skkn lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy lớp 4, 5

Nghị quyết số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2014 của bộ chính trị về tăng cường côngtác bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nhiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước và Bộ trưởng bộ

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU

II PHẦN NỘI DUNG

d, Các nguyên nhân, các yếu tố tác động 6

e, Phân tích đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra 6

b Nội dung, điều kiện và cách thực hiện biện pháp, giải pháp 7 b.1 Lồng ghép GDBT thông qua các bài học cụ thể 7 b.2 Lồng ghép GDBT thông qua tiết sinh hoạt tập thể 11 b 3 Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc 14

c Điều kiện để thực hiện các biện pháp, giải pháp 15

d Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp 15

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến giáo dục Người thườngxuyên theo dõi và có những lời chỉ dạy quý giá cho những người làm công tácgiáo dục Người đã từng nói “ Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi íchtrăm năm thì phải trồng người ” đã trở thành khẩu hiệu của tất cả các trường Đócũng chính là nguồn động lực tinh thần to lớn để các thầy giáo, cô giáo nỗ lựclàm tốt nhiệm vụ vẻ vang của mình Và Người cũng khẳng định “ Trường họccủa chúng ta là trường học của chế độ dân chủ, nhân dân nhằm mục đích đào tạonhững công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai của đất nước” Đúngvậy không có giáo dục sẽ không có thể có những người chủ tương lai của nướcnhà Dù ở thời đại nào, đất nước nào, dân tộc nào muốn phát triển về mọi mặt thìtrước hết phải có giáo dục, không có giáo dục đất nước sẽ không phất triểnđược Nền giáo dục là thước đo đánh giá sự phát triển phồn thịnh của mỗi quốcgia, mỗi dân tộc đồng thời nó cũng đảm bảo cho sự phát triển về kinh tế, chínhtrị xã hội của quốc gia đó và dân tộc đó, trong đó có giáo dục bảo vệ môi trườngcũng như việc nâng cao ý thức giữ gìn bảo vệ môi trường của mỗi người dân

Bảo vệ môi trường là một trong nhiều mối quan tâm mang tính toàn cầu.Ở nước ta bảo vệ môi trường đang là vấn đề được quan tâm sâu sắc Nghị quyết

số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2014 của bộ chính trị về tăng cường côngtác bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nhiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước và Bộ trưởng bộ Giáo dục và đào tạo đã ra chỉ thị về việc tăng cường giáodục bảo vệ môi trường, xác định nhiệm vụ trọng tâm từ năm 2010 là giáo dụcmôi trường cho bậc tiểu học bằng nhiều hình thức phù hợp để xây dựng mô hìnhnhà trường xanh-sạch - đẹp

Vậy môi trường là gì? Từ trước đến nay có nhiều định nghĩa khác nhau vềmôi trường nhưng hiện nay người ta đã thống nhất với nhau rằng “ Môi trường

là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo, lý học, hoá học, sinh học cùng tồn tạitrong một không gian bao quanh con người Các yếu tố đó quan hệ mật thiếttương tác lẫn nhau và tác động lên các cá thể sinh vật hay con người cùng tồntại và phát triển Tổng hoá của các chiều hướng phát triển của từng nhân tố này

quyết định chiều hướng phát triển của các cá thể sinh vật của hệ sinh thái và của

xã hội loài người” Đất nước ta đang trong thời kỳ phát triển nền kinh tế, hànghoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhànước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa làm cho đời sống nhân dân ngày càngđược nâng cao, nhưng bên cạnh đó có nhiều người do ý thức kém chỉ chú trọng

sự phát triển kinh tế, nên đã góp phần làm suy giảm chất lượng môi trường quágiới hạn cho phép, đi ngược lại mục đích sử dụng ảnh hưởng đến sức khoẻ củacon người và sinh vật Những tác động của thị trường cũng len lỏi vào trườnghọc, trong học sinh khiến cho đội ngũ giáo viên và các bậc cha mẹ phải hết sứcquan tâm, lo lắng như hiện tượng học sinh chơi bom thối, chưa có ý thức giữ gìn

