Phân tích mối quan hệ giữa xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Th hai,ăm ăr ngă xu tăkh uăcóăth ăt ngăc ngăs ăchuyênămônăhóaătrongăs năxu tăhƠngăxu tăkh u,ădoă đóăcóăth ănơngăcaoăm căn ngăsu tăvƠăd năđ năt ngătr ngăs năl ng.ăTh ba, gia t ngăxu tăkh

Bộ GIáO DụC Và ĐàO TạO Tr-ờng đại học kinh tế quốc dân



NGUYễN QUANG HIệP

Phân tích mối quan hệ giữa xuất khẩu

và tăng tr-ởng kinh tế ở việt nam

Hà Nội – 2016

Bộ GIáO DụC Và ĐàO TạO Tr-ờng đại học kinh tế quốc dân



NGUYễN QUANG HIệP

Phân tích mối quan hệ giữa xuất khẩu

và tăng tr-ởng kinh tế ở việt nam

L I C Mă N

Tácă gi xină g iă l iă c mă nă t iă lưnhă đ o,ă th yă cô,ă cácă nhƠă khoaă h că c aă

Tr ngă iăh căKinhăt ăQu cădơn,ănh tălƠăcácăth yăcôăc aăKhoaăKinhăt ăh c và

Vi nă Ơoăt oăSauăđ iăh căđưăgiúpăđ vƠăt oăđi uăki năthu năl iăchoătácăgi hoàn thƠnhălu năán

Tácăgi xinăc mă nălưnhăđ oăvƠăcácăđ ngănghi păt iăTr ngăCaoăđ ngăCôngănghi păH ngăYên,ăn iătácăgi đangăcôngătác,ăđưăt oăđi uăki năthu năl i, h ătr và chiaăs ătrongăquáătrìnhătácăgi làm nghiênăc uăsinh

Tácăgi xinăbƠyăt ălòngăbi tă năsơuăs căđ năPGS.TS.ăNguy năV năCông và PGS.TS.ă Nguy nă Vi tă Hùngă đưă t nă tìnhă h ngă d nă vƠă giúpă đ ă tácă gi trong quá trìnhăhoƠnăthƠnhălu năán

Tácăgi ăđ căbi tăg iăl iătriăơnăđ năgiaăđình,ăb năbèăvƠăng iăthơnă đưăluônă

đ ngăhƠnh,ăđ ngăviênăkhíchăl ătácăgi ătrongăsu tăth iăgianăqua

XinăchơnăthƠnhăc mă n!

TÁC GI

NGUY N QUANG HI P

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa h c

c a riêng tôi Các s li u nêu ra và trích d n trong lu n án là trung th c Toàn b k t qu nghiên c u c a lu n án ch a t ng

đ c b t c ai khác công b t i b t c công trình nào

TÁC GI

NGUY N QUANG HI P

M CăL C

M C L C i

DANH M C CÁC HÌNH V iv

DANH M C CÁC B NG BI U v

DANH M C CÁC T VI T T T vi

M U 1

CH NGă1.ă C ă S LÝ LU N V M I QUAN H GI A XU T KH U VẨăT NGăTR NG KINH T 7

1.1 M t s v năđ lý lu năc ăb n 7

1.1.1.ăT ngătr ng kinh t và các ngu n l căt ngătr ng kinh t 7

1.1.2 Xu t kh uăvƠăcácănhơnăt ă nhăh ng 11

1.2.ăC ăs lý thuy t v m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t 14

1.2.1 Lý thuy t c đi n 14

1.2.2 Lý thuy t tr ng c u 16

1.2.3 Lý thuy t tân c đi n 17

1.2.4 Lý thuy tăt ngătr ng n i sinh 20

1.2.5 Mô hình vòng xo n ti n v m i quan h gi a xu t kh uă vƠă t ngă tr ng kinh t 21

Tóm t tăch ngă1 23

CH NGă 2.ă T NG QUAN NGHIÊN C U VÀ XÂY D NG KHUNG LÝ THUY T NGHIÊN C U 24

2.1 T ng quan nghiên c u 24

2.1.1 T ng quan các nghiên c u th c nghi m trên th gi i 26

2.1.2 T ng quan các nghiên c u th c nghi m Vi t Nam 34

2.1.3 K t lu n chung t t ng quan nghiên c uăvƠăxácăđ nhăắkho ng tr ngẰă nghiên c u 37

2.2 Khung lý thuy t nghiên c u 37

2.2.1 Mô hình nghiên c u c a lu n án 37

2.2.2 Bi n s vƠăthangăđo 40

2.2.3 Ngu n s li u 42

2.2.4 Th t c th c hi nă căl ng th c nghi m 42

Tóm t tăch ngă2 45

CH NGă3 TH C TR NG XU T KH U VẨăT NGăTR NG KINH T VI T NAM 46

3.1 Th c tr ng xu t kh u hàng hóa c a Vi t Nam 46

3.2.ăT ngătr ng kinh t c a Vi t Nam 53

3.2.1.ăChínhăsáchăđ i m i và c i cách kinh t c a Vi t Nam 53

3.2.2 Th c tr ngăt ngătr ng kinh t c a Vi t Nam 58

3.3 Phơnătíchăđ nh tính m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Vi t Nam 67

3.3.1 Các y u t ngu n l c ậ kênh truy n d nătácăđ ng c a xu t kh uăđ n t ngătr ng kinh t Vi t Nam 67

3.3.2 T giá h iăđoáiăth căđaăph ng, kênh đ i di n kh n ngăc nh tranh th ngăm i qu c t , truy n d nătácăđ ng c aăt ngătr ng kinh t đ n xu t kh u 75

Tóm t tăch ngă3 81

CH NGă4.ăK T QU Căδ NG MÔ HÌNH TH C NGHI M 82

4.1.ă căl ng m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t qua các kênh truy n d n 82

4.2.ă ánhăgiáăchungăv m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t

Vi t Nam 93

Tóm t tăch ngă4 95

CH NGă5 M T S KHUY N NGH NH εăTHÚCă YM I QUAN H TÍCH C C GI A XU T KH U VẨă T NGă TR NG KINH T VI T NAM 96

5.1 Ti p t căđ y m nh xu t kh u nh măduyătrìăvaiătròăđ ng l căchoăt ngă

tr ng kinh t b n v ng 965.2 C i thi n ch tăl ng các y u t ngu n l c c aăt ngătr ng 985.3 V n hành chính sách t giá hi u qu theoă h ng khuy n khích xu t

kh uăvƠăđ m b o năđ nh kinh t v ămô 100Tóm t tăch ngă5 103

K T LU N 104DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH C A TÁC GI ẩăCÔNGăB

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANHăM CăCỄCăHỊNHăV

Hình 1.1 Mô hình vòng xo n ti n v m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng

kinh t 22

Hình 2.1 Mô hình nghiên c u v m i quan h gi a xu t kh uă vƠăt ngătr ng kinh t Vi t Nam 38

Hình 3.1:ăC ăc u hàng xu t kh u c a Vi t Nam phân theo nhóm hàng giaiăđo n 2000-2014 51

Hình 3.2 Các th tr ng xu t kh u chính c a Vi t Nam 52

Hình 3.3.ăT ngătr ng GDP c a Vi t Namvà m t s qu c gia trong khu v c 61

Hình 3.4.ăC ăc u GDP c a Vi tăNamăquaăcácăn m 62

Hình 3.5 T căđ t ngătr ng kinh t các ngành c a Vi t Nam 63

Hình 3.6 T căđ t ngăGDP, xu t kh u và t l X/GDP hƠngăn măc a Vi t Nam 65

Hình 3.7 V năđ uăt ăc a Vi t Nam 71

Hình 3.8 H s ICOR c a Vi t Nam 72

Hình 3.9.ăN ngăsu tălaoăđ ng c a Vi t Nam và m t s n c 75

Hình 3.10 NEER và REER c a Vi t Nam 77

Hình 3.11 T giá th căđaăph ng,ăt ngătr ng GDP và xu t kh u 79

Hìnhă4.1.ă th bi u di n các chu i s li u 83

Hình 4.2 Ph n ng c aălaoăđ ng, v n và GDP v i các cú s c 89

Hình 4.3 Ph n ng c a xu t kh u và t giá th c v i các cú s c 90

DANHăM CăCỄCăB NGăBI U

B ng 3.1: K t qu ho tăđ ng xu t nh p kh uăgiaiăđo n 1999 - 2014 49

B ng 3.2 Các y u t ngu n l cătrongăt ngătr ng GDP c a Vi t Nam 69

B ng 3.3 T l laoăđ ng t 15 tu i tr lênăđangălƠmăvi c trong n n kinh t đưăquaă đƠoăt o 73

B ng 3.4.ăN ngăsu tălaoăđ ng xã h i c a Vi t Nam 74

B ng 4.1 Th ng kê mô t v các chu i s li u 82

B ng 4.2 K t qu ki măđ nh tính d ng cho các chu i s li u 83

B ng 4.3 K t qu ki măđ nhăđ tr t iă uăchoăcácăbi n 84

B ng 4.4 K t qu ki măđ nh nhân qu Granger 85

B ng 4.5 K t qu ki măđ nhăđ ng liên k t 86

B ng 4.6 K t qu căl ng mô hình VECM 87

B ng 4.7 K t qu phơnărưăph ngăsai c a v n,ălaoăđ ng và GDP 91

B ng 4.8 K t qu phơnărưăph ngăsai c a t giá th c và xu t kh u 92

DANHăM CăCỄCăT ăVI TăT T

ASEAN Hi p h i các qu căgiaă ôngăNamăÁ DNNN Doanh nghi pănhƠăn c

FTA Hi păđ nhăth ngăm i t do

FDI uăt ătr c ti păn c ngoài

FED C c d tr liên bang M

VAR εôăhìnhăvécăt ăt h i quy

VECM εôăhìnhăvécăt ăhi u ch nh sai s WTO T ch căTh ngăm i Th gi i

XHCN Xã h i ch ngh a

M ă U

1 Gi i thi u lu n án

a K t c u t ng th c a lu n án:

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n án đ c chia thành 5 ch ng v i 16 hình và 12 b ng bi u T ng s trang c a lu n án là 106 trang ch aă k ph l c Trongăđó: Ch ngă1,ăđ c trình bày trong 17 trang, gi i thi uăc ăs lý lu n v m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t ;ăCh ngă2 cóădungăl ng 22 trang trình bày v t ng quan nghiên c u và xây d ng khung lý thuy t nghiên c u;

Ch ngă3,ăg m 36 trang, phân tích th c tr ng xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t c a

Vi t Nam, và m i quan h v i các y u t kinh t trong kênh truy n d nătácăđ ng qua l i gi a xu t kh uă vƠă t ngă tr ng kinh t ;ă Ch ngă 4ă phân tích k t qu c

l ng mô hình th c nghi m,ăđ c trình bày trong 14 trang; Ch ngă5ăg m 8 trang

đ xu t m t s khuy n ngh nh măthúcăđ y m i quan h tích c c gi a xu t kh u và

t ngătr ng kinh t Vi t Nam

b Nh ng đóng góp m i c a đ tài:

- Trênăc ăs t ng quan lý thuy t và nghiên c u th c nghi m, lu n án xây

d ng khung lý thuy tăvƠăđ xu t mô hình nghiên c u v m i quan h gi a xu t kh u vƠăt ngătr ng kinh t Vi tăNam.ăQuaăđóăxácăđ nhăđ c kênh truy n d nătácăđ ng qua l i l n nhau gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Trongăđó: Xu t kh u t ngă

tr ng s giúp c i thi n các y u t ngu n l cănh ăt o thêm vi c làm, b sung v n cho n n kinh t , vƠăt ngăn ngăsu t nhân t t ng h p,ăquaăđóăthúcăđ yăt ngătr ng kinh t T ngătr ng kinh t góp ph n làm t ngăn ngăsu t thông qua khai thác hi u

qu kinh t theo quy mô, d năđ n chi phí s n xu t và giá c hƠngăhóaăđ c gi m

xu ng i u này s cóătácăđ ngălƠmăt ngăt giá h iăđoáiăth c, c i thi n s c c nh tranhăth ngăm i qu c t vƠădoăđóăcó tác d ngăthúcăđ y xu t kh u

- Lu n án th c hi n k t h păcácăph ngăphápăphơnătíchăđ nhătínhăvƠăđ nh

l ng,ăquaăđóăcungăc p các k t qu cho th y xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Vi t Namăcóătácăđ ng h tr l n nhau theo c hai chi u trong ng n h n và dài h n thông

qua các kênh truy n d n:

