Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang dạy mà chỉ luôn chú trọng đến việc đọc tốt,
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Rèn kĩ năng sống là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng nhất là
trong thập kỉ XXI khi sự nghiệp giáo dục đang được đẩy mạnh Đây là việc làm thường xuyên của công tác giáo dục và cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc hình thành nhân cách trong công tác giáo dục hiện nay Qua việc rèn kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho trẻ, đồng thời định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi, thói quen ứng xử tốt nhằm đảm bảo cho các em có được bản lĩnh về nhân cách để phát triển toàn diện
Ở cấp tiểu học, các môn học vừa cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về Toán học, Khoa học và Nhân văn, vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm đạo đức để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai, làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, hướng các em hành động theo chuẩn mực đạo đức Chính vì vậy việc rèn kĩ năng sống ở cấp tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng
mà người làm công tác giáo dục cần quan tâm
Tuy nhiên hiện nay, việc giáo dục kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học còn nhiều hạn chế, chưa có nét chuyển biến Nguyên nhân chính là trong
tư tưởng giáo viên, phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức Việc rèn
kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang dạy mà chỉ luôn chú trọng đến việc đọc tốt, làm tính tốt…
Về phía học sinh, các em hay “nói trước quên sau” và chưa có khả năng vận dụng những điều đã học áp dụng vào thực tế Với học sinh tiểu học, tâm lý
độ tuổi cho thấy các em rất hiếu động Mặt khác, các em một mực rất tin vào lời nói của thầy cô giáo, thầy cô bảo đọc, bảo chép thì cứ đọc cứ chép và quá trình ấy cứ lặp đi lặp lại dần dần dẫn đến thói quen Nếu nói rằng thầy cô giáo không quan tâm đến việc dạy rèn kĩ năng sống là không đúng, nhưng việc rèn
kĩ năng sống ở đây là rất hạn chế, nhất là việc lồng ghép vào tất cả các môn học cũng như lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóa
Trang 2Xuất phát từ những lý do trên, để nâng cao chất lượng giáo dục trong
nhà trường, tôi quyết định chọn đề tài “ Một vài biện pháp trong việc chỉ đạo rèn kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”
2 Mục tiêu nhiệm vụ của đề tài
Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội, từ đó các em có hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật
Giúp các em có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh,
tự chủ, độc lập, tự tin khi giải quyết công việc, đem lại cho các em vốn tự tin ban đầu để trang bị những kĩ năng cần thiết làm hành trang bước vào đời
3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu việc giáo dục kĩ năng sống; việc thực hiện lồng ghép giáo dục kĩ năng sống vào các môn học, bài học cũng như thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp của giáo viên trường tiểu học Lý Tự Trọng
4 Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu nội dung, hình thức giáo dục kĩ năng sống từ năm học 2013- 2014 đến nay
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp lấy tư liệu ;
Phương pháp khảo sát thực tế ;
Phương pháp xử lý thông tin ;
Phương pháp thảo luận ;
Phương pháp phân tích, tổng hợp ;
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
Thực hiện Nghị quyết 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008
của Bộ giáo dục và Đào tạo về việc phát động phong trào thi đua Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực trong các trường phổ thông giai đoạn
Trang 32008-2013, trong đó có nội dung: Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh phù hợp với lứa tuổi.
