Chiến lược đô thị hóa Việt Nam và những chính sách liên quan đến cải tạo các khu đô thị cũ

CHI N L C Ô TH HÓA VI T NAM VÀ NH NG CHÍNH

PGS TS L u c H i

Phó Vi n tr ng Th ng tr c

Vi n Nghiên c u T & PTHT

Trên 60 n m qua tình hình đô th hóa c a th gi i đã có nhi u đ i thay N m 1950

t ng dân s th gi i là 2.503 tri u ng i trong đó dân s đô th là 735 tri u ng i, t

l đô th hóa là 29,36% N m 1975 t ng dân s th gi i là 4.078 tri u ng i trong đó dân s đô th là 1.561 tri u ng i, t l đô th hóa là 38,28% N m 2000 t ng dân s

th gi i là 6.129 tri u ng i trong đó dân s đô th là 2.953 tri u ng i, t l đô th hóa là 48,18% N m 2008 dân s đô th c a th gi i v t qua ng ng 50% D ki n

n m 2025 t ng dân s th gi i là 7.998 tri u ng i trong đó dân s đô th là 5.107 tri u ng i, t l đô th hóa là 63,85%

Dân s đ i di n c a 8/23 đô th l n nh t th gi i n m 2011 đ c nêu trong b ng 1

X p

h ng

N m 1980 Nh t B n là n c có t l đô th hóa là 76,2% cao nh t khu v c ông Nam Á và ông Á (t l đô th hóa bình quân trên th gi i là 39,9%); Philippin là

n c có t l đô th hóa cao nh t ông Nam Á là 37,4%; T l đô th hóa Vi t Nam

là 19,3% (t l đô th hóa bình quân c a khu v c ông Nam Á là 24%)

N m 2000 Hàn Qu c là n c có t l đô th hóa là 80,5% cao nh t khu v c ông Nam Á và ông Á (t l đô th hóa bình quân trên th gi i là 48,2%); Malaixia là

n c có t l đô th hóa cao nh t ông Nam Á là 50,4%

N m 1989 dân s đô th t i Vi t Nam (t ngày 1/4/1989) là 12.260.960 ng i, t l

đô th hóa là 19,4% N m 1999 dân s đô th t i Vi t Nam (t ngày 1/4/1999) là 18.076.823 ng i, t l đô th hóa là 23,7% N m 2009 dân s đô th t i Vi t Nam (t ngày 1/4/2009) kho ng 25,4 tri u ng i, t l đô th hóa là 29,6% N m 2010, t l đô

th hóa là 30,5% (dân s toàn đô th kho ng 37%)

Tính đ n 31/12/2010 Vi t Nam có 755 đô th , bao g m 2 đô th lo i đ c bi t, 10 đô

th lo i I, 12 lo i II, 47 lo i III, 50 lo i IV và 634 lo i V (hình 1):

Nh v y có th th y m c đ đô th hóa c a Vi t Nam luôn th p h n t l đô th hóa trung bình c a các n c trong khu v c ông Á, ông Nam Á và Th gi i

Ngày 19/4/1995 B Xây d ng đã kỦ k t v i UNDP th c hi n d án VIE 94.006

“Nâng cao n ng l c quy ho ch và qu n lỦ đô th ” và kỦ k t v i ADB th c hi n d án TA2148VIE “Nghiên c u chi n l c khu v c đô th ” ây là 2 ngu n tài tr đ h tr cho Chính ph Vi t Nam nh m so n th o chi n l c đô th qu c gia C 2 d án trên

đã k t thúc tháng 12/1996

Ngày 24/6/1995 B Xây d ng đã so n th o b khung “Chi n l c phát tri n dô th

qu c gia th i k 1995 - 2010” g m các n i dung chính sau đây:

1 Th c tr ng và ngu n l c phát tri n h th ng đô th qu c gia

2 Quan đi m và m c tiêu

3 D báo t ng tr ng ch y u

4 Xu th đô th hóa và phát tri n h th ng đô th qu c gia, v i các n i dung chính sau đây: Xu th đô th ; nh h ng phát tri n không gian đô th qu c gia; Phát tri n

k t c u h t ng đô th ; Qu n lỦ đô th ; Tài chính đô th và chính sách v v n; và Phân

c p và phân lo i đô th

5 Ph ng h ng phát tri n đô th trong th i k tr c m t (1995-2000)

6 T ch c th c hi n

Tuy nhiên do nhi u nguyên nhân, Chi n l c phát tri n đô th qu c gia nêu trên

đã không đ c so n th o

Th i k này v n đ chính sách c i t o các khu đô th c ch a đ c đ t ra

D án TA2148VIE nêu trên do ADB tài tr giai đo n 6-11/1995 Nhóm th c hi n

d án phía ADB có Giám đ c Lee Baker (M ), Phó Giám đ c L u c H i và nhi u

ng i khác

N i dung chính c a báo cáo cu i cùng bao g m: 1 B i c nh; 2 T ng quan v đô

th; 3 ánh giá v nhu c u và nh ng v n đ thu c l nh v c đô th ; 4 Nh ng v n đ liên ngành; 5 Xây d ng chi n l c; 6 Các b c ti p theo và xác đ nh các d án u tiên

