quyền hiến bộ phận cơ thể của cá nhân khi còn sống

Nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật điều chỉnh về việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể người mà tiêu biểu là Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ p

A Giới thiệu vấn đề

Ngày nay vấn đề về hiến xác, hiến bộ phận cơ thể khi chết là một vấn đề không còn xa lạ đối với người dân Việt Nam không chỉ vì lý do nhân đạo, cứu người mà còn phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học Nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật điều chỉnh về việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể người mà tiêu biểu là Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể và hiến, lấy xác năm 2006 Tuy nhiên, thực tiễn thực hiện việc hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể cho thấy vấn đề này còn khá nhiều điểm bất cập Để

làm rõ hơn về vấn đề này, nhóm chúng em đã lựa chọn nghiên cứu vấn đề: “Sưu tầm 02 vụ việc liên quan đến quyền hiến bộ phận cơ thể của cá nhân khi còn sống Vận dụng các quy định của pháp luật có liên quan để giải quyết vụ việc Đưa ra bình luận, kiến nghị của nhóm”

B Giải quyết vấn đề

I Một số vấn đề lý luận về quyền hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.

1.1 Khái niệm bộ phận cơ thể - hiến bộ phận cơ thể người

Bộ phận cơ thể (BPCT): là một phần của cơ thể được hình thành từ nhiều loại mô khác nhau để thực hiện các chức năng sinh lý nhất định Trong đó, Mô là

tập hợp các tế bào cùng một loại hay nhiều loại khác nhau để thực hiện các chức năng nhất định của cơ thể người (khoản 1, 2 Điều 3 Luật hiến, lấy, ghép, mô bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 (Luật 75/06)

Hiến mô, bộ phận cơ thể người là việc cá nhân tự nguyện hiến mô, bộ phận

cơ thể của mình khi còn sống hoặc sau khi chết (khoản 6 Luật 75/06)

1.2 Hiến BPCT người theo pháp luật Việt Nam

Bộ nguyên tắc về hiến BPCT người không nằm ngoài mục tiêu đó Ở Việt Nam, chúng được ghi nhận tại Điều 4 Luật 75/06

Để thực hiện việc hiến BPCT người cần phải thiết lập một hệ thống vận hành nên Nhà nước đã chú trọng quy định cho hệ thống này tính mở rộng, tạo điều kiện cho toàn xã hội tham gia với hạt nhân là các cơ sở y tế thực hiện lấy BPCT người, ngân hàng mô/tế bào, Trung tâm điều phối quốc gia về ghép BPCT

1.2.1 Chủ thể

Điều kiện sức khỏe: việc đảm bảo sức khỏe của người hiến và mang lại sự

khỏe mạnh cho người nhận là giá trị nhân bản của hoạt động hiến BPCT Đối với trường hợp người hiến còn sống, dùng vào mục đích chữa bệnh thì điều kiện sức khỏe người hiến còn có thêm nội dung không mắc các bệnh truyền nhiễm, di truyền nguy hiểm…Ngoài ra người hiến – nhận bắt buộc phải tương thích về hệ

thống miễn dịch, nhóm máu, nhóm mô…Bộ Y tế sẽ quy định danh sách các loại bệnh thuộc trường hợp cấm lấy để ghép cũng như các chỉ số sinh học thích hợp cho cặp cho-nhận Tóm lại, việc kiểm tra tình hình sức khỏa của người hiến trước khi quyết định lấy BPCT của họ là một thủ tục bắt buộc