Căn cứ nhiệm vụ năm học 2013-2014; 2014-2015 của ngành, của
trường về việc chú trọng: Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của xã hội Các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà
còn phải được tôi luyện những kĩ năng sống, qua đó tạo môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực, vui vẻ nhằm trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để bước vào đời tự tin hơn
2 Thực trạng
a) Thuận lợi, khó khăn
* Thuận lợi
Cơ sở vật chất nhà trường tương đối đầy đủ, trang thiết bị dạy học bảo đảm tạo điều kiện cho hoạt động dạy và học
Ban Giám hiệu nhà trường năng động, sáng tạo trong công việc, luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho giáo viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục
Đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng, đa số giáo viên năng nổ, nhiệt tình trong công tác, có tâm huyết với nghề
Thường xuyên được dự các chuyên đề về công tác chủ nhiệm, về hoạt động ngoài giờ lên lớp, về giáo dục kĩ năng sống … do Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo, cụm Chuyên môn, nhà trường tổ chức
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ Trung ương đến địa phương Phòng Giáo dục và Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kĩ năng sống cho học sinh đối với từng cấp, bậc học
* Khó khăn
Phần lớn đội ngũ giáo viên trải qua nhiều năm công tác đã lớn tuổi, sử dụng các phương pháp truyền thống để truyền thụ kiến thức cho học sinh,
Trang 4chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Tay nghề giáo viên trong nhà trường không đồng đều
Một số giáo viên chưa thực sự nhạy bén, còn thụ động trong công tác, chưa có sự nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, ít quan tâm đến học sinh Việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết rèn kĩ năng sống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế, còn mơ hồ Một vài giáo viên chưa nắm được rèn kĩ năng sống cho học sinh là rèn những kĩ năng gì, vì thế không thể tìm ra được biện pháp, hình thức tổ chức hữu hiệu để giáo dục học sinh
Một số bố mẹ học sinh quá nuông chiều con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ bản thân Ngược lại, một số phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết…
b) Thành công, hạn chế
* Thành công
Thông qua các hoạt động giáo dục kĩ năng sống, học sinh được rèn luyện, trau dồi phẩm chất năng lực, phát triển trí tuệ
Giáo viên chú trọng hơn trong việc giáo dục toàn diện nhân cách học sinh; mạnh dạn, tự tin điều khiển các cuộc họp phụ huynh; phối hợp chặt chẽ, trao đổi thường xuyên với cha mẹ các em
Nhà trường huy động được sự tham gia của cha mẹ các em, của các tổ chức, các lực lượng xã hội trong việc giáo dục văn hóa, truyền thống cho học sinh
Phụ huynh học sinh hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho con em, đã có sự phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục các em
* Hạn chế
Đa số giáo viên lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm nhưng việc đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh còn gặp nhiều khó khăn Giáo viên trẻ tuổi tuy năng động, sáng tạo nhưng kinh nghiệm trong công tác còn hạn chế
Trang 5Các em học sinh đồng bào thuộc phân hiệu kĩ năng giao tiếp có phần hạn chế, chưa mạnh dạn bày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, không tròn câu và ít nói lời cảm ơn, xin lỗi với thầy
cô, bạn bè
Một số phụ huynh chưa hợp tác với nhà trường trong việc giáo dục học sinh Một vài phụ huynh giao tiếp trong gia đình còn nhiều hạn chế, xưng hô chưa chuẩn mực nên các em bắt chước và xưng hô thiếu thiện cảm Phụ huynh học sinh chỉ khuyến khích các con học kiến thức mà quên hướng cho con em mình làm tốt hoạt động đoàn thể, hoạt động xã hội và cách ứng xử trong gia đình
c) Mặt mạnh, mặt yếu
* Mặt mạnh
Lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn đã tổ chức nhiều chuyên đề, dự giờ giúp đỡ giáo viên, tạo điều kiện để giáo viên học tập lẫn nhau
Phối hợp với các tổ chức, đoàn thể, cộng đồng, tổ chức nhiều hoạt động nhằm thu hút các em tham gia tích cực vào các phong trào, bồi dưỡng nhân cách kĩ năng cho học sinh
* Mặt yếu
Một bộ phận giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nên chưa chịu khó tìm tòi các hình thức và phương pháp tổ chức cho các hoạt động dẫn đến làm mất sự hứng thú của học sinh