+ Các y u t ngu n l căđóngăvaiătròăquan tr ng trong vi c truy n d n tác

đ ng c a xu t kh uăđ năt ngătr ng kinh t c a Vi t Nam Xu t kh uăt ngătr ng đưă cóă tácă đ ng tích c că đ n vi c hình thành và thu hút các ngu n l că choă t ngă

tr ng kinh t Vi t Nam trong nh ngăn măqua

+ ng th i,ăt ngătr ng kinh t c ngăgópăph năthúcăđ yăt ngătr ng xu t

kh u nh lƠmăt ngăt giá h iăđoáiăth c và c i thi n kh n ngăc nhătranhăth ngăm i

qu c t

- Lu n án kh ngăđ nh chi năl căthúcăđ y xu t kh u mà Vi tăNamăđưătheoă

đu i trong th i gian qua là hoàn toàn phù h p Chi năl căthúcăđ y xu t kh u và

t ngătr ng kinh t c a Vi tăNamărõărƠngăđưăcóăs b tr l n nhau r t tích c c, góp

ph n nâng cao hi u qu đi u ti tăv ămôăn n kinh t

- Lu năánăđ xu t m t s khuy n ngh nh măthúcăđ y m i quan h tích c c

gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Vi tăNam.ăTrongăđó,ăti p t c thúcăđ y xu t

kh u nh măduyătrìăvaiătròăđ ng l căchoăt ngătr ng kinh t b n v ng; c i thi n ch t

l ng các y u t ngu n l c c a t ngătr ng kinh t ; và v n hành chính sách t giá

hi u qu theoăh ng khuy n khích xu t kh uăvƠăđ m b o năđ nh kinh t v ămô

2 Lý do l a ch năđ tài

ε iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngălƠăđ ătƠiăquanătr ngăđ căth oă

lu nănhi uătrongăkho ngăn aăth ăk ăqua.ăNh ngănghiênăc uăv ăm iăquanăh ănƠyăluônăc ăg ngătr ăl iăcácăcơuăh iănh :ăt ngătr ngăxu tăkh uăcóăd năđ năt ngătr ngăkinhăt ăkhông?ăHo căt ngătr ngăkinhăt ăcóăd năđ năt ngătr ngăxu tăkh uăkhông?ăHayăcóăm iăquanăh ăhaiăchi uăgi aăhaiăbi năs ătrênăkhông?ăNh ngăcơuăh iănƠyăđ că

bi tăquanătr ngăđ iăv iăcácăn căđangăphátătri n

Qua quá trình phátătri năc aăcácălỦăthuy tăth ngăm iăvƠăt ngătr ngăkinhăt ,ă

xu tăkh uăđưăđ căxácăđ nh lƠăđ ngăl căchoăt ngătr ngăkinhăt c aăcácăqu căgiaă

b iă m tă s ă lỦă doă c ă b nă sau: Th nh t,ă t ngă tr ngă xu tă kh uă s ă d nă đ nă t ng

tr ngăt ngăc uăc aăm tăqu căgia.ăT ngătr ngăc uăcóăth ăkhôngăđ căduyătrìătrongă

m tăn năkinhăt ănh có thuănh păth p, nh ngăth ătr ngăxu tăkh uăd ngănh ălƠăvôă

t năvƠăvìăv yăm ăc aăth ngăm iăs ăkhôngăh năch ăt ngătr ngăt ngăc u.ăDoăđó,ă

xu tăkh uăcóăth ălƠăm tăch tăxúcătácăchoăt ngătr ngăthuănh p Th hai,ăm ăr ngă

xu tăkh uăcóăth ăt ngăc ngăs ăchuyênămônăhóaătrongăs năxu tăhƠngăxu tăkh u,ădoă

đóăcóăth ănơngăcaoăm căn ngăsu tăvƠăd năđ năt ngătr ngăs năl ng.ăTh ba, gia

t ngăxu tăkh uăcóăth ăn iăl ngăs ăc ngăth ngăv ăngo iăh i.ă i uănƠyăgiúpăt ngăkh ă

n ngănh păkh uăcácăy uăt ăđ uăvƠoăph căv ăs năxu t,ămáyămóc,ăthi tăb ăph căv ăchoă

đ uăt ăvƠăquaăđóăthúcăđ yăt ngătr ngăs năl ngă[59].ăBênăc nhăđó,ăm ăc aăth ngă

m iăcònăgiúpăthúcăđ yăti năb ăcôngăngh ,ăt oăthêmănhi uăvi călƠm,ăcácăy uăt ăs nă

xu tăs ăd chăchuy năt ăkhuăv căkémăhi uăqu ăsangăkhuăv căhi uăqu ăh nầ,ăquaăđóăthúcăđ yăt ngătr ngăkinhăt [123]

Theoăchi uăng căl i,ăt ngătr ngăkinhăt ăc ngăcóăth ăcóătácăđ ngătíchăc că

đ năxu tăkh uăb iăs ăt ngătr ngăs năl ngănhanhăh năs ălƠmăt ngăn ngăsu tădoăkhaiăthácăhi uăqu ăkinhăt ătheoăquiămôă[68],[126] N ngăsu tăt ngăs ăgiúpăgi măchiăphíănhơnăcôngătrongăgiáăthƠnhăs năph măn uăti năl ngăkhôngăt ngăt ngă ngăv iă

m căt ngăn ngăsu t,ăquaăđóăgópăph nălƠmăgiáăhƠngăhóaătrongăn căgi m.ă i uănƠyă

s ăgiúpăt ngăl iăth ăc nhătranhăchoăcácăqu căgiaăvƠăd năđ năt ngăkimăng chăxu tă

kh u.ăH năn a, t ngătr ngăkinhăt ăs ăđ yăm nhăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăk ăn ngăc ngă

nh ăti năb ăcôngăngh ,ăgópăph nănơngăcaoăhi uăqu ăs năxu t,ăd năđ năt ngăl iăth ă

c nhătranhăchoăcácăqu căgiaătrênăth ătr ngăqu căt ăvƠăt ăđóăgiúpăm ăr ngăth ngă

m i [37]

ε că dùă cóă nhi uă n ă l că đưă đ că th că hi nă đ ă gi iă quy tă cácă v nă đ ă khiănghiênă c uă m iă quană h ă gi aă xu tă kh uă vƠă t ngă tr ngă kinhă t ,ă nh ngă cácă nhƠănghiênă c uă v nă cóă nh ngă k tă lu nă khácă nhau,ă ngayă c ă choă cùngă m tă qu că gia.ă

Nh ngăk tăqu ămơuăthu nănhauăv ăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhă

t ăs ăgơyăkhóăkh năchoăcácănhƠăho chăđ nhăchínhăsáchăkhiăl aăch năchi năl cănh măthúcăđ yăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt

Vi tăNamăđưătr iăquaăch ngăđ ngăg năbaăth păk ăth căhi năchínhăsáchăđ iă

m i vƠăm ăc a,ăh iănh păv iăkhuăv căvƠăth ăgi i.ăε tătrongănh ngăn iădungăchính

c aăcôngăcu căđ iăm iăvƠăthayăđ iăchínhăsáchălƠăchi năl c thúcăđ yăxu tăkh u.ăKhu

v căxu tăkh uăphátătri nătheoăl iăth ăsoăsánhăđưăđ tăđ cănhi uăthƠnhăt uăcùngăv i

t ngătr ngăkinhăt ă ăVi tăNam.ăTrongănh ngăn măv aăqua,ăc ăt ngătr ngăkinhăt ăvƠă t ngă tr ngă xu tă kh uă đ uă lƠă m că tiêuă c aă đi uă ti tă v ă mô ă Vi t Nam.ă Ph iă

ch ngăhaiăm cătiêuănƠyăb ăsungăchoănhauăhay đang h năch ăl nănhau? δƠmărõăđ că

m iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăs ăcóăcơuătr ăl iăthíchăđángăchoăcơuăh iătrên

Qua nghiên c uă đ tài “Phân t́ch m i quan h gi a xu t kh u và t ng

tr ng kinh t Vi t Nam”, tác gi mong mu n làm rõ m i quan h hai chi u gi a

xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Vi t Nam, quaăđó khuy n ngh các chính sách

phù h p v i Vi t Nam

- H ăth ngăhóaăc ăs ălỦăthuy tăvƠăcácămôăhìnhălỦăthuy tănh măxácăđ nhăcácăkênhătruy năd nătrongăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă ngă

th i,ă nghiênă c uă c ngă th că hi nă vi că t ngă quană cácă nghiênă c uă th că nghi mă đưă

đ căth căhi nătrênăth ăgi iăđ ărútăraăcácăbƠiăh căkinhănghi măc aăqu căt ăchoăvi că

l a ch n mô hình nghiên c u th c nghi m v m iăquanăh ăgi aăxu t kh u và t ng

tr ng kinh t ă ăVi tăNam

- Gi iăthíchăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă ăVi tăNam.ăQuaăđóătr ăl iăcácăcơuăh iătrungătơm:ăCó t năt iăm iăquanăh ăhaiăchi uăgi aăxu tă

kh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă ăVi tăNamăhayăkhông? Xu tăkh uăt ngătr ngăcóăgiúpă

t ngăv n,ăt oăthêmăvi călƠmăvƠăthúcăđ yă ti năb ăcôngăngh ,ăt ă đóă thúcăđ y t ngă

tr ngăkinhăt ? T ngătr ngăkinhăt ăcóălƠmăt ngăl iăth ăc nhătranhă(gi măchiăphíăs nă

xu tăvƠăgiáăc ăhƠngăhóa) c aăVi tăNamătrênăth ătr ngăqu căt ,ăquaăđóăthúcăđ yăxu tă

kh uăhayăkhông?

-ă ăxu tăchínhăsáchăphùăh păv iăVi tăNamănh măthúcăđ yăxu tăkh uăvƠăt ngă

tr ngăkinhăt ăb năv ng

- Th cătr ngăxu tăkh uăhƠngăhoá, t ngătr ngăkinhăt ,ăcácăy uăt ăngu năl că

vƠăt ăgiáăh iăđoáiăth căđaăph ng c aăVi tăNam

-ăε iăquanăh ăhaiăchi uăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă ăVi tăNam

b Ph m vi nghiên c u:

Lu năánăth căhi nănghiênăc uăv ăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă ăVi tăNamătrongăgiaiăđo năt ăn mă1999 đ năn mă2014 N mă1999 đ că

ch nălƠmăth iăđi măb tăđ uăvì trongăn mănƠy l năđ uătiênăδu tăDoanhănghi păraăđ iă

v iăm cătiêuălƠănh măkh căph căs ăchiaăc t,ătáchăbi tăápăd ngătheoăthƠnhăph năkinhă

t ăc aăh ăth ngălu tăphápăv iădoanhănghi p.ăTheoăđó,ăcácăt ăch c,ăcáănhơnăđ căquy năthƠnhăl pădoanhănghi pătheoăcácălo iăhìnhăkhácănhau,ăphùăh păv iănhuăc uăvƠă

kh ăn ngăđ ăkinhădoanhăcácăngƠnhăngh ămƠăphápălu tăkhôngăc m Tr c đó,ăv iă

ph ngăchơmăh năch ăs ăcanăthi păc aăNhƠăn căvƠoăho tăđ ngăkinhădoanhăc aădoanhănghi p,ăNgh ăđ nhă57/1998/N -CP cóăhi uăl căvƠoăcu iăn mă1998ăđưăxoáăb ăhoƠnătoƠnăch ăđ ăgi yăphépăkinhădoanhăxu t,ănh păkh u,ălo iăb ănhi uărƠoăc n,ăt oămôiătr ngăphápălỦăthôngăthoáng,ăbìnhăđ ngăh n,ăt oăraăs ăchuy năbi năv ăch tăchoă

ho tăđ ng xu tăậ nh păkh u; tônătr ngăquy năkinhădoanhăvƠăquy năt ăch ăc aădoanhănghi p,ăgi măthi uăc ăch ăxinăậ cho,ăh uăh tăhƠngăhoáăđ călƠmăth ăt căxu t,ănh pă

kh u tr căti păt iăh iăquan,ăch ăch uăs ăđi uăti tăv ăthu ; bi năphápăphiăthu ăch ăcònăápăd ngăđ iăv iăm tăs ăl ngăr tăítăm tăhƠng Nh ăđó,ăkimăng chăxu tăkh uăn mă1999ă đưă t ngă 23,3%ă soă v iă n mă 1998,ă c ă c uă hƠngă hoáă xu tă kh uă vƠă c ă c uă th ă

