MỘT số GIẢI PHÁP GIÚP học SINH lớp 6, 7 học có HIỆU QUẢ PHÂN môn THƯỜNG THỨC mĩ THUẬT

Để đáp ứng nhu cầu học tập và trình độ học vấn, nâng cao trình độ văn hóa thẩm mĩ của học sinh, trong chương trình giảng dạy môn Mĩ thuật ở THCS đã có các phân môn: vẽ tranh, vẽ theo mẫu

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 6, 7 HỌC

CÓ HIỆU QUẢ PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MĨ

THUẬT

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Mĩ thuật là nghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người Ngay từ buối bình minh của nhân loại, khi con người phát hiện ra cái đẹp của thiên nhiên và sự nhận thức thế giới thực được mở rộng thì con người đã biết ngưỡng mộ và đưa cài đẹp vào phục vụ cuộc sống với ý thức

tự giác Cũng từ đó mĩ thuật đã gắn bó khắng khít với lịch sử phát triển của con người và ngày càng đạt tới mức độ nghệ thuật cao

Ngày nay, theo đà phát triển kinh tế mạnh mẽ, thì nhu cầu của xã hội chúng

ta về văn hóa-nghệ thuật càng trở nên bức thiết Để đáp ứng nhu cầu học tập và trình độ học vấn, nâng cao trình độ văn hóa thẩm mĩ của học sinh, trong chương trình giảng dạy môn Mĩ thuật ở THCS đã có các phân môn: vẽ tranh,

vẽ theo mẫu, vẽ trang trí nhằm đào tạo các em có một kỹ năng nhất định về mĩ thuật và trong đó không thể thiếu phân môn “thường thức Mĩ thuật” Đây là phân môn rất quan trọng, vì học sinh không chỉ học kỹ năng vẽ, sự sáng tạo,

khả năng cảm thụ thẩm mĩ mà còn phải biết về lịch sử mĩ thuật của đất nước và thế giới, mĩ thuật xa xưa đến mĩ thuật ngày nay

Nhưng phân môn thường thức Mĩ thuật vẫn còn một số hạn chế riêng khiến học sinh nhà chán khi đến tiết, không hứng thú với nội dung bài học làm cho hiệu quả học tập không cao

1 HẠN CHẾ

a Về phía giáo viên

Thiếu kinh nghiệm dạy loại bài học này, khai thác nội dung chưa toát lên đặc điểm và vẻ đẹp của các công trình, tác phẩm mĩ thuật, thường phân tích các yếu tố kĩ thuật nhiều hơn yếu tố thẩm mĩ, đó là vẻ đẹp của bố cục, hình tượng

và màu sắc

Sử dụng các phương pháp dạy học chưa mang đến hiệu quả cao trong việc giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh Chưa thật sự nhiệt tình trong quá trình soạn và giảng dạy cho học sinh, giáo viên còn coi nhẹ phân môn này

vì đa số các tiết học, bài học trên lớp là các phân môn vẽ tranh, trang trí và vẽ theo mẫu, do đó giáo viên còn quan niệm dạy cho có, cho xong phần lý thuyết

có trong sách giáo khoa Ngoài ra việc dẫn đến tình trang này còn do quá trình tìm tòi thêm kiên thức và tranh ảnh để truyền đạt thêm cho học sinh còn mất nhiều thời gian tìm kiếm và chọn lọc, vì vậy giáo viên trở nên ngán ngẫm với phân môn này và từ đó khiến cho học sinh cảm thấy nhàm chán, thờ ơ mỗi khi

đến tiết học, chỉ học thuộc lòng để trả bài chứ không hề hiểu hay yêu thích phân môn này

Ngay cả giáo viên cũng chưa hề được thưởng thức các bức tranh, công trình kiến trúc hay trực tiếp chứng kiến các sự kiện văn hóa ở các thời kì xa xưa, mà chỉ được xem tranh ảnh và có quá trình nghiên cứu lâu hơn học sinh Do đó chưa thể nói rằng chính mình đã hiểu biết một cách đầy đủ về nghệ thuật Việt Nam và thế giới

