Nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2016 2020

Với các nội dung nghiên cứu như sau: Một là, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội huyện Yên Khánh Hai là, thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba là, hiệu quả sử

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan : Chuyên đề này là công trình nghiên cứu thực sự của cánhân, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lê Huy Đức

Các số liệu, nhận xét và kết luận được trình bày trong chuyên đề này hoàntoàn là trung thực và không có sự sao chép từ các tài liệu sẵn có

Tôi xin chịu trách nhiệm về bài luận văn của mình

Hà Nội, ngày 03 tháng 12 năm 2015

Sinh viên thực hiện

Hà Thị Bích Hồng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Nâng cao hiệu quả sử dụngđất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2016-2020”, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự quan tâm, giúp

đỡ tận tình của thầy giáo, của các cô chú, anh chị tại địa điểm thực tập

Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến thầy giáoPGS.TS Lê Huy Đức, người đã tận tình hướng dẫn, định hướng và giúp đỡ tôi trongsuốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành chuyên đề này

Tôi xin chân thành cảm ơn Huyện ủy, UBND huyện Yên Khánh, PhòngNN& PTNT, đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới bác Trần Ngọc Diệp-Trưởng phòng NN& PTNT đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoànthành tốt nhiệm vụ của mình trong quá trình thực tập tại cơ sở và thực hiện chuyên

đề thực tập tốt nghiệp

Do hạn chế về thời gian, kinh nghiệm cũng như kiến thức thực tế, chuyên đềthực tập không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi mong được những ý kiếnđóng góp từ các thầy cô để chuyên đề được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 03 tháng 12 năm 2015

Sinh viên

Hà Thị Bích Hồng

MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP 4

1.1 Đất nông nghiệp và phân loại đất nông nghiệp 4

1.1.1 Khái niệm đất nông nghiệp: 4

1.1.2 Phân loại đất nông nghiệp 4

1.1.2.1 Đất sản xuất nông nghiệp: 5

1.1.2.2 Đất lâm nghiệp: 6

1.1.2.3 Đất nuôi trồng thủy sản: 6

1.1.2.4 Đất làm muối: 7

1.1.2.5 Đất nông nghiệp khác: 7

1.1.3 Vai trò của đất nông nghiệp 7

1.2 Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 8

1.2.1 Khái niệm 8

1.2.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 9

1.2.2.1 Hiệu quả kinh tế 9

1.2.2.2 Hiệu quả xã hội 11

1.2.2.3 Hiệu quả môi trường 11

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp .12 1.3.1 Các nhân tố khách quan 12

1.3.1.1 Điều kiện tự nhiên 12

1.3.1.2 Điều kiện về thị trường 13

1.3.1.3 Sự tiến bộ của khoa học công nghệ 14

1.3.2 Các nhân tố chủ quan 14

1.3.2.1 Về chính sách quản lí của nhà nước 14

1.3.2.2 Các yếu tố về tổ chức kĩ thuật 15

1.3.2.3 Nhân tố thuộc về người sử dụng đất 15

1.4 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 16

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN YÊN KHÁNH 19

2.1 Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế- xã hội huyện Yên Khánh 19

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 19

2.1.1.1 Vị trí địa lý, địa hình 19

2.1.1.2 Khí hậu 20

2.1.1.3 Tài nguyên nước 21

2.1.1.4 Tài nguyên đất 21

2.1.1.5 Cảnh quan môi trường 22

2.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội 22

2.1.2.1 Tình hình dân số và lao động 22

2.1.2.2 Cơ sở hạ tầng của huyện 23

2.1.2.3 Tình hình phát triển kinh tế của huyện 24

2.1.2.4 Đời sống xã hội 29

2.2 Thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của huyện Yên Khánh 29

2.2.1 Tổng quan về tình trạng đất nông nghiệp của huyện năm 2014 29

2.2.1.1 Diện tích, đặc điểm 29

2.2.1.2 Phân loại đất nông nghiệp 31

2.2.1.3 Tình hình biến động đất nông nghiệp huyện Yên Khánh giai đoạn 2011-2015 32

2.2.2 Phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 35

2.2.2.1 Về hiệu quả kinh tế 35

2.2.2.2 Về hiệu quả xã hội 40

2.2.2.3 Hiệu quả môi trường 45

2.3 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp thời gian qua 47

2.3.1 Các nhân tố khách quan 47

2.3.1.1 Điều kiện tự nhiên 47

2.3.1.2 Điều kiện về thị trường 48

2.3.1.3 Sự tiến bộ của khoa học công nghệ 49

2.3.2 Các nhân tố chủ quan 50

2.3.2.1 Về chính sách quản lí của nhà nước và cán bộ địa phương 50 2.3.2.2 Cơ sở hạ tầng kĩ thuật 51

2.3.2.3 Nhân tố lao động 51

2.4 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình 52

2.4.1 Kết quả đạt được 52

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân 53

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT GIAI ĐOẠN 2016-2020 56

1.1 Phân tích các căn cứ xác định phương hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất NN 56

1.1.1 Phương hướng phát triển kinh tế- xã hội của huyện 5 năm giai đoạn 2016- 2020 56

1.1.1.1 Quan điểm phát triển 56

1.1.1.2 Mục tiêu phát triển 56

1.1.2 Quy hoạch sử dụng đất của huyện 58

1.1.2.1 Hiện trạng sử dụng đất 58

1.1.2.2 Định hướng sử dụng đất tại Yên Khánh đến năm 2020 như sau 58

1.1.3 Lợi thế, tiềm năng và hạn chế đất nông nghiệp của huyện 60

1.1.3.1 Tiềm năng đất nông nghiệp huyện 60

1.1.3.2 Hạn chế đất nông nghiệp huyện 60

1.1.4 Dự báo triển vọng các nhân tố ảnh hưởng 61

1.2 Quan điểm, mục tiêu và phương hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 62

1.2.1 Quan điểm 62

1.2.2 Mục tiêu 63

1.2.3 Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 64

1.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 65

1.3.1 Giải pháp tổng thể 65

1.3.2 Giải pháp cụ thể 66

1.3.2.1 Giải pháp về quy hoạch sử dụng đất và chính sách quản lí 66 1.3.2.2 Giải pháp về thị trường 67

1.3.2.3 Giải pháp về khoa học kĩ thuật 67

1.3.2.4 Giải pháp về cơ sở hạ tầng 67

1.3.2.5 Giải pháp về nguồn nhân lực 67

1.3.2.6 Hợp tác phát triển với các địa phương trong tỉnh và trong vùng 68

1.3.2.7 Lựa chọn các mô hình sử dụng đất nông nghiệp cho thu nhập cao 69

1.4 Kiến nghị với nhà nước 69

1.4.1 Về chính sách quản lí 69

1.4.2 Về vốn vay 70

KẾT LUẬN 71

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Bảng giá trị sản xuất các ngành của huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 25 Bảng 2.2 Cơ cấu giá trị sản xuất các ngành huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 27 Bảng 2.3 Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Khánh năm 2014 30 Bảng 2.4 Cơ cấu sử dụng các loại đất huyện Yên Khánh năm 2014 31 Bảng 2.5 Tình hình biến động đất nông nghiệp huyện Yên Khánh giai đoạn 2011-2015 33 Bảng 2.6 Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tính trên 1 ha đất canh tác của huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 35 Bảng 2.7 Hiệu quả kinh tế các kiểu sử dụng đất năm 2014 37 Bảng 2.8 Tỷ lệ đất bỏ hoang hóa trên địa bàn huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 38 Bảng 2.9 Tình hình phát triển nuôi trồng thủy sản của huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 39 Bảng 2.10 Tình hình lao động ngành nông nghiệp huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 40 Bảng 2.11 Tình hình sản xuất một số sản phẩm trồng trọt ở huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 43 Bảng 2.12 Tình hình phát triển chăn nuôi huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 44 Bảng 2.13 Tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn huyện giai đoạn 2011- 2015 45 Bảng 2.14 Hiệu quả môi trường các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 46

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Yên Khánh năm 2014 28Biểu đồ 2.2 Số vòng quay của đất nông nghiệp huyện Yên Khánh giai đoạn 2011- 2015 38Biểu đồ 2.3: Cơ cấu lao động làm việc trong các ngành kinh tế giai đoạn 2011- 2015 41

Bảo vệ thực vậtChi phí trung gian

11 NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn

LỜI MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết phải nghiên cứu đề tài

Từ xưa đến nay, Việt Nam luôn được biết đến là một nước nông nghiệp, và sốlượng người lao động trong ngành này chiếm tỉ lệ lớn nhất trong nguồn lao độngcủa cả nước

Dù cho hiện nay, công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhưng kinh tế đi lên

từ nông nghiệp vẫn là một phần không thể thiếu được của nước ta Xã hội phát triểnhơn, dân số tăng nhanh đòi hỏi ngày càng cao hơn những nhu cầu về lương thực,thực phẩm, chỗ ở, rồi đến những nhu cầu về văn hóa, xã hội Bắt đầu từ những nhucầu đó, con người đã tìm mọi cách khai thác nguồn tài nguyên đất để thỏa mãn nhucầu của mình Bên cạnh đó, ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa, rồi đến những khucông nghiệp, nhà máy mọc lên thay thế quỹ đất dùng cho nông nghiệp trong khi khảnăng khai hoang đất mới còn rất hạn chế