tr ngăxu tănh păkh uăti păt căchuy năd chătheoăh ngătíchăc c, nh păsiêuăđ că

ki măch ăh pălỦ.ăCácădoanhănghi păFDIăđ căxu tăkh uănh ngăhƠngăhoáăkhôngăcóătrongăgi yăphépăđ uăt ăQuanăh ăkinhăt ăv iăn căngoƠiăđ căm ăr ng,ăhìnhăthƠnhă

th ătr ngăth ngănh tătrongăc ăn căg n v iăth ătr ngăth ăgi i

Lu n án s d ngăcácăph ngăphápăt ng h p, so sánh, phơnătích,ăvƠăđánhăgiáă

m t cách có h th ng trong vi c t ng quan nghiên c u v m i quan h gi a xu t

kh uăvƠăt ngătr ng kinh t ăTr c h t, vi c h th ngăhóaăc ăs lý thuy t và các mô hình lý thuy t s đ c th c hi n nh măxácăđ nhăđ c khung lý thuy t và các kênh truy n d n v m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Sauăđó, nh ng

nghiên c uăđi n hình v lý thuy t và th c nghi m, bao g m c nghiên c uăkinhăđi n

và nghiên c u m i nh t, nh ng nghiên c uăđ c ti n hành (và công b ) trong và ngoƠiăn c s đ c t ng h p và làm rõ nh ng k t qu đ tăđ căc ngănh ăh n ch

c a chúng T đó,ărút ra các bài h c kinh nghi m cho vi c l a ch n mô hình nghiên

c u, vƠă xácă đ nh các ắkho ng tr ngẰ nghiên c u c n ti p t că đ c b sungă ắl p

đ yẰăv m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ng tr ng kinh t

Bên c nhăđó,ălu n án s d ng các k thu t phân tích th ng kê và mô hình hóa t các d li u riêng l v nh ng v năđ th c t , đ nh m đánhăgiáăth c tr ng, xu

h ng bi năđ ng theo th i gian và m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh

t cùng các nhân t đóngăvaiătrò truy n d n Nh ng nghiên c uăđ nh tính và l ch s này s cung c p d li u s ngăđ ng v m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t , giúp ki mătraăbanăđ u tính phù h p c a mô hình nghiên c uătr c khi ti n hƠnhăcácăb căphơnătíchăđ nhăl ng

Trongăphơnătíchăđ nhăl ng, lu n án s d ng các k thu t phân tích chu i

th i gian c a kinh t l ngă đ că l ng m i quan h gi a xu t kh uă vƠă t ngă

tr ng kinh t Vi t Nam C th , mô hình vécăt ăhi u ch nh sai s (VECM) s

đ că căl ng cùng v i các th t cănh ăki măđ nh các khuy t t t c aămôăhình,ă c

l ng hàm ph n ng c a các bi n s đ i v i các cú s c n i sinh vƠăphơnărưăph ngăsai đ ki măđ nh gi thuy t v m i quan h trên theo các kênh truy n d n

CH NGă1.ăC ăS LụăLU N V ăM IăQUANăH ă

Trong ch ngă1, lu n án s khái quát m t s v năđ lý lu n c ăb n và th c

hi n t ng quan lý thuy t v m i quan h gi a xu t kh u và t ngătr ng kinh t Qua đóăxácăđ nh các kênh truy n d n tácăđ ng trong m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngă

tr ng kinh t

1 .1.1 T ng tr ng kinh t và các ngu n l c t ng tr ng kinh t

1.1.1.1 Khái ni m và đo l ng t ng tr ng kinh t

T ngătr ngăkinhăt ăđ căđ nhăngh aălƠăs ăgiaăt ngătrongăm căs năxu tăquaă

th iăgian, đ cătínhătheoăt ngăs năl ngăth căt ăho căs năl ngăth căt ăbìnhăquơnă

đ uăng i.ă ăđoăl ngăm căđ ăt ngătr ngăng iătaăs ăd ngăch ătiêuăt căđ ăt ngă

tr ngă(g)ăđ cătínhăb ngăph nătr măthayăđ iăc aăm căs năxu t:ă[20]

% 1001

Y Y

th căt ăbìnhăquơnăđ uăng iătrongăth iăk ătăvƠăt-1

NgƠyănay,ăyêuăc uăt ngătr ngăkinhăt ăđ căg năli năv iătínhăb năv ngăhayă

vi căb oăđ măch tăl ngăt ngătr ngăngƠyăcƠngăcao.ăTheoăkhíaăc nhănƠy,ăđi uăđ că

nh năm nhănhi uăh nălƠăs ăgiaăt ngăliênăt c,ăcóăhi uăqu ăc aăch ătiêuăquyămôăvƠăt că

đ ăt ngăthuănh păbìnhăquơnăđ uăng i.ăH năth ăn a,ăquáătrìnhă yăph iăđ căt oănênă

b iănhơnăt ăđóng vaiătròăquy tăđ nhălƠătriăth căvƠăkhoaăh c côngăngh ătrongăđi uă

ki năm tăc ăc uăkinhăt ăh pălỦ

T ng tr ng kinh t ăkhông ch ăđ n thu n là làm ra nhi u h n cái v n có mà

c n tr ăthành m t quá trình d ch chuy n c ăc u làm thay đ iăt t c các khía c nh c aă

s n xu t và tiêu dùng S d ch chuy n c c u kinh t , trình đ ăcông ngh ăphát sinh do nhi u nguyên nhân Thu nh p t ng làm thay đ i xu h ng tiêu dùng, gây áp l c ắbu cẰ s n xu t, công ngh thay đ i cho phù h p n l t mình, s n xu t và công

ngh ăl i có th ăkích thích cách th c tiêu dùng m i, v.vầ T c đ d ch chuy n c c u kinh t ăph thu c vào n ng l c th ch (th tr ng, nhà n c), m c đ m c a c a

n năkinhăt ầ

1.1.1 2 Các ngu n l c t ng tr ng kinh t

VƠoăđ u th k 18,ătr căkhiătr ng phái c đi n hình thành, m t s nhà kinh

t thu cătr ng phái tr ngănôngăđưăchoăr ngăt ngătr ng ch có trong khu v c nông nghi p, vì ch nh ngălaoăđ ng trong nông nghi p m i t o ra s n ph m th ngăd , còn khu v c công nghi p không th t oăraăt ngătr ng kinh t

Khi tr ng phái kinh t h c c đi n raăđ iăthìăt ngătr ngăđ c th a nh n là

có th t o ra t c khu v c nông nghi p l n công nghi p i di n tiêu bi u cho

tr ng phái này là A.Smith, D.Ricardo, Malthus, K.Marx, Young và KnightầăH cho r ng s tích t t ăb n, ti n b công ngh vƠămôiătr ng c nh tranh là nguyên nhân t oăraăt ngătr ng

Sangă th ă k ă 20, các đ iă di n c aă tr ngă pháiă kinhă t ă h că tơnă c ă đi nă là Solow, Swan, Romer và Lucas đưăxơyăd ngăcácămôăhìnhăxácăđ nhăs năl ngăd aătrênăbaăy uăt :ălaoăđ ng,ăt ăb năvƠăcôngăngh ăH ătinăr ngăcácăngu năl căc aăt ngă

tr ngăb tăngu năt ănh ngăy uăt ănƠy.ăTuyănhiên,ăt măquanătr ngăc aăm iăy uăt ăđóngăgópăvƠoăt ngătr ngăkhôngăgi ngăănhau ơyălƠămôăhìnhăt ngăđ iăhoƠnăch nhă

đ uătiênăv ăt ngătr ngăkinhăt ă

εôăhìnhăc aăSolowăt pătrungăvƠoăvaiătròăc aătíchăl yăt ăb nătrongăquáătrìnhă

t ngătr ng.ăTheoăSolow,ăho tăđ ngăs năxu tătrongăn năkinhăt ălƠăs ăk tăh păc aăcác

y uăt ăt ăb nă(K),ălaoăđ ngă(δ)ăvƠăti năb côngăngh ă(T).ăHƠmăs năxu tăt ngăquátăcóă

d ng:

Trong đó, ti năb ăcôngăngh quy tăđ nh hi uăqu ălaoăđ ngă(E) Ngu năg căduyănh tăc aăt ngătr ngăn ngăsu tălaoăđ ngăvƠădoăđóălƠăthu nh păbìnhăquơnăđ uă

ng iătrongădƠiăh nălƠădoăt ngăhi uăqu ălaoăđ ngăvƠăđi uănƠyădoăti năb ăcôngăngh ă

t oănên.ăTuyănhiên,ăSolowăl iăchoăr ngăti năb ăcôngăngh ălƠăy uăt ăngo iăsinhăvƠăkhôngăgi iăthíchăđ cănóă(vìăv y,ăcóătênălƠăắmôăhìnhăt ngătr ngăngo iăsinhẰ) [119]

Cácă nhƠă lỦă thuy tă t ngă tr ngă m iă nh ă Romeră vƠă δucasă nh nă m nhă vƠoănghiênăc uăvƠăphátătri n,ăph ăbi nătriăth căvƠăngo iă ngătíchăc căt ăv nănhơnăl c.ă

H ăchoăr ngăt ăl ăt ngătr ngătrongădƠiăh năđ căxácăđ nhăbênătrongămôăhình,ăvìă

v y, các mô hìnhănƠyăcònăđ căg iălƠămôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinh.ăHƠmăs năxu tă

c aămôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinhăbaoăg mă3ăy uăt :ăt ăb nă(K),ălaoăđ ngă(δ)ălƠă2ă

y uăt ăv tăch tăvƠăy uăt ăth ă3ălƠăv nănhơnăl căhayăcònăg iălƠăy uăt ăphiăv tăch tăbaoă

g măki năth c,ăk ăn ngăc aăng iălaoăđ ngăt oănênăhi uăqu ălaoăđ ngăvà n ngăsu tănhơnăt ăt ngăh pă(TFP - Total Factor Productivity)

Trênăc ăs các lý thuy tăt ngătr ng kinh t , hi n nay, các nhà kinh t h c

đ u th a nh n r ngă t ngătr ng kinh t ph thu c vào các nhân t chính là t ngă

tr ngăv n, laoăđ ng,ătƠiănguyênă(đ tăđai),ătriăth c, k n ng c a ng i lao đ ngăvƠ

ti năb ăcông ngh

- V n là y u t v t ch tăđ u vào quan tr ngăcóătácăđ ng tr c ti păđ n m c

s năl ngăquaăđóătácăđ ngăđ n t ngătr ng kinh t ă ng trên gócăđ v ămô,ăv n s n

xu t có liên quan tr c ti păđ n m c s năl ng đ căđ t ra khía c nh v n v t ch t

ch không ph iăd i d ng ti n (giá tr ), nó là toàn b t ăli u v t ch tăđ c tích lu

l i c a n n kinh t và bao g m:ănhƠămáy,ăcôngăx ng, tr s c ăquan, trang thi t b

v năphòng,ămáyămócăthi t b ,ăph ngăti n v n t i,ăc ăs h t ng M tăkhác,ăđ gia

t ngăm c v n s n xu t n n kinh t ph i đ uăt ănhi uăh năv i l ng v n s n xu t b hao mòn cácăn căđangăphátătri n, s đóngăgópăc a v n s n xu tăvƠoăt ngătr ng kinh t th ng chi m t tr ng cao nh t,ăđóălƠăs th hi n c aăt ngătr ng theo chi u

r ng

V n không ch lƠăc ăs đ t ngăn ngăl c s n xu t c a các doanh nghi p và

c a n n kinh t ,ămƠăcònălƠăđi u ki năđ nơngăcaoătrìnhăđ khoa h c ậ công ngh , góp ph năđángăk vào vi căđ uăt ătheoăchi u sâu, hi năđ i hoá quá trình s n xu t

Vi că t ngă v nă đ uă t ă c ngă gópă ph n vào vi c gi i quy tă côngă n,ă vi c làm cho

ng iălaoăđ ng khi m ra các công trình xây d ng và m r ng quy mô s n xu t

- δaoăđ ng là m t ngu n l c s n xu t chính và không th thi uăđ c trong các ho tăđ ng kinh t Tr căđơy, chúng ta ch quan ni mălaoăđ ng là y u t v t

ch tăđ u vào gi ngănh ăy u t v năvƠăđ căxácăđ nh b ng s l ng ngu nălaoăđ ng

c a m i qu c gia (tính b ng s ng i hay th i gianălaoăđ ng) Tuy nhiên, các mô hìnhăt ngătr ng hi năđ i g năđơyăđưănh n m nhăđ n khía c nh phi v t ch t c a lao