N i dung chính c a ph n “Xây d ng chi n l c” bao g m:

1 M c đích và m c tiêu c a chi n l c

2 M i liên h gi a chi n l c phát tri n qu c gia và m c tiêu trong khu v c đô th

3 Các đ xu t v chính sách đ gi i quy t nh ng v n đ và nhu c u c a l nh v c

đô th và liên ngành

4 Nh ng n i dung m u ch t c a chi n l c

5 Các thành ph n ch y u c a chi n l c và ch ng trình u tiên cho l nh v c

đô th

6 Kinh phí th c hi n chi n l c đô th

7 Nh ng r i ro và nh ng đi u ch a ch c ch n c a chi n l c

S n ph m chính c a d án TA2148VIE bao g m Báo cáo cu i cùng (213 trang),

Báo cáo tóm t t, Ph l c 1 và Ph l c 2 ây là tài li u nghiên c u “Chi n l c đô

th” đ u tiên c a Vi t Nam do ADB tài tr th c hi n S n ph m này là c s quan

tr ng đ Chính ph Vi t Nam ch đ o l p “Quy ho ch t ng th phát tri n đô th Vi t Nam đ n n m 2020” trong giai đo n 1997-1998

Tuy nhiên th i đi m này chính sách c i t o các khu đô th c ch a đ c đ t ra

nh h ng QHTT PT T Vi t Nam đ c th c hi n l n đ u tiên vào n m

1997-1998 do Vi n Quy ho ch T-NT l p, B Xây d ng th m đ nh và Th t ng Chính

ph phê duy t t i Quy t đ nh s 10/1998/Q -TTg ngày 23/01/1998 N i dung chính

c a đ nh h ng QHTT PT T Vi t Nam đ n n m 2020 bao g m:

1 Quan đi m và m c tiêu phát tri n

2 nh h ng phát tri n đô th đ n n m 2020: Ch c n ng các đô th ; D báo t ng

tr ng dân s ; Nhu c u s d ng đ t đô th ; Ch n đ t phát tri n đô th ; T ch c không gian h th ng đô th ; Phát tri n c s h t ng k thu t; B o v môi tr ng,

c nh quan, sinh thái đô th

3 N i dung đ u t phát tri n các đô th giai đo n 1998-2005: Các ch ng trình

đ u t , h ng u tiên; Các chính sách, c ch , bi n pháp phát tri n đô th

Theo nh h ng QHTT PT T Vi t Nam đ n n m 2020 các đô th trung tâm các

c p đ c phân b h p lỦ trên 10 vùng đô th hoá đ c tr ng c a các n c là: Vùng kinh t tr ng đi m B c b và đ ng b ng sông H ng; Vùng kinh t tr ng đi m Nam b

và ông Nam b ; Vùng kinh t tr ng đi m mi n Trung và Trung Trung b ; Vùng

Bình Thu n); Vùng Tây Nguyên; Vùng B c Trung b (Thanh Hoá - Ngh An - Hà

T nh); Vùng Cao B ng - L ng S n - Hà B c - B c Thái; Vùng Lào Cai, Yên Bái - Hà Giang - Tuyên Quang - V nh Phúc; Vùng Tây B c

Tuy v y, v n đ c i t o các khu đô th c Vi t Nam ch a đ c đ c p trong

đ nh h ng này

Nam đ n n m 2025 và t m nhìn đ n n m 2050

Sau 10 n m th c hi n nh h ng QHTT PT T Vi t Nam đ n n m 2020, n m

2007 Chính ph đã ch đ o B Xây d ng nghiên c u “ i u ch nh nh h ng QHTT

PT h th ng TVN đ n n m 2025 và t m nhìn đ n n m 2050” và đã đ c Th

t ng Chính ph phê duy t ngày 07/04/2009 t i Quy t đ nh s 445/Q -TTg

“ i u ch nh nh h ng Quy ho ch t ng th phát tri n h th ng đô th Vi t Nam

đ n n m 2025 và t m nhìn đ n n m 2050” bao g m nh ng n i dung chính:

