Tại thời điểm cuối tháng 3, dư nợ tín dụng tăng 1,25% so với cuối năm 2014 Tỷ lệ nợ xấu tiếp tục giảm (còn 3,25% vào cuối năm 2014 Giảm tỷ lệ nợ xấu cũng phần nào giảm áp lực cho hệ thống NHTM trước thời điểm thực hiện phân loại nợ xấu theo Thông tư 09/2014/TT-NHNN Chuyển biến này cũng giúp nhiều NHTM cung ứng một số sản phẩm tín dụng ngay cả khi Thông tư 36/2014/TT-NHNN có hiệu lực

11 Tốc độ tăng tổng phương tiện thanh toán trong quý I tương đương với mức cùng cùng kỳ 2014 Tổng phương tiện thanh toán tăng 2,7% trong 2 tháng đầu năm và chỉ giảm 0,6% trong tháng 3 Diễn biến này đã góp phần tạo điều kiện cho phát hành TPCP Tuy vậy, tổng phương tiện thanh toán giảm trong tháng 3 có thể do hoạt động rút vốn của các quỹ đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán

12 Tỷ giá VNĐ/USD được điều chỉnh tăng vào đầu tháng 1/2015, khiến sức mua của đồng USD tăng gần 1,5% so với đồng VNĐ Việc đồng USD lên giá khá mạnh trên thị trường quốc tế cũng khiến đồng VNĐ lên giá so với hầu hết các đồng tiền

chủ chốt khác Thực tế trong quý I, tỷ giá thực của đồng VNĐ so với Euro và Yên Nhật giảm lần lượt 10,5% và 3,2% Diễn biến tỷ giá hữu hiệu thực trong quý cho

thấy hàng hóa Việt Nam đắt hơn so với hàng hóa nước ngoài

13 Sau một thời gian khá ổn định, cán cân thanh toán có một số diễn biến bất lợi vào quý IV/2014 và cả quý I/2015 Dù cán cân thương mại hàng hóa và dịch vụ khá

ổn định, hoạt động rút vốn và chuyển thu nhập từ đầu tư chuyển ra nước ngoài có

xu hướng tăng Các khoản mục thu nhập từ đầu tư (sơ cấp, ròng), tiền và tiền gửi (ròng), và trả nợ gốc ngắn hạn cũng thâm hụt khá lớn trong quý IV/2014

14 Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lần lượt giảm 0,2% và 0,05% trong các tháng 1-2/2015

Xu hướng tăng CPI chỉ được tái lập vào tháng 3 với mức tăng 0,15% Việc điều

chỉnh giá bán lẻ xăng dầu và giá điện chưa tác động động tới mặt bằng chung trong tháng 3 Lạm phát thấp và ổn định, chưa có dấu hiệu cho thấy kinh tế Việt Nam rơi vào tình trạng giảm phát

15 Hoạt động đầu tư diễn ra khá chậm trong quý I (so với kế hoạch cả năm) Hoạt động đầu tư chủ yếu diễn ra trong các khu vực dân cư và tư nhân, và FDI Nhờ

đó, tích lũy tài sản tăng 6,4% so với cùng kỳ 2014

16 Tỷ lệ đầu tư so với GDP đạt 30,4% trong quý I, tương đương với các năm

2012-2013 và cao hơn so với cùng kỳ 2014 Thu hút FDI có phần sút giảm so với năm

2014 Vốn đăng ký của các dự án FDI đạt hơn 1,8 tỷ USD trong quý I, chỉ bằng

½ so với cùng kỳ 2014 và hơn 20% so với quý IV/2014 Tuy vậy, vốn FDI thực

hiện khá ổn định, đạt 3,1 tỷ USD trong quý

17 Xuất khẩu ước đạt 36,3 tỷ USD trong quý I, tăng 8,8% so với cùng kỳ năm 2014

Tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng xuất khẩu (ước đạt 20,1%) Cán cân thương mại thâm hụt ở mức 2,4 tỷ USD, tiếp nối tình trạng trong quý IV/2014 nhưng mức độ thâm hụt lớn hơn Khu vực FDI vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng xuất khẩu và nhập khẩu với tốc độ tăng trưởng cao

18 Chỉ số giá xuất khẩu và nhập khẩu lần lượt giảm 2,61% và 3,62% trong quý, do

vậy, tăng trưởng xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam quý I chủ yếu

nhờ tăng lượng hàng xuất nhập khẩu Cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu ít thay đổi Thúc đẩy xuất khẩu còn gặp khó khăn, thể hiện ở mức độ sử dụng các ưu đãi thuế quan theo các FTA còn thấp

19 Thương mại trong nước tiếp tục tăng trưởng tương đối ổn định Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 3 tháng đầu năm tăng khoảng 10% so

với cùng kỳ năm 2014 Tốc độ tăng bán lẻ hàng hóa và cung ứng dịch vụ tiêu dùng của khu vực nhà nước chỉ đạt 1,6% so với cùng kỳ năm 2014, thấp hơn nhiều so với mức tăng khoảng 11% của khu vực ngoài nhà nước và khu vực có vốn FDI

20 Về triển vọng kinh tế vĩ mô, kết quả dự báo cho thấy tăng trưởng kinh tế quý II năm 2015 ước đạt 6,18% Tăng trưởng xuất khẩu dự báo ở mức 9,7% Thâm hụt thương mại ở mức 1,2 tỷ USD Mức tăng giá tiêu dùng trong quý II là khoảng 0,85% Tỷ giá của hệ thống NHTM khó biến động quá 3% trong quý II và quý III

21 Kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định và củng cố vững chắc hơn Tăng trưởng kinh tế ở mức cao so với cùng kỳ nhiều năm Niềm tin đối với hoạt động tiêu dùng và đầu

tư – kinh doanh đang dần khởi sắc, song không gây thêm áp lực đối với lạm phát như các năm trước 2011 Kết quả này cho thấy những cải cách đối với nền tảng kinh tế vi mô từ năm 2014 – đặt trong môi trường chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng – đã phát huy những tác động tích cực