Điều kiện tuổi và năng lực hành vi (NLHV): Pháp luật đòi hỏi rất khắt khe là

từ đủ 18 tuổi trở lên và có NLHV, được xác định theo Điều 19, Điều 22, Điều 33 BLDS Điều này dẫn đến trường hợp người mất, hạn chế năng lực hành vi dân sự nhưng do không có yêu cầu nên tòa án không ra quyết định tuyên bố vẫn có thể tham gia hiến làm ảnh hưởng đến quá trình hiến hoặc bản thân người hiến BPCT; hoặc người có đủ điều kiện để hiến nhưng vì một lý do nào đó mà gia đình yêu cầu tòa án tuyên bố hạn chế NLHV thì cũng khó giải quyết Việt Nam còn quy định thêm cụ thể từng khung giới hạn theo BPCT hiến: từ 18-60 đối với máu (mục I, phần A, điểm a Điều lệnh truyền máu), nam từ 20-25, nữ từ 18-35 đối với tế bào sinh dục ( Điều 7 NĐ 12/2003/NĐ-CP) Thiết nghĩ việc có lấy được hay không do tình trạng sức khỏe, chỉ số sinh học của chính người đó quyết định với sự xét nghiệm của bác sĩ trên cơ sở cân bằng lợi ích và rủi ro cho người hiến-nhận nên quy định này có phần cứng nhắc Mặc dù cấm lấy BPCT người chưa thành niên, người đã thành niên thuộc diện giám hộ là quan điểm mang tính quốc tế nhưng vẫn

có ngoại lệ, đó là trường hợp lấy tủy/tế bào gốc tạo máu có nguồn gốc tủy xương

để ghép cho anh chị em ruột khi không còn biện pháp nào khác Nhưng ở Việt Nam chưa có quy định ngoại lệ này, thậm chí việc hiến tủy hoàn toàn bị bỏ ngỏ, không có bất cứ một văn bản pháp quy nào điều chỉnh dẫn đến có nhiều tranh cãi đối với hoạt động này

1.2.2 Điều kiện quan hệ giữa người hiến-nhận

Hầu hết các nước đều quy định phải là người thân thích của nhau-họ hàng phạm vi 3 đời (trừ trường hợp hiến tế bào sinh dục, máu, tủy) hoặc phối ngẫu, kể

cả trường hợp chung sống từ 2 năm trở lên (Điều L.1231-1 BL.Y tế cộng đồng Pháp) Việt Nam theo quan điểm hoàn toàn khác, điều kiện này chỉ đặt ra trong

trường hợp hiến tế bào sinh dục nhưng với nội dung phủ định: những người có dòng máu về trực hệ, có trong phạm vi 3 đời không thể hiến cho nhau nhằm đảm bảo về trật tự gia đình truyền thống Đối với các trường hợp khác thì đây không

phải là điều kiện bắt buộc nên nguy cơ thương mại hóa rất cao, đặc biệt các hành vi

bị cấm không có một chế tài cụ thể nào

1.2.3 Quyền và nghĩa vụ của người hiến

Đối với người hiến có động cơ là vì lợi ích của chính mình thì sẽ không có bất cứ một quyền lợi gì được đạt ra trừ quyền được cung cấp và bảo vệ thông tin của người hiến (Điều 38, Luật 75/06) Ví dụ một bệnh nhân phải cắt bỏ một bộ phận cơ thể vì lý do sức khỏe và quyết định hiến bộ phận bị cắt bỏ đó

Đối với người hiến có động cơ là vì người khác thì pháp luật có sự phân biệt quyền lợi của người hiến tế bào sinh dục (NĐ 12/2003/NĐ-CP), mô (trừ tủy) và hiến cơ quan chuyên biệt (Luật 75/06, điểm a khoản 3 Điều 14, khoản 4 Điều 4, khoản 1 điểm a và khoản 2 Điều 17, Điều 38) Nhưng có một vướng mắc là ở chỗ các chi phí phát sinh như đi lại, ăn ở, chăm sóc, phục hồi sức khỏe trong cả quá trình thực hiện phẫu thuật hiến ai sẽ là người chị trả - nhà nước, cơ sở y tế hay người nhận (Luật của Pháp trao nhiệm vụ này cho Nhà nước), Việt Nam chưa có câu trả lời rõ ràng