đ ng, g i là v n nhân l c.ă óălƠătrìnhăđ và k n ngăc a l căl ngălaoăđ ng,ầ

Vi c nâng cao v n nhân l c s lƠmăchoăn ngăsu tălaoăđ ngăt ngăvƠ t đóălƠă

t ngăhi u qu s n xu t Hi n nay, t ngătr ng kinh t c aăcácăn căđangăphátătri n

đ căđóngăgópănhi u b i quy mô, s l ngălaoăđ ng, y u t v n nhân l c còn có v tríăch aăcaoădoătrìnhăđ và ch tăl ngălaoăđ ng cácăn c này còn th p

- Tài nguyên, đ tăđaiălƠănh ng y u t s n xu t r t quan tr ng.ă tăđaiăđóngăvai trò thi t y u trong s n xu t nông nghi p và là y u t không th thi uăđ c trong

vi c th c hi n b tríăcácăc ăs kinh t Các ngu n tài nguyên d i dào phong phú

đ c khai thác t oăđi u ki năt ngăs năl ngăđ u ra m t cách nhanh chóng, nh t là

v iăcácăn căđangăphátătri n.ăTuyănhiên,ăcácămôăhìnhăt ngătr ng hi năđ iăth ng khôngănóiăđ n nhân t tài nguyên, đ tăđaiăv iăt ăcáchălƠăm t bi n s c aăhƠmăt ngă

tr ng kinh t H cho r ngă đ tă đaiă là y u t c đ nh, còn tài nguyên thì có xu

h ng gi m d n trong quá trình khai thác, chúng có th gia nh păd i d ng y u t

v n s n xu t (K)

- Y u t ti n b công ngh :

Trong su t l ch s loƠiăng i,ăt ngătr ng kinh t rõ ràng không là vi căđ năthu n ch t ngăthêmălaoăđ ngăvƠăt ăb n,ăng c l i, nó là quá trình không ng ng thay

đ i công ngh s n xu t Công ngh s n xu t cho phép cùng m tăl ngălaoăđ ng và

t ăb n có th t o ra s năl ngăcaoăh n,ăngh aălƠăquáătrìnhăs n xu t hi u qu h n.ăCông ngh phát tri n ngày càng nhanh chóng và ngày nay công ngh thông tin, công ngh sinh h c, công ngh v t li u m iầ có nh ngăb c ti nănh ăv ăbưoăgópă

ph năgiaăt ngăhi u qu c a s n xu t

Nh ăđưănóiă trên,ăcácămôăhìnhăt ngătr ng hi năđ iăth ngăkhôngănóiăđ n nhân t tài nguyên,ăđ tăđaiăv iăt ăcáchălƠăbi n s c aăhƠmăt ngătr ng kinh t Y u

t tƠiănguyên,ăđ tăđaiăcóăth gia nh păd i d ng y u t v n s n xu t (K) Vì v y, 3

y u t tr c ti pătácăđ ngăđ năt ngătr ng kinh t đ c nh n m nh là v n,ălaoăđ ng

và TFP.ă Trongă đó, v nă vƠă laoă đ ngă đ că xemă nh ă lƠă cácă y u t v t ch t có th

l ngăhoáăđ c m că đ tácăđ ng c aănóăđ năt ngătr ng kinh t vƠăđ c coi là

nh ng nhân t t ngătr ng theo chi u r ng, còn TFP (th hi n hi u qu c a y u t công ngh k thu tăhayăcáchăđánhăgiáătácăđ ng c a ti n b khoa h c k thu tăđ n

t ngătr ng kinh t ) đ căxácăđ nh b ng ph năd ăcònăl i c aăt ngătr ngăsauăkhiăđưă

lo i tr tácăđ ng c a các y u t v năvƠălaoăđ ng.ăTFPăđ c coi là y u t ch tăl ng

c aăt ngătr ngăhayăt ngătr ng theo chi u sâu

ph măviăđ aălỦăc aăm tăqu căgia)ăthôngăquaăho tăđ ngămuaăbán [5]

Th ngăm iăqu căt ăbaoăg mănhi uăho tăđ ngăkhácănhau, trongăđóăcó các

ho tăđ ngăxu t, nh păkh uăhƠngăhóa, d chăv vƠăho tăđ ng giaăcôngăqu căt Trên giácăđ ăm tăqu căgiaăthìăth ngăm iăqu căt chínhălƠăho tăđ ngăngo iăth ng

Nh ăv y,ăxu tăkh uălƠăm tăb ăph năc aăth ngăm iăqu căt ,ătrongăđóăhƠngăhoáăvƠăd chăv ăc aăm tăqu căgiaăđ căbán,ăcungăc p cho qu căgiaăkhácănh măm cătiêuăl iănhu nătrênăc ăs ădùngăti năt ălƠmăđ năv ăthanhătoán Ti năt ă ăđơyăcóăth ălƠăngo iăt ăđ iăv iăm tăqu căgiaăho căđ iăv iăc ăhaiăqu căgia

Ho tă đ ngă xu tă kh uă đ c di nă raă trongă m iă l nhă v c, v iă nhi uă lo iă s nă

ph măhƠngăhóaăkhácănhau,ăt ăxu tăkh uăhƠngăhoáătiêuădùngăđ năhƠngăhoáăs năxu t,ă

t ămáyămócăthi tăb ăchoăđ năcácăcôngăngh ăk ăthu tăcao,ăt ăhƠngăhoáăh uăhìnhăchoă

đ năhƠngăhoáăvôăhình.ăNóădi năraătrênăph măviăr ngăl năc ăv ăth iăgianăvƠăkhôngăgian Xu tăkh uăkhôngăph iălƠăhìnhăth cămua bánăđ năl ămƠălƠăc ăm tăh ăth ngăcácăquanăh ămuaăbánătrongăm t n năth ngăm iăcóăt ăch că ăbênătrongăvƠăbênăngoƠi,ă

nh mătiêuăth ăs năph măhƠngăhoáăc aăcácădoanhănghi pănói riêngăvƠăc aăc ăn cănói chung

b Vaiă tròă c aă ho tă đ ngă xu tă kh uă trongă n nă kinhă t ă qu că dơnă đ că th ă hi nă ă

nh ngăn iădung sau:

- Xu tăkh uăđóngăgópăvƠoăvi căchuy năd chăc ăc uăkinhăt ,ăthúcăđ yăs năxu tăphátătri n.ăXu tăkh uăt oăđi uăki năchoăcácădoanhănghi pătrongăn căm ăr ngăth ă

tr ngătiêuăth ăs năph mădoădoanhănghi păs năxu tăra Bên c nhăđó, vi căm ăr ngă

th ătr ng s ăt oăđi uăki nănâng cao kh ăn ngăcungăc păđ uăvƠo,ăgópăph năchoăs nă

xu tăphátătri năvƠă năđ nh kinhăt Xu tăkh uăcóăvaiătròătácăđ ngăđ năs ăthayăđ iăc ă

c uăkinhăt ăngƠnhătheoăh ngăthúcăđ yăchuyênămônăhóaăs năxu t,ăphátăhuyăl iăth ăsoăsánhăc aăđ tăn c,ăgiúpăchoăhƠngăhoáăcóătínhăc nhătranhăcaoătrênăth ătr ngăth ă

gi i

- i v i các qu c gia đang phát tri n, xu tăkh uăt oăngu năv năch ăy uăchoă

nh păkh uăph căv ăcôngănghi păhoáă- hi năđ iăhoáăđ tăn c.ăXu tăkh uăt oăngu nă

v năngo iăt ăchoădoanhănghi p,ăquaăđóăt ngăkh ăn ngănh păkh uămáyămócăthi tăb ,ănguyênăv tăli u,ăph ăli u ăph căv ăchoăs năxu t kinh doanh Ngoài ra, xu tăkh uă

c ngăgiúp t ngăd ătr ăngo iăh iăchoăqu căgia, quaăđóăgiúpă năđ nhăth ătr ngăngo iă

h i,ăt ngăhi uăqu đi uăti tăn năkinhăt ăc aăchínhăsáchăti năt

- Xu tăkh u cóătácăđ ngătíchăc căt iăvi căgi iăquy tăcôngă năvi călƠm,ăc iăthi năđ iăs ngănhơnădơn Xu t kh uăthúcăđ y n n kinh t s d ng nhi u và hi u qu

h nănh ng y u t s n xu t s năcó,ătrongăđóăcóălaoăđ ng Bên c nhăđó,ăm r ng xu t

kh uăc ngăs thúcăđ y vi c giaăt ngălaoăđ ng và nhân l c có k n ngăchoăn n kinh

t ,ăquaăđóăt o ngu n l c quan tr ng cho t ngătr ng trong dài h n

- Xu tăkh uălƠăc ăs ăđ ăm ăr ngăvƠăthúcăđ yăs ăphátătri năc aăcác m iăquan

h ăkinhăt ăđ iăngo i,ăt ngăc ngăs ăh pătácăđ uăt ăqu căt ăgi aăcácăn c,ănơngăcaoăvaiătrò,ăv ăth ăc aăcác n cătrênăth ătr ngăqu căt ầ

1.1.2.2 Các nhân t nh h ng đ n ho t đ ng xu t kh u

Cóănhi uănhơnăt ă nhăh ngăđ năho tăđ ngăxu tăkh u,ătrongăđóăcóăth ăk ăđ nă

m tăs ănhơnăt ăch ăy u sau:

a Chínhăsáchăth ngăm iăqu căt ă

Ho tăđ ngăxu tăkh uăch uăs ăđi uăti tăb iăcácăchínhăsáchăth ngăm iăqu căt ă

c aăc ăn căxu tăkh u vƠăn cănh păkh u.ăCácăchínhăsáchănƠyăđi uăti tăho tăđ ngă

xu tăkh uănh măđ măb oăphù h p v iăđ nhăh ng phát tri n kinh t ậ xã h i c aăđ tă

n c vƠătuơnăth ăcácăhi păđ nhăth ngăm iăqu căt ăsongăph ngăvƠăđaăph ngămƠă

qu căgiaăđóăđưăkỦăk tăv iăcácăđ iătácăqu căt

th c hi n các m c tiêu trong chínhăsáchăth ngăm i qu c t c a mình,

m i qu c gia th ng s d ng các công c và bi n pháp khác nhau Cácăbi năphápăvƠăcôngăc ăc aăn căxu tăkh uăth ngăcóătácăđ ngăkhuy năkhíchăvƠăh ătr ăchoăho tă

đ ngăxu tăkh uăphátătri n.ăTrongăkhiăđó,ăcácăn cănh păkh uăth ngăs ăd ngăcácă

bi năphápăvƠăcôngăc ămangătínhăch tălƠărƠoăc năth ngăm iăđ iăv iăhƠngăhóaănh pă

kh uăt ăn căkhácănh măđ măb oăphùăh păv iăcácătiêuăchu năchungăv ăs năxu tăvƠătiêuădùngăhƠngăhóaăho cănh măb oăh ăchoăcácăngƠnhăs năxu tătrongăn căphátătri n.ăCácăn cănh păkh uăcóăth ăs ăd ngăcácăbi năphápăvƠăcôngăc ămang tính ch t kinh

t (thu quan), các công c và bi n pháp mang tính ch t hành chính (h n ng ch, h n

ch xu t kh u t nguy nầ), các công c và bi n pháp mang tính ch t k thu t (nh ngăquyăđ nh v tiêu chu n v sinh,ăđoăl ng,ăanătoƠnălaoăđ ng,ăbaoăbìăđóngăgói,ă

