SURVEY OF TREATMENT STRATEGY DENGUE FEVER – HEMORRHAGE FEVER AT 15 GENERAL HOSPITALS IN HO CHI MINH CITY Dang Minh Xuan, Nguyen Vu Truong Giang, Ho Lu Viet * Y Hoc TP.. Result: Patients:
Trang 1KHẢO SÁT THỰC TRẠNG KHÁM VÀ ĐIỀU TRỊ SỐT DENGUE,
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE CỦA 15 BỆNH VIỆN ĐA KHOA
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Đặng Minh Xuân*, Nguyễn Vũ Trường Giang*, Hồ Lữ Việt*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Khảo sát thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại 15
bệnh viện đa khoa trên địa bàn Thành Phố Hồ Chí Minh.
Phương pháp nghiên cứu: Cắt ngang mô tả.
Kết quả: Tình hình bệnh nhân: trong tổng số các ca sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
thì sốt Dengue chiếm 30,2%, sốt xuất huyết độ I, II chiếm tỉ lệ cao nhất 67,7%, sốt xuất huyết Dengue độ III 2,1% Không có ca sốt xuất huyết độ IV Trong các ca chuyển viện sốt xuất huyết độ I, II, III thì sốt xuất huyết độ I, II chiếm 38,1%, độ III chiếm 61,9% Cơ sở vật chất: các bệnh viện hầu như không có phòng khám sốt xuất huyết riêng Đa số có phòng lưu, có tiêu chuẩn nhập viện, có nhắc dấu hiệu khám ngay và có hẹn tái khám 60% bệnh viện có khoa Nhi, 13,3% bệnh viện có khoa Nhiễm, 40% có khoa săn sóc tăng cường Hầu hết không có đơn vị tiếp nhận điều trị sốt xuất huyết độ IV Các bệnh viện đều thực hiện công tác truyền thông với hình thức bướm và tranh ảnh tuyên truyền, có 20% bệnh viện có video tuyên truyền Phương tiện điều trị: 100% bệnh viện có trang bị máy đo huyết áp, 46,7% được trang bị brassard các cỡ 93,3% bệnh viện có xét nghiệm công thức máu tiểu cầu đếm và 53,3% có máy quay Hct tại chỗ, một số bệnh viện có khả năng tiếp nhận và điều trị các trường hợp sốt xuất huyết nặng độ III được trang bị khá đầy đủ thuốc, dịch truyền và phương tiện hồi sức (trên 50%) 80% bệnh viện có phác đồ điều trị sốt xuất huyết, 86,7% có tiêu chuẩn dịch truyền, tiêu chuẩn xuất viện; 86% có ống thở oxy 2 mũi; 67% có mask thở oxy có túi; 80% có bóng mask các cỡ, đèn nội khí quản lưỡi cong thẳng và máy giúp thở máy Không bệnh viện nào có máy đo huyết áp xâm lấn, cable đo huyết áp xâm lấn và bộ dây đo huyết áp xâm lấn Nhân sự và khả năng chuyên môn: mỗi bệnh viện có khoảng 5 bác sĩ và 11 điều dưỡng tham gia trong công tác điều trị chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết Trung bình có khoảng 4 bác sĩ và 4 điều dưỡng được tham gia tập huấn trong năm về công tác điều trị sốt xuất huyết tại tuyến trên 54% bệnh viện có khả năng chích CVP, 47% có thể đặt Catheter, 20% có khả năng bộc lộ tĩnh mạch.
Kết luận: Thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại các đơn vị
vẫn còn nhiểu khó khăn về cơ sở vật chất, phương tiện điều trị, nhân lực và chuyên môn.
Từ khóa: sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue.