Về nguyên tắc, người hiến sẽ không phải chịu bất cứ một trách nhiệm nào đối với các thiệt hại phát sinh liên quan đến việc cung cấp thông tin không đúng, rút lại quyết định hiến hoặc chất lượng BPCT hiến Tuy nhiên, để đảm bảo lợi ích

và rủi ro của hoạt động này thì pháp luật quy định quyền yêu cầu người hiến cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ công tác tư vấn của Hội đồng tư vấn đối với BPCT không tái sinh ở người sống (điểm a, tiểu mục 4, phần II, Quy định tổ chức và hoạt động Hội đồng tư vấn kèm theo QĐ 06/2008/BYT) Đây được hiểu như nghĩa vụ ngầm của người hiến Dù vậy, nghĩa vụ này cũng không phát sinh trách nhiệm nào đối với người hiến do sự bảo vệ của cơ chế vô danh Người hiến chỉ phải chịu trách nhiệm khi thực hiện các hành vi thương mại hóa BPCT (quảng cáo, bán) vi phạm các quy định cấm tại khoản 3, 8 Điều 11 Luật 75/06 Đồng thời nhằm ngăn chặn hiện tượng thương mại hóa BPCT mang tính quốc tế, trường hợp người Việt Nam

ra nước ngoài thực hiện quyền hiến BPCT thì pháp luật bắt buộc họ phải có nghĩa

vụ chứng minh quy định tại khoản 2 Điều 34 Luật 75/06

1.2.4 Trình tự, thủ tục

Do pháp luật Việt Nam mới có quy định về trình tự, thủ tục hiến mô là Luật 75/06 nên các các trường hợp khác sẽ áp dụng tương tự Quy trình này thực hiện theo Điều 12, 13 Luật số 75/06 Nếu người Việt Nam ra nước ngoài hiến, luật hiện tại chưa có quy định gì về thủ tục trừ yêu cầu chứng minh tại khoản 2 Điều 34

Thực hiện lấy BPCT: Về nguyên tắc, việc lấy BPCT ở người sống chỉ xảy ra khi hoàn tất thủ tục đăng ký hiến Ở đây Luật có sự phân biệt giữa việc lấy cơ quan chuyên biệt không tái sinh (Điều 15) và BPCT bình thường như mô, cơ quan chuyên biệt có thể tái sinh (Điều 14) Nhận thấy Điều 14 có hai điểm cần lưu ý: (1)

luật quy định ngoại lệ được phép thực hiện hiến khi chưa đăng ký nhưng lại không quy định có làm thủ tục đăng ký bổ sung ngay sau đó vào danh sách đăng ký hiến hay lập thành danh sách riêng, trong khi TTĐPQG có nhiệm vụ phải biết tất cả trường hợp hiến nên khó cho quản lý và cũng ảnh hưởng đến quyền lợi người hiến; (2) luật có đề cập trong trường hợp cấp cứu, con muốn hiến mô cho cha mẹ thì không phải trải qua thủ tục đăng ký bắt buộc trong khi ngược lại, cha mẹ muốn hiên mô cho con thì luật lại chưa đề cập

II Thực trạng việc thực hiện quyền hiến bộ phận cơ thể của cá nhân khi còn sống và một số bình luận.

2.1 Hai vụ việc thực tế

2.1.1 Vụ việc số 2 - Từ chối hiến tạng vì… chưa nhận đủ tiền “bồi dưỡng” (06/9/2007) 1

Đồng ý hiến gan cho con gái anh Tuấn ở Nam Định với 40 triệu đồng tiền

"bồi dưỡng" nhưng đến khi chuẩn bị lên bàn mổ thì anh M (trú tại phường Mai Động, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) đổi ý do… chưa nhận đủ tiền từ gia đình anh Tuấn Trong đơn gửi tới Báo CAND, anh Trần Quốc Tuấn, trú tại phố Trần Đăng