đ c bi t là các tiêu chu n v v sinh th c ph m, v sinh phòng d chăđ i v iăđ ng v t

và th c v tăt iăs ng, tiêu chu n v b o v môiătr ngăsinhătháiăđ i v i các máy móc, thi t b và dây truy n công ngh )ầăCáchăth căvƠăm căđ ăápăd ngăcácăbi năphápăvƠăcôngăc ăc aăchínhăsáchăth ngăm iă ăcácăn cănh păkh uăs ăcóătácăđ ngă

tr căti păđ năk tăqu ăho tăđ ngăxu tăkh uăc aăcácăn căxu tăkh u.ă

Bênăc nhăđó,ăho tăđ ngăxu tăkh uăc aăcácăqu căgiaăc ng ch uăs ăđi uăti tăb iă

lu tăphápăqu căt vƠăcácăquyăđ nhăv ăth ngăm iăqu căt ăc aăcácăt ăch căqu căt ămƠă

qu căgiaăđóălƠăthƠnhăviên

b Thuănh păc aăn cănh păkh u

Thuănh păqu cădơnăcóă nhăh ngătr căti păđ nănhuăc uăvƠăkh ăn ngăthanhătoánăc aăn cănh păkh u.ăDoăđó,ăxu tăkh uăs ăgiaăt ngăkhiăthuănh păqu cădơnăc aă

n cănh păkh uăt ngălên, vƠăng căl i, xu tăkh uăs ăgi m khiăthuănh păqu cădơnă

c aăn cănh păkh uăb ăsuyăgi m

c a hƠngăhóaătrongăn c đ c c i thi n, quaăđóăthúcăđ y xu t kh uăt ngătr ng và

h n ch nh p kh u.ă Ng c l i, khi t giá h iă đoáiă th c gi m ph n ánh giá hàng

n c ngoài r h n m tăcáchăt ngăđ i so v i giá hàng hóa s n xu tătrongăn c, hay

s c c nh tranh qu c t c a hƠngă hóaă trongă n c gi m, khi n xu t kh u gi m và

i di n tiêu bi u nh t c a lý thuy t c đi n v th ngăm i qu c t ph i k

đ n là lý thuy t l i th tuy tăđ i c a Adam Smith và lý thuy t l i th so sánh c a David Ricardo Các lý thuy t này nh n m nh vai trò c a chuyên môn hóa s n xu t,

l i th so sánh và hi u qu s n xu t trong ho tăđ ngăth ngăm i qu c t

Adam Smith là nhà kinh t h căđ uătiênăđ aăraănh ng l p lu năvƠăc ăs gi i thích cho s raăđ i c aătraoăđ iăvƠăth ngăm i qu c t Lý thuy t l i th tuy tăđ i

đ c Adam Smith kh i x ng trong tác ph m n i ti ngăắC a c i c a các dân t c (The Wealth of Nations)Ằăđ c xu t b n l năđ uătiênăvƠoăn mă1776.ăTheo ông, các

n c nên chuyên môn hoá s n xu t và xu t kh u nh ng s n ph m mà mình có l i

th tuy tăđ i Chuyênămônăhóaăs ăgiúpăt ngăn ngăsu tăvƠădoăđóăthúcăđ yăt ngătr ngăkinhăt Khiăđó,ăt t c các qu căgiaăđ u có l i ích t traoăđ iăth ngăm i qu c t Lý thuy t l i th tuy tăđ i không ch giúp mô t h ng chuyên môn hóa s n xu t và traoăđ i gi a các qu căgia,ămƠăcònăđ c coi là các công c đ các qu căgiaăt ngăphúc l i.ăεôăhìnhăth ngăm i này có th giúp gi iăthíchăđ c m t ph n c aăth ngă

m i qu c t , tuy nhiên v năch aăgi iăthíchăđ c lý do t iăsaoăth ngăm i qu c t

v n có th di n ra khi m tăn c hoàn toàn không có l i th tuy tăđ iăđ i v i m i

m t hàng

N mă1817,ăDavid Ricardoăđưăđ aăraălỦăthuy t l i th t ngăđ i giúp c ng c thêm nh ng lu năđi m v tácăđ ng c aăth ngăm i qu c t ,ătrongăđóăcóăxu t kh u,

t i thu nh p c a các qu căgia,ăđ ng th i kh c ph c m t ph n h n ch c a lý thuy t

l i th tuy tăđ i Ông cho r ng, m t qu c gia th m chí s n xu t t t c các s n ph m

đ u kém hi u qu h năqu c gia kia, h v n có th thuăđ c l i ích t th ngăm i

M i qu c gia s chuyên môn hoá s n xu t và xu t kh u s n ph m mà mình có l i

th t ngăđ i L i th t ngăđ i trong s n xu t s n ph m c a m t qu c gia th hi n

hi u qu s n xu tăcaoăt ngăđ i hay giá c s n xu t th păh năt ngăđ i so v i

qu c gia kia Nh ăv y,ăl iăth ăt ăchuyênămônăhóaăđ căkhaiăthácătri tăđ ăh năc ngă

nh ăcóăth ăt o ra m c s năl ng l n h năsoăv i khiăch aăcóăth ngăm i qu c t ăvƠă

k tăqu ălƠăt ngătr ngăkinhăt ăs ăcaoăh n.ăε tăkhác,ăt ngătr ngăkinhăt ăs ăgiúpăcácăngƠnhăxu tăkh uăkhaiăthácăl iăth ăkinhăt ătheoăquiămô,ăt ngăn ngăsu tăvƠăgi măchiăphí,ăc iăthi năn ngăl căc nhătranhăqu căt ăc aăhƠngăxu tăkh uăvƠăquaăđóăgiúpăthúcă

đ yăt ngătr ngăxu tăkh u

1.2.2 Lý thuy t tr ng c u

Lý thuy t kinh t c a Keynes đ c coi là lý thuy t tr ng c u vì ông đánhăgiáăcao vai trò c a tiêu dùng và traoăđ i,ăcoiătiêuădùngăvƠătraoăđ i là nhi m v s m t

mà nhà kinh t h c ph i gi i quy t Theo ông, nguyên nhân c a kh ng ho ng kinh

t , th t nghi p và trì tr trong n n kinh t là do c u tiêu dùng gi m, doăđóăc u có

hi u qu gi mă(tiêuădùngăt ngăch măh năm căt ngăthuănh pădoăkhuynhăh ng ti t

ki m,ă aăchu ng ti n m t,ầ vì th c u tiêu dùng gi m vƠădoăđóăc u có hi u qu

gi m).ăDoăđó,ăc n nâng c u tiêu dùng, kích thích c u có hi u qu Theoăđó,ăgiaăt ngă

xu t kh u là m t trong nh ng nhân t có th thúcăđ yăt ngăt ng c u và vì v y s

ch c ch n d năđ năt ngăs năl ng Trong mô hình này, t ng c u d ch chuy n theo

nh ngăthayăđ i c a xu t kh u s có nhăh ng khu chăđ iăđ n s năl ng qua hi u

ng s nhân, t ngăt nh ătácăđ ng c aăđ uăt ăt iăt ngătr ng s năl ng [13] Quanăđi m này ti p t căđ c phát tri n thành nh ng mô hình lý thuy t m i

nh m phân tích m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Thirlwall (1979) xây d ng mô hình t ngă tr ng ràng bu c b i cán cân thanh toán (Balance of Payments Constrained Growth Model) d a trên l p lu n r ng: ràng bu c ch y u

c a t ng c u các n n kinh t m là cán cân thanh toán N u cán cân thanh toán

c a m t qu c gia trong tình tr ng x u thì t ng c u s b c t gi m,ăkhiăđó,ăngu n cungăkhôngăđ c s d ng m tăcáchăđ yăđ ,ăkhôngăthuăhútăđ căđ uăt ,ăcôngăngh

ch m phát tri n, hàng hóa s n xu tătrongăn c s tr nên kém h p d năh năsoăv i hƠngăhóaăn căngoƠi,ădoăđó,ăti p t c làm cán cân thanh toán tr nên x uăh n.ăC

nh ăv y, quá trình này l i tái di n thành m t vòng lu n qu n.ăNg c l i, khi cán cân thanhătoánăđ c c i thi n s giúp m r ng t ng c u,ătheoăđóăs kíchăthíchăđ uăt ,ă

t ngăv năvƠăthúcăđ y ti n b công ngh , t o thêm nhi u vi c làm, các y u t s n

xu t s d ch chuy n t khu v c kém hi u qu sang khu v c hi u qu h nầ,ăquaăđóăthúcăđ yăt ngătr ng kinh t [123]

T l p lu nă đó,ă Thirlwall ch ra r ng không có qu că giaă nƠoă t ngă tr ng nhanhăh năt căđ t ngăkhiă tr ng thái cân b ng c aăcánăcơnăthanhătoán.ă i u này

ng ý r ngăt ngătr ng kinh t b ràng bu c b i tr ng thái cân b ng c a cán cân

thanh toán Khi xu t kh u t ngătr ng ho c h s co giãn c a nh p kh u theo thu

nh p gi m thì n n kinh t s t ngătr ng nhanhăh nătrong dài h n

T căđ t ngătr ng kinh t tr ng thái cân b ng c a cán cân thanh toán theo Thirlwall đ c th hi n b iăph ngătrìnhăsau:

Trong đó: g: T căđ t ngătr ng kinh t tr ng thái cân b ng c a cán cân

thanh toán x: T căđ t ngătr ng xu t kh u : H s co giãn c a nh p kh u theo thu nh p

T ngăc ng xu t kh uăc ngăcóăth thúcăđ yăt ngătr ng kinh t t phía c u theo m t s kênh d n khác Ch ng h n, Awokuse (2003) kh ngăđ nh, m r ng xu t

kh u có th là m t nhân t kíchăthíchăt ngătr ng s năl ng m t cách tr c ti p v i vai trò là m t b ph n c u thành c a t ng c u,ăc ngănh ăgiánăti p thông qua phân

b ngu n l c hi u qu , khai thác hi u qu kinh t theo quy mô và kích thích c i ti n

k thu t do s c nh tranh trên th tr ngăn c ngoài.ăT ngăc ng xu t kh u có th cung c p ngo i h i tài tr cho nh p kh u hàng hóa trung gian và hàng hóa v n, mà

đ năl tănó,ălƠmăt ngăs hình thành v n, góp ph n tích c căđápă ng nhu c u m

r ng s n xu t n iă đ aă vƠă thúcă đ yă t ngă tr ng [29] McKinnon (1964), Balassa (1978),ăEsfahaniă(1991),ăBuffieă(1992)ăc ngăcóăcáchănhìnăt ngăt v v năđ này

1.2.3 Lý thuy t tân c đi n

Các lý thuy t c đi n v th ngăm i qu c t đưăd a hoàn toàn vào m t y u t ngu n l c và vi căchuyênămônăhóaăsơuăđ lý gi i l i ích c aăth ngăm i qu c t Tuyănhiên,ămôăhìnhăth ngăm iănh ătrênăđưăđ căđi u ch nh và lý gi iărõărƠngăh năvƠoăđ u th k 20 b i hai nhà kinh t h căng i Th yă i n là Heckscher và Ohlin Hai ông xem xét s khác bi t gi aăcácăn c v t t c các y u t c a quá trình s n

xu tă( tăđai,ălaoăđ ng và v n) Bác b quanăđi m c a lý thuy t c đi n cho r ng s khác bi t v n ngă su tă laoă đ ngă lƠă c ă s c aă th ngă m i qu c t , lý thuy t Heckscher ậ Ohlin (H-O) cho r ngăc ăs c aăth ngăm i qu c t là s khác bi t

t ngăđ i trong m căđ s n có c a các ngu n l c,ăđi u này s t o ra s khác bi t

t ngăđ i v giá c c a các y u t (ví d laoăđ ng s r t ngăđ i v i nh ngăn c

có ngu nălaoăđ ng d iădƠoăt ngăđ i).ăKhiăđó,ăcácăn c s có l i khi s n xu t và

xu t kh u hàng hóa thâm d ng y u t mƠăn căđóăd ăth aăt ngăđ i, và nh p kh u hàng hóa thâm d ng y u t mƠăn căđóăkhanăhi măt ngăđ i Lý thuy t H-Oăđ c

coiălƠăđi n hình c a lý thuy t tân c đi n v th ngăm i qu c t [5]

Lý thuy tăt ngătr ng tân c đi n c ngăđưăđ aăraăm t mô hình h uăíchăđ

gi i thích các ngu năt ngătr ng kinh t ,ăđóălƠăhƠmăs n xu t Cobb-Douglas Trong

mô hình này, s năl ng là hàm s c a v n,ălaoăđ ng và ti n b công ngh (hayăn ngă

su t nhân t t ng h p) Lý thuy tăt ngătr ng tân c đi năđưăd đoánăđ c nh ng nhăh ng c a công ngh đ i v iăt ngătr ng kinh t Solow (1956) đưăch ra r ng, nhân t duy nh tăduyătrìăquáătrìnhăt ngătr ng b n v ng chính là ti n b công ngh

T ăt ng tân c đi năđưătr thành n n t ngăc ăs cho các nghiên c u và h ch toán

t ngătr ng kinh t trong nhi uăn măsauăđó [19] c bi tănóăđưăthúcăđ y các nghiên

c u v tácăđ ng c aăth ngăm i qu c t ,ătrongăđóăcóăxu t kh u,ăđ năt ngătr ng kinh t thông qua vi c m r ng mô hình tân c đi n b ng cách n i l ng các gi thi t

c a mô hình Trong các nghiên c u th c nghi m theo mô hình tân c đi n m r ng,

xu t kh uăđưăđ căđ aăvƠoăhƠmăs n xu tăthôngăquaăn ngăsu t nhân t t ng h p H cho r ng, xu t kh uătácăđ ngăđ năt ngătr ng kinh t thôngăquaăt ngăn ngăsu t