vệ sinh chung, ăn kẹo sinh gôm trong lớp, vứt xả rác bừa bãi, không có ý thứctrong bảo vệ cây xanh, bảo vệ bàn ghế và cơ sở vật chất của nhà trường Đócũng chính là những trăn trở của người làm giáo dục Phải làm thế nào? Có biệnpháp gì để giáo dục cho thế hệ trẻ trở thành những người có tài đồng thời và cóđức? Chính vì thế đòi hỏi ngành giáo dục không những truyền thụ tri thức chohọc sinh mà phải còn chú trọng đến việc giáo dục cho thế hệ trẻ trở thành ngườihiểu biết, có lòng nhân ái và là những người có ích cho xã hội

Trong thực tế hiện nay khi giáo dục về môi trường có nhiều thuận lợi hơn

đó là qua thông tin đại chúng, qua tranh ảnh, một số hoạt động ở ngoài thực tếtác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của con người nên học sinh mộtphần nào cũng am hiểu hơn Nhưng bên cạnh đó sự nhận thức về môi trường củamột số học sinh còn yếu kém một phần do ý thức của các em, một phần trongcác năm vừa qua chưa có sự chỉ đạo thống nhất đưa giáo dục môi trường vào cácbậc học, và chưa có môn học riêng về môi trường, có chỉ là sự cập nhật, lồngghép vào trong các môn như tiếng Việt, Khoa học, Địa lý Nên mức độ tiếp thucủa học sinh còn hạn chế

Vì vậy trong giảng dạy ngoài việc truyền thụ kiến thức cơ bản, đồng thờiphải lồng ghép việc giáo dục cho học sinh có ý thức bảo vệ môi trường trongsạch, lành mạnh không những đem lại lợi ích cho hôm nay mà cho cả mai sau.Học sinh là những chủ nhân trương lai của đất nước, chúng ta phải làm sao cho

thế hệ học sinh có ý thức và góp sức mình vào công cuộc bảo vệ môi trường.Trong các năm học qua, để giáo dục học sinh có ý thức tốt trong việc bảo vệ môitrường tôi luôn lồng ghép vấn đề môi trường vào trong bài dạy và tôi nhận thấy

đã được một số hiệu quả nhất định và tôi tiếp tục áp dụng phương pháp này vàotrong năm học 2011 - 2012 và trong những năm tiếp theo với hy vọng góp phầnnâng cao được ý thức cho học sinh để bảo vệ môi trường theo định hướng pháttriển một tương lai bền vững của đất nước, đó cũng chính là lý do mà tôi chọn

đề tài Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5.

2 Mục tiêu nhiệm vụ của đề tài

Đối với các môn Tiếng việt, Khoa học, Địa lí Trong trường tiểu học tôiluôn lồng ghép những kiến thức cơ bản về môi trường như: vai trò của môitrường, các khái niệm về môi trường, sự ô nhiễm của môi trường nói chung và

sự ô nhiễm của môi trường nước, môi trường không khí, môi trường đất, sinhvật nói riêng và các nguyên nhân dẫn đến sự ô nhiễm đó Cho nên trong quátrình giảng dạy tôi luôn vận dụng các phương pháp hữu hiệu để giúp các em vừatiếp thu tri thức vừa hiểu biết những vấn đề về môi trường của quê hương đấtnước, có như vậy thì các em mới tham gia tích cực vào các hoạt động, sử dụnghợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình, cótinh thần sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ quê hương đất nước và trở thànhngười công dân có ích cho xã hội sau này

3 Đối tượng nghiên cứu

Tôi chọn đối tượng nghiên cứu là học sinh khối lớp 4-5 thông qua giảng

dạy môn Tiếng việt, Khoa học, Địa lí để giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ

môi trường Bở vì đây là lứa tuổi thiếu niên các em chăm học, vâng lời thầy côgiáo nên cần giáo dục cho các em ý thức ngay từ khi các em hiểu về môi trường,những việc làm cụ thể về môi trường Từ đó các em có ý thức cao hơn trong mỗihành vi, việc làm của mình đối với môi trường