22 Động lực và dư địa còn khá nhiều cho cải cách môi trường kinh doanh nhất quán

và mạnh mẽ hơn trong năm 2015 và các năm tiếp theo Tiến trình hội nhập kinh

tế quốc tế - với việc thực hiện nhiều cam kết tự do hóa và có thể ký kết các FTA

có chất lượng cao hơn vào năm 2015 – càng tạo thêm áp lực cho quá trình cải cách này Thông điệp về cải cách môi trường kinh doanh gắn với nâng cao năng

lực cạnh tranh trong Nghị quyết 19/NQ-CP mới đây là chưa đủ, mà cần đi kèm với quyết tâm chính trị và tham vấn sát sao với cộng đồng doanh nghiệp để tiếp

tục cụ thể hóa

23 Trong bối cảnh ấy, khung kiến nghị chính sách nhằm cải cách nền tảng kinh tế vi

mô và điều hành các chính sách kinh tế vĩ mô trong báo cáo Kinh tế vĩ mô quý IV

và năm 2014 vẫn còn nguyên giá trị Các kiến nghị chính sách trong báo cáo này

chỉ tập trung vào những biện pháp, chính sách cần cân nhắc thực hiện trong quý

II, có tính đến điều kiện cả năm 2015

I B ỐI CẢNH KINH TẾ TRONG QUÝ I

1 B ối cảnh kinh tế khu vực và thế giới

1 Trong những tháng đầu năm 2015, nền kinh tế thế giới có một số chuyển biến tích cực Căng thẳng giữa Nga và phương Tây – vốn ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế trong hầu hết năm 2014 – đã có phần lắng dịu Kinh tế Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng nhanh hơn Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) quyết định không tăng lãi suất cơ bản trước tháng 6/2015 để giúp củng cố đà phục hồi tăng trưởng Kinh

tế Nhật Bản cũng phục hồi sản xuất rõ nét hơn, dù còn bất định do tỷ lệ lạm phát thấp hơn dự báo

2 Kinh tế thế giới trong quý I/2015 vẫn chịu ảnh hưởng không nhỏ từ những bất ổn

về địa chính trị ở nhiều khu vực, sự phục hồi mong manh của khu vực châu Âu

do vấn đề Ukraine và khó khăn kinh tế ở Hy Lạp Bản thân kinh tế Hoa Kỳ cũng đối mặt với rủi ro tăng trưởng kém bền vững, thể hiện qua việc Quỹ Tiền tệ quốc

tế mới điều chỉnh giảm dự báo cho năm 2015 Kinh tế Nga tiếp tục đối mặt với

những khó khăn khi tỷ lệ lạm phát của hai tháng đầu năm đạt mức kỷ lục 17%1 Các nền kinh tế mới nổi chủ chốt, kể cả Trung Quốc, cũng tăng trưởng chậm lại

và chưa có nhiều cải cách kinh tế sâu rộng

Bảng 1: Tình hình và triển vọng tăng trưởng kinh tế thế giới

Các nước đang phát triển và mới nổi 5,0 4,6 4,3 4,7 0,0 Các nước đang phát triển châu Á 7,0 6,8 6,6 6,4 0,2

Trung Qu ốc 7,8 7,4 6,8 6,3 0,0

Thương mại thế giới (tốc độ tăng: %) 3,5 3,4 3,7 4,7 -0,1 Giá hàng phi nhiên liệu (% tăng theo USD) -1,2 -4,0 -14,1 -1,0 -4,8

Nguồn: Quỹ Tiền tệ quốc tế (Tháng 4/2015)

Lưu ý: * Chênh lệch dự báo cho 2015 so với dự báo công bố tháng 1/2015

ASEAN-5 bao gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Việt Nam và Thái Lan

3 Hoạt động rút vốn khỏi các thị trường đang phát triển và mới nổi là một diễn biến đáng lưu tâm Xu hướng này bắt đầu từ cuối năm 2014 và rõ nét hơn trong quý

1 So v ới cùng kỳ năm 2014

I/2015 Nguyên nhân chủ yếu do kinh tế Hoa Kỳ phục hồi mạnh mẽ và kỳ vọng

về sự lên giá của USD Điều này kéo theo sự sụt giảm của thị trường chứng khoán

ở nhiều nền kinh tế (như Brazil, một số nước châu Á), qua đó tạo áp lực đối với cán cân thanh toán, dự trữ ngoại hối và tỷ giá của các nền kinh tế có liên quan

4 Một số đồng tiền chủ chốt như Euro, Yên Nhật, v.v suy yếu so với đồng USD Đồng Euro giảm xuống mức thấp nhất so với đồng USD trong vòng 12 năm2, một

phần do Chương trình mua trái phiếu quy mô lớn mà Ngân hàng Trung ương châu

Âu (ECB) thực hiện từ đầu tháng 3 Tính đến ngày 19/3 (so với thời điểm cuối năm 2014), đồng USD đã tăng khoảng 12,3% so với đồng Euro, 0,6% so với đồng Yên Nhật, 4,6% so với đồng Bảng Anh, 5,9% so với đôla Úc, và 4,3% so với đồng đôla Singapore

5 Đà giảm giá dầu thế giới có phần chậm lại so với năm 2014 Tuy nhiên, giá dầu chưa ổn định trong ngắn hạn khi cạnh tranh cung ứng giữa Hoa Kỳ và khối OPEC

vẫn tiếp diễn Diễn biến tăng giá đồng USD cũng ảnh hưởng đến đà phục hồi của giá dầu (quy theo USD)

6 Giá cả các mặt hàng khác chủ yếu giữ xu hướng giảm (Hình 2) Triển vọng giảm giá có thể kéo dài đến hết năm 2015 Ngân hàng thế giới dự báo trong năm 2015, giá năng lượng giảm 40,5%, giá ngũ cốc giảm 3,7%, nguyên liệu thô giảm 6%