Theo Feder (1983), xu t kh uăt ngătr ng có th nhăh ngăđ năn ngăsu t nhân t t ng h p thông qua nhăh ng lên ph n còn l i c a n n kinh t [55] Trong nghiên c u c a mình, Feder chia n n kinh t làm hai khu v c,ăđóălƠăkhuăv c xu t

kh u (X) và khu v c phi xu t kh uă(N).ăKhiăđó,ăhƠmăs n xu t có d ng:

Trong đó: GK và GL lƠăn ngăsu t c n biên c a v năvƠălaoăđ ng khu v c xu t

kh u, FK và FL lƠăn ngăsu t c n biên c a v năvƠălaoăđ ng khu v c phi xu t kh u

N uă =ă0,ăn ngăsu t c n biên là cân b ng gi a hai khu v c N uă >ă0,ăn ngăsu t c n biên trong khu v c xu t kh uălƠăcaoăh năkhuăv c phi xu t kh u

Hàm s n xu t tân c đi n theo cách ti p c n c a Feder đ căxácăđ nhănh ăsau:

dY/Y = a.(I/Y) + b.(dL/L)ă+ă[ /(1+ ) + Fx].(dX/X).(X/Y) (1.5)

Trong đó:

dY/Y: T căđ t ngăGDP

I/Y: T l gi aăđ uăt ăv i GDP

dL/L: T căđ t ngăl căl ngălaoăđ ng

Fx: nhăh ng c n biên c a xu t kh uăđ i v i s năl ng c a khu v c phi

s d ch chuy n các y u t t khu v c phi xu t kh uăcóăn ngăsu t th p sang khu v c

xu t kh uăcóăn ngăsu t cao Cùng v i Feder, các nghiên c u c a Balassa (1978), Ibrahim (2002)ầăđưăs d ngăcácămôăhìnhăt ngăt k t lu n r ng: Xu t kh u có tác

đ ng cùng chi u v iăt ngătr ng kinh t S t ngălênăc a xu t kh uăc ngăs thúc

đ y khu v c phi xu t kh u phát tri n [34],[75]

Bên c nh cách ti p c n c a Feder, m t s nghiên c uăkhácăc ngăcóănh ng cách gi i thích khác nhau v tácăđ ng c a xu t kh uăđ năt ngătr ng kinh t thông quaă t ngă n ngă su t Theo Helpman và Krugman (1985), s t ngă tr ng c a xu t

kh u có th lƠmăt ngăn ngăsu t nh hi u qu kinh t theo qui mô [68] Herzer và các

c ng s (2006) cho r ng, m r ng xu t kh u có th khuy n khích chuyên môn hóa trongăl nhăv c mà m t qu c gia có l i th so sánh, và d n t i tái phân b các ngu n

l c t cácăngƠnhăphiăth ngăm i không hi u qu sang các ngành xu t kh u hi u qu

h n [70]

1.2.4 Lý thuy t t ng tr ng n i sinh

giaiăđo năsau c aălỦăthuy tătơnăc ăđi n, nh ngăđ iădi năchoălíăthuy tăt ngă

tr ngăm iănh ăRomerăvƠăδucasăđưănh năm nhăvƠoănghiênăc uăvƠăphátătri n,ăph ă

bi nătriăth căvƠăngo iă ngătíchăc căt ăv nănhơnăl c.ăNgoƠiăra,ăh ăchoăr ngăt ăl ăt ngă

tr ngătrongădƠiăh năđ căxácăđ nhăbênătrongămôăhình,ăvìăv yăcácămôăhìnhănƠyăcònă

đ căg iălƠămôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinh.ăHƠmăs năxu tăc aămôăhìnhăt ngătr ngă

n iăsinhăbaoăg măba y uăt :ăt ăb n,ălaoăđ ngălƠăhai y uăt ăv tăch tăvƠăy uăt ăth ăba lƠăv nănhơnăl căhayăcònăg iălƠăy uăt ăphiăv tăch tăbaoăg măki năth c,ăk ăn ngăc aă

ng iălaoăđ ngăt oănênăhi uăqu ălaoăđ ng hayăn ngăsu tănhơnăt ăt ngăh p.ă[19]

Cácămôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinhăraăđ iăđưăgiúpăkh căph căh năch ăc aămôăhìnhă t ngă tr ngă tơnă c ă đi n khi gi iă thíchă đ că quáă trìnhă thayă đ iă v ă côngăngh /n ngăsu tăb ngăchínhăcácăthamăs ătrongămôăhình ε iăquanăh ăgi a xu tăkh uă

và t ngătr ngăkinhăt ăc ngăđ călƠmărõătrongăcácălỦăthuy tănƠy

Theoă đó,ă xu tă kh uă tácă đ ngă t iă TFPă thôngă quaă tíchă l yă ki nă th c,ă cácă Ủă

t ng,ăcácăc iăti n,ătíchăl yăv năconăng iăvƠănh ngă nhăh ngăngo iă ngăkhác-

nh ngăy uăt ăn iăsinhăduyătrìăt ngătr ngădƠiăh n Ho tăđ ngăxu tăkh u,ătheoăm tăcáchăđ căbi t,ăđưăt oăraănh ngăngo iă ngăcôngăngh ătíchăc căđ iăv iătoƠnăb ăn năkinhăt ăε tăs ănghiênăc uăđưăch ngăminhăr ng,ătrongăgiaiăđo năđ uăc aăquáătrìnhă

t ngătr ng,ăcácăn năkinhăt ăđangăphátătri năcóăt căđ ăt ngătr ngăcaoăđ uăđ că

h ngăl iăt ăvi căchuy năgiaoăcôngăngh ăt ăcácăn căphátătri n Nh ănh ngătácă

đ ngălanăt a,ăxu tăkh u giúpăcácăn năkinhăt ăm ăti păc năr ngărưiăh năv iăki năth căcôngăngh ,ăthúcăđ yăho tăđ ngănghiênăc uăphátătri n,ălƠm t ngăn ngăsu tălaoăđ ngăvƠăd năđ năt ngătr ngăkinhăt [63],[111]

ngăth i,ăt ngătr ngăkinhăt ăc ngăcóăth ătácăđ ngăđ năxu tăkh u thông qua

t ngăn ngăsu tănh ăkhaiăthácăhi uăqu ăkinhăt ătheoăquyămôăvƠăthúcăđ yăti năb ăcôngăngh N mă1949,ănhƠăkinhăt ăh căng iăHƠăδanăPetrusăJohannesăVerdoornăđưăcôngă

b ăk tăqu ănghiênăc uăc aămìnhăv ăn ngăsu tăvƠăt ngătr ngăs năl ngătrongăm tăbƠiăvi tăcóăt aăđ ăti ngăAnhălƠăắOnătheăFactorsăDeterminingătheăGrowthăofăδaboră

ProductivityẰătrênăt păchíăkinhăt ăL’Industria c aăItalia.ăNghiênăc uăc aăVerdoornă

đ ăc păđ năm iăquanăh ăth ngăkêăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠăn ngăsu tălaoăđ ngămƠăsauă nƠyă đ că nh că đ nă lƠă δu tă Verdoornă (Verdoorn’să δaw).ă δu tă Verdoornă choă

r ngăt năt iăm iăquanăh ătíchăc căgi aăt căđ ăt ngătr ngăkinhăt ăvƠăn ngăsu tălaoă

đ ng,ăđ căbi tălƠăđ iăv iăkhuăv căs năxu t.ăε iăquanăh ănƠyăcóăth ăđ căth ăhi nă

nh ăsau:

Trongăđó,ăPăvƠăQăl năl tălƠăn ngăsu tălaoăđ ngăvƠăs năl ngăc aăkhuăv că

s năxu t;ă ălƠăh ăs ăVerdoorn,ăgiáătr d ngăc aăh ăs ănƠyăchoăth yăm iăquanăh ăcùngăchi uăgi aăn ngăsu tălaoăđ ngăvƠăs năl ng;ă ălƠăph năd

δu tă Verdoornă lƠă c ă s ă choă h uă h tă cácă nghiênă c uă v ă tácă đ ngă c aă t ngă

tr ngăkinhăt ăđ năxu tăkh u.ăTheoăđó,ăs ăt ngătr ngăs năl ngănhanhăh năs ălƠmă

t ngăn ngăsu tădoăhi uăqu ăkinhăt ătheoăquiămô.ăDoăđó,ăm tăn năkinhăt ăt ngătr ngănhanhăc ngăs ătr iăquaăquáătrìnhăt ngăn ngăsu t.ăN uăti năl ngăkhôngăt ngăt ngă

x ngăv iăm căt ngăn ngăsu tăthìăgiáăc ăs ăgi m,ălƠmăt ngăkh ăn ngăc nhătranhăc aăhàng hóaăxu tăkh uăvƠădoăđóăcóătácăd ngăkhuy năkhíchăxu tăkh u [112].ăNghiênăc uă

c aăHelpmanăvƠăKrugmană(1985) choăr ngăxu tăkh uăcóăth ăt ngălênănh ăhi uăqu ăkinhăt ătheoăquyămôălƠmăt ngăn ngăsu t.ăT ngăxu tăkh uăti păt căchoăphépăm ăr ngăquiămô,ăgi măchiăphíăvƠăcóăth ăchoăk tăqu ăđ tăn ngăsu tăcaoăh năn a [68] Theo Bhagwati (1988) thìăt ngătr ngăkinhăt ăs ăđ yăm nhăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăk ăn ngă

c ngănh ăti năb ăcôngăngh ,ăgópăph nănơngăcaoăhi uăqu ăs năxu t,ăd năđ năt ngăl iă

th ă c nhă tranhă choă cácă qu că giaă trênă th ă tr ngă qu că t ă vƠă t ă đóă giúpă m ă r ngă

th ngăm i [37]

1.2.5 Mô hình vòng xo n ti n v m i quan h gi a xu t kh u và t ng

tr ng kinh t

Phơnătíchăc ăs ălỦăthuy tăđưăchoăth yăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăcóă

m iăquanăh ăhaiăchi uătácăđ ngăquaăl iăl nănhau.ăQuáătrình nƠyăthi tăl păm tăvòngă

xo năti năv ăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt Môăhìnhăvòngăxo nă

ti nă(TheăVirtuous Circle Model) v ă m iăquanăh ăgi aăxu tăkh uă vƠăt ngătr ngă

kinhăt ăbi uăth ăm iăquanăh ăvòngătrònăm ătheoăh ngătíchăc căgi aăxu tăkh uăvƠă

t ngătr ngăkinhăt (Hình 1.1).ăTrongăđó,ăs ăt ngătr ngăs năl ngănhanhăh nălƠmă

t ngăn ngăsu tădoăhi uăqu ăkinhăt ătheoăquiămô vƠăthúcăđ yăti năb ăcôngăngh ,ăd nă

đ năchiăphíăs năxu tăvƠăgiáăc ăhƠngăhóaăđ căgi măxu ng.ă i uănƠyăs ăcóătácăđ ngălƠmăt ngăt ăgiáăh iăđoáiăth c1

, c iăthi năs căc nhătranhăth ngăm iăqu căt vƠădoăđóăcóătácăd ngăthúcăđ yăxu tăkh u S ăgiaăt ngăc aăxu tăkh uăs ăthúcăđ yăt ngătr ngă

s năl ng thôngăquaăhi uă ngăs ănhơnăKeynes,ăt ngăc uătiêuădùngăvƠăkíchăthíchăđ uă

t Vòngătu năhoƠnăl iăti păt căb căti năm iăkhiăn năkinhăt ăđ tăđ căn ngăsu tăcaoă

h năn a.ăε tăquáătrìnhătu năhoƠnănh ăv yăđ căg iălƠăvòngăxo năti năv m iăquană

h ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt

Hình 1.1 Mô hình vòng xo n ti n v m i quan h

gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t

Ngu n: Blecker (2009) [38]

1 T giá h i đoái s d ng trong nghiên c u này đ c đ nh ngh a là s n i t đ i đ c m t

đ ng ngo i t Do đó t giá h i đoái th c t ng ngh a là đ ng n i t m t giá, đ ng ngo i t lên giá