1 Quan đi m

Vi c hình thành và phát tri n h th ng đô th Vi t Nam đ n n m 2025 và t m nhìn

đ n n m 2050 ph i đ m b o:

- Phù h p v i s phân b và trình đ phát tri n l c l ng s n xu t, v i yêu c u

c a quá trình công nghi p hóa - hi n đ i hóa và h i nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam;

- Phát tri n và phân b h p lỦ trên đ a bàn c n c, t o ra s phát tri n cân đ i

gi a các vùng Coi tr ng m i liên k t đô th - nông thôn, b o đ m chi n l c an ninh

l ng th c qu c gia; nâng cao ch t l ng đô th , b o t n và phát huy các giá tr v n hóa truy n th ng phù h p t ng giai đo n phát tri n c a đ t n c;

- Phát tri n n đ nh, b n v ng, trên c s t ch c không gian phù h p, s d ng

h p lỦ tài nguyên thiên nhiên, đ t đai, ti t ki m n ng l ng; b o v môi tr ng, cân

b ng sinh thái;

- Xây d ng đ ng b c s h t ng xã h i và h t ng k thu t v i c p đ thích h p

ho c hi n đ i, theo yêu c u khai thác, s d ng và chi n l c phát tri n c a m i đô

th ;

- K t h p ch t ch v i vi c b o đ m an ninh, qu c phòng và an toàn xã h i; đ i

v i các đô th ven bi n, h i đ o và d c hành lang biên gi i ph i đáp ng yêu c u nhi m v b o v và gi v ng ch quy n qu c gia

2 M c tiêu

- T ng b c xây d ng hoàn ch nh h th ng đô th Vi t Nam phát tri n theo mô hình m ng l i đô th ;

- Có c s h t ng k thu t, h t ng xã h i phù h p, đ ng b , hi n đ i;

- Có môi tr ng và ch t l ng s ng đô th t t;

- Có n n ki n trúc đô th tiên ti n, giàu b n s c;

- Có v th x ng đáng, có tính c nh tranh cao trong phát tri n kinh t - xã h i qu c gia, khu v c và qu c t , góp ph n th c hi n t t hai nhi m v chi n l c là xây d ng

xã h i ch ngh a và b o v t qu c

Quy t đ nh 445/Q -TTg n m 2009 c a Th t ng Chính ph phê duy t đi u

ch nh nh h ng QHTT phát tri n h th ng TVN đ n n m 2025 và T m nhìn đ n

n m 2050 nêu rõ: Các đô th trung tâm các c p đ c phân b h p lỦ trên c s 6 vùng kinh t xã h i qu c gia là: Vùng trung du và mi n núi phía B c, g m 14 t nh; Vùng đ ng b ng sông H ng, g m 11 t nh, thành ph ; Vùng B c Trung b và duyên

h i mi n Trung, g m 14 t nh, thành ph ; Vùng Tây Nguyên, g m 5 tnh; Vùng ông Nam b , g m 6 t nh, thành ph ; Vùng đ ng b ng sông C u Long, g m 13 t nh, thành

ph

3 Các ch tiêu phát tri n đô th

a) M c t ng tr ng dân s đô th ; b) Phân lo i đô th và c p qu n lỦ đô th ; c) Nhu

c u s d ng đ t xây d ng đô th ; d) H t ng k thu t đô th ; đ) Phát tri n nhà đô th

4 nh h ng phát tri n h th ng đô th qu c gia

a) nh h ng phát tri n chung:

- nh h ng phát tri n chung không gian đô th c n c theo h ng b o đ m phát tri n h p lỦ các vùng đô th hóa c b n gi a 6 vùng kinh t - xã h i qu c gia,

gi a mi n B c, mi n Trung và mi n Nam; gi a phía ông và phía Tây; g n v i vi c phát tri n các c c t ng tr ng ch đ o và th c p qu c gia, đ ng th i b o đ m phát tri n theo m ng l i, có s liên k t t ng b c theo c p, lo i đô th

- T 2009 đ n 2015 u tiên phát tri n các vùng kinh t tr ng đi m, các vùng đô th

l n và các khu kinh t t ng h p đóng vai trò là c c t ng tr ng ch đ o c p qu c gia;