Trước tình hình này, việc phát triển nền nông nghiệp sạch (hay còn gọi là nôngnghiệp hữu cơ) sẽ là hướng đi đúng đắn để nông nghiệp phát triển bền vững Một sốnước trên thế giới như Anh, Mỹ, Thụy Sĩ,… đã áp dụng các biện pháp sinh học thânthiện với môi trường, xây dựng nền nông nghiệp xanh theo hướng sử dụng các biệnpháp hữu cơ và đã mang lại hiệu quả cao trong tiêu thụ, xuất khẩu nông sản, xâydựng thương hiệu nông sản được người tiêu dùng ưa chuộng Có thể khẳng định,trước nhu cầu đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, phát triển nông nghiệp sạchnhằm đóng góp vào việc cung cấp các sản phẩm an toàn phục vụ tiêu dùng là việclàm hết sức cần thiết và quan trọng, từ đó tạo nền tảng cho nông nghiệp phát triển.Đứng trước những thực trạng trên, việc đánh giá hiệu quả sử dụng các loại đất

và mức độ thích hợp của nó để từ đó lựa chọn phương pháp canh tác hợp lí, đảmbảo phát triển bền vững là vấn đề mang tính toàn cầu Đối với một nước có nền kinh

tế nông nghiệp chủ yếu như ở Việt Nam thì vấn đề đánh giá hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp lại càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết

Yên Khánh là huyện thuần nông nằm ở phía Đông Nam tỉnh Ninh Bình, đượcphù sa bồi đắp của sông Đáy nằm ở phía Đông, nền kinh tế thế mạnh chủ yếu củahuyện là nông nghiệp Trong những năm qua, Yên Khánh đã đẩy mạnh cơ giới hóatrong sản xuất nông nghiệp, áp dụng máy móc thiết bị cải tiến, rút ngắn được sứclao động bằng chân tay của người dân, đời sống nhân dân được cải thiện Tuy nhiên,

do quá trình khai thác sử dụng chưa hợp lí, trình độ khoa học kĩ thuật, canh táctruyền thống,… dẫn đến năng suất vẫn còn biến động chưa ổn định qua các năm,nguồn tài nguyên đất có nguy cơ bị thoái hóa.

Xuất phát từ thực tiễn trên, nhiệm vụ mang tính cấp thiết và chiến lược của cáccấp chính quyền, cơ quan chức năng, phối hợp với người dân là nghiên cứu đánhgiá thực trạng sử dụng đất hiện tại và định hướng, giải pháp sử dụng đất lâu dài,hiệu quả và bền vững

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và xuất phát từ thực trạng sửdụng đất nông nghiệp của huyện, có thể đánh giá được hiệu quả sử dụng đất hiệnnay và đề ra được phương hướng, giải pháp sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quảhơn trong tương lai, tiếp tục đầu tư phát triển nông nghiệp hiệu quả hay sử dụng đấtsang một hướng khác hợp lí hơn, phát triển kinh tế hơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Phạm vi nghiên cứu: các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyệnYên Khánh, giai đoạn 2011- 2015

Với các nội dung nghiên cứu như sau:

Một là, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội huyện Yên Khánh

Hai là, thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện

Ba là, hiệu quả sử dụng của các loại hình và lựa chọn được loại hình sử dụngđất thích hợp

Bốn là, phương hướng và đề xuất giải pháp sử dụng có hiệu quả đất nôngnghiệp hơn trong giai đoạn 2016-2020

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: từ các tài liệu tham khảo có nội dung liênquan đến đề tài nghiên cứu từ đó tổng hợp nội dung

Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp từ các bản báo cáo về đất nông nghiệpcủa huyện, và từ mạng Internet, báo, tạp chí

Ngoài ra, chuyên đề còn sử dụng:

Phương pháp phỏng vấn chuyên gia

5 Bố cục chuyên đề

Gồm có 3 chương:

Chương I: Cơ sở lí luận về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Chương II: Thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Khánh Chương III: Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Khánh giai đoạn 2016-2020.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT

NÔNG NGHIỆP

1.1 Đất nông nghiệp và phân loại đất nông nghiệp

1.1.1 Khái niệm đất nông nghiệp:

Theo tổ chức Nông lương của Liên Hợp Quốc (FAO) định nghĩa, đất nôngnghiệp đôi khi còn gọi là đất canh tác hay đất trồng trọt là những vùng đất, khu vựcthích hợp cho sản xuất, canh tác nông nghiệp, bao gồm cả trồng trọt và chăn nuôi.Đây là một trong những nguồn lực chính của nông nghiệp

Theo luật đất đai năm 2003 định nghĩa, đất nông nghiệp là đất sử dụng vàomục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồngthủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng Đất nông nghiệp bao gồmđất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối vàđất nông nghiệp khác

1.1.2 Phân loại đất nông nghiệp

Về phân loại theo tiêu chuẩn FAO- Tổ chức Nông lương của Liên Hợp Quốc,thì phân chia đất nông nghiệp vào các thành phần sau đây:

- Đất canh tác như đất trồng cây hàng năm, chẳng hạn như ngũ cốc, bông,khoai tây, rau, dưa hấu, loại hình này cũng bao gồm cả đất sử dụng được trong nôngnghiệp nhưng tạm thời bỏ hoang (đất hoang hóa, đất thoái hóa)

- Vườn cây ăn trái và những vườn nho hay cánh đồng nho (thông dụng ởChâu Âu)

- Đất trồng cây lâu năm ví dụ như trồng cây ăn quả

- Cánh đồng, thửa ruộng và đồng cỏ tự nhiên cho chăn thả gia súc

Theo khoản 1, điều 13 Luật đất đai năm 2003, căn cứ vào mục đích sử dụng,đất nông nghiệp được phân loại thành:

- Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa, đất trồng cỏ dùng vào chănnuôi, đất trồng cây hàng năm khác

- Đất trồng cây lâu năm

- Đất rừng sản xuất

- Đất rừng phòng hộ

- Đất rừng đặc dụng

- Đất nuôi trồng thủy sản

- Đất làm muối

- Đất nông nghiệp khác theo quy định của Chính phủ

Căn cứ Thông tư 28/2014/TT- BTNMT- Bộ Tư pháp, đất nông nghiệp đượcphân thành 05 loại như sau:

- Đất sản xuất nông nghiệp gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng câylâu năm

Trong đất trồng cây hàng năm gồm các loại: Đất trồng lúa (gồm đất trồng lúanước, đất trồng lúa nước còn lại và đất trồng lúa nương); đất trồng cây hàng nămkhác (gồm đất bằng trồng cây hàng năm và đất nương rẫy trồng cây hàng nămkhác)

- Đất lâm nghiệp gồm đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặcdụng

- Đất nuôi trồng thủy sản gồm đất nuôi trồng thủy sản nước lợ, mặn và đấtnuôi trồng thủy sản nước ngọt

- Đất làm muối

- Đất nông nghiệp khác

Nhìn chung, có nhiều căn cứ để phân loại đất nông nghiệp, trong phạm vinghiên cứu của chuyên đề này, phân loại theo Thông tư 28/2014/TT- BTNMT- Bộ

Tư pháp, nội dung các loại đất nông nghiệp như sau:

1.1.2.1 Đất sản xuất nông nghiệp:

Đất sản xuất nông nghiệp là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuấtnông nghiệp, bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm

a) Đất trồng cây hàng năm: là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian từkhi bắt đầu gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một năm Loại đất này bao gồmcác loại:

 Đất trồng lúa: là ruộng, nương rẫy trồng lúa từ một vụ trở lên hoặc trồnglúa kết hợp với các mục đích khác được pháp luật cho phép nhưng trồng lúa làchính, bao gồm đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại và đất trồnglúa nương

+) Đất chuyên trồng lúa nước: là ruộng lúa trồng từ hai vụ lúa mỗi năm trởlên, kể cả luân canh, xen canh tăng vụ với cây hoa màu khác

+) Đất trồng lúa nước còn lại: là ruộng lúa nước không phải chuyên trồng lúanước

+) Đất trồng lúa nương: là đất nương rẫy được trồng từ một vụ lúa trở lên

 Đất trồng cây hàng năm khác: là đất trồng cây hàng năm không phải đấttrồng lúa và đất cỏ dùng vào chăn nuôi chủ yếu để trồng màu, hoa, cây thuốc, cói,…bao gồm đất bằng trồng cây hàng năm và đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác.+) Đất bằng trồng cây hàng năm: là đất bằng phẳng ở đồng bằng, thung lũng,cao nguyên để trồng cây hàng năm khác

+) Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác: là đất thung lũng ở trung du vàmiền núi để trồng cây hàng năm khác

b) Đất trồng cây lâu năm: là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởngtrên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởngnhư cây hàng năm nhưng lại thu hoạch lâu năm như Thanh long, chuối, dứa,…

1.1.2.2 Đất lâm nghiệp:

Đất lâm nghiệp là đất có rừng tự nhiên hoặc rừng trồng, đất khoanh nuôi phụchồi rừng (đất đã giao, cho thuê để khoanh nuôi, bảo vệ nhằm phục hồi rừng bằnghình thức tự nhiên là chính), đất để trồng rừng mới (đất đã giao, cho thuê để trồngrừng và đất có cây rừng mới trồng chưa đạt tiêu chuẩn rừng) Bao gồm các loại: đấtrừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng

a) Đất rừng sản xuất: là đất sử dụng vào mục đích sản xuất lâm nghiệp theoquy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng

b) Đất rừng phòng hộ: là đất sử dụng vào mục đích phòng hộ đầu nguồn, bảo

vệ đất, bảo vệ nước, bảo vệ môi trường sinh thái, chắn gió, chắn cát, chắn song venbiển theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng

c) Đất rừng đặc dụng: là đất sử dụng vào mục đích nghiên cứu, thí nghiệmkhoa học, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, vườn rừng quốc gia và bảo vệ ditích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, bảo vệ môi trường sinh thái theo quyđịnh của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng

1.1.2.3 Đất nuôi trồng thủy sản:

Đất nuôi trồng thủy sản là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi trồngthủy sản, bao gồm:

a) Đất nuôi trồng thủy sản nước lợ, mặn: là đất chuyên nuôi trồng thủy sản

sử dụng môi trường nước lợ, mặn

b) Đất nuôi trồng thủy sản nước ngọt: là đất chuyên nuôi trồng thủy sản sửdụng môi trường nước ngọt.

và các loại động vật khác được pháp luật cho phép, đất để xây dựng trạm, trạinghiên cứu thí nghiệm nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, xây dựng

cơ sở ươm tạo cây giống, con giống, xây dựng nhà kho, nhà của hộ gia đình, cánhân để chứa nông sản, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ sảnxuất nông nghiệp

1.1.3 Vai trò của đất nông nghiệp

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quan trọng đối với cuộc sốngcon người, ông cha ta đã từng nói: “Tấc đất tấc vàng”, đất đai như một sự khẳngđịnh về chủ quyền lãnh thổ,là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần không thểthiếu được của môi trường sống, là một trong những nguồn lực quan trọng của cácngành sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, phi nông nghiệp,…

Việt Nam là một nước đi lên từ nông nghiệp, do đó vai trò của ngành nôngnghiệp là vô cùng quan trọng Và để tiến hành được các hoạt động sản xuất nôngnghiệp đó, không thể không kể đến vai trò đặc biệt của đất nông nghiệp:

- Đảm bảo cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người: đối với cây trồngvật nuôi, độ phì nhiêu của đất quyết định năng suất và sản lượng; đối với sinh vật,đất cung cấp chất dinh dưỡng,…Có đất nông nghiệp thì mới diễn ra các hoạt độngcanh tác, từ đó đảm bảo cung cấp được lương thực thực phẩm cho con người

- Đất nông nghiệp là một tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế Đặcbiệt nó vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động Đất đai là đối tượng laođộng vì chịu sự tác động của con người trong quá trình sản xuất như: cày, bừa, xới,

…để có một môi trường tốt cho sinh vật phát triển Đất nông nghiệp là tư liệu laođộng vì nó phát huy tác dụng như một công cụ lao động Con người sử dụng đất đai

để trồng trọt và chăn nuôi

1.2 Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

1.2.1 Khái niệm

Hiệu quả là chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được vàchi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó trong một thời gian nhất định Do đó, lợi íchthu được càng nhiều, chi phí bỏ ra càng ít thì hiệu quả thu được càng cao

Có nhiều cách phân loại hiệu quả,

Theo lĩnh vực hoạt động của xã hội, hiệu quả bao gồm: hiệu quả kinh tế, hiệu

quả kĩ thuật, hiệu quả quốc phòng

Theo phạm vi lợi ích, hiệu quả bao gồm: hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh

tế, và hiệu quả xã hội

Theo nội dung và cách biểu hiện, hiệu quả bao gồm: hiệu quả kinh tế, hiệu

quả xã hội, hiệu quả môi trường

Theo mức độ phát sinh, hiệu quả bao gồm: hiệu quả trực tiếp và hiệu quả gián

tiếp

Theo cách tính toán, hiệu quả bao gồm: hiệu quả tuyệt đối, hiệu quả tương đối.

Theo tính chất nghiên cứu của đề tài và giới hạn phạm vi chuyên đề, thì đánh

giá hiệu quả sẽ đi theo phạm vi nội dung và cách biểu hiện, hiệu quả sẽ bao gồm

hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một phạm trù phản ánh trình độ khaithác, sử dụng đất nông nghiệp nhằm mục đích sinh lời tối đa với chi phí tối thiểu.Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được biểu hiện bằng mối quan hệ giữa kết quảthu được và chi phí bỏ ra trong một chu kì sử dụng đất nhất định

Kết quả thu được từ hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là tổng giá trị thu được

từ việc sử dụng một đơn vị đất nông nghiệp đó

Chi phí bỏ ra từ hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bao gồm : giá trị của đất đai

sử dụng, giá trị bỏ ra để đầu tư vào việc sử dụng đất đó để thu được kết quả

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một trong những chỉ tiêu tổng hợp đểđánh giá được thực trạng nông nghiệp của vùng cụ thể Chỉ tiêu này cho phép cácnhà quản lí, nhà quy hoạch có một cái nhìn chính xác về tình hình đất đai của nơimình quản lí để có những biện pháp nâng cao hiệu quả kịp thời Qua đây, có thể xácđịnh được điểm mạnh, điểm yếu của địa phương, lựa chọn loại hình sử dụng đất cócăn cứ để phát triển hơn nữa kinh tế nông nghiệp, ổn định và phát triển đời sống chongười dân

1.2.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên 3 phạm vi, đó là về kinh tế, xãhội và môi trường Trong mỗi phạm vi sẽ sử dụng các tiêu chí khác nhau để đánhgiá được hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

1.2.2.1 Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp là một phạm trù khoa họcphản ánh quan hệ so sánh giữa kết quả kinh tế và chi phí kinh tế đã bỏ ra để đạtđược kết quả đó trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp được sử dụng trong mộtthời kì nhất định Hiệu quả kinh tế cần xem xét dưới các góc độ:

 Hiệu quả tổng hợp: Giá trị sản lượng tạo ra trên 1 ha canh tác

Giá trị sản lượng tạo ra trên 1 ha canh tác là toàn bộ giá trị sản phẩm thu đượctrong năm trên 1 hecta đất nông nghiệp Chỉ tiêu này được tính theo giá thực tế bìnhquân trên thị trường nông thôn trên địa bàn Căn cứ tính toán :

Giá trị sản phẩm tạo

ra trên 1 ha canh tác =

Sản lượng thu hoạch trong năm x

Đơn giá sản phẩm

 Hiệu quả bộ phận: Giá trị gia tăng, tỷ lệ đất bỏ hoang hóa, số vòng quaycủa đất

Cụ thể cho đất sản xuất nông nghiệp như sau:

Giá trị gia tăng (VA):

Hiệu quả kinh tế được đo lường trong mối quan hệ so sánh giữa kết quả thuđược và chi phí bỏ ra Mối tương quan đó cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và sosánh tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa hai đại lượng đó.Căn cứ tính toán:

VA = GO – ICTrong đó: GO là giá trị sản xuất

IC là chi phí trung gianGiá trị gia tăng thu được do sử dụng đất nông nghiệp bằng tổng giá trị thuđược từ sử dụng đất nông nghiệp (giá trị của đầu ra) trừ đi giá trị của hàng hóa trunggian

VA thường được tính toán trên 3 góc độ hiệu quả

VA/ 1ha đất nông nghiệp

VA/ 1 đơn vị chi phí

VA/ 1 công lao động

Tổng giá trị sản xuất sử dụng đất nông nghiệp là giá trị của toàn bộ sản phẩmtạo ra trong quá trình sử dụng đất.

Chi phí trung gian là toàn bộ giá trị hàng hóa trung gian sử dụng trong quátrình như: giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nguyên, nhiên vật liệu

Như vậy, muốn nâng cao hiệu quả kinh tế của việc sử dụng đất nông nghiệpphải tăng tổng giá trị sản xuất và giảm chi phí sử dụng đất nông nghiệp Để gia tăngđược tổng giá trị thu được từ sản xuất phải nâng cao được sản lượng và năng suấttrên một đơn vị sử dụng đất nông nghiệp Để giảm chi phí sử dụng đất nông nghiệpthì cần tăng năng suất lao động và giảm chi phí đầu vào

Tỷ lệ đất bỏ hoang hóa: là tỷ lệ phần trăm diện tích đất bị bỏ hoang, không sử

dụng trên tổng diện tích đất tự nhiên của một vùng trong một khoảng thời gian nhấtđịnh

Căn cứ tính toán:

Tỷ lệ đất bỏ hoang hóa (%) =

Diện tích đất bị bỏ hoang

x 100 Diện tích đất tự nhiên

Tỷ lệ đất bỏ hoang hóa càng cao, thì diện tích đất nông nghiệp càng giảm đi, làm cho hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp không cao

Số vòng quay của đất: là số vòng quay tròn của đất trong một khoảng thời

gian Số vòng quay của đất càng lớn, càng chứng tỏ mức độ hiệu quả kinh tế trong

sử dụng đất nông nghiệp

Nâng cao số vòng quay của đất thể hiện ở sự luân canh, xen canh tăng vụ, khaithác tối đa quỹ đất, tích cực cơ giới hóa đồng ruộng như: sử dụng máy cày, máy gặtđập liên hoàn, điều chỉnh hệ thống tưới tiêu, bê tông hóa đường nội đồng giúp choviệc vận chuyển được nhanh chóng; nhạy bén với thị trường, các sản phẩm nôngnghiệp đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng

Hiệu quả kinh tế cụ thể cho đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản được đánh giá thông qua chỉ tiêu như sau:

Giá trị gia tăng (VA):chỉ tiêu này là hiệu số giữa giá trị sản xuất (GO) và chi

phí trung gian trên một đơn vị diện tích nuôi trồng thủy sản (IC)

VA = GO – ICTrong đó, GO là giá trị sản xuất

IC là chi phí trung gian

Tổng giá trị sản xuất (GO) từ sử dụng đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản

là giá trị của toàn bộ sản phẩm tạo ra trong quá trình sử dụng đất lâm nghiệp và đất nuôi trồng thủy sản