Ninh, TP Nam Định, tỉnh Nam Định cho biết: "Tôi có người con gái là cháu Trần Thu Thủy, được 18 tháng tuổi không may bị tắc mật bẩm sinh, hiện tại bị xơ gan Quá trình đưa con đi khám và điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương, tôi được biết anh Nguyễn Văn M., trú tại phường Mai Động, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, có nguyện vọng hiến tạng Tôi đã gặp anh M để đề nghị anh hiến gan cho con tôi Sau khi ghép gan, tôi sẽ bồi dưỡng cho anh M 40 triệu đồng Khi thỏa thuận giữa tôi và anh M đã xong, tôi cho con tôi nhập viện Về phía anh M cũng đã được bệnh viện làm một số xét nghiệm liên quan đến thủ tục hiến tạng Sau lần ấy, tôi đưa cho anh M 5 triệu đồng Ít ngày sau, anh M gọi điện cho tôi yêu cầu phải đưa thêm 20 triệu đồng nữa để anh M trả nợ Do chưa chuẩn bị nên tôi chỉ đưa được cho anh M 10 triệu đồng Gần đến ngày phẫu thuật cho con tôi, anh M lại điện thoại cho tôi yêu cầu phải trả nốt 40 triệu đồng và anh M nhờ bà chủ nhà trọ viết giấy nhận hộ tiền anh M Khi các chuyên gia nước ngoài và các bác sĩ ở Bệnh viện Nhi Trung ương khám lần cuối cho anh M để chuẩn bị phẫu thuật cho con tôi, anh M yêu cầu tôi phải đưa đủ số tiền 40 triệu đồng cho anh M Thấy nghi ngờ về cách hiến tạng của anh M., tôi đã báo với bác sĩ trực tiếp điều trị cho con

tôi Ngay sau đó, anh M đã nổi nóng với tôi và bảo rằng, không cho con tôi gan nữa"

Giải quyết vụ việc: Theo khoản 1 và khoản 3 Điều 4 Luật 75/06 thì liên quan

đến việc hiến, tặng tạng người không có chuyện mua bán, không vụ lợi mà phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, mọi hành vi nhằm mục đích thương mại trong việc tặng BPCT đều là trái luật Căn cứ vào thông tin anh Tuấn cho phép thì anh M

có mong muốn hiến tạng còn anh Tuấn sẽ bồi dưỡng cho anh M 40 triệu đồng Có thể nhìn nhận sự việc ở 2 phương diện như sau: (1) anh M không có biểu hiện bằng lời nói hay hành vi yêu cầu anh Tuấn trả tiền bồi dưỡng, đây hoàn toàn là sự tự nguyện của anh Tuấn (2) Do anh Tuấn hứa sẽ bồi dưỡng nên anh M mới chấp nhận việc hiến tạng nên có thể hiểu là sự ngầm giao dịch mang tính chất thương mại

Pháp luật hiện nay không có quy định cấm người được hiến tạng cảm ơn người hiến bằng bất kì hình thức nào, đây là mối quan hệ riêng giữa hai bên mà Nhà nước không can thiệp Vậy nên với cách hiểu thứ nhất thì sẽ không phát sinh trách nhiệm pháp lý nào liên quan đến anh M về việc từ chối hiến tạng Nhưng với cách hiểu thứ hai thì anh Tuấn và anh M đã có hành vi trái pháp luật nhưng không

có quy định nào về thẩm quyền giải quyết các vị việc liên quan đến hiến BPCT người, điều này làm tòa án không biết căn cứ vào quy định tố tụng nào để thụ lý giải quyết vụ việc khi anh Tuấn khởi kiện hay yêu cầu