- T n m 2015 đ n 2025 u tiên phát tri n các vùng đô th hóa c b n, gi m thi u

s phát tri n phân tán, c c b ; giai đo n t n m 2026 đ n n m 2050 chuy n d n sang phát tri n theo m ng l i đô th

b) nh h ng t ch c không gian h th ng đô th c n c;

c) Các đô th l n, c c l n;

d) Các chu i và chùm đô th

5 nh h ng t ch c h th ng h t ng k thu t đô th qu c gia

6 B o v mô i tr ng, c nh quan thiên nhiên, gi gìn cân b ng sinh thái đô

th

7 nh h ng phát tri n ki n trúc c nh quan đô th

- T ng th ki n trúc c nh quan c a m i vùng và đô th ph i có b n s c riêng, phù

truy n th ng v n hóa l ch s c a đ a ph ng và các yêu c u phát tri n m i T ng

th ki n trúc c a m i đô th ph i k t h p hài hòa gi a c i t o v i xây d ng m i; đ i

m i môi tr ng v n hóa ki n trúc truy n th ng

- Hình thành b m t ki n trúc c nh quan đô th m i hi n đ i, có b n s c, góp ph n

t o nên hình nh đô th t ng x ng v i t m vóc đ t n c c a th i k công nghi p hóa, hi n đ i hóa và h i nh p qu c t y m nh công tác thi t k đô th nh m nâng cao ch t l ng không gian, ch t l ng ki n trúc c nh quan cho t ng đô th nói chung, không gian các khu v c trung tâm, các tuy n ph chính đô th nói riêng

- c bi t quan tâm đ n ki n trúc các đô th là trung tâm c p qu c gia, khu v c và

qu c t nh : Th đô Hà N i, TP H Chí Minh; b o v , tôn t o ki n trúc c nh quan

t i các đô th di s n, đô th đ c thù nh Hu , H i An, à L t, Sa Pa; các khu ph c ,

ph c ; các di s n l ch s , v n hóa và các công trình ki n trúc c nh quan có giá tr …

8 L trình th c hi n: a) Giai đo n 2009 đ n n m 2015; b) Giai đo n t n m

2016 đ n n m 2025; c) Giai đo n t n m 2026 đ n n m 2050

9 Các gi i pháp v c ch , chính sách ch y u phát tri n đô th :

a) Gi i pháp v t ch c th c hi n:

- i m i c ch , chính sách phát tri n đô th trong các l nh v c qu n lỦ nhà n c,

qu n lý quy ho ch, qu n lỦ nhà, đ t; qu n lỦ đ u t xây d ng, qu n lý khai thác s

d ng công trình đô th , t o ra s thay đ i c b n đ i v i h th ng đô th c n c

- Nâng cao vai trò ch c n ng và quy n h n c a các B , ngành và đ a ph ng trong t ch c, th c hi n, qu n lý phát tri n đô th T ng c ng phân c p qu n lỦ đô

th ; nâng cao quy n h n, trách nhi m c a chính quy n đô th các c p

b) Gi i pháp v huy đ ng v n đ u t :

- Hình thành h th ng qu đ u t phát tri n h t ng đô th , m r ng ngu n thu và

ph ng th c thu t i các đô th ; xây d ng c ch phát tri n h t ng đô th b ng nhi u ngu n v n, theo h ng khuy n khích s tham gia c a các khu v c ngoài nhà n c;

- i m i công tác qu n lỦ đ t đai và phát tri n th tr ng b t đ ng s n; ti p t c hoàn chnh và đ i m i chính sách v nhà và đ t đô th đ n đ nh đ i s ng và t o ngu n l c phát tri n đô th

c) Gi i pháp v khoa h c công ngh - môi tr ng:

y m nh vi c ng d ng các ti n b khoa h c và công ngh vào m c đích c i t o, xây d ng và hi n đ i hóa đô th ; xây d ng chính quy n đô th đi n t

d) Gi i pháp v đào t o ngu n nhân l c:

Xây d ng và t ch c th c hi n ch ng trình đào t o, nâng cao n ng l c v qu n

lý và phát tri n đô th đ i v i lãnh đ o đô th các c p trình Th t ng Chính ph quy t đ nh

Nh v y có th th y r ng giai đo n này i u ch nh đ nh h ng QHTT PT h

th ng TVN đã nh n m nh đ n v n đ “ i m i c ch , chính sách phát tri n đô th trong các l nh v c qu n lỦ nhà n c, qu n lý quy ho ch ” là nh ng n i dung liên

quan đ n v n đ c i t o khu đô th c Vi t Nam

Hi n nay, Chính ph và các B , ngành đã ban hành m t s v n b n qu n lý nhà

n c liên quan đ n các v n đ quy ho ch và phát tri n đô th nh :