Chi phí trung gian (IC): là chỉ tiêu bao gồm những chi phí vật chất và dịch vụ thuê mua ngoài không kể khấu hao, tài sản cố định và lao động

1.2.2.2 Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được cácmục tiêu xã hội nhất định Các mục tiêu xã hội thường thấy là: giải quyết công ănviệc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế; giảm số người thấtnghiệp; nâng cao trình độ và đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động, đảmbảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng cao mức sống tối thiểu cho cáctầng lớp nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

Hiệu quả xã hội của việc sử dụng đất nông nghiệp cũng rất quan trọng, vàđược xem xét trên vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp; giảm tỷ lệnghèo đói bằng hoạt động sản xuất từ đất đai nông nghiệp

 Số việc làm tạo ra cho người dân địa phương trên một diện tích đất nôngnghiệp

 Số lao động nông nghiệp/1ha đất nông nghiệp

 Thu nhập bình quân 1 năm/1 lao động nông nghiệp

 Giảm tỉ lệ nghèo đói bằng hoạt động sản xuất từ đất đai nông nghiệp được

đo bằng bình quân sản lượng lương thực trên người

1.2.2.3 Hiệu quả môi trường

Sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp phải đảm bảo được độ màu mỡ củađất, ngăn chặn nguy cơ thoái hóa, bạc màu và phải bảo vệ được môi trường sinhthái, đó là mục tiêu phát triển bền vững

Các chỉ tiêu tính toán hiệu quả môi trường trong sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đất nuôi trồng thủy sản:

 Độ phì nhiêu của đất

Độ phì nhiêu của đất hay còn gọi là khả năng sản xuất của đất, là tổng hợp cácđiều kiện, các yếu tố để đảm bảo cho cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt

Khi tác động chất hóa học vào đất càng nhiều cùng với sự canh tác không hợp

lí, dẫn đến chất hữu cơ trong đất ngày càng suy giảm Dù có dùng phân bón hóahọc, cây trồng vẫn lấy đi khoảng 50% đến 80% đạm từ đất Do đó, cần phải tăng

cường khả năng cung cấp đạm từ đất bằng các biện pháp như: luân canh cây trồng,cải thiện chất hữu cơ trong đất bằng cách bón phân hữu cơ hoặc phân rơm đã được

ủ cho hoai, các biện pháp về thủy lợi, để cải tạo đất

Việc sử dụng đất nông nghiệp đạt hiệu quả môi trường về độ phì nhiêu khi nóduy trì và làm tăng được độ phì nhiêu của đất, tức là sử dụng đất kết hợp với cácbiện pháp bảo vệ đất, sử dụng lâu dài, bền vững

 Mức độ sử dụng phân bón vô cơ và các loại thuốc bảo vệ thực vật

Đánh giá hiệu quả môi trường sử dụng đất nông nghiệp thông qua mức độ sửdụng phân bón và các loại thuốc bảo vệ thực vật được thể hiện thông qua, chu kìphun thuốc với các loại cây trồng, loại thuốc được sử dụng và liều lượng tiêu chuẩn

 Độ che phủ đất

Chỉ tiêu này trong đất sản xuất nông nghiệp không dễ dàng được định lượng,

mà được định tính thông qua khả năng tạo bóng mát, tạo cảnh quan đẹp, và môitrường trong lành

Chỉ tiêu tính toán hiệu quả môi trường trong sử dụng đất lâm nghiệp :

 Độ che phủ của rừng

Là tỉ lệ phần trăm diện tích rừng hiện có so với diện tích đất tự nhiên của cảnước, một vùng lãnh thổ hay một địa phương tại một thời điểm nhất định Độ chephủ tối thiểu đạt mức an toàn sinh thái phải lớn hơn hoặc bằng 35%

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng là một vật thể tự nhiên nhưngbản thân nó cũng tham gia vào các mối quan hệ xã hội Do đó, trong quá trình sửdụng, chúng luôn phải chịu sự chi phối và tác động của nhiều yếu tố như điều kiện

tự nhiên, các vấn đề về xã hội và môi trường dẫn đến hiệu quả sử dụng sẽ khácnhau Những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bao gồm:

1.3.1 Các nhân tố khách quan

1.3.1.1 Điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên của vùng có ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả sử dụngđất nói riêng và các hoạt động kinh tế khác nói chung Điều kiện tự nhiên như vị trí

địa lí, địa hình, khí hậu, độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ, thủy văn,… ảnh hưởng trực tiếpđến quá trình sử dụng đất nông nghiệp.

 Vị trí địa lí, địa hình:

Tùy thuộc vào địa hình là đồng bằng, trung du, miền núi hay là cao nguyên thìmỗi loại sẽ phù hợp với loại cây trồng vật nuôi khác nhau Các yếu tố này có ảnhhưởng rất lớn đến hiệu quả sử dụng đất đai, đây là căn cứ để lựa chọn giống câytrồng vật nuôi, phương thức sản xuất, hệ thống kênh mương thủy lợi, máy móc để

cơ giới hóa Vì vậy, quá trình sử dụng đất nói chung và đất nông nghiệp nói riêngkhác nhau giữa các vùng miền, thể hiện qua cơ cấu cây trồng, mùa vụ, năng suấtcây trồng và thu nhập của người dân

 Điều kiện khí hậu:

Đây là điều kiện quan trọng hàng đầu trong việc sử dụng có hiệu quả đất nôngnghiệp Sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng phụ thuộc không những vào sựchăm sóc của con người mà còn chịu sự tác động của thời tiết Nhiệt độ cao haythấp, lượng mưa nhiều hay ít, thời tiết hạn hán hay bão lụt, có ý nghĩa quan trọngtrong việc cung cấp nước và các chất dinh dưỡng cho cây trồng sinh trưởng và pháttriển

1.3.1.2 Điều kiện về thị trường

Bất kể một loại hàng hóa nào sản xuất ra đều được trao đổi thông qua thịtrường, và trong hiệu quả trong sử dụng đất nông nghiệp cũng không phải là ngoại

lệ, thị trường để mua các yếu tố đầu vào phục vụ sản xuất nông nghiệp, để tiêu thụcác loại nông sản, hàng hóa trong nông nghiệp

Điều kiện về thị trường là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả sử dụngđất nông nghiệp và nó càng có ý nghĩa hơn trong điều kiện nền kinh tế thị trườnghiện nay, khi mà chúng ta đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như tình trạng sảnphẩm kém chất lượng do đầu vào kém chất lượng, đầu vào đắt khiến người sản xuấtkhông có đủ chi phí để đáp ứng sản xuất, chất lượng sản phẩm không đáp ứng nhucầu sử dụng ngày càng cao của người tiêu dùng Cùng với đó là sự cạnh tranh khốcliệt của thị trường, tất cả các sản phẩm nói chung và sản phẩm từ nông nghiệp nóiriêng Để tạo ra được lợi thế cạnh tranh trên thị trường, để thu hút được mạnh mẽ thịtrường đầu ra, thì các sản phẩm sản xuất ra phải đảm bảo đầy đủ các tiêu chí về chấtlượng yêu cầu Do đó, điều kiện cần là phải đảm bảo được hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp

1.3.1.3 Sự tiến bộ của khoa học công nghệ

Trong thời đại ngày nay, trình độ phát triển của khoa học công nghệ cũng có

sự ảnh hưởng đến tình hình sản xuất nông nghiệp nói chung và hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp nói riêng Có khi cùng một lượng đầu vào, cùng chủng loại, nhưng sựthay đổi trong cách thức thực hiện và kĩ năng sử dụng cũng sẽ dẫn đến sự thay đổilớn trong kết quả và hiệu quả đạt được Việc áp dụng các giống cây trồng mới chonăng suất cao, áp dụng cơ giới hóa, máy móc vào trong sản xuất làm giảm sức laođộng và tăng năng suất lao động Như chúng ta đã biết, đổi mới công nghệ trongnông nghiệp có thể hướng vào viêc tiết kiệm nguồn lực, phát triển các công nghệđòi hỏi mức đầu tư thấp, ít sử dụng các chất hóa học trong sản xuất nông nghiệp,phát huy kiến thức của người nông dân và đảm bảo thực hiện được mục tiêu đadạng sinh học Nếu chỉ tác động thủ công vào đất nông nghiệp, vào sản xuất nôngnghiệp thì sẽ có nguy cơ bị lạc hậu và không đáp ứng được đủ nhu cầu của thịtrường

1.3.2 Các nhân tố chủ quan

1.3.2.1 Về chính sách quản lí của nhà nước

+) Công tác quy hoạch và sử dụng đất đai phải được xác định dựa trên cơ sởcủa sự tiếp cận thực tế đất nông nghiệp Việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đấtnông nghiệp đặc biệt quan trọng không chỉ cho trước mắt mà còn cho cả lâu dài.Căn cứ vào điều kiện tự nhiên, đặc điểm địa hình, tính chất đất đai cùng với nhiệm

vụ, mục tiêu, phương hướng của mỗi vùng lãnh thổ, quy hoạch đất đai được tiếnhành nhằm định hướng cho các cấp các ngành trên địa bàn lập quy hoạch và kếhoạch sử dụng đất của mình sao cho hợp lí, làm cơ sở phát triển được hệ thống câytrồng vật nuôi phù hợp, khai đác đất đai một cách đầy đủ nhất, hạn chế sự chồngchéo gây lãng phí, tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư thâm canh và tiến hành chuyênmôn hóa trong sản xuất nông nghiệp, nhằm nâng cao được hiệu quả sản xuất nôngnghiệp