Nhiều em thiếu kĩ năng làm việc nhà, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp với ông bà, cha mẹ
d) Nguyên nhân
* Nguyên nhân của thành công
Đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, nhiều giáo viên không ngừng nâng cao ý thức tự học, tự rèn để nâng cao năng lực; Xác định rõ vị trí, vai trò trách nhiệm của người giáo viên trong sự nghiệp đổi mới công tác giáo dục
Trang 6Nhà trường, Giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác tuyên truyền, tích cực vận động cha mẹ học sinh tham gia các hoạt động cộng đồng trong việc thực hiện mô hình trường học mới
Học sinh được tham gia nhiều hoạt động xã hội, môi trường giáo dục lành mạnh
* Nguyên nhân của hạn chế
Một số giáo viên và người lớn chưa thật gần gũi, thân thiện với học sinh
Việc rèn kĩ năng sống qua việc tích hợp vào các môn học còn hạn chế Rèn kĩ năng sống qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục, vui chơi còn chưa sâu sát
Giáo viên khuyến khích động viên khen thưởng học sinh đôi lúc chưa kịp thời
e) Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng
* Thành công, ưu điểm, mặt mạnh
Thường xuyên nhận được sự quan tâm của Lãnh đạo, Chuyên viên phòng Giáo dục và Đào tạo, chỉ đạo sát sao và kiểm tra việc thực hiện các văn bản hướng dẫn của ngành
Bám sát nhiệm vụ năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch ngay từ đầu năm, bố trí giáo viên nhiệt tình, tận tụy, có năng lực trực tiếp chủ nhiệm lớp
Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên dự giờ, kiểm tra việc thực hiện các chuyên đề, các nội dung lồng ghép, các hoạt động giáo dục kĩ năng sống ở các tiết dạy
Chương trình mà nhà trường đang áp dụng chủ yếu theo
mô hình VNEN, thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo nguyên tắc lấy học sinh (HS) làm trung tâm, học tập mang tính tương tác và phù hợp với từng cá nhân; chuyển việc truyền thụ của giáo viên thành việc hướng dẫn học sinh tự
Trang 7học Lớp học do HS tự quản và được tổ chức theo các hình thức như: làm việc theo cặp, cá nhân và theo nhóm, trong đó hình thức học theo nhóm là chủ yếu Học sinh được học trong môi trường học tập thân thiện, thoải mái, không bị gò bó, luôn được gần gũi với bạn bè, thầy cô Học sinh khá giỏi được phát huy, học sinh còn hạn chế, yếu kém được bạn bè trong nhóm
và giáo viên giúp đỡ kịp thời ngay tại lớp
Quản lý lớp học là Hội đồng Tự quản do các em bầu ra.
Đây là một biện pháp giúp học sinh được phát huy quyền làm chủ trong quá trình học tập Học sinh còn có điều kiện hiểu rõ quyền và trách nhiệm trong môi trường giáo dục; được rèn luyện các kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng tham gia, kỹ năng hợp tác trong các hoạt động; đồng thời, xây dựng không gian lớp học phù hợp tạo ra môi trường giáo dục thân thiện
*Tồn tại, hạn chế, mặt yếu
Trong giai đoạn hiện nay, khi đời sống kinh tế xã hội có nhiều thay đổi, thanh niên, học sinh đang trải qua nhiều biến động tích cực lẫn tiêu cực, mặt trái của kinh tế thị trường và sự bùng nổ thông tin, với nhiều thông tin thiếu lành mạnh đang tác động mạnh đến đời sống làm cho thế hệ trẻ có nhiều biểu hiện nhận thức lệch lạc và sống xa rời các giá trị đạo đức truyền thống, tình trạng bạo lực học đường có tổ chức ngày một gia tăng Có nhiều nguyên nhân khách quan như mặt trái của kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập quốc tế
đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc hình thành nhân cách của các em nhưng nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu kỹ năng sống (KNS) Các em chưa bao giờ được trang bị các kiến thức để đối mặt với những khó khăn của cuộc sống như cha mẹ ly hôn, kết quả học tập kém … hay nói cách khác, các em không được dạy để hiểu về giá trị của cuộc sống và những KNS
Một số giáo viên chưa theo kịp với việc đổi mới phương pháp dạy học; chưa năng động trong việc lồng ghép cũng như tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp Nhận thức chưa đúng đắn, đầy đủ về nhiệm vụ vai trò của người giáo viên, coi việc giáo dục kĩ năng sống chỉ là nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm
Trang 8Một số gia đình phụ huynh hoàn toàn phó mặc việc dạy dỗ trẻ cho nhà trường
3 Giải pháp, biện pháp
3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Đề tài đưa ra một số giải pháp, biện pháp nhằm thực hiện có hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