4 Phạm vi nghiên cứu

Học sinh lớp khối lớp 4- 5 trường Tiểu học Trần Phú từ năm 2012 – 2013

5 Phương pháp nghiên cứu

- Kinh nghiệm giáo dục của bản thân trong quá trình giảng dạy

- Trao đổi với các bộ phận môi trường

- Nghiên cứu tài liệu liên quan

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

Trong chương trình Tiểu học mới, vấn đề giáo dục môi trường đã được đềcập đến, có môn đã dành hẳn một chương nói về môi trường như môn Khoa học

(SGK trang 127) hoặc có bài đề cập đến môi trường như: Mở rộng vốn từ Bảo

vệ môi trường (Luyện từ và câu SGK trang 115), Luật bảo vệ môi trường

(Chính tả SGK trang 103)

Một số bài có một phần nội dung liên quan đến môi trường nhưng SGKchưa yêu cầu đi sâu khai thác Ví dụ chương “Vật chất và năng lượng” (Khoahọc) hay “Sông ngòi”, “Vùng biển nước ta” (Địa lý)

Tuy nhiên kiến thức về môi trường vẫn còn mờ nhạt, giáo dục môi trườngchưa được tách ra như một môn học, một số kiến thức chưa thật sự gần gũi vớiđời sống xung quanh của các em như khu bảo tồn thiên nhiên SGK/ 115, khu

bảo tồn đa dạng sinh học SGK/ 126 do đó việc tiếp thu của học sinh còn nhiềukhó khăn

Gần đây nhất, đầu năm học 2008-2009 Sở Giáo dục Đắk Lắk, PhòngGiáo dục và Đào tạo Krông Ana đã triển khai lồng ghép giáo dục môi trườngvào môn Tiếng Việt, môn Khoa học, Địa lí đã được giáo viên tiếp thu và ứngdụng rộng rãi trong toàn ngành Điều đó chứng tỏ rằng môi trường và giáo dụcmôi trường là vấn đề nóng mang tính sống còn của xã hội

2 Thực trạng

a) Thuận lợi, khó khăn

* Thuận lợi:

- Về phía giáo viên

Đạt trình độ trên chuẩn, đều được tham gia tập huấn lồng ghép giáo dụcmôi trường trong từng khối, lớp, theo từng bài cụ thể Được cấp phát tài liệu tậntay để lồng ghép khi soạn bài…Có tay nghề vững vàng, có năng lực sư phạm, cóđầy đủ sách giáo khoa, sách hướng dẫn

Phần lồng ghép giáo dục môi trường chỉ thực hiện ở một số bài qua từngphân môn như: tiếng Việt, Khoa học, Địa lí… Nội dung lồng ghép thể hiện ở 3mức độ: toàn phần, bộ phận và liên hệ

- Ý thức bảo vệ môi trường của một số học sinh chưa cao

- Một số phụ huynh chưa quan tâm đến con em của mình, các em thường

ăn sáng trước cổng trường nên việc xả rác chưa đúng quy định còn nhiều

- Việc thu gom rác thải của nhiều hộ gia đình xung quanh khu vực trườngchưa tốt

b) Thành công và hạn chế

* Thành công:

Bản thân tôi đã xác định đúng mục tiêu của bài học đồng thời đã lồngghép giáo dục môi trường vào từng bài cụ thể và đạt được kết quả cao trong việc dạy và học Kết quả cho thấy học sinh trường tôi đã tự giác vệ sinh lớp học,bỏ rác, tiểu tiện đúng nơi quy định

Bên cạnh sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự ủng hộ của các bậc phụ huynh Và đặc biệt là những tiến bộ hàng ngày của học sinh, các em đã

có sự tiến bộ rõ rệt về bảo vệ môi trường trong lớp học, trong nhà trường Sự tiến bộ và chăm ngoan của các em đã làm tôi thêm vui, thêm phấn chấn và tự tinvào thành công của mình.