+) Chính sách quản lí của nhà nước là nhân tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sửdụng đất nông nghiệp, các chính sách gián tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp như: chính sách liên quan đến quyền sử dụng đất, chính sách về giá,chính sách phát triển cơ sở hạ tầng, chính sách giao đất, cho thuê đất, khuyến khíchđầu tư phát triển đất nông nghiệp của Nhà nước,…

1.3.2.2 Các yếu tố về tổ chức kĩ thuật

Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp cũng là một nhân tố cơ bản quyếtđịnh đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đó là giao thông, thủy lợi, thông tin liênlạc,… tổ chức tốt các nhân tố này phục vụ cho quá trình trồng trọt, chăn nuôi, sảnxuất nông nghiệp của người dân được thuận lợi hơn

Biện pháp kĩ thuật canh tác cũng có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp

Biện pháp kĩ thuật canh tác là các tác động của con người vào đất đai, câytrồng, vật nuôi nhằm tạo nên sự hài hòa giữa các yếu tố của các quá trình sản xuất

để hình thành, phân bố và tích lũy năng suất kinh tế Đây là những tác động thể hiện

sự hiểu biết sâu sắc về đối tượng sản xuất, về thời tiết, về điều kiện môi trường vàthể hiện những dự báo thông minh và sắc xảo, sự lựa chọn những tác động kĩ thuật,lựa chọn chủng loại cũng như cách sử dụng đầu vào phù hợp với các quy luật tựnhiên của sinh vật nhằm đạt mục tiêu đề ra

Theo một số nhà nghiên cứu về đất đai, ở các nước phát triển, khi có sự tácđộng tích cực của kĩ thuật, giống mới, thủy lợi, phân bón tới hiệu quả thì yêu cầuđối với việc tổ chức sử dụng đất cũng được đặt ra Trên thực tế ta có thể nhận thấyđược, việc ứng dụng công nghệ sản xuất tiến bộ cũng là một sự đảm bảo cho sựphát triển nhanh chóng và bền vững của nông nghiệp Cho đến giữa thế kỉ XXI, quytrình kĩ thuật có thể góp đến 30% năng suất kinh tế trong nền nông nghiệp của nước

ta Như vậy, nhóm các biện pháp kĩ thuật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quátrình khai thác đất đai theo chiều sâu và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

1.3.2.3 Nhân tố thuộc về người sử dụng đất

Có thể nói con người luôn đóng vai trò trung tâm và có ảnh hưởng trực tiếpđến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường nhưhiện nay, trong khi các sản phẩm đang có sự cạnh tranh gay gắt thì con người lạicàng khẳng định được mình là yếu tố quan trọng tác động đến hiệu quả sử dụng đất.Nhóm nhân tố thuộc về người sử dụng đất bao gồm trình độ chuyên môn về nôngnghiệp của người dân, tập quán sản xuất nông nghiệp của người dân

Kiến thức và kĩ năng của người nông dân góp phần quan trọng trong việc nângcao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Khả năng tiếp thu kĩ thuật và năng suất câytrồng vật nuôi có mối quan hệ chặt chẽ với trình độ và chuyên môn trong canh táccủa người dân Nâng cao trình độ canh tác của người dân chính là góp phần nângcao năng suất, chất lượng lúa gạo, tăng hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện

tích Chuyên gia Phạm Quang Diệu (Viện chính sách và chiến lược Phát triểnNNNT) cho biết: “ Ngày trước người bạn của nhà nông là con trâu, là cái cày,những tài sản nằm trong tay nhà nông Ngày nay bạn của nhà nông còn cần thêmnhững nhà khoa học, nhà kinh doanh và cũng rất cần Nhà nước”, nghĩa là muốn đẩymạnh hoạt động sản xuất nông nghiệp có hiệu quả thì người nông dân phải tham gianhiều mối liên kết, hợp tác Muốn làm được điều đó thì nhận thức của người nôngdân phải được nâng lên để có thể chủ động trong việc liên kết

Bên cạnh đó, mỗi vùng miền sản xuất sẽ mang tập quán, phong tục sản xuấtkhác nhau, sử dụng như một nền văn hóa riêng, đặc trưng được lưu truyền từ đờinày sang đời khác, cần thay thế dần các tập quán sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tự cấp

tự túc bởi các tập quán sản xuất tập thể hơn, góp phần nâng cao được hiệu quả sửdụng đất, nâng cao hiệu quả kinh tế và đời sống xã hội

Tóm lại, các nhân tố dù chủ quan hay khách quan, từ điều kiện tự nhiên cho đến các điều kiện về kinh tế xã hội như các yếu tố thuộc về người sử dụng đất, các yếu tố về tiến bộ khoa học công nghệ rồi đến tổ chức, quản lí hay kĩ thuật thì đều có tác động và chi phối đến quá trình sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của quá trình này Ngày nay, quỹ đất nông nghiệp đang bị giảm dần, sự khai thác bất hợp lí đất đai làm giảm sút về cả số lượng và chất lượng đặt ra yêu cầu cấp thiết cho chính người sử dụng đất và các cơ quan quản lí Nhà nước cần có biện pháp can thiệp vào tài nguyên đất một cách hợp lí để đảm bảo sử dụng đất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế ,hiệu quả xã hội cũng như hiệu quả môi trường, đồng thời

có chính sách phù hợp nhằm cải thiện chất lượng đất nông nghiệp.

1.4 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Không thể phủ nhận vai trò của ngành nông nghiệp đối với nền kinh tế nước

ta, và càng không thể phủ nhận vai trò quan trọng của đất nông nghiệp với năng suất

và sự phát triển của ngành này Vì vậy, đánh giá được đúng hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp từ đó nâng cao được hơn nữa hiệu quả sử dụng có ý nghĩa vô cùngquan trọng, đó là vấn đề mang tính cấp thiết cho sự phát triển bền vững của nôngnghiệp Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được thể hiện

suất, sản lượng của cây trồng, vật nuôi Đối với sinh vật, đất là nguồn cung cấp chấtdinh dưỡng cho cây trồng Năng suất cây trồng phụ thuộc vào chất lượng đất đai.Quá trình lao động và sản xuất ra sản phẩm có quan hệ mật thiết đặc tính của đất,chất lượng đất quyết định Do đó, cần phải sử dụng và nâng cao hiệu quả sử dụngđất nói chung và đất nông nghiệp nói riêng

Thứ hai, đất đai là đối tượng lao động không thể thay thế trong nông nghiệp

Đối tượng lao động là một bộ phận của giới tự nhiên mà lao động của conngười tác động vào nhằm biến đổi nó theo mục đích của mình

Trong nông nghiệp, con người sử dụng công cụ lao động tác động vào đất làmcho đất thay đổi hình dạng như cày, bừa, đập đất, lên luống,…Quá trình đó làm tăngchất lượng của ruộng đất, tạo điều kiện thuận lợi để tăng năng suất cây trồng Nếu

sử dụng tốt, biết bồi bổ và cải tạo, đất sẽ tồn tại vĩnh viễn và cho hiệu quả sử dụngngày càng cao hơn Vì thế, nâng cao hiệu quả trong sử dụng đất nông nghiệp là vấn

đề quan trọng và cấp thiết

Thứ ba, quỹ đất ngày càng thu hẹp do quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa

Quá trình đô thị hóa đã và đang diễn ra mạnh mẽ, các khu công nghiệp, khu đôthị thay thế quỹ đất nông nghiệp làm cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng thuhẹp Do vậy, để đảm bảo giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm cho dân số ngàycàng tăng thì việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là hết sức quan trọngđối với các cấp từ Trung ương đến địa phương

Thứ tư, do biến đổi khí hậu như sa mạc hóa, đất bị ngập mặn làm giảm quỹ đất

Bộ Tài nguyên môi trường chính thức thông báo: trong thập kỉ tới, khoảng từnăm 2010- 2020, nhiệt độ trung bình của Việt Nam sẽ tăng không dưới 1.5OC, sốtrận lũ lụt trên cả nước sẽ tăng khoảng 20% UNDP thông báo: mực nước biển chỉcần tăng lên 1m thì Việt Nam sẽ tác động tiêu cực đến 5% đất đai, 11% tổng dân số,7% nông nghiệp; giảm 10% GDP

Biến đổi khí hậu hàng ngày, hàng giờ đã và đang diễn ra với tốc độ nhanhchóng, nó đã thể hiện ngay trước mắt chúng ta, hạn hán ở các tỉnh miền núi phíaBắc và các tỉnh Bắc Trung Bộ năm 2010; rét đậm rét hại, mưa đá lốc xoáy, bão lũthất thường,… ảnh hưởng đến mọi mặt của sản xuất nông nghiệp, nó không nhữngtác động đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy cơlan sâu bệnh hại cây trồng, ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng của gia súc, giacầm, gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp

Có lẽ biến đổi khí hậu sẽ ảnh hưởng trực tiếp và rõ nét nhất đến an ninh lươngthực, nhiều vùng đất chịu tác động tiêu cực của quá trình biến đổi khí hậu nên

không còn khai thác và sử dụng được đã làm giảm tổng quỹ đất nông nghiệp nóichung Vì thế, để đảm bảo nhu cầu lương thực, thực phẩm thì các cơ quan, chínhquyền các cấp phải tìm biện pháp nâng cáo hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tạikhác khu vực khác

Thứ năm, dân số tăng gây áp lực về giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm

Dân số ngày càng gia tăng nhanh chóng, nhu cầu của con người càng cao hơn,gây áp lực đòi hỏi các sản phẩm nông nghiệp sạch và đảm bảo sức khỏe và vệ sinh

an toàn thực phẩm, dân số tăng nhanh gây áp lực cho nền an ninh lương thực, vì thếbuộc ngành nông nghiệp phải có những biện pháp để nâng cao năng suất nôngnghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Như vậy, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một đòi hỏi tất yếukhách quan của sự phát triển của cả xã hội Đối với người tiêu dùng, tăng hiệu quảchính là đảm bảo cho nhu cầu của họ, về chất lượng và giá cả Đối với người sảnxuất, tăng hiệu quả chính là cơ sở để họ gia tăng lợi nhuận Xã hội ngày càng pháttriển với nhiều công nghệ cao, kĩ thuật mới, việc nâng cao hiệu quả trong sử dụngđất nông nghiệp ngày càng thuận lợi hơn Tuy nhiên, việc nâng cao hiệu quả sửdụng đất nông nghiệp phải đảm bảo phát triển bền vững, cả về kinh tế, xã hội vàmôi trường

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP

Ở HUYỆN YÊN KHÁNH

2.1 Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế- xã hội huyện Yên Khánh

Yên Khánh là huyện đồng bằng được phù sa bồi đắp của sông Đáy nằm ở phíaĐông, nền kinh tế thế mạnh chủ yếu của huyện là nông nghiệp

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý, địa hình

Yên Khánh là huyện đồng bằng nằm ở phía Đông Nam của tỉnh Ninh Bình, cótọa độ địa lí: từ 20007’ đến 20016’ vĩ độ Bắc và từ 105057’ đến 106010’ kinh độĐông

Yên Khánh có tổng diện tích tự nhiên 139,0577km2, phía Đông Bắc giáphuyện Nghĩa Hưng (tỉnh Nam Định), phía Nam giáp huyện Kim Sơn, phía Tây Namgiáp huyện Yên Mô, phía Tây Bắc giáp thị xã Ninh Bình Huyện bao gồm 18 xã và

1 thị trấn, trong đó thị trấn Yên Ninh là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa- xã hộicủa huyện, 18 xã bao gồm: Khánh An, Khánh Công, Khánh Cường, Khánh Cư,Khánh Hải, Khánh Hòa, Khánh Hội, Khánh Hồng, Khánh Lợi, Khánh Mậu, KhánhNhạc, Khánh Phú, Khánh Thành, Khánh Thiện, Khánh Thủy, Khánh Tiên, KhánhTrung, Khánh Vân Với vị trí địa lí thuận lợi là điều kiện cơ bản để huyện YênKhánh giao lưu kinh tế, văn hóa với các vùng lân cận

Yên Khánh nằm cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 13km, trên địabàn huyện có rất nhiều tuyến giao thông quan trọng bao gồm cả đường bộ và đườngthủy Giao thông đường bộ gồm các trục đường: 480C, 480B, 481C, 481E nối YênKhánh với các địa phương khác trong và ngoài tỉnh Đặc biệt tuyến Quốc lộ số 10chạy từ Ninh Bình qua Yên Khánh, nối Yên Khánh với huyện Kim Sơn của tỉnhNinh Bình và huyện Nga Sơn của tỉnh Thanh Hóa, huyện Nghĩa Hưng của tỉnh NamĐịnh

Yên Khánh là một trong những huyện mang nét đặc trưng của vùng đồng bằngBắc Bộ với địa hình tương đối bằng phẳng, dốc dần theo hướng Tây Bắc- ĐôngNam tạo thành lòng chảo và ô trũng ở một số khu vực ven đê Khu vực thấp nhất làcác xã Khánh Thành, Khánh Công, Khánh Thủy (những xã này thường hay bị ngậpúng vào mùa mưa lũ) Độ cao trung bình từ 0,3- 0,6m so với mực nước biển, đất đai

ở đây chủ yếu là đất phù sa được bồi đắp Do cấu tạo địa hình khá bằng phẳng nêntiềm năng phát triển của toàn huyện là nông nghiệp (trồng lúa, rau màu và cây côngnghiệp ngắn ngày), công nghiệp (chế biến lương thực, thực phẩm và các làng nghềtruyền thống) và các ngành dịch vụ

2.1.1.2 Khí hậu

Huyện Yên Khánh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm vàthường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa bão, mùa đông lạnh, ít mưa; mùa hè nắngnóng, mưa nhiều Do tạo bởi các nhân tố bức xạ mặt trời, các luồng khí nhiệt đới,một cơ chế gió mùa thịnh hành trong khu vực

Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm là từ 23,00C – 23,60C Tổng nhiệt độ nămtrên 85000C, mùa đông nhiệt độ trung bình từ 19,50C đến 200C, trong đó tháng lạnhnhất là tháng 1 và tháng 2 với nhiệt độ thấp nhất là 6,10C (năm 1968), mùa hè nhiệt

độ trung bình từ 26,50C đến 270C, trong đó tháng nóng nhất là tháng 7 và tháng 8,nhiệt độ cao nhất là 39,30C (năm 1967) Tổng nhiệt độ khá lớn nhưng phân bố theo

2 mùa lại chênh lệch nhau, tổng nhiệt độ vụ chiêm xuân chỉ bằng 60-70% tổng nhiệt

độ vụ mùa

Lượng mưa: tổng lượng mưa trung bình năm đạt từ 1890-19500mm nhưnglượng mưa phân bố không đồng đều giữa các tháng trong năm Trong 6 tháng mùamưa (từ tháng 5 đến tháng 10), lượng mưa chiếm 75-80% lượng mưa cả năm, dễgây ngập úng cho vụ lúa mùa đang trong thời kì làm hạt và hoa màu đang trong vụgieo trồng Mùa đông lượng mưa chiếm khoảng 20-25% tổng lượng mưa cả năm,chủ yếu là mưa nhỏ, mưa phùn

Độ ẩm: độ ẩm không khí tương đối cao, trung bình năm từ 83-87%, tháng có

độ ẩm lớn nhất và nhỏ nhất chênh lệch không nhiều, tháng 2 là tháng có độ ẩm caonhất (trên 90%), tháng có độ ẩm thấp nhất là tháng 10 (dưới 80%)

Lượng nước bốc hơi trung bình cả năm từ 850-870mm, trong đó mùa hèchiếm 60% lượng nước bốc hơi cả năm

Chế độ gió: hướng gió thịnh hành thay đổi theo mùa, tốc độ gió trung bình cảnăm là 2,3- 2,5 m/s Mùa đông hướng gió thịnh hành là Đông Bắc, mùa hè hướnggió chính là từ Đông đến Đông Nam, đầu mùa hè thường xuất hiện gió Tây khônóng Ngoài ra Yên Khánh còn chịu ảnh hưởng của gió đất và gió biển, gió đấtthịnh hành theo hướng Tây, Tây Nam, gió biển thịnh hành theo hướng Đông Nam

Sự phức tạp của hướng gió ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động sản xuất của nhândân, đặc biệt là ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp Nếu không tínhtoán kĩ, cụ thể thì thời kì lúa trỗ, phơi màu sẽ gặp gió mùa Đông Bắc và dễ bị lép

2.1.1.3 Tài nguyên nước

Yên Khánh có mạng lưới sông ngòi khá dày, nguồn nước mặt khá phong phú,với tổng chiều dài gần 85km, phân bố rộng khắp trong huyện, mật độ sông là0,53km/km2, các sông thường theo hướng Tây Bắc – Đông Nam ra biển; trong đócác trục sông chính: sông Đáy, sông Vạc, sông Mới, sông Dưỡng Điền, sông Năm

xã, sông Tiên Hoàng…

Sông mới là con sông ngang lớn nhất khu Nam Ninh Bình, nối sông Đáy vớisông Vạc, với chiều dài khoảng 10.000m Mặt sông về mùa kiệt rộng từ 30-40mSông Đáy bắt nguồn từ Hát Môn (Phúc Thọ, Hà Tây) chảy qua địa phận YênKhánh từ cống Đồng Quan đến cống Tiên Hoàng với tổng chiều dài 38km Đây làcon sông cung cấp nước cho tỉnh Ninh Bình nói chung và huyện Yên Khánh nóiriêng và cũng là con sông tiêu thoát lũ cho huyện

Sông Vạc là ranh giới giữa huyện Yên Khánh và huyện Yên Mô của tỉnh NinhBình, đi qua địa phận huyện Yên Khánh với chiều dài là 13,3km, chiều rộng trungbình 50-60m ở phía thượng lưu và 60-70m ở phía hạ lưu Đây cũng là con sôngcung cấp và tiêu nước chủ yếu của huyện, với nguồn nước mặt khá dồi dào

Sông Tiên Hoàng nối sông Mới tại cống Cầu Đầm (xã Khánh Thiện) tại cửaTiên Hoàng dài 11km, rộng 10-12m Sông có nhiệm vụ tưới mùa kiệt và tiêu mùalũ

Nguồn nước do các sông này cung cấp đảm bảo đủ nước tưới cho sản xuấtnông nghiệp, phát triển công nghiệp và là nguồn cung cấp nước sinh hoạt chủ yếucho dân cư trong huyện

2.1.1.4 Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên của toàn huyện là 13.905,77 ha, trong đó đất nôngnghiệp là 9.478,49 ha, chiếm khoảng 68% tổng diện tích đất tự nhiên của toànhuyện Với địa hình tương đối bằng phẳng, đất đai màu mỡ, phì nhiêu, chủ yếu làđất phù sa được bồi đắp hàng năm nên Yên Khánh là huyện chủ yếu sản xuất nôngnghiệp, cây lúa nước vẫn là cây trồng chủ đạo Số liệu năm 2014, diện tích đấtchuyên gieo trồng lúa nước là 7081 ha, chiếm gần 75% tổng diện tích đất nôngnghiệp của huyện và chiếm đến hơn 95% diện tích đất trồng cây hàng năm