7 Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương các nước G20 - tại phiên họp giữa tháng 2 đã đạt được đồng thuận về các biện pháp nới lỏng tiền tệ quy mô lớn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu G20 nhận định hiệu ứng từ giá dầu giảm mạnh và phục hồi kinh tế ở Hoa Kỳ chưa đủ lực để kéo kinh tế châu

Âu và Nhật Bản đi lên

8 Quá trình đàm phán các FTA thế hệ mới vẫn đang được nỗ lực thúc đẩy Tuy nhiên, dù được coi là hình mẫu của tự do hóa thương mại và đầu tư thế kỷ 21, các

Hiệp định này còn không ít bất đồng giữa các thành viên Chẳng hạn, các đoàn đàm phán chưa thống nhất về những vấn đề mới trong Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), trong đó có sở hữu trí tuệ, xử lý tranh

chấp giữa nhà đầu tư và Chính phủ, v.v

Hình 1: Giá vàng thế giới Hình 2: Giá dầu thô và lương thực thế giới

Ngu ồn: Goldprice.org Ngu ồn: Thống kê tài chính quốc tế (IFS)

2 T ại phiên giao dịch ngày 16/3/2015

2 B ối cảnh kinh tế trong nước

9 Giai đoạn 2011-2014 chứng kiến nhiều thay đổi lớn cả về bối cảnh và định hướng điều hành kinh tế vĩ mô, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô và tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất – kinh doanh Từ năm 2011, trọng tâm và nội dung chính sách kinh tế đã điều chỉnh và có những thay đổi cơ bản so với trước: tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, và duy trì tăng trưởng hợp lý, v.v Nhờ đó, môi trường kinh tế vĩ mô trở nên ổn định và tiếp tục được củng cố Các nền tảng kinh tế vĩ mô ngày càng vững chắc hơn

10 Năm 2015 là năm cuối cùng của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm

2011-2015 Kết quả đạt được trong năm 2015 sẽ giúp củng cố nền tảng cho việc xây dựng và thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2016 cũng như Kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016-2020 Theo đó, Nghị quyết

01/NQ-CP ngày 03/1/2015 của Chính phủ đã đề ra một số mục tiêu cho năm 2015, bao

gồm: GDP tăng khoảng 6,2%; xuất khẩu tăng khoảng 10%; tỷ lệ nhập siêu so với kim ngạch xuất khẩu khoảng 5%; tốc độ tăng giá tiêu dùng (CPI) khoảng 5%;

tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội khoảng 30% - 32% GDP; tỷ lệ hộ nghèo giảm 1,7% - 2%; tạo việc làm cho khoảng 1,6 triệu lao động

11 Dư địa cho các can thiệp chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bị thu hẹp đáng kể Tính chi phối của chính sách tài khóa đối với chính sách tiền tệ vẫn còn rõ nét Tuy nhiên, biến động của dòng vốn ra cùng với việc đồng USD lên giá đã đặt công tác điều hành chính sách tiền tệ trước nhiều áp lực hơn Do vậy, chính sách tiền tệ chưa gắn định với một mục tiêu ưu tiên cụ thể

12 Các điều ước quốc tế, bao gồm các FTA và hiệp định đối tác kinh tế, cũng làm giảm hơn nữa dư địa chính sách cho quá trình hỗ trợ phát triển những ngành sản

xuất trong nước Năm 2015 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với việc Việt Nam thực hiện một loạt các cam kết sâu rộng hơn trong các FTA hiện có và có thể ký

kết những FTA có chất lượng cao hơn (như TPP, các FTA với EU và Hàn Quốc, v.v.) Vì vậy, yêu cầu cải cách nền tảng kinh tế vi mô nhằm củng cố năng lực

cạnh tranh, qua đó giúp tăng trưởng nhanh và dài hạn hơn, càng trở nên cấp thiết

13 Hiện thực hóa mong muốn này đòi hỏi một cam kết tạo lập môi trường phù hợp

với quá trình phát triển năng lực sản xuất ở cả cấp độ doanh nghiệp và nền kinh

tế Ổn định kinh tế vĩ mô là không đủ, mà cần đi kèm với hệ thống động lực đủ tính khuyến khích, đủ ổn định gắn với cam kết thuận lợi hóa môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp

14 Duy trì đà cải cách thủ tục hành chính vì một môi trường thân thiện với doanh nghiệp theo các Nghị quyết 19, gắn với sự chủ động và quyết tâm của người đứng đầu và một hệ thống chỉ số đo lường đủ độc lập, vẫn là một yêu cầu cần thiết Nghị quyết 19 năm 2014 đã mang lại những cú hích bước đầu, xác lập lại tinh thần quản lý và điều hành vì hoạt động của doanh nghiệp Nghị quyết 19/NQ-CP ngày 12/3/2015 tái truyền tải thông điệp trên, nhưng theo một cách mạnh mẽ hơn

và chỉ đạo sát sao hơn

II DI ỄN BIẾN VÀ TRIỂN VỌNG KINH TẾ VĨ MÔ

1 Di ễn biến kinh tế vĩ mô trong quý I

1.1 Diễn biến kinh tế thực

15 Tốc độ tăng GDP trong quý (so với cùng kỳ 2014) là 6,03% GDP quý I tăng chậm hơn quý IV/2014, nhưng đã nhanh hơn so với cùng kỳ của nhiều năm trước (Hình 3) Mức tăng trưởng GDP của quý I/2015 vượt hơn 1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2014 Ở cấp độ tổng thể, quá trình phục hồi tăng trưởng kinh tế

diễn ra nhanh hơn Kết quả này cho thấy niềm tin đối với hoạt động sản xuất – kinh doanh nhìn chung được cải thiện

kết quả hoạt động kinh tế giữa các quý lớn hơn nhiều trong năm 2014-2015 so

với đầu thập kỷ 1990 Đáng lưu ý là chênh lệch giữa quý II và quý III không còn

lớn Kết quả tăng trưởng quý I cùng với xu thế biến động qua các quý cho thấy mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm (6,2%) hoàn toàn khả thi