Trang 2SURVEY OF TREATMENT STRATEGY DENGUE FEVER – HEMORRHAGE FEVER AT
15 GENERAL HOSPITALS IN HO CHI MINH CITY
Dang Minh Xuan, Nguyen Vu Truong Giang, Ho Lu Viet
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 14 - Supplement of No 4 - 2010: 205 - 211
Objective: Evaluating treatment strategy Dengue fever – hemorrhage fever at 15
general hospitals in Ho Chi Minh City.
Study design: Cross sectional descriptive.
Result: Patients: 30.2% Dengue fever patients, 67.7% Grade I-II hemorrhage fever
patients, 2.1% Grade III hemorrhage fever cases No Grade IV hemorrhage fever case In cases that wastransposed there are 38.1% Grade I-II hemorrhage fever patients and 61.9% Grade III hemorrhage fever Material facilities: 15 general hospitals don’t establish special outpatient clinic for hemorrhage fever Almost hospitals have inpatient room for hemorrhage fever patient, inpatient standards, training parents emergency signs, consulting the follow up day 60% hospitals has Pediatric Department for Grade I-II hemorrhage fever treatment, 40% hospitals has ICU Department for Grade III-IV hemorrhage fever treatment, and just 13.3% hospitals has Infectious Department for Grade I-II hemorrhage fever treatment Almost hospitals don’t treat Grade IV hemorrhage fever case Almost hospitals provide posters and pictures with useful knowledge 20% hospitals has training video Equipment: All hospital equipped sphygmomanometer, 46.7% hospitals equipped all size brassards 93.3% hospitals can do blood count test with platelet counting, 53.3% hospitals equipped hematocrit centrifuge Some of hospital can cure Grade III hemorrhage fever has equipped drugs, mean of recovering and infusion fluid (more than 50%) 80% hospitals have management protocol for Dengue hemorrhage fever, 86.7% hospitals have infusion standards, discharge standards; 86% has oxygen cannula, 67% has oxygen with mask and reserved bag, 80% all size bag masks, intubation tools No hospital has blood pressure measure tools Human resource and specialist ability: there are 5 doctors and 11 nurses in managing severe hemorrhage fever per hospital, there are 4 doctor and 4 nurses was trained every year There are 53.3% hospitals can make CVP, 46.7% can make catheter, 20% can do venous intervention.
Conclusion: Treatment strategies Dengue fever – hemorrhage fever at 15 general
hospitals in Ho Chi Minh City still has difficulties in Material facilities, human resourse and knowledge-skill.
Key word: Dengue fever, Dengue hemorrhage fever.
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
Dịch bệnh truyền nhiễm đang diễn ra phức tạp tại nhiều nước trên thế giới đặc biệt ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương trong đó có Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh với dân số đông, mật độ dân số cao trong nội thành cộng thêm một lượng lớn dân nhập cư và vãng lai từ các tỉnh thành khác trong cả nước, cộng thêm những thay đổi lớn về cơ sở hạ tầng đô thị đã có nhiều ảnh hưởng quan trọng đến vấn đề sức khỏe đặc biệt là tình trạng dịch bệnh trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ đó ngày càng phát sinh nhu cầu lớn hơn về y tế và chăm sóc sức khỏe