Thiếu đồ dùng dạy học, tài liệu liên quan đến bài dạy cũng là một trong những hạn chế với giáo viên Vì đồ dùng dạy học rất quan trọng trong môn Mĩ thuật và đặc biệt là ở phân môn này, nếu thiếu đồ dùng dạy học thì học sinh không thể lĩnh hội đầy đủ kiến thức ngôn ngữ mĩ thuật

b Về phía học sinh

Học sinh thường có thói quen học thuộc sách giáo khoa vì phân môn này khá khô khan và khó học khó hiểu

Học sinh chưa chú ý nhận xét, phân tích, so sánh để thấy giá trị nghệ thuật

và ý nghĩa của các tác phẩm đối với nền văn hóa của đất nước hay nhận loại

2 MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI

Dạy – học thường thức mĩ thuật tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với các giá trị văn hóa và hiểu hơn và thực tế xung quanh Thông qua tìm hiểu, phân

kiện cho học sinh cảm nhận vẻ đẹp và có ý thức trân trọng, bảo vệ giữ gìn nền văn hóa của dân tộc và nhân loại

Qua những hạn chế trên tôi đã chọn đề tài “MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 6, 7 HỌC CÓ HIỆU QUẢ PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MĨ THUẬT” để đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học

tập của học sinh lớp 6,7 về phân môn thường thức mĩ thuật trong môn học Mĩ thuật

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

a Đối tượng: Tôi chỉ nghiên cứu đối tượng lớp 6, 7

b Thời gian nghiên cứu: Học kì 2 – năm 2014

c Thời gian áp dụng: Học kì 2 – năm 2014

II/ THỰC TIỄN CHỌN ĐỀ TÀI

1 Ưu điểm

Phương pháp dạy học phân môn thường thức mĩ thuật hiện nay luôn bám sát vào nội dung kiến thức của sách giáo khoa Tuy ngắn gọn nhưng rất đầy đủ các kiến thức cơ bản mà học sinh cần phải nắm

Giáo viên và học sinh thực hiện đúng các yêu cầu cơ bản của dạy và học phân môn này Giáo viên dạy vừa đủ - học sinh học vừa kịp Vừa đủ ở đây là vừa đủ nội dung mà nhà trường và chuyên ngành yêu cầu trong sách giáo khoa

Vừa kịp là học sinh học đúng tiến độ và đầy dủ các bài có trong sách giáo khoa

2 Hạn chế

- Phạm vi thực hiện

+ Trường THCS Nguyễn Du

+ Lớp 67 , lớp 74

- Qua những hạn chế đã nêu trên (phần I) và kết quả thực tế thì ta có được bảng xếp loại học lực phân môn thường thức mĩ thuật như sau:

số

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ

lệ

- Sau khi học xong bài thường thường thức mĩ thuật tôi hỏi học sinh:

“Các em thấy phân môn thường thức mĩ thuật có thú vị không? Và các em

có thích học phân môn này không?”

Thì đa số học sinh trả lời không thích và nói rằng học thường thức mĩ thuật chán, không thú vị Chỉ có khoảng 15% học sinh trả lời khá thích phân môn này nhưng 15% đó lại nằm trong nhóm không thích vẽ nên thà học phân môn này chứ không học vẽ

- KẾT LUẬN: Số lượng học sinh học khá giỏi ít, chiếm tỉ lệ thấp và đa số

học sinh không thích phân môn này Từ đó ta có thể thấy quá trình dạy – học môn Mĩ thuật nói chung và phân môn thường thức mĩ thuật nói riêng chưa đạt hiệu quả cao

III/ HƯỚNG GIẢI QUYẾT

Việc đổi mới phương pháp dạy học ở phân môn thường thức mĩ thuật là

vô cùng cần thiết nhằm tạo ra các giờ học bổ ích và mang đến sự hứng thú cho học sinh thì việc dạy – học phân môn thường thức mĩ thuật nói riêng và môn Mĩ thuật nói chung mới có hiệu quả

Sau khi đi kiến tập ở trường THCS Nguyễn Du học kì 2 năm học 2014, tuy chỉ thực tập trong vòng gần 6 tuần nhưng tôi đã dạy 3 lần phân môn thường thức mĩ thuật Tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm và hướng giải quyết như sau:

1 Giáo viên cần tìm hiểu thêm về các câu chuyện xoay quanh bài học.

Vì đối tượng học sinh là lớp 6, 7 nói riêng và THCS nói chung thì đây là lứa tuổi đang phát triển, tâm sinh lý khá phức tạp nhưng vẫn còn có tính trẻ con

Do đó việc kể chuyện và xem tranh ảnh hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi này, khiến cho chúng yêu thích và hứng thú hơn với bài học

Những nội dung kiến thức có trong SGK hầu như chỉ tóm tắt những ý chính

cơ bản của tác giả, tác phẩm, công trình kiến trúc hay văn hóa mĩ thuật của các giai đoạn lịch sử của Việt Nam và thế giới chứ không nói sâu về các câu chuyện xoay quanh chúng Vì vậy giáo viên cần tìm hiểu thêm về các câu chuyện, sau đó kể lại cho học sinh theo các phương pháp khác nhau Chẳng hạn như ta có thể tạo một câu chuyện bằng hình ảnh sinh động, dễ thương nhưng đầy đủ cốt truyện Vì hình ảnh thu hút sự chú ý, sinh động, hấp dẫn hơn

từ đó học sinh sẽ bớt căng thẳng khi học, nhớ bài hơn và sẽ thích học phân môn này hơn

Tuy nhiên, không phải tìm hiểu các câu chuyện mà mãi mê kể chuyện không truyền đạt đầy đủ nội dung kiến tức cơ bản của bài học Chúng ta phải biết kết hợp nội dung cơ bản mà học sinh bắt buộc phải nhớ lồng vào trong câu chuyện chúng ta kể Như vậy, học sinh vừa nhớ bài vừa biết thêm những điều xoay quanh bài học đó

Ví dụ:

Bài 29- Một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu của mĩ thuật Ý thời kì phục hưng (Lớp 7)

Họa sĩ Lê-ô-na đơ-vanh-xi tên khai sinh là Leonardo di ser Piero da

Vinci có nghĩa là "Leonardo, con của Ser Piero, đến từ Vinci" Vinci là thành

phố mà ông sinh sống

Họa sĩ Michelangelo vừa là bạn vừa là đối thủ với Leonardo di ser Piero da Vinci Sau đó giáo viên nói lý do vì sao vừa là bạn vừa là thù

Bài 2: Sơ lược lịch sử Việt Nam thời kì cổ đại (lớp 6)

Cần tìm hiểu thêm về 6 phần cuộc sống người nguyên thủy

2 Sử dụng tốt đồ dùng dạy học và áp dụng các phương tiện điện

tử, ứng dụng tin học vào quá trình giảng dạy.

Đối với Mĩ thuật thì tranh ảnh minh họa là vô cùng cần thiết vì hình ảnh chính là ngôn ngữ của mĩ thuật, là trực quan sinh động cụ thể Do đó ta phải khai thác triệt để lợi ích của đồ dùng dạy học

Ở các trường THCS hiện nay, số lượng tranh ảnh minh họa rất ít, cũ và thường chỉ là hình ảnh phóng to trong SGK, chứ không có tranh ảnh khác Giáo viên phải tự tìm hiểu và tự in ấn các tranh ảnh ngoài SGK để làm phong phú hơn cho bài dạy và nâng cao thêm trình độ hiểu biết của bản thân Từ đó việc dạy – học mới có hiệu quả cao

Ví dụ: Chương trình Mĩ thuật 6:

Bài 19 và bài 24:

Sưu tầm tài liệu tranh dân gian Việt Nam của Lê Thanh Đức, sưu tầm thêm một số tranh dân gian quyen thuộc ngoài phạm vi bài giảng: Vịt và hoa sen, vinh hoa, phú quý, bán đồ, canh nông,…

VỊT VÀ HOA SEN VINH HOA

PHÚ QUÝ CANH NÔNG

Ngoài ra giáo viên cần tìm thêm thông tin và hình ảnh ở các tập chí, báo, từ

đó tập hợp thành quyển, bộ theo trình tự cho từng tiết dạy và từng thời kì Giáo viên có thể in ấn để lưu trữ phòng trường hợp mất và việc đóng thành tập, quyển còn giúp giáo viên hệ thống lại kiến thức và sử dụng được nhiều năm