Hình 4: Yếu tố mùa vụ trong GDP (giá so sánh)

Ngu ồn: Tính toán nhóm tác giả

7.3 7.1

7.8 7.5

3.14

5.83 5.57 4.64 4.89

5.09 6.03

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

I/05 I/06 I/07 I/08 I/09 I/10 I/11 I/12 I/13 I/14 QI/15

Tăng trưởng GDP quý I giai đoạn 2005-2015

17 Loại trừ các diễn biến mang tính mùa vụ, GDP quý I vẫn thấp hơn so với xu thế trung hạn (Hình 5) Kết quả này đáng lưu ý so với các quý III-IV/2014 khi GDP vượt mức xu thế Điều đó chứng tỏ tiềm năng tăng trưởng đã được cải thiện nhanh hơn trong quý I Đó có thể là kết quả của các biện pháp cải cách thể chế và tái cơ

cấu kinh tế được thực hiện trong các năm 2013-2014

Hình 5: Diễn biến GDP so với xu thế

Đơn vị tính: tỷ đồng

Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả

18 Theo góc độ sử dụng cuối cùng, tiêu dùng cuối cùng có đóng góp chủ yếu vào tăng trưởng GDP trong quý I Cụ thể, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,7% so với cùng

kỳ năm 2014, đóng góp 8,5 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng chung; tích lũy tài sản tăng 6,7%, đóng góp 1,6 điểm phần trăm Trong khi đó, chênh lệch xuất, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ làm giảm 4,05 điểm phần trăm của mức tăng trưởng chung Diễn biến của cán cân thương mại hàng hóa và dịch vụ tương đồng

với giai đoạn tăng trưởng cao trước đây của nền kinh tế Kết quả này củng cố thêm nhận định về xu hướng phục hồi tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Hình 6: Tăng trưởng GDP theo phương

19 Theo khu vực kinh tế, nông - lâm

nghiệp và thủy sản chỉ tăng

trưởng ở mức khá thấp trong quý

I (3,1%) Tăng trưởng của khu

vực dịch vụ (5,8% trong quý I so

với cùng kỳ 2014) cũng không cải

thiện nhiều so với các năm trước

Trong khi đó, khu vực công

nghiệp-xây dựng tiếp tục tăng

trưởng nhanh, đạt tới 8,9% so với

cùng kỳ 2014 Kết quả này tiếp

tục củng cố niềm tin về sự phục

hồi của khu vực công nghiệp

trong những quý gần đây Đáng

chú ý, công nghiệp chế biến và

sản xuất phân phối điện, khí đốt,

nước, v.v đều đạt tốc độ tăng

độ tăng trưởng cao (hơn 20%) như: dệt may, da giày, sản xuất giấy, sản xuất các sản phẩm điện tử, và công nghiệp ô tô Triển vọng tăng trưởng của công nghiệp

chế biến có thể vẫn tiếp diễn trong năm 2015, thể hiện ở xu hướng gia tăng nhập khẩu nguyên liệu phục vụ cho sản xuất những mặt hàng tiêu dùng mang tính thời

vụ như điện tử, điện lạnh, nước giải khát, v.v

Hình 10: Chỉ số phát triển công nghiệp,

2013-2015

Hình 11: Chỉ số PMI sản xuất,

2012-2015

Nguồn: TCTK Nguồn: Markit, HSBC

Ghi chú: PMI=50 tức là không có sự thay đổi so với tháng trước

21 Chỉ số PMI sản xuất trong các tháng đầu năm vẫn tiếp tục giữ được đà tăng trưởng (Hình 11).3 Sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới tăng nhanh hơn Kết quả này có thể do: (i) tăng nhu cầu trong điều kiện tăng trưởng kinh tế phục hồi và giá cả đầu vào (chủ yếu là chi phí nhiên liệu) giảm; (ii) sự hứng khởi trong hoạt động đầu tư, sản xuất công nghiệp khi Chính phủ đẩy mạnh cải cách môi trường kinh doanh song song với quá trình hội nhập kinh tế

22 Chỉ số phát triển công nghiệp cũng phản ánh khá sát diễn biến giá trị gia tăng từ hoạt động sản xuất công nghiệp (Hình 12) Tốc độ tăng IIP và tốc độ tăng giá trị gia tăng của khu vực công nghiệp hầu như không có khác biệt vào quý I, cho thấy

sự cải thiện đáng kể về hiệu quả của hoạt động công nghiệp so với các năm

2013-2014

Hình 12: Di ễn biến IIP và tốc độ tăng giá trị gia tăng của công nghiệp

Đơn vị tính: %

Ngu ồn: TCTK

Lưu ý: Tốc độ tăng được tính trên giá trị lũy kế từ đầu năm (so với cùng kỳ năm trước)

3 Tháng 1 ở mức 51,5 điểm, tháng 2 tăng nhẹ lên 51,7 điểm, và tháng 3 giảm còn 50,7 điểm

23 Trong quý I/2015, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới là 19.049 (tăng 3,8%

so với cùng kỳ 2014), với tổng vốn đăng ký 111,2 nghìn tỷ đồng (tăng 13,5%)