3.2.1 Nâng cao nhận thức của các lực lượng giáo dục về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động giáo dục kĩ năng sống (GDKNS) cho học sinh
Tuyên truyền đến toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh và cha
mẹ học sinh của nhà trường về chủ trương và tiêu chí nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong ngành giáo dục nói chung, của nhà trường nói riêng trong giai đoạn hiện nay Nội dung tuyên truyền chú trọng đến mục đích tạo
sự chuyển biến trong nhận thức của mọi người về tầm quan trọng của GDKNS cho học sinh tiểu học Nhận thức đúng sẽ tạo sự đồng thuận, tích cực tham gia vào các hoạt động GDKNS cho học sinh
Quán triệt tinh thần chỉ đạo chung của ngành Giáo dục về công tác giáo dục kĩ năng sống trong năm học Trên cơ sở đó cụ thể hoá kế hoạch hoạt động dạy và học trong nhà trường
Triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” xuyên suốt vào các chủ đề trong năm học, lồng ghép vào các nội dung, đáp ứng nhu cầu giáo dục
3.2.2 Phát huy vai trò của Ban Giám hiệu trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác GDKNS cho học sinh trường Tiểu học
Bám sát các văn bản chỉ đạo của cấp trên, cụ thể hóa các hoạt động phù hợp Tổ chức đánh giá các phong trào thi đua trong đó chú trọng nội dung
“Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh tiểu học” Qua đó chỉ ra các tồn tại, hạn chế, những tiêu chí chưa đạt và tìm ra nguyên nhân, bài học kinh nghiệm trong việc chỉ đạo nội dung giáo dục rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
Trang 9Tổ chức cho giáo viên viết cam kết về việc thực hiện giáo dục rèn luyện
kỹ năng sống cho học sinh
Xây dựng kế hoạch với nội dung “Đẩy mạnh và đa dạng hóa hoạt động giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh” Phân công và giao nhiệm
vụ cụ thể cho từng thành viên
Chỉ đạo Đội TNTP Hồ Chí Minh xây dựng các câu lạc bộ năng khiếu và câu lạc bộ rèn luyện kỹ năng sống hoạt động theo tuần, tháng, năm
Nhân rộng những cá nhân điển hình, có năng lực tổ chức, giảng dạy, có những sáng kiến mới, hay và tâm huyết với trẻ, đưa vào tuyên dương kịp thời trong các buổi sinh hoạt, các cuộc họp, các đợt sơ kết, tổng kết tại cơ quan, đơn vị
3.2.3 Tổ chức các đợt tập huấn cho cán bộ giáo viên trong nhà trường
Phân công giáo viên có năng lực tổ chức một số chuyên đề trong toàn trường về các nội dung:
Vai trò, tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh;
Các kỹ năng sống cần thiết đối với học sinh Tiểu học;
Phương pháp rèn kỹ năng sống lồng ghép với các bộ môn: Đạo đức; HĐNGLL, Lịch sử, Địa lý;
Các bài tập tình huống về kỹ năng sống và cách giải quyết;
Kỹ năng tổ chức các trò chơi, tổ chức câu lạc bộ…trong trường học;
3.2.4 Thiết kế các chủ đề giáo dục kỹ năng sống phù hợp với nội dung theo từng chủ điểm
Giáo viên nghiên cứu chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
để thiết kế theo các chủ đề về giáo dục kỹ năng sống Chẳng hạn:
THỜI
GIAN
CHỦ ĐIỂM
GỢI Ý NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG
CHỦ ĐỀ GDKNS
Tháng Em yêu - Nghe nói chuyện về ý nghĩa - Kỹ năng lắng
Trang 10trường em
tên trường
- Tổ chức hội thi “ Tìm hiểu luật An toàn giao thông đường bộ”
nghe tích cực
- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm
- Kĩ năng hoạt động đội, nhóm
- Kĩ năng hợp tác
Tháng
10/2013
Giáo dục
truyền
thống nhà
trường
-Phát động phong trào quyên góp sách vở, quần áo tặng học sinh có hoàn cảnh khó khăn
- Tổ chức hội thi “ Kể chuyện tấm gương anh hùng Lý Tự Trọng”
- Kỹ năng thể hiện
sự cảm thông
- Kỹ năng thể hiện
sự tự tin
Tháng
11/2013
Kính yêu
thầy cô
giáo
- Phát động phong trào Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam -Làm báo tường chủ đề về thầy cô, mái trường
- Sinh hoạt tập thể kỉ niệm ngày 20/11
- Tổ chức hội thi văn nghệ:
Tiếng hát mừng thầy cô.
- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm
- Kĩ năng hoạt động đội, nhóm
- Kĩ năng hợp tác
- Kĩ năng văn nghệ
Tháng
12/2013 Uống nước nhớ
nguồn
- Tìm hiểu về truyền thống quân đội nhân dân Việt Nam, nghe nói chuyện về anh bộ đội
Cụ Hồ
- Tập hát những bài hát về anh
bộ đội
- Kỹ năng lắng nghe tích cực
- Kĩ năng văn nghệ
Tháng 1,
2/2014
Giáo dục
truyền
- Tổ chức cho học sinh tìm hiểu về truyền thống địa - Kỹ năng lắng