Ví dụ: Mĩ thuật Việt Nam có thể chia thành mĩ thuật hiện đại và cổ đại như sau:

- Mĩ thuật nguyên thủy

- Mĩ thuật thời Lý

- Mĩ thuật thời Trần

- Mĩ thuật thời Lê

Ngày nay, bài giảng điện tử không còn quá xa lạ đối với hầu hết các giáo viên và học sinh Vì vậy ta hãy áp dụng vào quá trình giảng dạy của chúng ta ít nhất là ở phân môn thường thức mĩ thuật sẽ làm sinh động hơn cho bài học, ngoài ra còn tiết kiệm đáng kể chi phí in ấn tranh ảnh tác giả, tác phẩm, công trình kiến trúc Việc sử dụng bài giảng điện tử còn giúp cho học sinh dễ nhìn,

dễ quan sát theo dõi vì to, rõ hơn, bài giảng điện tử có những hiệu ứng đẹp, sinh động, giúp học sinh hứng thú học Việc trình chiếu tranh ảnh không còn là trở ngại vì ta có thể chèn vô số các hình ảnh mà không sợ phải tiêu hao quá nhiều chi phí

Không những hình ảnh, ta còn có thể chèn thêm cả các video, băng hình nói

về quá trình hình thành của các giai đoan lịch sử hay các công trình kiến trúc, tác giả tiêu biểu Việc áp dụng video còn giúp cho bài học không nhàm chán

mà còn giúp học sinh biết rõ thêm về bài học của mình

3 Sử dụng đa dạng các phương pháp dạy học.

a phương pháp dạy học:

Môn Mĩ thuật là môn tích hợp của nhiều môn khác nhau: văn học, lịch sử,

khoa học tự nhiên, xã hội,… Vì vậy ta cần áp dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong cùng một bài giảng dạy:

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp vấn đáp.

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp tích hợp

- Phương pháp làm việc theo nhóm

- Phương pháp kiểm tra – đánh giá

Ví dụ: Mĩ thuật 6 bài 19: tìm hiểu tranh dân gian Việt Nam mà chủ yếu là tranh Đông Hồ và Hàng Trống

Ta áp dụng:

- Phương pháp trực quan: cho học sinh xem tranh ảnh về 2 dòng tranh Đông Hồ và Hàng Trống

- Phương pháp gợi mở: cho học sinh xem quá trình làm tranh và giáo viên giới thiệu thêm về cách làm

- Phương pháp vấn đáp: hỏi học sinh những câu hỏi mà các em có khả năng trả lời được trong phạm vi bài học

- Phương pháp phân tích: giáo viên bắt đầu phân tích về bố cục, nội dung, màu sắc và y nghĩa của một số tranh của 2 dòng tranh Đông Hồ và Hàng trống

- Phương pháp tích hợp: Giáo viên tích hợp với môn văn thông qua ý nghĩa và các dòng chữ có trên tranh Tích hợp với môn lịch sử về thời gian và quá khứ của 2 dòng tranh đó

- Phương pháp làm việc nhóm: Giáo viên yêu cầu học sinh chia làm các nhóm và trả lời các câu hỏi có liên quan đến bài học, sau đó giáo viên sẽ tóm gọn lại nội dung bài học

- Phương pháp kiểm tra- đánh giá: Giáo viên có thể kiểm tra học sinh bằng các câu hỏi củng cố bài học

b Chia bố cục của bài thành các thành phần nhỏ có sự logic về nội dụng mở rộng:

Phương pháp này áp dụng cho các bài có nội dung dài và rộng Giáo viên có thể sắp đặt lại bố cục bài dạy cho phù hợp với phương pháp đang áp dụng và nội dung bài dạy nhằm đạt hiệu quả cao hơn

Ví dụ: Mĩ thuật 6 bài 19 và bài 24 có nội dung liền mạch với nhau về dòng tranh dân gian Việt Nam Vậy giáo viên có thể sắp xếp như sau:

Ôn lại một cách tổng thể về dòng tranh Đông Hồ rồi giới thiệu các tác phẩm của dòng tranh này Tranh Hàng trống và các tác phẩm cũng làm tương tự Như vậy sắp xếp lại bố cục của bài dạy và chia nhỏ từng mục phù hợp với phương pháp soạn giảng của giáo viên Nội dung từng phần có sự logic và học sinh dễ hiều và nắm bài kĩ hơn

c Sử dụng phương pháp trắc nghiệm:

Giáo viên đặt câu hỏi có các đáp án khác nhau, sau đó học sinh chọn đáp án

những câu hỏi trong SGK, sau đó đi đến câu hỏi có liên quan đến tranh ảnh, hay nội dung khác ngoài SGK nhưng vẫn có tranh ảnh để học sinh quan sát và phân tích chọn đáp án đúng nhất từ đó học sinh sẽ tự mình hệ thống lại được những nội dung đã học và nhớ lâu hơn

4 Phải tìm hiểu các thông tin mới cập nhật có liên quan đến mĩ thuật:

Ngoài việc truyền đạt các kiến thức cũ thì giáo viên còn phải thường xuyên theo dõi các tin tức mới có liên quan đến nội dung bài học hay đơn giản chỉ liên quan đến một vấn đề nhỏ trong bài

Ví dụ: Hiện nay trên mạng truyền thông đang lan truyền thông tin đã tìm thấy

mộ của nàng mô-na-li-sa, người giáo viên phải xác minh vấn đề đó và truyền đạt chính xác đến học sinh Vì công nghệ thông tin hiện nay đối với học sinh lớp 6, 7 không còn là điều xa lạ, lỡ như học sinh đọc được rồi hỏi ngược lại giáo viên nhưng giáo viên không biết hay trả lời không chính xác thì càng nguy hiểm

5 Phát huy ưu điểm của phương pháp dạy học hiện nay:

Tuy phương pháp và thực trạng dạy học hiện nay còn có những hạn chế nhưng bên cạnh đó phương pháp dạy học cũ vẫn có những ưu điểm cần học hỏi

và phát huy

Trong quá trình giảng dạy, dù có sử dụng phương pháp nào hay chèn thêm các kiến thức ngoài lề nào thì điều đầu tiên là phải xác định đúng mục tiêu và yêu cầu của bài học một cách sáng tạo Bám sát vào nội dung chương trình phân phối và đảm bảo đầy đủ nội dung kiến thức của bài học Không đi quá xa nội dung bài học hay quá xa khả năng hiểu biết của học sinh

IV/ KẾT QUẢ THU ĐƯỢC

Qua việc áp dụng các phương pháp trên tôi đã thu được những kết quả như sau:

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

thích khá thích không thích

ban đầu thay đổi phương pháp

Từ đó cho ta thấy số lượng học sinh thích và khá thích phân môn này đã tăng đáng kể như vậy hiệu quả học tập sẽ tăng theo

số

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ

lệ

V/ KẾT LUẬN

Việc thay đổi phương pháp dạy và học ở trường THCS hiện nay đang là vấn

đề cấp bách và cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh và khả năng dạy học của giáo viên Đáp ứng nhu cầu của con người mới, xã hội mới đất nước trên dường hội nhập quốc tế thì ngoài việc nâng cao các kiến thức xã

hội thì con người còn phải nâng cao cả về văn hóa lẫn thẩm mĩ, tinh thần Nhằm vươn ra xa hơn và du nhập nhiều hơn vào các nền văn hóa khác

Muốn như thế ta phải đạo tạo thế hệ trẻ của đất nước ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường một khả năng hiểu biết văn hóa sâu rộng, một con mắt thẩm mĩ

để khi các nền văn hóa du nhập vào nước ta hay nền văn hóa của ta được cả thế giới biết đến vẫn giữ được truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc

Nhưng muốn học sinh hiểu biết rộng thì phải bắt đầu từ người hướng dẫn, người giáo viên trực tiếp truyền đạt kiến thức Vì vậy, giáo viên phải tự tìm hiểu để nâng cao tay nghề và mở rộng kiên thức của chính bản thân mình Tôi mong sáng kiến kinh nghiệm của tôi sẽ được áp dụng vào thời gian sớm nhất và ở tất cả các trường THCS

PHỤ LỤC

 CÁC CHỮ VIẾT TẮT:

- SGK : Sách giáo khoa

- THCS: trung học cơ sở

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI……… 1