Mặc dù số lượng doanh nghiệp giải thể giảm 0,6% so với cùng kỳ, nhưng số doanh nghiệp ngừng hoạt động (bao gồm cả ngừng hoạt động có đăng ký và

ngừng hoạt động chờ đóng mã số thuế hoặc không đăng ký) tăng 14,2% (Hình 13) Trong quý I/2015, 4.741 lượt doanh nghiệp thay đổi tăng vốn với tổng số

vốn đăng ký tăng thêm là 172.918 tỷ đồng

Hình 13: Tình hình hoạt động của doanh nghiệp, T1/2014-T3/2015

Ngu ồn: Cục Đăng ký kinh doanh, Bộ KH&ĐT

24 Hoạt động du lịch gặp khó khăn và là một trong những vấn đề của nền kinh tế

Dịch vụ lưu trú và ăn uống chỉ tăng 5,9% so với cùng kỳ 2014 Lượng khách quốc

tế đến Việt Nam ước đạt 2 triệu người trong quý, giảm 12,8% so với cùng kỳ

2014.4Đây là vấn đề đáng quan ngại cả trước mắt và lâu dài

1.2 Diễn biến thu chi ngân sách

25 Tổng thu NSNN trong quý

I/2015 đạt 226 nghìn tỷ đồng,

tăng gần 10,3% so với cùng kỳ

2014 Mức thu NSNN này bằng

24,8% dự toán cả năm 2015 và

tương đương 27,9% GDP quý

I/2015 Tỷ lệ thu NSNN so với

GDP trong quý I/2015 tăng đáng

kể so với giai đoạn 2012-2014 –

giai đoạn Việt Nam thực hiện

miễn giảm thuế để tháo gỡ khó

khăn cho doanh nghiệp (Hình

14) Như vậy, tốc độ tăng thu

NSNN nhanh hơn so với đà phục

hồi tăng trưởng kinh tế

Hình 14: Tỷ lệ thu NSNN so với GDP

Đơn vị: %

Ngu ồn: Tính toán của nhóm tác giả.

4 K ết quả này một phần còn do lượng khách quốc tế tăng kỷ lục trong quý I/2014 (29,3% so với cùng

27,3 26,0 22,7 22,9

25,8 24,0 22,1

16,6 27,9

15 20 25 30

26 Trong quý I, thu nội địa chiếm 76,6% tổng thu NSNN Tỷ lệ này cao hơn năm

2006 – thời điểm trước khi cắt giảm thuế nhập khẩu theo cam kết WTO (51,9%)

- và năm 2011 (63,2%) Tỷ trọng của thu nội địa tăng chủ yếu do các khoản thu khác (thu từ xuất nhập khẩu và thu từ dầu thô) tăng khá chậm Trong quý I, thu

từ xuất nhập khẩu chiếm 15,7% tổng thu NSNN Khoản thu này chỉ tăng 5,8% so với cùng kỳ 2014, do nhiều dòng thuế nhập khẩu tiếp tục cắt giảm theo cam kết trong các FTA của Việt Nam.5 Thu từ dầu thô trong quý I/2015 giảm 35,9% so với cùng kỳ 2015, do giá dầu giảm Trong bối cảnh ấy, gia tăng các khoản thu từ thuế thu nhập cá nhân (đạt 29,3% dự toán) và thu về nhà và đất đai (27,2% dự toán) giúp cải thiện tình hình thu NSNN

27 Chi NSNN ước đạt 263,3 nghìn tỷ đồng trong quý I, bằng 23% dự toán Chi NSNN trong quý I tăng 12,3% so với cùng kỳ 2014, nhanh hơn so với tốc độ tăng thu NSNN Do vậy, tăng thu NSNN chưa giúp cải thiện tình hình thâm hụt NSNN

và áp lực đối với nợ công Áp lực chi NSNN trong 3 quý cuối năm 20156đòi hỏi

phải bổ sung thêm nguồn cho khoảng 32 nghìn tỷ đồng

28 Trái phiếu Chính phủ (TPCP) tiếp tục được phát hành ở quy mô lớn để đảo nợ và cho đầu tư Hoạt động này diễn ra trong bối cảnh tín dụng tăng chậm và thanh khoản của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tương đối ổn định Tổng khối lượng phát hành TPCP trong quý I đạt gần 56 nghìn tỷ đồng, 7 gần bằng ½ so với

cả năm 2012 và 39,2% so với cả năm 2013 (Hình 15) Dù vậy, mức phát hành TPCP trong quý I thấp hơn so với cùng kỳ 2014

Hình 15: Phát hành Trái phi ếu Chính phủ, 2010-3/2015

Đơn vị tính: Tỷ đồng

Ngu ồn: HNX

5 So v ới cùng kỳ 2014, tỷ giá VNĐ/USD trong quý I/2015 bình quân liên ngân hàng đã tăng 2%, trong khi nh ập khẩu (theo USD) trong quý I/2015 tăng 20,1%

6 Để đáp ứng các khoản chi thường xuyên và nhu cầu chi đầu tư phát triển trong năm cuối thực hiện

k ế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm

7 Trái phi ếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm chiếm 66,0%; kỳ hạn 10 năm chiếm 10,7%; kỳ hạn 15 năm chi ếm 23,3%

29 Điều kiện thực hiện kế hoạch phát hành TPCP năm 2015 khó khăn hơn so với năm 2014 Điều này là do yêu cầu phát hành TPCP ở các kỳ hạn từ 5 năm trở lên.8 Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước (NHNN)9 thì nguồn vốn dài hạn của các hệ thống NHTM đáp ứng được yêu cầu phát hành TPCP năm 2015 Tuy nhiên, NHNN cũng chịu áp lực từ việc điều hành tín dụng trung và dài hạn nhằm

hỗ trợ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Thông tư 36/2014/TT-NHNN, có hiệu lực từ tháng 2/2015, quy định tỷ lệ tối đa (so với nguồn vốn ngắn hạn) các NHTM được mua, đầu tư TPCP.10 Dù vậy, doanh nghiệp vẫn sẽ gặp khó khăn với tín dụng trung và dài hạn nếu xu hướng phát hành TPCP không được kiểm soát

30 Lãi suất trúng thầu TPCP có phần giảm và ít biến động hơn trong quý I/2015 (so

với quý IV/2014) Lãi suất trúng thầu TPCP kỳ hạn 5 năm còn 5,1-5,3%/năm vào

cuối tháng 3/2015 Mức lãi suất này giảm so với mức 5,5-6,0%/năm vào tháng 1/2015 và thấp hơn nhiều so với mức 7,08-7,63%/năm trong cùng kỳ 2014 (Hình