* Hạn chế:

- Công tác giáo dục môi trường đối với một số giáo viên thực hiện chưa

thường xuyên, còn đối phó chỉ dừng lại ở các tiết thao giảng, dự giờ

- Giáo viên tuân thủ cung cấp những kiến thức mà sách giáo khoa và sáchgiáo viên đặt ra, chưa mạnh dạn khai thác những vấn đề có liên quan đến môitrường vì sợ lệch mục tiêu bài dạy, chưa giúp các em nêu được những việc làmthực tế của trường của lớp để các em tự giác trong việc bảo vệ môi trường

Ví dụ: Bài “ Sông ngòi” SGK/ 74, giáo viên không dám khai thác sự cầnthiết phải bảo vệ và khai thác một cách hợp lý vì phần mục tiêu SGV không yêucầu

- Giáo viên còn chú trọng dạy kiến thức, còn xem nặng việc học kiến thức

cơ bản của chương trình hơn là những vấn đề môi trường

- Việc lồng ghép giáo dục môi trường đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu,suy nghĩ nên phần lớn giáo viên ngại khó vì không có thời gian

- Một số học sinh vẫn xả rác không đúng nơi quy định, chưa tích cựctrong lao động dọn vệ sinh trường, lớp

- Ngoài việc tích hợp lồng ghép vào các tiết chính khoá, nhiều giáo viên

đã chú trọng đưa nội dung giáo dục môi trường vào các tiết sinh hoạt ngoại khoá

nhằm đưa các em gần gũi với thực tế, thực hành cho các em thói quen bảo vệ môi trường ở nhà cũng như ở trường.

* Mặt yếu:

- Công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức rất hạn chế trên địa bàn toàn

xã vì nhà dân ở theo cụm rãi rác không tập trung

- Việc bố trí cho học sinh tham gia vệ sinh nơi công cộng còn quá ít

- Chưa có điều kiện tổ chức cho học sinh tham quan những nơi có tácđộng xấu như khí thải của nhà máy, nước thải của các khu công nghiệp, bãi ráclớn của

khu đông dân cư ảnh hưởng đến môi trường sống xung quanh

d) Nguyên nhân

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở lớp 4, 5, bản thân tôi được gần gũitiếp xúc trao đổi với học sinh, với phụ huynh học sinh, với đồng nghiệp trongtrường để đi đến kết luận Tình trạng học sinh lớp 4, 5 chưa quan tâm đên việcbảo vệ môi trường là do những nguyên nhân chủ yếu sau:

+ Do phần lớn là các em ở vùng nông thôn

+ Do các em chưa có động cơ, thái độ đúng đắn trong việc học bảo vệmôi trường

+ Do các em chưa nắm vững được cách bảo vệ môi trường là những côngviệc gì

+ Do các em chưa hiểu thế nào là bảo vệ môi trường?

+ Nhiều em còn có hoàn cảnh khó khăn, các em ít có điều kiện để tìmhiểu về môi trường

e) Phân tích và đánh giá các vấn đề thực trạng đã nghiên cứu

Hiện nay, hiện tượng ô nhiễm môi trường đã lan tràn ở khắp mọi nơi từđất, nước, đến không khí, từ bề mặt đến các lớp sâu của đất Nguyên nhân củacủa nạn ô nhiễm là các sinh hoạt và hoạt động kinh tế của con người từ trồngtrọt, chăn nuôi, do ý thức của người dân gần trường chưa cao còn bỏ rác ở

những nơi chưa đúng quy định, ngoài ra không kể đến việc ý thức bảo vệ môitrường của một số học sinh chưa cao…Vấn đề môi trường không phải là mônhọc chính nên đa số giáo viên chú trọng nội dung của bài học và dành cho việctích hợp còn ít nên đôi khi thiếu thời gian vì vậy giáo viên bỏ qua khâu này.Tình trạng giáo viên dạy chay không nghiên cứu tìm tòi số liệu, tranh ảnh…đểminh hoạ cho bài học, chưa có sự nghiên cứu đầy đủ về phương thức thực hiện

và cũng như tài liệu giảng dạy về giáo dục môi trường, làm cho tiết học kém hấpdẫn và không mang tính thuyết phục nên giáo dục cho học sinh chưa mang lạihiệu quả cao