Đất tự nhiên của huyện Yên Khánh chủ yếu là đất phù sa ít chua, hàm lượngcác chất dinh dưỡng trong đất tương đối khá, đất có phản ứng chua vừa, đất tơi xốp,tầng đất dày, thoát nước tốt nên thích hợp với nhiều loại cây trồng như lúa, ngô,đậu, lạc, hoa màu

Khi nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện cần dựavào tính chất cơ lí tính của đất, từ đó nâng cao năng suất cây trồng, đảm bảo hạ chiphí đầu vào

2.1.1.5 Cảnh quan môi trường.

Với đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp – dịch vụ,tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, ưu tiên phát triển nông nghiệp theo hướng hànghóa…môi trường của huyện trong những năm gần đây ít nhiều bị ảnh hưởng bởi cáchoạt động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, sản xuất nông nghiệp tại một số điểmnhư như khu công nghiệp Khánh Phú, thị trấn Yên Ninh

2.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội

Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần phải nâng cao chất lượng lao động, để tận dụngđược tốt hơn nguồn lực quan trọng này, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nôngnghiệp

2.1.2.2 Cơ sở hạ tầng của huyện

Cơ sở hạ tầng là nhân tố quan trọng để phát triển kinh tế và phục vụ đời sốngcủa nhân dân Để có nền kinh tế bền vững thì phải có cơ sở hạ tầng vững chắc.Trong nông nghiệp, để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp thì nhóm cơ sở

hạ tầng trực tiếp như hệ thống giao thông, thủy lợi đến nhóm cơ sở hạ tầng gián tiếpnhư các cơ sở y tế, vệ sinh môi trường, giáo dục và đào tạo có vai trò rất quan trọng

 Hệ thống giao thông

Tổng số km các tuyến đường huyện, liên xã do huyện quản lí là 154tuyến/228,36km, về cơ bản các tuyến đường này đã được nâng cấp, làm mới đểphục vụ giao thông và đi lại của người dân được đảm bảo Một số tuyến giao thôngquan trọng trên địa bàn huyện: Quốc lộ 10, đường tỉnh 481B, đường tỉnh 480B,đường tỉnh 480C đã và đang được tổ chức thi công theo quy hoạch, ngoài ra huyện

có các tuyến đường liên xã, đường trục tới UBND các xã cơ bản đã được mở rộng

và đổ bê tông mặt đường Đến năm 2015, cơ bản cứng hóa đường liên thôn, liênxóm

Bước đầu đang triển khai tiến hành triển khai thực hiện xây dựng các cụm cầucảng ở các xã Khánh Phú, Khánh An, Khánh Cư, Khánh Hải, Khánh Tiên, KhánhThiện, Khánh Thành, trong đó, cụm cầu cảng ở xã Khánh Phú, Khánh An đã đi vàohoạt động Tiếp tục duy trì hoạt động tại 8 bến bãi bốc xếp hàng hóa đương thủy nộiđịa gồm: bến Cầu Tràng- Khánh Cư, bến Cầu Rào giáp huyện Yên Mô (tỉnh NinhBình), bến cầu Khương Thượng- thị trấn Yên Ninh, bến Cầu Đầm- Khánh Cường,bến Đức Hậu- Khánh Hồng, bến đò 10- Khánh Thành, bến Tam Tòa- Khánh Trung,bến Cầu Âu- Khánh Thiện

Nhìn chung, hệ thống giao thông trên địa bàn huyện được phân bố hợp lý,phục vụ tốt yêu cầu đi lại và giao lưu hàng hóa trong vùng, tuy nhiên một số tuyếnđường còn hẹp, chất lượng xấu, cần quan tâm đầu tư cải tạo và nâng cấp

tu bổ, nâng cấp đảm bảo khả năng tưới tiêu phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho ngườidân.

 Hệ thống điện:

Trong những năm qua, huyện đã phối hợp cùng ngành điện tập trung đầu tư hệthống điện lưới quốc gia đến 19/19 xã, thị trấn trong huyện, đảm bảo 100% hộ dântrên địa bàn được dùng điện lưới quốc gia Công suất tăng thêm năm 2011 là53.412,466 ngàn KW, năm 2015 ước tăng thêm 1.639 ngàn KW

Nhìn chung, hệ thống điện đảm bảo cho nhu cầu sử dụng trong sinh hoạt vàsản xuất, kinh doanh của người dân trong huyện

 Hệ thống cơ sở hạ tầng gián tiếp

Trong những năm gần đây, hệ thống cơ sở hạ tầng gián tiếp như cơ sở y tế, vệsinh môi trường; giáo dục và đào tạo; hệ thống thông tin liên lạc, bưu chính viễnthông đã được huyện quan tâm nâng cấp và hoàn thiện phục vụ tốt đảm bảo nhu cầumọi mặt của người dân trong toàn huyện Hệ thống trường học được cải tạo khangtrang, đóng trên địa bàn các xã và trung tâm huyện rất thuận tiện cho việc học tậpcủa con em huyện Yên Khánh Số công trình phúc lợi được sửa chữa khang trang,các cơ sở y tế, trung tâm văn hóa trên địa bàn huyện được quan tâm sửa chữa, nângcấp và làm mới cơ bản đã cung cấp đủ nhu cầu dân sinh

2.1.2.3 Tình hình phát triển kinh tế của huyện

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của UBND tỉnh Ninh Bình, Huyện

ủy, HĐND huyện Yên Khánh, cùng với sự nỗ lực của các ban ngành đoàn thể, nhândân trên địa bàn huyện Yên Khánh, kinh tế của huyện có những bước tăng trưởng

và phát triển đáng kể

Về tăng trưởng kinh tế:

Bảng 2.1 Bảng giá trị sản xuất các ngành của huyện Yên Khánh

Năm 2013

Năm 2014

Ước TH 2015

Tốc độ tăng trưởng GTSX có sự khác biệt lớn giữa 3 ngành kinh tế

Nhìn chung, trong giai đoạn 2011- 2015, giá trị sản xuất các ngành côngnghiệp- xây dựng có xu hướng tăng lên Năm 2011, giá trị sản xuất ngành côngnghiệp- xây dựng là 2259,98 tỷ đồng thì đến năm 2014, giá trị này là 5502,92 tỷđồng, tăng gấp khoảng 2,4 lần so với năm 2011 Ước thực hiện năm 2015, giá trịsản xuất ngành công nghiệp- xây dựng là 6867,53 tỷ đồng, tăng gấp 1,3 lần so vớinăm 2014 Trong các năm, ngành công nghiệp- xây dựng cũng chiếm giá trị sảnxuất cao hơn so với 2 nhóm ngành còn lại

Giá trị sản xuất ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản biến động không đều, giátrị này giảm từ 1503,69 tỷ đồng (năm 2012) xuống còn 1432,45 tỷ đồng (năm2013), giảm đi 71,24 tỷ đồng Đến năm 2014, giá trị sản xuất ngành nông, lâmnghiệp và thủy sản tăng lên đến 1490,46 tỷ đồng, nhưng không đáng kể Năm 2015

ước thực hiện giá trị ngành này là 1530,44 tỷ đồng, tăng 39,98 tỷ đồng so với năm2014.

Giá trị sản xuất ngành dịch vụ- thương mại tăng đều qua các năm và không cóbiến động, năm 2011 giá trị ngành này là 986,37 tỷ đồng thì ước thực hiện năm

2015 là 1507,80 tỷ đồng, tăng gấp 1,53 lần so với năm 2011

Như vậy, những năm vừa qua cho thấy sự bứt phá mạnh mẽ của ngành côngnghiệp- xây dựng so với ngành nông nghiệp, đây là tín hiệu rất khả quan đối vớiphát triển kinh tế huyện Yên Khánh

Có sự thay đổi trong giá trị sản xuất các ngành trong cơ cấu nền kinh tế củahuyện Yên Khánh là do các nguyên nhân như:

+) Hoạt động sản xuất công nghiệp trên địa bàn huyện được đẩy mạnh, các cơ

sở sản xuất công nghiệp không ngừng tăng lên cả về số lượng và quy mô Trên địabàn huyện có 2 khu công nghiệp là khu công nghiệp Khánh Phú với diện tích 334

ha và khu công nghiệp Khánh Cư với diện tích 54 ha, công ty may Excel , các cơ sởmay mặc tăng nhanh Tốc độ tăng trưởng của ngành cho thấy huyện đã có sự đầu tưchuẩn bị cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa, phát triển một số ngành côngnghiệp có tiềm năng trên địa bàn huyện

+) Hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản có biến động nhưng nhìnchung vẫn tăng Trong lĩnh vực trồng trọt, cán bộ huyện Yên Khánh đã tích cực chỉđạo cùng người dân thực hiện tích cực chuyển đổi cơ cấu giống lúa, cơ cấu mùa vụhợp lí, công tác dồn điền đổi thửa và áp dụng máy móc cơ giới hóa vào trong sảnxuất nông nghiệp Trong chăn nuôi- thủy sản, thực hiện chủ trương quy hoạch khuchăn nuôi tập trung, tổ chức tiêm phòng dịch; nuôi trồng thủy sản tập trung pháttriển nhiều mô hình điển hình có thu nhập cao như: nuôi cá lóc, cá bông, baba, ếch,trạch, cá trắm đen,…, tích cực chuyển đổi cây lúa kém hiệu quả sang nuôi trồngthủy sản