16) Xu hướng này giúp giảm chi phí trả nợ cho NSNN trong các năm tiếp theo

Hình 16: Vùng lãi suất trúng thầu Trái phiếu Chính phủ, kỳ hạn 5 năm

Đơn vị tính: %/năm

Nguồn: HNX

31 Việc gia tăng phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên theo yêu cầu của Quốc hội

chủ yếu giúp giảm áp lực phát hành để đảo nợ Tuy nhiên, tốc độ giảm lãi suất TPCP (ở hầu hết các kỳ hạn) có phần chậm lại trong quý I (Hình 16) Nguyên nhân có thể do: (i) kỳ vọng lạm phát tăng trong trung hạn; (ii) lãi suất USD ổn định, trong khi tỷ giá VNĐ/USD có thể tăng trong trung hạn; và (iii) nguồn vốn trung và dài hạn cho TPCP hạn hẹp hơn Mặt khác, quy mô phát hành TPCP theo

8 Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 78/2014 về dự toán NSNN năm 2015, trong đó quy định, từ năm

2015, ch ỉ phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên, không thực hiện các khoản vay có kỳ hạn ngắn cho bù đắp bội chi NSNN, giảm mức vay đảo nợ

9 T ại cuộc họp tháng 4 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và NHNN về

ph ối hợp điều hành kinh tế vĩ mô

10 NHTM nhà nước: 15%; NHTM cổ phần, liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài: 35%; Chi nhánh ngân hàng nước ngoài: 15%; Tổ chức tín dụng phi ngân hàng: 5%; Ngân hàng hợp tác xã: 40%

kế hoạch năm 2015 còn khá lớn, có thể giảm đáng kể tiếp cận vốn trung và dài

hạn cho khu vực tư nhân Vì vậy, khả năng giảm lãi suất cho vay trung và dài hạn trong năm 2015,11 thậm chí cả khả năng giảm lãi suất huy động VNĐ, có thể thấp

đi trong thời gian tới

Bảng 2: Lãi suất trúng thầu Trái phiếu Chính phủ theo kỳ hạn

32 Nhìn chung, chính sách tài khóa tiếp tục chi phối công tác điều hành chính sách

tiền tệ Một mặt, chi NSNN chưa được kiểm soát và bảo đảm nguồn vốn, kéo theo những bất định trong điều hành chính sách tài khóa và hệ lụy đối với nền kinh tế Trong đó, khả năng gia tăng các hình thức phí, lệ phí để bù đắp các khoản hụt thu

trở nên hiện hữu hơn Một loạt các biện pháp thuế, phí đã được áp dụng,12nhưng

có thể chưa đủ để đáp ứng nhu cầu chi NSNN Các biện pháp này sẽ ảnh hưởng đến chi phí của doanh nghiệp và truyền tải đến giá cả hàng hóa nói chung Kỳ vọng lạm phát có thể tăng tương ứng (dù lạm phát công bố chính thức còn thấp)

Áp lực với doanh nghiệp trong nước sẽ còn lớn hơn khi chỉ các doanh nghiệp FDI

có thể yêu cầu ưu đãi tài khóa Mặt khác, việc phát hành TPCP để bảo đảm nguồn cho chi NSNN có thể làm tăng áp lực về thanh khoản, lãi suất đối với hệ thống NHTM Chính ở đây, chi NSNN cần dựa vào các nguồn khác (như vay nước ngoài), song cân đối NSNN chỉ bền vững trong dài hạn nếu chi NSNN được khống chế và giảm dần

1.3 Diễn biến tiền tệ

33 Lãi suất huy động VNĐ (kỳ hạn dưới 6 tháng) ổn định và thấp hơn trần quy định của Ngân hàng Nhà nước (Bảng 2) Lãi suất huy động VNĐ thực tế trong quý I

giảm so với cuối các quý III-IV/2014 (ở mọi kỳ hạn) Nguyên nhân chủ yếu do: (i) thanh khoản của các NHTM tương đối ổn định; (ii) xu hướng giảm lãi suất nói chung trên thị trường trái phiếu, trong khi thị trường cổ phiếu sụt giảm, v.v Dư địa giảm tiếp lãi suất huy động VNĐ là không nhiều, do (i) kỳ vọng lạm phát tăng

trở lại; (ii) trần lãi suất huy động USD khó giảm tiếp; và (iii) áp lực từ việc đồng USD lên giá so với nhiều đồng tiền chủ chốt

11 M ục tiêu là giảm 1-1,5 điểm phần trăm/năm trong năm 2015 (theo Nghị quyết phiên họp thường kỳ

c ủa Chính phủ tháng 3/2015)

12 Ch ẳng hạn như thuế bảo vệ môi trường áp dụng trên giá xăng, phí đường bộ, v.v

Bảng 3: Lãi suất huy động VNĐ phổ biến của các NHTM

Nguồn: Ngân hàng Nhà nước

34 Lãi suất cho vay USD ổn định trong quý I/2015 Lãi suất cho vay VNĐ trong quý I/2015 giảm đáng kể so với thời điểm tháng 9/2014 Mức giảm là 1-2 điểm phần trăm/năm với các khoản vay VNĐ ngắn hạn và 0,5-1 điểm phần trăm/năm đối

với các khoản vay VNĐ trung, dài hạn Lãi suất cho vay VNĐ trung và dài hạn giảm chậm hơn do: (i) cạnh tranh thanh khoản ngân hàng từ phát hành Trái phiếu Chính phủ; và (ii) các NHTM thương mại giảm lợi nhuận từ cho vay ngoại tệ13 Mức giảm lãi suất cho vay VNĐ giảm nhanh hơn ở các NHTM nhà nước