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là một trong các tỉnh thành phố có độ lưu hành sốt xuất huyết ở mức cao(4), và bệnh lại thường xảy ra quanh năm và gia tăng vào các tháng mùa mưa(3) Chính vì vậy công tác khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue là một vấn đề y tế cộng đồng cần được quan tâm
Dưới sự chỉ đạo của Bộ Y Tế, Sở Y Tế và Ban Điều Hành Dự Án Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Quốc Gia Bệnh viện Nhi Đồng 2 đã liên tục tổ chức các đoàn công tác giám sát hỗ trợ kỹ thuật và huấn luyện chuyển giao công nghệ trong công tác chẩn đoán điều trị sốt xuất huyết cho các bệnh viện tuyến tỉnh/huyện thuộc khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Thành Phố Hồ Chí Minh nhằm giám sát và hỗ trợ về công tác khám điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue, đây là cũng là một trong những giải pháp chính của kế hoạch hành động năm 2010(4)
Sốt xuất huyết là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu chủ yếu là điều trị triệu chứng phát hiện sớm chuyển độ, điều trị kịp thời sốc để giảm tỉ lệ tử vong(2) Tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có một nghiên cứu chính thức nào được thực hiện để khảo sát thực trạng công tác khám
và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue, do đó nghiên cứu này bước đầu được tiến hành bằng việc khảo sát tại 15 đơn vị y tế của Thành Phố Hồ Chí Minh nhằm có cơ sở giúp bệnh viện Nhi Đồng 2 làm tốt công tác giám sát hỗ trợ kỹ thuật và huấn luyện chuyển giao kỹ thuật trong công tác chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết cho các bệnh viện tuyến trước
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát
Khảo sát thực trạng khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại 15 bệnh viện
đa khoa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
Mục tiêu chuyên biệt
Khảo sát về tình hình sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Trang 4Xác định thực trạng về cơ sở vật chất trong công tác tại khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Xác định thực trạng về phương tiện điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Khảo sát về nhân sự và khả năng chuyên môn trong khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Các khoa khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue tại 15 bệnh viện khu vực phía đông thành phố
Phương pháp nghiên cứu
Cắt ngang mô tả
Thời gian
Từ 07/06/2010 đến 24/08/2010
Địa điểm
Tại 15 bệnh viện khu vực phía đông thành phố gồm:
- Bệnh viện quận 1, bệnh viện quận 2, bệnh viện quận 4, bệnh viện quận 7, bệnh viện quận 9, bệnh viện quận 12, bệnh viện quận Bình Thạnh, bệnh viện quận Thủ Đức, bệnh viện
đa khoa khu vực Thủ Đức, bệnh viện An Sinh, bệnh viện Hoàn Mỹ, bệnh viện Ngọc Linh, bệnh viện đa khoa Sài Gòn, bệnh viện Nhân Dân Gia Định và bệnh viện Quốc Tế Columbia Asia Gia Định
Phương pháp thực hiện
Phỏng vấn ban lãnh đạo các bệnh viện và các nhân viên y tế có tham gia công tác khám
và điều trị sốt xuất huyết dựa theo những tiêu chí trên phiếu khảo sát thực trạng khám và điều trị sốt Dengue sốt xuất huyết Dengue
Giám sát thực tế kiểm tra lại nguồn thông tin đã phỏng vấn được nhằm kiểm soát sai lệch thông tin
Trang 5KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tình hình sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Biểu đồ 1 Số lượng bệnh nhân phân bố theo tình trạng bệnh