1 Các v n b n v quy ho ch đô th : Lu t Quy ho ch đô th (s 30/2009/QH12

ngày 17/06/2009); Ngh đ nh s 37/2010/N -CP ngày 07/4/2010 c a Chính ph v

l p, th m đ nh, phê duy t và qu n lý quy ho ch đô th ; Thông t s 10/2010/TT-BXD ngày 11/08/2010 c a B Xây d ng quy đ nh h s c a t ng lo i quy ho ch đô th ; Thông t s 15/2010/TT-BXD ngày 27/08/2010 c a B Xây d ng quy đ nh v c m

m c gi i và qu n lý m c gi i theo quy ho ch đô th ; Thông t s 01/2011/TT-BXD ngày 27/01/2011 c a B Xây d ng h ng d n đánh giá môi tr ng chi n l c trong

đ án quy ho ch xây d ng, quy ho ch đô th

2 Các v n b n v nhà : Lu t Nhà ban hành n m 2005; Ngh đ nh

71/2010/N -CP, ngày 23/6/2010 c a Chính ph quy đ nh chi ti t và h ng d n thi hành Lu t Nhà ; Thông t s 36/2009/TT-BXD, ngày 16/11/2009 c a B Xây d ng

h ng dân vi c bán, cho thuê, thuê mua và qu n lý s d ng nhà cho ng i có thu

nh p th p t i khu v c đô th ; Thông t s 38/2009/TT-BXD, ngày 8/12/2009 c a B Xây d ng v vi c h ng d n vi c qu n lý s d ng nhà bi t th t i khu v c đô th ; Thông t s 16/2010/TT-BXD, ngày 01/09/2010 c a B Xây d ng quy đ nh c th và

h ng d n th c hi n m t s n i dung c a Ngh đ nh s 71/2010/N -CP…

3 Các v n b n v khu đô th m i: Ngh đ nh 02/2006/N -CP c a Chính ph ban

hành ngày 05/01/2006 v Quy ch Khu đô th m i; Thông t 04/2006/TT-BXD, ngày 18/8/2006 h ng d n th c hi n Quy ch khu đô th m i ban hành theo Ngh đ nh s

02/2006/N -CP; Thông t 15/2008/TT-BXD, ngày 17/6/2008 v vi c H ng d n đánh giá, công nh n Khu đô th m i ki u m u…

4 Ch ng trình nâng c p đô th qu c gia giai đo n 2009-2020: đ c Th

t ng Chính ph phê duy t t i Quy t đ nh s 758/Q -TTg ngày 08/6/2009 v i

nh ng n i dung chính nh sau:

M c tiêu c a ch ng trình bao g m m c tiêu chi n l c và m c tiêu c th đ n

n m 2020 Tri n khai t i các đô th t lo i IV tr lên trên toàn qu c, t p trung c i t o nâng c p các khu dân c thu nh p th p và các khu v c đô th ch a đáp ng yêu c u

v h t ng k thu t, v nhà và khu v c d báo đ n n m 2020 có m t đ xây d ng cao

Ch ng trình t ng th : a) nh h ng đ n n m 2020, các đô th lo i IV tr lên trên toàn qu c đ c nâng c p theo th t u tiên, t p trung vào các tiêu chí l a ch n; b)

N i dung các h p ph n nâng c p đô th

K ho ch đ u t : a) T ng nhu c u v n; b) K ho ch th c hi n Ngu n v n: 1 V n

ngân sách; 2 Ngu n v n h tr phát tri n chính th c ODA; 3 Các ngu n v n huy

đ ng trong n c

T ch c th c hi n: 1 Ban Ch đ o Ch ng trình do B Xây d ng ch trì, thành viên đ i di n các c quan liên quan; 2 B Xây d ng; 3 B K ho ch đ u t ; 4 B Tài chính; 5 Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam; 6 y ban nhân dân các t nh, thành

ph tr c thu c Trung ng

5 Các v n b n v khu đô th c : hi n nay Chính ph ch a ban hành v n b n

quy đ nh riêng v các khu đô th c , trong khi đây l i là m t l nh v c liên quan đ n

h u h t các đô th hi n h u trên c n c và đang ngày càng b c l nhi u v n đ b t

c p, nh v n đ c i t o các chung c cao t ng, gia t ng m t đ dân c , ùn t c giao thông đô th , thi u đ ng b v h t ng k thu t, v h t ng xã h i B Xây d ng đang đ xu t s a đ i Ngh đ nh 02/2006/N -CP theo h ng l ng ghép các chính sách c v khu đô th m i và khu đô th c

Vì th trong nh ng v n b n pháp quy trong th i gian t i, k c Lu t ô th đang

đ c so n th o, v n đ c i t o khu đô th c c n đ c xem là m t n i dung quan

tr ng trong giai đo n 2011-2015 và lâu dài 2016-2020