Bảng 4: Lãi suất cho vay phổ biến của các NHTM, tháng 3/2015

- Nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, DN nhỏ và

vừa, công nghiệp hỗ trợ, DN ứng dụng công nghệ cao

- Nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, DN nhỏ và

vừa, công nghiệp hỗ trợ, DN ứng dụng công nghệ cao

Lưu ý: Trong ngoặc là mức lãi suất tại thời điểm tháng 9/2014

35 Sau khi giảm đáng kể vào năm 2014, mặt bằng lãi suất ổn định hơn trong quý I/2015 Mục tiêu giảm lãi suất14chưa được hiện thực hóa do ưu tiên ổn định tỷ giá và sức ép khi nhà đầu tư chuyển vốn/thu nhập ra nước ngoài15, trong khi FED

13 Vào tháng 12/2014, Ngân h àng Nhà nước quyết định hạn chế tín dụng ngoại tệ từ năm 2015

14 Chính ph ủ đề ra mục tiêu giảm lãi suất cho vay trung, dài hạn 1-1,5 điểm phần trăm/năm trong năm

2015

15 Xem điểm 3, phần I.1

cân nhắc khả năng tăng lãi suất vào tháng 3.16 Bên cạnh đó là sự thiếu tích cực

giảm lãi suất cho vay của NHTM (kể cả khoản vay cũ), một phần do được bảo hộ

bởi cơ chế phạt trả nợ sớm

36 Thông tư 01/2015/TT-NHNN, có hiệu lực từ 02/3/2015, quy định hoạt động kinh doanh sản phẩm phái sinh lãi suất của NHTM Theo đó, các nghiệp vụ phái sinh lãi suất được mở rộng hơn, bao gồm các sản phẩm lãi suất kỳ hạn, hoán đổi lãi

suất của cùng một đồng tiền hoặc các đồng tiền khác nhau, và quyền chọn lãi suất.17 Về nguyên tắc, các sản phẩm này giúp các doanh nghiệp có thêm lựa chọn

nhằm phòng ngừa rủi ro biến động lãi suất Tuy vậy, trong bối cảnh các doanh nghiệp còn thiếu niềm tin về giảm mặt bằng lãi suất, tác động của Thông tư 01/2015/TT-NHNN đối với ổn định lãi suất và định hướng giảm mặt bằng lãi suất còn chưa hiện hữu

37 Tín dụng tăng chậm trong quý I Tổng dư nợ tín dụng thậm chí còn giảm vào tháng 1 so với cuối năm 2014 Diễn biến này khá tương đồng so với cùng kỳ

2014 Dù vậy, hoạt động tín dụng có phần tăng nhanh hơn trong quý I so với cùng

kỳ 2014 Riêng trong tháng 2, tín dụng tăng 1,2%, cao hơn so với cùng kỳ 2014 (giảm 0,7%) Tính chung cả quý I/2015, tín dụng tăng 1,25% so với cuối năm

2014, cao hơn so với mức tăng trong cùng kỳ 2014 (0,52%)

Hình 17: Tăng trưởng tín dụng hàng tháng, 2014-2015

Ngu ồn: Tổng hợp từ nhiều nguồn

38 Số liệu do Ngân hàng Nhà nước công bố cho thấy tỷ lệ nợ xấu tiếp tục giảm Đến cuối tháng 12/2014, tỷ lệ nợ xấu theo báo cáo của các tổ chức tín dụng giảm còn 3,25%, giảm đáng kể so với mức 3,87-3,88% trong các tháng trước đó (Hình 18) Giảm tỷ lệ nợ xấu cũng phần nào giảm áp lực cho hệ thống NHTM trước thời điểm thực hiện phân loại nợ xấu theo Thông tư 09/2014/TT-NHNN18 Cụ thể, với

16 V ấn đề “Bộ ba không đồng thời”: Không thể đồng thời đạt được neo tỷ giá, tự do hóa dòng vốn, và tính độc lập của chính sách tiền tệ (trong điều hành lãi suất) do quan hệ lãi suất tương đương

17 Quy ết định 62/2006/QĐ-NHNN chỉ cho phép một số sản phẩm như hoán đổi lãi suất cùng một đồng

ti ền, hoán đối lãi suất giữa hai đồng tiền hoặc hoán đổi tiền tệ chéo, hoán đổi lãi suất trong tương lai,

và hoán đổi lãi suất cộng dồn

18 Hi ệu lực từ ngày 20/3/2014

-0,5

-0,7

1,7 0,9

0,1

2,2

0,0

1,8 1,7 1,4 1,8 3,0

-0,5

1,2 0,6

việc giảm tỷ lệ nợ xấu, một số NHTM cung ứng một số sản phẩm tín dụng ngay

cả khi Thông tư 36/2014/TT-NHNN có hiệu lực.19

và chỉ giảm 0,6% trong tháng 3 Diễn biến này khác với mức tăng 1,7% trong 2 tháng đầu năm 2014 và 1,1% trong tháng 3/2014 Nhờ mức tăng khá nhanh của

tổng phương tiện thanh toán trong 2 tháng đầu năm 2015, giá trị phát hành TPCP trong cùng giai đoạn đã vượt 40,3 nghìn tỷ đồng

Hình 19: Tốc độ tăng tổng phương tiện thanh toán, 2014-2015

Đơn vị: %

Ngu ồn: Tổng hợp từ nhiều nguồn

19 Ch ẳng hạn, một trong những điều kiện để NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được cấp tín dụng dưới hình thức cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá đối với khách hàng để đầu tư, kinh doanh cổ phiếu là có t ỷ lệ

n ợ xấu dưới 3% Cũng theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN, một trong những điều kiện để NHTM mua,

n ắm giữ cổ phiếu của tổ chức tín dụng khác là phải có tỷ lệ nợ xấu dưới 3%

4,7

3,6

4,2

3,3 3,0

4,1

2,7

-0,6 -1

40 Tổng phương tiện thanh toán giảm trong tháng 3 có thể do hoạt động rút vốn của các quỹ đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Đây cũng là diễn biến ở không ít thị trường đang phát triển và mới nổi trong tháng 3, khi kinh tế Hoa Kỳ phục hồi mạnh mẽ và đồng USD lên giá so với một số đồng tiền chủ chốt Nhận định này được củng cố hơn với diễn biến tăng tỷ giá VNĐ/USD trong tháng 3 (trên cả thị trường tự do và tại hệ thống NHTM, Hình 20).