3 Giải pháp và biện pháp

a Mục tiêu của giải pháp và biện pháp

Mục tiêu của việc lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường trong chươngtrình lớp 4, 5 là:

+ Bảo vệ môi trường xung quanh là trách nhiệm của toàn dân

+ Trong trường học ngoài việc học kiến thức ra giáo viên còn phải dạycho học sinh biết bảo vệ môi trường, biết làm một số việc cụ thể như: quét dọn

vệ sinh trường, lớp; tiểu tiện, đổ rác đúng nơi quy định

+ Giáo dục môi trường tính chất tổng hợp, vừa vận dụng các hiểu biết vàkĩ năng về môi trường

Ngoài ra còn rèn kỹ năng sống cho học sinh khi tham gia bảo vệ môitrường từ đó hình thành nhân cách cho học sinh luôn có ý thức bảo vệ môitrường

b Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp

b.1 Lồng ghép giáo dục môi trường thông qua một số bài học cụ thể

b.1.1 Xác định tên bài và mức độ tích hợp trong từng bài:

Tuỳ theo chương trình từng khối lớp để thực hiện tích hợp lồng ghép giáodục bảo vệ môi trường Căn cứ vào tài liệu tập huấn 109 của Bộ giáo dục và đàotạo ngày 25-27/5/2008 để giáo viên thực hiện lồng ghép vào một số bài cụ thể

Môn Tên bài học Nội dung của

từng bài

Mức độ (phương thức ) tích hợp

- Chuyện một khu vườn nhỏ

- Hành trình của bầy ong (TV/117)

- Người gác rừng tí hon (TV/124)

- Môi trường rừng

- Môi trường rừng

- Môi trường rừng

- Môi trường cây xanh

- Môi trường động vật

- Môi trường rừng

- Môi trường rừng, đất

- Môi trường nước, rừng

Gián tiếp

Trực tiếp

Gián tiếp

Trực tiếpGián tiếpGián tiếpTrực tiếp

- Thuyết trình, tranh luận(TV/93)

- Luyện tập làm đơn (TV/111)

- Môi trường đất, khôngkhí, rừng

- Môi trường nước, ánh sáng, không khí, đất

- Môi trường nước, không khí

* Luật bảo vệ môi trường(Trang 103)

* Người đi săn và con nai

- Động vật hoang dã Trực tiếp

Trực tiếp

Trực tiếp

Khoa

học

- Phòng bệnh sốt rét ( bài12/16)

- Phòng bệnh sốt xuất huyết( bài 13/28)

- Phòng bệnh viêm não (bài14/30)

- Sắt, gang, thép (bài 23/48)

Môi trường xung quanh

- Môi trường tài nguyên

- Môi trường tài nguyên

- Nhôm (bài 25/52)-Gồm, gạch ngói (bài 27/56)

- Xi măng (bài 28/58)

- Cao su (bài 30/62)

- Chất dẻo (31/64)

Môi trường tài nguyên

- Môi trường không khí,đất

Địa lý

- Khí hậu (bài3/72)-Sông ngòi (bài4/74)

- Vùng biển nước ta (B5/77)

- Đất và rừng (Bài 6/79)

- Dân số nước ta (Bài 8/83)

- Nông nghiệp (bài 10/87)

- Lâm nghiệp, thuỷ sản (bài11/83)

- Công nghiệp (bài 12/91)

- Giao thông vận tải (bài14/96)