+) Ngành dịch vụ có tốc độ tăng trưởng đứng thứ 2 trong các ngành kinh tế,mức độ luân chuyển hàng hóa dịch vụ bán lẻ có xu hướng tăng lên

Về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế:

Bảng 2.2 Cơ cấu giá trị sản xuất các ngành huyện Yên Khánh

Nguồn: Tính toán từ số liệu thống kê

Cơ cấu kinh tế của huyện thời gian qua có sự chuyển dịch tích cực theo hướngtăng tỷ trọng ngành công nghiệp- xây dựng, giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp Tínhtheo cơ cấu giá trị sản xuất của huyện năm 2011 là: nông, lâm nghiệp và thủy sảnchiếm 30,02%, công nghiệp- xây dựng chiếm 48,72%, dịch vụ- thương mại chiếm21,26% Ước tính đến năm 2015, cơ cấu tương ứng là: nông, lâm nghiệp và thủysản chiếm 15,45%, công nghiệp- xây dựng chiếm 69,33%, dịch vụ- thương mạichiếm 15,22% Trong giai đoạn 2011- 2015, tỷ trọng nông, lâm nghiệp và thủy sảngiảm dần, từ 30,02% (năm 2011) xuống còn 15,45% (ước tính năm 2015), tỷ trọngngành công nghiệp- xây dựng tăng lên từ 48,72% (năm 2011) lên đến 69,33% (ướcthực hiện năm 2015)

Cơ cấu kinh tế ngành của huyện trong những năm qua phần nào cho thấy sựchuyển biến tích cực, điều này đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của huyện.Nhưng xét về lâu dài, cơ cấu kinh tế như trên mới chỉ đang trong giai đoạn đầu củaquá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong giai đoạn tới cần phải tiếp tục giảm

tỷ trọng của ngành nông nghiệp, tăng tỷ trọng của ngành phi nông nghiệp bởi vì dưđịa của khu vực này còn rất nhiều tiềm năng để phát triển về qui mô và tăng năng

suất lao động Bên cạnh đó, cần phải cân đối lại sự chuyển dịch cơ cấu của ngànhcông nghiệp – xây dựng và ngành dịch vụ.

Cơ cấu các ngành kinh tế có sự chuyển dịch như trên là do:

+) Sự phát triển của các lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp củahuyện thời gian qua đã tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế của huyện, thúc đẩyviệc hình thành các cụm kinh tế tập trung phát triển công nghiệp- dịch vụ, thu hútlao động địa phương

+) Người dân đi làm ở các khu công nghiệp, nhà máy may nên ít tham gia vàosản xuất nông nghiệp Do đó, cơ cấu nông nghiệp giảm dần và nhỏ hơn so với cơcấu các ngành công nghiệp- xây dựng và dịch vụ- thương mại

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Yên Khánh năm 2014

Cơ cấu năm 2014

CN- XD DV- TM NLN- TS

Nguồn: Chi cục thống kê huyện Yên Khánh

Qua biểu đồ cơ cấu kinh tế huyện Yên Khánh năm 2014, ta có thể thấy rõ hơnđược cơ cấu các ngành kinh tế của huyện, mặc dù thế mạnh của huyện là sản xuấtnông nghiệp nhưng tỷ trọng ngành công nghiệp- xây dựng vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất,

do các cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn huyện không ngừng tăng lên cả về

số lượng và quy mô, các cơ sở sản xuất công nghiệp, các khu công nghiệp hoạtđộng có hiệu quả

Ngành nông lâm nghiệp và thủy sản cơ cấu thấp hơn do phần nào người dântập trung sản xuất công nghiệp và xây dựng, hạn chế tham gia sản xuất nôngnghiệp, và một phần diện tích đất nông nghiệp đã chuyển đổi mục đích sử dụngsang các loại hình sử dụng khác

2.1.2.4 Đời sống xã hội

Trong giai đoạn 2011- 2015, các lĩnh vực xã hội có bước phát triển đáng kể vàtương đối vững chắc, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao Thiết chế vănhóa được duy trì và phát huy theo hướng tích cực; phong trào văn hóa, văn nghệquần chúng được phát triển rộng trên 19 xã, thị trấn, có tác dụng rõ rệt trong cảithiện đời sống tinh thần trong nhân dân; duy trì và bảo tồn hiệu quả các di tích vănhóa vật thể và phi vật thể; cơ sở vật chất về văn hóa, giáo dục được nâng lên đápứng yêu cầu nhiệm vụ phát triển văn hóa xã hội trên địa bàn; các chính sách an sinh

xã hội, đào tạo, dậy nghề được thực hiện nghiêm túc, kịp thời, đúng đối tượng, tạođược sự đồng thuận cao trong nhân dân về các chính sách an sinh của Đảng và Nhànước

2.2 Thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của huyện Yên Khánh.

2.2.1 Tổng quan về tình trạng đất nông nghiệp của huyện năm 2014.

2.2.1.1 Diện tích, đặc điểm

Yên Khánh là huyện đồng bằng thuần nhất nằm ở phía Đông Nam của tỉnhNinh Bình, đất đai bằng phẳng, phía Đông được bồi đắp phù sa bởi hệ thống sôngĐáy Đất nông nghiệp chủ yếu sử dụng vào trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác,đất trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản, không có đất lâm nghiệp, không cóđất làm muối

Tình hình sản xuất nông nghiệp của huyện Yên Khánh rất đa dạng, chuyểndịch cơ cấu nông nghiệp bằng nhiều hình thức, diện tích ruộng đất nông nghiệpđược sử dụng tối đa

Theo số liệu thống kê năm 2014, Yên Khánh có diện tích tự nhiên 13.905,77

ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 9478,49 ha, chiếm 68,16% tổng diện tíchđất tự nhiên của huyện; đất phi nông nghiệp là 4241,82 ha, chiếm 30,5%; đất chưa

sử dụng 185,46 ha, chiếm 1,34% diện tích tự nhiên của huyện

Bảng 2.3 Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Khánh năm 2014

Nguồn: Chi cục thống kê huyện Yên Khánh

Trong nhóm đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp 8759,78 ha, chiếm đến92,4% tổng diện tích đất nông nghiệp Trong cơ cấu đất trồng cây hàng năm, chủyếu là đất trồng lúa với diện tích 7421,42 ha, phân bố đều trên địa bàn các xã, ít hơn

ở các xã có khu công nghiệp như xã Khánh Phú và xã Khánh Thiện; đất trồng câyhàng năm khác 885,57 ha, trong đó chủ yếu là các loại cây như đậu tương, mướpđắng, bí xanh, ớt quả ở xã Khánh Thành; hành tía, ngô, rau, ở xã Khánh Hải; càchua nhót ở xã Khánh Nhạc; dưa bao tử, dưa hồng ở xã Khánh Hồng,…Các xãKhánh Hải, Khánh Hồng, Khánh Trung, Khánh Thủy, Khánh Thành đã có phongtrào phát triển cây vụ đông khá, luân canh, xen canh tăng vụ

Đất trồng cây lâu năm có diện tích 452,79 ha tập trung chủ yếu ở các xãKhánh An, Khánh Cư, Khánh Cường, Khánh Mậu, chủ yếu các cây ăn quả phổ biếnnhư cây vải, cây nhãn, cây na, cây chanh, ngoài ra cây ăn quả còn được phát triểntrên phần diện tích vườn tạp phân tán tại các hộ gia đình trên địa bàn các xã

Đất nuôi trồng thủy sản 664,55 ha, tập trung nhiều ở các xã Khánh Cư, KhánhHồng, Khánh Nhạc, Khánh Trung, Khánh Thủy và thị trấn Yên Ninh

Nhóm đất chưa sử dụng có diện tích 185,46 ha, chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổngdiện tích đất tự nhiên của huyện

Bảng 2.4 Cơ cấu sử dụng các loại đất huyện Yên Khánh năm 2014

Nguồn: Chi cục thống kê huyện Yên Khánh

Trong tổng diện tích đất tự nhiên, diện tích đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớnnhất (chiếm đến 68,16%), còn lại đất phi nông nghiệp (30,5%), đất chưa sử dụng(1,34%) Trong cơ cấu đất sản xuất nông nghiệp, đất trồng cây hàng năm chiếm59,74%, trong đó đất chuyên trồng lúa chiếm tỷ trọng lớn, chiếm đến 53,37% tổngdiện tích đất tự nhiên của huyện Yên Khánh, còn lại là các loại đất khác

Điều này chứng tỏ trồng lúa là thế mạnh của vùng

2.2.1.2 Phân loại đất nông nghiệp.

Phân loại theo mục đích sử dụng, đất nông nghiệp trên địa bàn huyện YênKhánh bao gồm:

a) Đất sản xuất nông nghiệp gồm:

 Đất trồng cây hàng năm

- Đất trồng lúa, trong đó chủ yếu là đất chuyên trồng lúa nước Năm 2014, cơcấu diện tích đất chuyên trồng lúa nước chiếm đến 50,92% tổng diện tích tự nhiêncủa huyện Diện tích trồng lúa nước phân bố đồng đều ở tất cả các xã và thị trấntrên địa bàn huyện Thông thường, diện tích đất trồng lúa được sử dụng trồng 2 mùatrong năm là vụ Chiêm Xuân và vụ Đông Xuân Trong những năm gần đây, YênKhánh là huyện luôn dẫn đầu cả tỉnh về phong trào phát triển cây vụ đông, nhất là