2.1.2 Vụ việc số 1 – Bác sĩ phòng khám tư thực hiện dịch vụ bơm tinh trùng chui (17/8/2010) 2

“Chúng tôi được người môi giới hướng dẫn đến phòng khám BS Trương Thị Hằng (75 Phạm Viết Chánh, quận 1, TP.HCM) có thực hiện dịch vụ bơm tinh trùng chui BS Hằng yêu cầu cho xem giấy khám bệnh chứng minh bị vô sinh và giấy đăng ký kết hôn phòng trường hợp đẻ mướn Mới nghe tưởng cũng nghiêm nhặt nhưng bà nói nhỏ: “Nếu không có giấy khám bệnh thì bác sẽ hướng dẫn vợ chồng cháu khám lại Nếu cháu thực sự không có tinh trùng thì bác sẽ giúp” Tôi hẹn sẽ mang đầy đủ giấy tờ đến và hỏi thêm: “Nếu cháu mua tinh trùng người khác để bơm vào tử cung vợ cháu thì bác có giúp không?” Chẳng những gật đầu,

BS Hằng còn nói sẽ thực hiện việc bơm tinh trùng… ngay tại phòng khám của bà.

Bà khuyên nên tìm người bán tinh trùng ở gần phòng khám để việc lấy tinh trùng thuận lợi hơn Bà dặn phải giữ kín chuyện, nếu bị bể sẽ ảnh hưởng đến việc làm

http://www.baomoi.com/Mot-bac-si-bi-xu-ly-vi-buon-ban-trai-phep-tinh-trung/82/4723156.epi

ăn “Đến đây thì biết đây! Khi nào bác thua (thực hiện bơm tinh trùng không hiệu quả - PV) thì hãy tìm nơi khác” - BS Hằng trấn an và bảo chuẩn bị khoảng 5 triệu đồng chi phí bơm tinh trùng Phóng viên đã cung cấp thông tin về hoạt động của phòng khám BS Hằng với Thanh tra Sở Y tế TP.HCM Sáng 17-8, Thanh tra Sở Y

tế đã kiểm tra hoạt động phòng khám của BS Trương Thị Hằng Qua tiến hành kiểm tra, phòng khám của BS Hằng chỉ được cấp giấy phép khám phụ khoa, kê đơn bán thuốc và các hoạt động tư vấn về kế hoạch hóa gia đình Thanh tra ghi nhận có một bệnh nhân nam tên T (28 tuổi, ở TP.HCM) đang được BS Hằng tư vấn việc thụ tinh cho vợ bằng cách bơm tinh trùng của người khác Anh T khẳng định BS Hằng nhận thực hiện việc bơm tinh trùng ngay tại phòng khám với chi phí cho việc mua tinh trùng là 15 triệu đồng Tuy nhiên, BS Hằng cho rằng “chỉ tư vấn chứ chưa thực hiện việc thụ tinh tại cơ sở” BS Phạm Hữu Quốc, Thanh tra Sở

Y tế TP.HCM, cho biết do phòng khám không cập nhật sổ sách đầy đủ nên chưa thể xác định BS Hằng có thực hiện bơm tinh trùng tại phòng khám hay không Trước mắt, Thanh tra Sở yêu cầu BS Hằng phải cam kết không thực hiện việc bơm tinh trùng tại phòng khám”.

Giải quyết của nhóm: Căn cứ khoản 2 Điều 6 Luật 75/06 thì việc hiến, nhận

tinh trùng, noãn, phôi trong thụ tinh nhân tạo được thực hiện theo quy định của Chính phủ Cụ thể là: theo Thông tư 07/2007 của Bộ Y tế, phòng khám phụ sản

-kế hoạch hóa gia đình không được thụ tinh nhân tạo (tức bơm tinh trùng); thông tư này hiện nay đã hết hiệu lực nhưng quy định này vẫn được ghi nhận tại điểm đ khoản 4 Điều 25 Thông tư 41/2011/TT-BYT Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 12/2003/NĐ-CP và Điều 1, Điều 6 thông tư 07/2007/TT-BYT cũng nói rõ chỉ các

cơ sở y tế được Bộ Y tế hoặc Sở Y tế công nhận đủ điều kiện mới được thực hiện kỹ thuật bơm tinh trùng Như vậy, phòng khám của bác sĩ Hằng không được thực hiện hành vi bơm tinh trùng Vì phòng khám không cập nhật sổ sách đầy đủ nên chưa thể xác định BS Hằng có thực hiện bơm tinh trùng tại phòng khám hay không nên việc xử lý mới dừng ở việc yêu cầu cam kết không thực hiện hành vi sai phạm Còn nếu có bằng chứng thì Thanh tra Sở có thể áp dụng Điều 23 Nghị định 12/2003/NĐ-CP về xử lý hành vi sai phạm trong lĩnh vực này