Hình 20: Di ễn biến tỷ giá VNĐ/USD, 2013-3/2015

Ngu ồn: VNDirect

41 Trước xu hướng tăng nhẹ của tỷ giá VNĐ/USD vào cuối năm 2014, NHNN đã quyết định điều chỉnh tăng tỷ giá VNĐ/USD bình quân liên ngân hàng vào đầu tháng 1/2015 Việc điều chỉnh này hướng tới hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu trong

bối cảnh đồng USD lên giá và các nhà đầu tư rút vốn khỏi các thị trường mới nổi

Nhờ đó, thị trường ngoại hối nhanh chóng ổn định trở lại trong các tháng 1-2: tỷ giá VNĐ/USD trên thị trường thấp hơn so với mức bình quân liên ngân hàng, sau khi kỳ vọng tăng tỷ giá VNĐ/USD bình quân liên ngân hàng được giải tỏa.20

Hình 21: Diễn biến VN-Index, 2010-3/2015

Ngu ồn: Công ty chứng khoán BIDV

20 K ỳ vọng tăng tỷ giá VNĐ/USD hiện hữu từ cuối năm 2014 do: (i) NHNN chỉ điều chỉnh tăng tỷ giá VNĐ/USD liên ngân hàng ở mức 1% trong năm 2014, so với mục tiêu đề ra là tối đa 2%; (ii) áp lực trên th ị trường ngoại hối tăng do các hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài, trả nợ nước ngoài

42 Trong tháng 3, hoạt động rút vốn của các quỹ đầu tư khỏi các thị trường đang phát triển và mới nổi diễn ra mạnh mẽ hơn Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng sụt giảm khi các nhà đầu tư tăng cường bán Cùng với hoạt động chốt lời của các doanh nghiệp FDI, việc rút vốn của các nhà đầu tư nước ngoài khỏi thị trường chứng khoán cũng khiến thị trường ngoại hối căng thẳng hơn Tỷ giá VNĐ/USD trên thị trường tự do vượt quá mức trần cho phép của NHNN vào giữa tháng 3 Trong khi đó, NHNN do dự với lựa chọn điều hành tỷ giá do còn chờ quyết định về lãi suất của FED Áp lực trên thị trường ngoại hối chỉ phần nào

giảm bớt vào cuối tháng 3, sau khi FED quyết định giữ nguyên lãi suất và NHNN thông tin về ưu tiên ổn định tỷ giá

43 Quyết định giữ ổn định tỷ giá VNĐ/USD liên ngân hàng tại thời điểm cuối tháng

3 chưa nhận được sự đồng thuận của một số chuyên gia, hiệp hội doanh nghiệp Các ý kiến này lo ngại rằng ổn định tỷ giá VNĐ/USD liên ngân hàng trong khi đồng USD lên giá với các đồng tiền mạnh có thể ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh xuất khẩu và nhập siêu của Việt Nam Thực tế trong quý I/2015, xuất khẩu

chỉ tăng 8,8% so với cùng kỳ 2014, và thấp hơn so với mục tiêu đề ra cho cả năm

2015 (tăng 10%) Nhập siêu cũng tăng đáng kể, đạt 2,4 tỷ USD, cao hơn so với ước tính ban đầu (1,8 tỷ USD) Tuy vậy, các ý kiến này chưa đề xuất việc tăng tính linh hoạt cho biến động tỷ giá VNĐ/USD thông qua mở rộng biên độ giao

dịch (so với mức +/-1% như hiện nay), ngay cả khi tỷ giá VNĐ/USD liên ngân hàng không thay đổi

44 Một số lập luận được đưa ra nhằm ủng hộ quyết định giữ nguyên tỷ giá VNĐ/USD liên ngân hàng Các lập luận này bao gồm: (i) tăng tỷ giá VNĐ/USD không có nhiều tác động đối với xuất khẩu;21(ii) tăng tỷ giá VNĐ/USD có thể gây sức ép đối với lạm phát và nợ công;22 (iii) việc đồng VNĐ lên giá so với một số ngoại tệ chưa làm tăng nhập khẩu và nhập siêu, do giá bán trong nước của hàng nhập khẩu cũng giảm tương ứng với giá nhập khẩu (quy ra VNĐ) Các lập luận này là không mới, và chưa có đủ tính thuyết phục trong bối cảnh điều hành tỷ giá tháng 3 Trên

thực tế, các ý kiến trên chưa tính đến quan hệ tương tác giữa mặt bằng lãi suất (VNĐ và USD) cũng như sức ép từ hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong quý I Như đã trình bày tại điểm 35, trong điều kiện lãi suất của Hoa Kỳ giữ nguyên, dòng vốn có xu hướng chuyển ra thì ổn định tỷ giá VNĐ/USD giúp giảm

áp lực đối với mặt bằng lãi suất trong nước – mục tiêu được NHNN ưu tiên hơn

45 Tăng tỷ giá VNĐ/USD trong quý I khiến sức mua của đồng USD tăng gần 1,5%

so với đồng VNĐ (sau khi tính đến mức tăng giá ở Việt Nam và Hoa Kỳ, Hình 22) Đồng USD lên giá khá mạnh trên thị trường quốc tế cũng khiến đồng VNĐ lên giá so với hầu hết các đồng tiền chủ chốt khác Ngay cả khi tính đến yếu tố

lạm phát của các đồng tiền, đồng VNĐ vẫn mạnh hơn so với nhiều đồng tiền

21 M ột số tính toán cho rằng tăng tỷ giá VNĐ/USD 1% sẽ giúp xuất khẩu trong nước tăng 0,2% Xem:

22 Ch ẳng hạn, phân tích của Học viện Chính sách và Phát triển cho thấy nếu tỷ giá VNĐ/USD tăng 1% thì n ợ công tăng thêm 10.000 tỷ đồng