Gi m chi phí

s n xu t và giá c

Tómăt tăch ngă1

Ch ngă1ăđưăkháiăquátăm t s v năđ lý lu n c ăb n cóăliênăquanăđ n m i quan h gi a xu t kh u và t ngătr ng kinh t , góp ph n làm rõ cách ti p c n c a

lu n án v i v năđ này ng th i, ph n này c ngăđưăth c hi n t ng quan lý thuy t

v m i quan h gi a xu t kh u và t ngătr ng kinh t Quaăđóăchoăth y quá trình phát tri n c a các lý thuy tăth ngă m i qu c t và lý thuy tăt ngă tr ng kinh t trong vi c gi i thích m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t c ngănh ăphân tích các kênh truy n d nătácăđ ng trong m i quan h qua l i gi a hai ch tiêu này C th :

- Xu t kh uătácăđ ngăđ năt ngătr ng kinh t thông qua vi c hình thành và thu hút các y u t ngu n l c c aăt ngătr ng nh :ăt o thêm vi c làm; b sung v n cho n n kinh t , t o ra ngu n thu ngo i t đáng k cho đ t n c, cung c p ngo i

h i cho phép t ng nh p kh u công ngh , hàng hóa v n và hàng hóa trung gian; và thúcăđ y ti n b công ngh giúpăt ngăn ngăsu t nhân t t ng h p Nh nh ng tác

đ ng lan t a, xu t kh u giúp các n n kinh t m ti p c n r ngărưiăh năv i ki n th c công ngh ,ăthúcăđ y ho tăđ ng nghiên c u phát tri n,ălƠmăt ngăn ngăsu tălaoăđ ng

và d năđ năt ngătr ng kinh t [63],[111] Bên c nhăđó,ăxu t kh u là m t b ph n

c a t ng c u,ădoăđóăgiaăt ngăxu t s thúcăđ yăt ngăt ng c u và vì v y s ch c ch n

d năđ năt ngăs năl ng

- S t ngătr ng s năl ngănhanhăh nălƠmăt ngăn ngăsu tădoăhi uăqu ăkinhăt ătheo qui mô vƠăthúcăđ y ti n b công ngh , d năđ n chi phí s n xu t và giá c hàng hóaăđ c gi m xu ng.ă i u này s cóătácăđ ngălƠmăt ngăt giá h iăđoáiăth c, c i thi n s c c nhătranhăth ngăm i qu c t vƠădoăđóăcóătácăd ngăthúcăđ y xu t kh u

CH NGă2.ăT NGăQUANăNGHIÊN C U

Ch ngă 2ă s th c hi n t ng quan các nghiên c u th c nghi m trong và ngoƠiăn c T đó,ărút ra bài h c kinh nghi m cho vi c l a ch n mô hình nghiên

c uăvƠăxácăđ nh các ắkho ng tr ngẰ nghiên c u v m i quan h gi a xu t kh u và

t ng tr ng kinh t T k t qu t ng quan lý thuy t và nghiên c u th c nghi m,

lu n án xây d ng khung lý thuy t và đ xu t mô hình nghiên c u v m i quan h

gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t Vi t Nam

- Nhómăth ănh tălƠăcácănghiênăc uăphơnătíchăd ăli uăđaăqu căgiaă(D ăli uăchéoăvƠăd ăli uăm ng).ă

TrongănhómănƠy,ăm tăs ănghiênăc uă ăth iăk ăđ uăth ngăápăd ngăph ngăphápăt ngăquanăh ngă(RankăCorrelationăεethod)ăđ ăđoăm căđ ăliênăh ăgi aăhaiă

bi năxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăK tălu năchungăc aăcácănghiênăc uăs ăd ngă

ph ngăphápăt ngăquanăđ năgi nănƠyălƠăt năt iăm iăquanăh ăđángăk ăgi aăxu tă

kh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăTuyănhiên,ăđ ătinăc yăc aănh ngăphátăhi nănƠyăcònă

th p.ăCácănghiênăc uăđi năhìnhăs ăd ngăph ngăphápănƠyăbaoăg m:ăεaizelsă(1963);ăKravis (1970); Heller và Porter (1978); Rana (1986); Tyler (1981)

Cácănghiênăc uăkhácăc aănhómănƠyăđaăph năđ uăxơyăd ngămôăhìnhănghiênă

c uăd aătrênăhƠmăs năxu tătơnăc ăđi năvƠăs ăd ngăcácăk ăthu tăh iăquyănh ăbìnhă

ph ngănh ănh tăthôngăth ngă(OδSă- Ordinary Least Square),ăbìnhăph ngănh ă

nh tăhaiăgiaiăđo nă(2SδSă- Two-Stage Least Squares),ăbìnhăph ngănh ănh tăbaăgiaiă

đo nă(3SδSă- Three-Stage Least Squares),ămôăhìnhă nhăh ngăng uănhiênă(REεăậ

RandomăEffectsăεodel),ămôăhìnhă nhăh ngăc ăđ nhă(FEεăậ Fixed Effects Model), môă hìnhă h iă quyă d ngă nh ă khôngă liênă quană (SURă - Seemingly Unrelated

Regressions)ầ óălƠăcácănghiênăc uăc aăVoivodasă(1973);ăBalassa (1978); Feder (1983), Singer và Gray (1988); Mbaku (1989), Fosu (1990); Otani và Villaneuva (1990); Alam (1991); Dodaro (1991); Gregorio (1992); Amirkhalkhali and Dar (1995); McNab và Moore (1998); László Kónya (2006); CapolupoăvƠăcácăc ngăs ă(2010); Jim Lee (2011); PhanăTh ăCôngă(2011);ăTekin (2012); Lim và Ho (2013); Hye,ăWizaratăvƠăδauă(2013)ầ

- Nhómăth ăhaiălƠăcácănghiênăc uăs ăd ngăd ăli uăchu iăth iăgiană ăcácăqu c giaăriêngăbi t.ă

CácănhƠănghiênăc uă ănhómănƠyăđưăs ăd ngăkháăph ăbi năph ngăphápăki mă

đ nhăquanăh ănhơnăqu ăGranger,ăki măđ nhăđ ngăliênăk tăđ ăphơnătíchăm iăquanăh ă

gi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăCáchăti păc năch ăy uălƠăs ăd ngămôăhìnhăVAR (Vector Autoregression), VARL (Vector Autoregression in Level), VARD (Vector Autoregression in Difference), VECM (Vector Error Corection Model), ARDL (Autoregressive Distributed Lag),ăphơnătíchăph nă ngăv iăcúăs că(Impulse Response Analysis - IRF),ăph ngăphápăbìnhăph ngănh ănh tăthôngăth ngă(OδSă

- Ordinary Least Square),ầă

Cácănghiênăc u trongănhómănƠyăcóăth ăk ăđ nănh :ăJungăvƠăεarshallă(1985);ăChow (1987); Ahmad và Kwan (1991); Bahmani-Oskooee vƠăcácăc ngăs ă(1991); Hutchison và Singh (1992); Serletis (1992); Dodaro (1993); Khan và Saqib (1993); Oxley (1993); Ahmad và Harnhirun (1995); Arnade và Vasavada (1995); Riezman,

Summers và Whiteman (1996); Henriques và Sadorsky (1996); Pomponio (1996); Berg (1997); Yamada (1998); KemalăvƠăcácăc ngăs ă(2002);ăAwokuse (2003); Phan

M Ng c,ă Nguy n T.P Anh và Phan T Nga (2003); Shirazi và Manap (2005); Herzer vƠă cácă c ngă s ă (2006); He và Zhang (2010); Mishra (2011); Hye (2012); Sahniă vƠă Atriă (2012);ă Javedă vƠă cácă c ngă s ă (2012);ă Tanjung (2012); Pistoresi và Rinaldi (2012); Nguy năTh ăThuăTh yă(2014)ầ

Cácănghiênăc uăth cănghi mătrongăvƠăngoƠiăn căs ăđ căphơnătích,ăđánhăgiáă

c ăth ă ăph năti pătheoătrênăc ăs ăcácănhómănghiênăc uăcóăchungăk tălu năv ăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă

2.1.1 T ng quan các nghiên c u th c nghi m trên th gi i

2.1.1.1 Quan đi m cho r ng xu t kh u tác đ ng đ n t ng tr ng kinh t

(Export Led Growth - ELG)

a Các nghiên c u s d ng d li u chu i th i gian các qu c gia riêng bi t

Hendrik Van Den Berg (1997) nghiên c uătrênăc ăs phát tri n các nghiên

c u th c nghi mă tr că đóă nh m c ng c các lu nă đi m ng h quy tă đ nh c a

Mexico chuy nă đ i t chính sách thay th nh p kh u sang th c hi n t do hoá

th ngăm i Nghiên c u s d ng d li u chu i th i gian cho phân tích h i quy mô hìnhăVARătrênăc ăs hàm s n xu t K t qu cho th yăth ngăm i qu c t vƠăt ngă

tr ng kinh t có m i quan h tích c c εexicoătrongăgiaiăđo n 1960-1991 Trong đó,ăt ngătr ng xu t kh uălƠmăt ngăn ngăsu t nhân t t ng h p, t đó,ăkíchăthíchă

t ngătr ng kinh t [36] Tuy nhiên, nghiên c u m i ch d ng l i mô hình VAR

và không có ki m đ nhăđ ng liên k t Trên th c t , n u các bi n có m i quan h

đ ng liên k t thì s căl ng mô hình VECM Mô hình VECM v a k t h păđ c các bi n quá kh v i các thông tin dài h n và thông tin v xu th

Canada, các nghiên c u c a Henriques và Sadorsky (1996), Pomponio

(1996),ăYamadaă(1998),ăvƠăAwokuseă(2003)ăđưăđ aăraăk t lu n cho r ng xu t kh u cóătácăđ ng tích c c t iăt ngătr ng kinh t [29],[69],[130] Henriques và Sadorsky (1996)ăđưăchiaăd li uălƠmăbaăgiaiăđo n,ăgiaiăđo n m t là 1877-1991, giai đo n hai

là 1877-1945ăvƠăgiaiăđo n ba là 1946-1991 Các bi năđ c s d ng là logarit c a GDP th c t , xu t kh u th c t và t l giá xu t kh u/nh p kh u Nghiên c uăđưăápă

d ng mô hình VARL và ki măđ nh Julius Johansen Pomponio (1996) s d ng d

li u hàng n măt giaiăđo n 1965-1985 cho các bi n s năl ngădanhăngh aăvƠăxu t

kh u, bi n ph tr lƠăđ uăt ăYamadaă(1998)ăt p trung vào d li uăquỦăđi u ch nh theo mùa v trongăgiaiăđo n 1960 - 1987 Các bi n là logarit c a s năl ng GDP

th c t bình quân m iălaoăđ ng, và xu t kh u th c t Awokuse (2003) s d ng d

li u chu i th i gian theo quý t n mă1961ă- 2000.ăÔngăđưăth c hi n ki măđ nh quan

h nhân qu Granger, s d ng mô hình VAR và VECM

Pakistan,ăcácănghiênăc uăc aăKhanăvƠăSaqibă(1993),ăArnadeăvƠăVasavada

(1995),ăKemalăvƠăcácăc ngăs ă(2002),ăShiraziăvƠăεanapă(2005),ăJavedăvƠăcácăc ngă

s ă(2012)ăc ngăchoăk tăqu ălƠăxu tăkh uăt ngătr ngăd năđ năt ngătr ngăkinhăt [28],[77],[82],[83],[116].ăKhanăvƠăSaqibă(1993)ăápăd ngăph ngăphápăbìnhăph ngă

nh ănh tăbaăgiaiăđo nă(3SδS)ăphơnătíchăd ăli uăhƠngăn măđ iăv iăcácăbi nălƠăxu tă

kh uăs năph măch ăbi n,ăxu tăkh uăs năph măthô,ăxu tăkh uăth căt ăvƠăt ngătr ngăGDPăth căt ,ăt ăgiáăth ngăm i,ăl căl ngălaoăđ ngăcóăvi călƠm,ăv n.ăArnadeăvƠăVasavadaă(1995)ăphơnătíchăd ăli uăhƠngăn măgiaiăđo nă1961-1987.ăCácăbi nălƠăs nă

l ngănôngănghi păth căt ,ăxu tăkh uănôngăs năvƠăt ăgiáăth ngăm i.ăH ăth căhi nă

ki măđ nhăJuliusăJohansenăđ ăki măđ nhătínhăd ng,ămôăhìnhăVARDăchoăki măđ nhăkhôngăcóăđ ngăliênăk t,ăvƠămôăhìnhăVECεăchoăki măđ nhăđ ngăliênăk t.ăKemalăvƠăcácă c ngă s ă (2002)ă s ă d ngă d ă li uă hƠngă n mă giaiă đo nă 1960-1998.ă Cácă bi nă lƠăGDPăth căt ăvƠăxu tăkh uăth căt ăKi măđ nhăAugmented Dickey Fuller (ADF) và Philips Perron (PP)ă đưă đ că th că hi nă đ ă ki mă đ nhă tínhă d ng,ă vƠă ki mă đ nhăJohansenăchoăki măđ nhăđ ngăliênăk t.ăN uăcóăđ ngăliênăk t,ăh ăápăd ngăcácăki mă