Bộ phậnToàn phần

-Chiến thắng Điện Biên Phủ

- Môi trường rừng

- Môi trường rừng

Liên hệ

Liên hệ

Giáo dục môi trường thông qua các môn học góp phần không nhỏ vàoviệc hình thành nhận thức về môi trường và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

của học sinh, nhưng những kiến thức đó sẽ không vững chắc nếu không đượccủng cố, rèn luyện thông qua các hoạt động bằng nhiều hình thức và biện pháp

khác nhau

b.1.2 Xây dựng các hình thức lồng ghép

* Lồng ghép bằng hệ thống câu hỏi :

Ở những bài học có nội dung mà chúng ta có thể khai thác lồng ghép, khisoạn bài, bản thân tôi nghiên cứu tìm đặt câu hỏi để trang bị kiến thức hoặc liên

hệ thực tế để học sinh biểu hiện thái độ, hành vi về giáo dục môi trường

Ví dụ :

1 Bài Những người bạn tốt (Tập đọc trang 64)

- Chú cá heo có đáng yêu không ?

- Em có sợ cá heo bị tiệt chủng không?

- Em muốn nói gì với những người làm nghề biển?

2 Bài Đất Cà Mau (Tập đọc /90)

- Rừng Đước có tác dụng gì?

- Em nghĩ, người đất Cà Mau cần phải làm gì để rừng đước phát huy tácdụng?

3 Bài Chuyện một khu vườn nhỏ ( Tập đọc/ 102)

- Môi trường sẽ như thế nào nếu mỗi GĐ đều có 1 khu vườn nhỏ trên bancông như ban công nhà bé Thu?

4 Bài Luyện tập thuyết trình, tranh luận (Tập làm văn/93)

- Nếu em là đất, nước, không khí, ánh sáng em muốn bày tỏ nguyện vọnggì với con người?

5 Bài Phòng bệnh sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não ( Khoa học lớp 5 – tiết

phân phối chương trình 12,13,14 )

- Các em làm gì để phòng những bệnh trên?

6 Bài Việt Bắc mồ chôn giặc Pháp; Chiến thắng Điện Biên phủ (Lịch sử

lớp 5 tiết phân phối chương trình 14-19 )

- Rừng góp phần quan trọng như thế nào trong những chiến thắng oanhliệt đó?

- Con người cần làm gì để bảo vệ rừng ?

* Lồng ghép dưới dạng bài tập trắc nghiệm

Ví dụ : Khi dạy bài Đất và rừng (Địa lý SGK /79)

Đánh dấu x vào ô trống trước ý đúng :

Chặt phá rừng sẽ

 Mở rộng được nhiều đất đai trồng lúa

 Có nhiều gỗ để đóng đồ đạc

 Làm xói mòn đất màu

Dạy bài Sắt, gang, thép; bài Nhôm, bài Đồng (Khoa học).

Em đồng ý với ý kiến nào dưới đây, chọn và ghi chữ cái trước ý đó vàobảng con

A Tài nguyên trên Trái Đất là vô tận, con người cứ việc sử dụng thoảimái

B Tài nguyên trên trái đất là có hạn phải sử dụng có kế hoạch và tiếtkiệm

* Lồng ghép dưới dạng trò chơi học tập:

Thông qua một số trò chơi học sinh thêm hiểu về môi trường nên tôi tổchức một số trò chơi như sau:

Ví dụ1: Trò chơi " Tôi ở đâu? "

- Giáo viên phát cho học sinh 1 mảnh giấy nhỏ, học sinh dùng bút ghi vàomảnh giấy tên loài cây, 1 loài động vật hoặc 1 loại rác thải ( vỏ kẹo, baothuốc )

Cứ 4 học sinh tham gia chơi phân vai cho mỗi em ( gồm các vai: đất,nước, thùng đựng rác, bầu trời )

Hướng dẫn học sinh cách chơi: 4 học sinh trên đứng vào các góc lớp, một

số học sinh còn lại đứng thành vòng tròn giữa lớp học, trên tay mỗi em cầm tờ