Nhận xét: Sốt Dengue chiếm 30,2%, sốt xuất huyết Dengue độ I-II chiếm tỉ lệ cao (67%),
các trường hợp sốt xuất huyết Dengue độ III đến khám và điều trị chiếm tỉ lệ rất thấp (2,1%) tập trung ở một vài đơn vị
Biểu đồ 2 Số ca chuyển viện theo độ
Nhận xét: Hầu hết các ca chuyển viện lên tuyến trên đều là sốt xuất huyết Dengue độ III
(61,9%) Tuy nhiên có một tỉ lệ không nhỏ 38,1% các trường hợp sốt xuất huyết Dengue độ I
- II chuyển viện lên tuyến trên
Trang 6Bảng 1 Thực trạng cơ sở vật chất trong khám điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Cơ sở vật chất
n = 15 Tỉ lệ
Tỉ lệ
%
Chú thích bảng 1: SXH: sốt xuất huyết, CTMT: công thức máu tiểu cầu, SSTC: săn sóc tăng cường
Nhận xét: Các bệnh viện không có phòng khám sốt xuất huyết riêng Đa số đều có phòng
lưu, có tiêu chuẩn nhập viện, có nhắc dấu hiệu khám ngay và có hẹn tái khám
Đối với các phương tiện truyền thông thì đa số các bệnh viện có bướm và tranh ảnh tuyên truyền Tuy nhiên tỉ lệ bệnh viện có video tuyên truyền còn thấp (20%)
60% bệnh viện có khoa Nhi riêng và 13,3% bệnh viện có khoa Nhiễm, 40% có khoa săn sóc tăng cường có khả năng tiếp nhận và điều trị sốt xuất huyết độ III
Trang 7Bảng 2: Thực trạng về phương tiện điều trị sốt Dengue sốt xuất huyết Dengue
Phương tiện điều trị
n = 15 Tỉ lệ
Tỉ lệ
%
Đèn nội khí quản, lưỡi cong thẳng 12 80,0 3 20,0
Máy đo HAXL, Cable đo HAXL, bộ
Trang 8Phương tiện điều trị
n = 15 Tỉ lệ
Tỉ lệ
%
Lactacringer, gelatin, dextran 40-70,
Chú thích bảng 2:SXH: sốt xuất huyết, CPAP: thở áp lực dương cuối kì thở ra, HAXL: huyết áp xâm lấn, TMTW: tĩnh mạch trung ương, FFP: huyết tương tươi đông lạnh
Nhận xét: 100% bệnh viện được trang bị máy đo huyết áp, 46,7% có Brassard các cỡ.
Có 93,3% bệnh viện có xét nghiệm công thức máu tiểu cầu đếm và có 53,3% đơn vị có trang bị máy quay Hct
Đa số các bệnh viện (80%) có phác đồ điều trị sốt xuất huyết độ, 86,7% có tiêu chuẩn truyền dịch và tiêu chuẩn xuất viện
53% bệnh viện có máy quay Hct, Dextrostix, X quang, siêu âm tại chỗ
Có 86% bệnh viện có ống thở oxy râu 2 mũi, 80% có bóng mask các cỡ, 67% có mask thở oxy có túi, 80% có đèn nội khí quản lưỡi cong thẳng, 80% có máy giúp thở
Trên 50% có kim luồn 22-24g, 14-18g, dây truyền 60 giọt, Catheter tĩnh mạch trung ương, 86% có bơm tiêm tự động, 74% có máy đếm giọt
63% có hồng cầu lắng, 76% có Lactacringer – Gelatin - Dextran 40- 70 và máu tươi, 34% có kết tủa lạnh, 27% có tiểu cầu đậm và 13% có FFP, trên 50% bệnh viện có Dopamine, Dobutamine, Lasix, Risordan
Bảng 3 Tình trạng nhân sự
Trang 9Nhân sự Số lượng/
15 bệnh viện
Điều dưỡng tham gia trong chăm sóc bệnh nhân SXH 170
Bác sĩ được tập huấn về SXH trong năm 54
Số điều dưỡng được tập huấn về SXH trong năm 57
Nhận xét: Bình quân mỗi bệnh viện có khoảng 5 bác sĩ tham gia điều trị sốt xuất huyết
Dengue và khoảng 11 điều dưỡng tham gia chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết, trung bình trong năm có khoảng 4 bác sĩ và 4 điều dưỡng được tham gia tập huấn về công tác điều trị sốt xuất huyết tại tuyến trên
Bảng 4 Khả năng chuyên môn
n = 15 Tỉ lệ% n = 15 Tỉ lệ %
Chú thích bảng 4: CVP: áp lực tĩnh mạch trung tâm, TM: tĩnh mạch
Nhận xét: 54% bệnh viện có khả năng chích CVP, 47% có thể đặt Catheter và 20% có