đ nhănhơnăqu ăGrangerăd aătrênămôăhìnhăVECε.ăShiraziăvƠăεanapă(2005)ăs ăd ngă

d ăli uăhƠngăn măgiaiăđo nă1960-2003.ăCácăbi nălƠăxu tăkh uăth căt ,ănh păkh uă

th căt ,ăvƠăs năl ngăth căt ă(GDP).ăH ăđưăápăd ngăki măđ nhăJuliusăJohansenăđ ă

ki măđ nhăđ ngăliênăk t.ăKi măđ nhăADFăvƠăPPăđ căs ăd ngăđ ăki măđ nhătínhă

d ngăchoăm iăchu iăth iăgian.ă ăki mătraăquanăh ănhơnăqu ,ăh ăđưăs ăd ngăki mă

đ nhă nhơnă qu ă Granger.ă Javedă vƠă cácă c ngă s ă (2012)ă thìă xemă xétă tácă đ ngă c aă

th ngăm iăqu căt ăđ năt ngătr ngăkinhăt ă ăPakistan.ăNghiênăc uăs ăd ngăph ngăphápăbìnhăph ngănh ănh tă(OδS)ăphơnătíchăd ăli uăchu iăth iăgianătrongăgiaiăđo nă1973-2010.ăK tăqu ă căl ngăchoăth yăr ngăth ngă m iă qu că t ,ăbaoăg mă xu tă

kh u,ăcóătácăđ ngătíchăc căvƠăđángăk ăđ năn năkinhăt ăc aăPakistan.ăTuyănhiên,ăc ă

s ălỦăthuy tăvƠăph ngăphápănghiênăc uăcònăh năch ,ăch aăđ măb oăđ căđ ătinăc yă

c aăk tăqu ă căl ng

HeăvƠăZhangă(2010)ănghiênăc uăs ăt ngătácăgi aă th ngă m iăqu căt ăvƠă

cungăc uătrongăn căđ iăv iăkinhăt ăTrung Qu c.ăTácăgi ăxemăxétăs ăph ăthu căc aă

xu tăkh uă ăTrungăQu căv iăcácăn căkhácăb ngăcáchăs ăd ngăphơnătíchăInpută - Output.ăNghiênăc uăc ngăti năhƠnhăphơnătíchăd ăli uăc păt nhăđ ăki mătraăquanăh ănhơnăqu ăgi aăs ăphátătri năc aăth ngăm iăqu căt ăv iăcácăthƠnhăph năc aăt ngă

c u,ăvƠăquanăh ănhơnăqu ăgi aăs ăphátătri năc aăth ngăm iăqu căt ăv iăn ngăsu tănhơnăt ăt ngăh p.ăK tăqu ăchoăbi tăs ăđóngăgópăc aăxu tăkh uăvƠoăt ngătr ngăkinhă

t ă ăTrungăQu căch ăy uăđ năt ătácăđ ngăc aănóălênăt ngătr ngăc aăn ngăsu tăy uă

t ăt ngăh pătheoăcáchăti păc năphíaăcung.ă[66]

Mishra (2011) nghiênăc uăm iăquanăh ăgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă

c aă n trongăgiaiăđo nă1970-2009.ăNghiênăc uănƠyăcungăc păb ngăch ngăv ăs ă

t năt iăc aăm iăquanăh ăcơnăb ngădƠiăh năgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăc aă

nă ăd aăvƠoăki măđ nhăquanăh ănhơnăqu ăGrangerăvƠă căl ngămôăhìnhăvéct ă

hi uăch nhăsaiăs [101] SahniăvƠăAtriă(2012)ăc ngăs ăd ngăd ăli uăchu iăth iăgian

t ă1980ăđ nă2009ăđ ăki mătraăc ăch ăc aăgi ăthuy tăt ngătr ngăd aăvƠoăxu tăkh u.ă

Nh ngănghiênăc uăs ăd ngăph ngăphápăOδSăđ ă căl ngăm iăquanăh ăgi aăt ngă

s năph măqu cădơn,ăt ngăgiáătr ăxu tăkh u,ăxu tăkh uăs năph măch ăbi năvƠăđ uăt ăthông qua sáu ph ngătrìnhăbi uăhi năchoăsáuăs ăk tăh păkhácănhauăgi aăcácăbi n.ăCácăk tăqu ăc aănghiênăc uăđưă ngăh ăchoăgi ăthuy tăt ngătr ngăd aăvƠoăxu tăkh uă

ă nă ăTrongăđó,ăcóăphátăhi năđángăchúăỦălƠăđ uăt ăkhôngăph iălƠăkênhătruy nă

d năđ ăxu tăkh uătácăđ ngătíchăc căđ năt ngătr ngăkinhăt ăc aă nă ,ătácăgi ăchoă

r ngăđ uăt ăcóătácăđ ngăđ căl păt iăt ngăt ngăkinhăt [112]

b Các nghiên c u phân tích d li u đa qu c gia

Bên c nh nh ng nghiên c u chu i th i gian các qu c gia riêng bi t ng h quanăđi m xu t kh u d năđ năt ngătr ng kinh t ,ăc ngăcóănhi u các nghiên c u phân tích d li uăđaăqu c gia có k t lu n cho r ng xu t kh uăcóătácăđ ngăđ năt ngă

tr ng kinh t c aăcácăn c (ho c m t s n c)

Voivodas (1973) s d ng mô hình Harrod-Domar trong n n kinh t m đ nghiên c u m i quan h gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t 22 qu c gia ch m phát tri nătrongăgiaiăđo n t 1956-1968 K t qu căl ng mô hình t ng c u cho

th y có m i quan h tích c c gi a xu t kh uăvƠăt ngătr ng kinh t , liên k t trung gian là m i quan h tích c c gi a xu t kh u và nh p kh u hàng hóa v n [127]

Tyler (1981) phân tích m i quan h th c nghi m gi aăt ngătr ng kinh t và

m r ng xu t kh u qua nghiên c u d li u c a 55 qu căgiaăđangăphátătri n trong giaiăđo n 1960-1977 Các ki măđ nh cho k t qu là có m i liên h tích c c gi aăt ngă

tr ng v i nhi u bi n kinh t khác,ătrongăđóăcóăxu t kh u K t qu căl ng mô hình hàm s n xu tăc ngăch ra r ng, cùng v i v n, xu t kh u có vai trò quan tr ng

đ i v iăt ngătr ng kinh t cácăn c [125]

Esfahani (1991)ă đưă s d ngă cácă ph ngă phápă OδSă vƠă 2SδSă đ ti n hành nghiên c u v m iăt ngăquanăgi a xu t kh u, nh p kh uăvƠăt ngătr ng kinh t

31 qu c gia bán công nghi p (Semi-industrializedăCountries)ătrongăgiaiăđo n 1960

ậ 1986 Ông cho r ng, m c dù nhăh ng tr c ti p c a xu t kh u lên GDP là không

rõ nét,ănh ngăcác chính sách xúc ti n xu t kh u cácăn c này có th khá quan

tr ng trong vi c cung c p ngo i h i Ngu n cung ngo i t nhi uăh năs gi m b t khóăkh nătrong nh p kh u các hàng hóa trung gian và cho phép t ngătr ng s n

l ng [54]

Amirkhalkhali and Dar (1995) nghiên c u vai trò c a vi c m r ng xu t

kh u cácăn căđangăphátătri n trong khuôn kh hàm s n xu t theo cách ti p c n

mô hình h s c đ nh (random coefficients model) Nghiên c u că l ng mô hình h s c đ nh b ngăph ngăphápăbìnhăph ngănh nh t suy r ng (generalized least squares - GLS) K t qu cho th yăt ngătr ng kinh t có m i quan h có ý ngh aăth ng kê v i xu t kh u t t c các qu c gia th c hi n chính sách m c a [27]

Riezman và các c ng s (1996) xem xét d li uă hƠngă n mă c a 126 n c

trongăgiaiăđo n 1950-1990 Nghiên c uăđưăápăd ng mô hình VARD cho các bi n là GDP và xu t kh u, nh p kh u là bi n ph tr K t qu là xu t kh uăcóătácăđ ngăđ n

t ngătr ng kinh t 30/126ăn c [110]

εcNabă vƠă εooreă (1998)ă nghiênă c uă tácă đ ngă c aă chínhă sáchă th ngă m iă

đ năm ăr ngăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăc aăcácăn căđangăphátătri năgiaiă

đo nă1960-1986.ăNghiênăc uăs ăd ngăph ngăphápăOδSă căl ngămôăhìnhăđ că

bi năđ iă theoăcáchăti păc năc aăFederă (1983),ăv iăcácăbi nă gi ăđ iădi năchoăbi năchínhăsáchăth ngăm iălƠăchínhăsáchăh ngăn iăv aăph i,ăchínhăsáchăh ngăngo iă

v aă ph i,ă vƠă chínhă sáchă đ yă m nhă ngo iă th ng.ă K tă qu ă choă bi tă chínhă sáchă

th ngăm iăh ngăngo iăm nhăcóătácăđ ngătíchăc căđ năt ngătr ngăkinhăt ă ngă

th iăcóăm iăt ngăquanăr tăl năgi aăxu tăkh uăvƠăt ngătr ngăkinhăt ăkhiăth căhi nă

chínhăsáchăđ yăm nhăngo iăth ng [99]

Trongăm tănghiênăc uăv ăcácăqu căgiaăthu căT ch c H p tác và Phát tri n

kinh t (OECD), László Kónyaă (2006)ă đưă ti nă hƠnhă phơnă tíchă quană h ă nhơnă qu ă

Grangeră theoă d ă li uă m ngă trongă giaiă đo nă 1967ă ậ 1997ă d aă trênă môă hìnhă SURă(seeminglyăunrelatedăregressions)ăvƠăki măđ nhăWald.ăHaiămôăhìnhăkhácănhauăđ că

s ăd ng,ăm tămôăhìnhăhaiăbi nă(GDPă- xu tăkh u)ăvƠăm tămôăhìnhăbaăbi nă(GDPă-

xu tăkh uă- đ ăm ăc aăn năkinhăt ).ăK tăqu ăchoăth yăcóăquanăh ănhơnăqu ăm tăchi uăt ăxu tăkh uăt iăGDPă ăB ,ă anăε ch,ăIceland,ăIreland,ăụ,ăNewăZealand,ăTơyăBanăNhaăvƠăTh yă i n [86]

CapolupoăvƠăcácăc ngăs ă(2010)ăs d ng d li u m ngă(panelădata)ăđ c

l ng s khác bi t v hi u qu gi a các doanh nghi p xu t kh u v i các doanh nghi p không xu t kh u, d a trên ba cu c kh oă sátă đi n hình c a Italia v các

doanh nghi p s n xu tăđ c th c hi năbaăn măm t l nătrongăgiaiăđo n 1995-2003 Nghiên c u ch ra r ng các doanh nghi p xu t kh u s đ y m nhăn ngăsu t sau khi gia nh p th tr ng.ă i u này d năđ n c n ngăsu t nhân t t ng h păvƠăn ngăsu t laoăđ ngăđ u s t ngătr ng K t qu này phù h p v i các nghiên c u nh ng qu c gia khác M t k t qu quan tr ng mà tác gi ch raăđ c trong nghiên c u,ăđóălƠăcácădoanh nghi p xu t kh uă thuă đ c l i nhu n l nă h nă cácă doanhă nghi p cùng lo i

ho tăđ ng th tr ng n iăđ a [40]

Jimă δeeă (2011)ă nghiênă c uă nhă h ngă c aă đ că tínhă côngă ngh ă trongă xu tă

kh uăđ năcácămôăhìnhăt ngătr ngăkinhăt ăd aăvƠoăth ngăm iăc aăcácăn cătrênăth ă

gi i.ăK tăqu ăh iăquyăd aătrênăm uăs ăli uăc aă71 qu c gia t ăn mă1970ăchoăth y,ă

n năkinhăt ăcóăxuăh ngăphátătri nănhanhăh năkhiăcácăn căngƠyăcƠngăchuyênămônă