khả năng bộc lộ tĩnh mạch, không bệnh viện nào có máy đo huyết áp xâm lấn, cable đo huyết áp xâm lấn và bộ dây đo huyết áp xâm lấn vì đây là một kỹ thuật cao chỉ mới được thực hiện ở những bệnh viện hạng 1
BÀN LUẬN
Về tình hình sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue
Chúng ta dễ dàng nhận thấy các bệnh viện đều có tiếp nhận khám và điều trị sốt Dengue, sốt xuất huyết Dengue độ I, II, III riêng các trường hợp sốt xuất huyết độ IV thì hiện tại chưa có đơn vị nào tiếp nhận điều trị mà chỉ tiến hành xử trí ban đầu và chuyển viện ngay lên tuyến trên
Về cơ sở vật chất
Các bệnh viện đều không có phòng khám sốt xuất huyết riêng mà sử dụng phòng khám chung để khám, thực tế này thấy ở hầu hết các bệnh viện công và tư trong tổng số
Trang 1015 bệnh viện được khảo sát nếu điều này được cải thiện có nghĩa nếu xây dựng được phòng khám sốt xuất huyết riêng thì công tác khám sàng lọc bệnh nhân sốt xuất huyết sẽ có hiệu quả hơn
Vẫn còn một tỉ lệ thấp các bệnh viện không có phòng lưu (13,3%) không có tiêu chuẩn nhập viện (20%) không có dấu hiệu khám ngay (13,3%) không có hẹn tái khám (13,3%) đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến việc chăm sóc và theo dõi các trường hợp có diễn tiến nặng
Về phương diện truyền thông giáo dục sức khỏe thì đa số có bướm và tranh ảnh tuyên truyền, tuy nhiên tỉ lệ bệnh viện có video tuyên truyền còn thấp (20%) mà đây lại là hình thức truyền thông dễ nhớ cho bệnh nhân và thân nhân bệnh nhân đến khám Nếu hình thức này được được tăng cường tại các phòng khám, tại phòng chờ khám và phòng đăng ký khám bệnh thì việc truyền thông trong đó có sốt xuất huyết sẽ đạt hiệu quả cao giúp giảm bớt gánh nặng cho việc điều trị cũng như giảm tình trạng nhập viện trễ(1) Điều này hoàn toàn có thể thực hiện được nếu có sự quan tâm của các bệnh viện và sự hỗ trợ của Trung Tâm Truyền Thông Giáo Dục Sức Khỏe Thành Phố Hồ Chí Minh
Việc thành lập khoa nhi, nhiễm riêng nhằm khám và điều trị tốt các trường hợp sốt xuất huyết, cũng như đầu tư cho khoa săn sóc tăng cường để có khả năng điều trị các trường hợp sốt xuất huyết nặng độ III-IV vẫn chưa được triển khai đồng bộ có thể do nhiều nguyên nhân như thiếu sự đầu tư, thiếu nhân sự đặc biệt là ở các bệnh viện tư
Về phương tiện điều trị
Các bệnh viện đều có máy đo huyết áp, tuy nhiên chỉ có 46,7% bệnh viện được trang bị Brassard các cỡ, điều này cần được ghi nhận và việc trang bị đầy đủ kích cở các Brassard cho các đơn vị là rất cần thiết giúp cho việc chẩn đoán và phân độ sốt xuất huyết được chính xác hơn
Có 93,3% bệnh viện có xét nghiệm công thức máu và tiểu cầu đếm, nhưng chỉ có 53,3% bệnh viện được trang bị máy quay Hct đây là một trong những khó khăn của các bệnh viện trong việc chẩn đoán sốt xuất huyết
Đa số các bệnh viện có phác đồ điều trị sốt xuất huyết độ, có tiêu chuẩn truyền dịch và tiêu chuẩn xuất viện Mặc dù vậy vẫn còn một tỉ lệ thấp các bệnh viện chưa có đủ tập trung ở các bệnh viện tư do đó khi tiếp nhận những trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết sẽ chuyển viện lên tuyến trên
Tỉ lệ bệnh viện có máy quay Hct chưa cao (53%), điều này ảnh hưởng phần nào đến công tác theo dõi và điều trị cho bệnh nhân sốt xuất huyết Về trang bị thuốc, dịch truyền các loại