Hiện nay, do nhiều tố mà nguồn cung cho ngân hàng tinh trùng còn hạn chế

mà nhu cầu lại tăng cao, điều này dẫn đến hoạt động mua bán và bơm chui tinh trùng diễn ra một cách khó kiểm soát Một số bác sỹ lấy lý do là giúp đỡ gia đình hiếm muộn để biện minh cho hành vi của mình Dù với bất kì lý do gì thì hành vi

của họ cũng vẫn là phạm pháp, đặc biệt khi họ là người có chuyên môn, hiểu biết

đủ để hiểu sự nguy hiểm của hoạt động này đến tính mạng, sức khỏe người bệnh

2.2 Một số bình luận về thực trạng thực hiện quyền hiến bộ phận cơ thể của

cá nhân khi còn sống

Việc hiến BPCT người chịu nhiều tác động của các yếu tố tâm lý, đạo đức, pháp luật,…Chính vì lẽ đó mà cho đến nay hoạt động hiến BPCT chưa mang tính phổ biến Trung tâm điều phối quốc gia (TTĐPQG) đã được thành lập nhưng hoạt động của trung tâm lại không thực sự nổi bật trong khi nó lại đóng vai trò quan trọng nhất, là đầu mối quản lý hoạt động hiến, ghép BPCT Sự hiện diện và chính thức tham gia hệ thống hiến BPCT của ngân hàng mô tư nhân (thuộc các công ty

cổ phần Ngọc Tâm, Mekophar) nhưng liệu công tác quản lý y tế hiện nay có giám sát được hoạt động này

Thị trường mua bán nội tạng, đặc biệt là thận đang sôi động với những người rao bán thận công khai trên Internet hoặc ngay trước cổng bệnh viện Những lời quảng cáo trên mạng có nội dung vô cùng chi tiết với vô vàn lý do như cần tiền trả nợ, trang trải học hành, chữa bệnh cho người thân Thậm chí, người bán thận còn công bố cả kết quả xét nghiệm, cam kết đã tìm hiểu và chấp nhận rủi ro, có giấy tờ đầy đủ và hợp lệ Dù luật pháp không cho phép mua bán tạng người nhưng nếu có nhu cầu thật sự người bị suy thận có tiền cũng sẽ tìm mọi cách liên lạc với người có nhu cầu bán thận Và khi cung đã cầu thì họ sẽ thỏa thuận với nhau để qua mặt các bác sĩ, kiểu như nhận nhau là anh em, bố mẹ nuôi… tình nguyện xin hiến thận, bệnh viện không thể từ chối ghép được Ðể lách luật, người mua và người bán thống nhất khai báo để tạo hồ sơ với những mối quan hệ thân nhân giả, hợp pháp hóa các thủ tục hành chính Việc xác minh hồ sơ cơ bản vẫn chỉ thực hiện về mặt thủ tục hành chính Đại diện người bán thận (có thể là bố mẹ, vợ con hoặc là người môi giới) ký giấy xác nhận tại bệnh viện là đồng ý cho người thân hiến thận cho người khác Sau đó, chính quyền địa phương xác nhận… thế là xong Tiền mua bán trao đổi là thỏa thuận giữa hai bên, sau khi ca mổ thành công Trước đây, giao dịch mua bán thận trái phép chỉ cần người bán cùng nhóm máu với người mua Nhưng hiện nay kỹ thuật ghép thận không cùng nhóm máu cũng đã được thực hiện thành công Thị trường mua bán thận vì thế lại giảm được những yêu cầu

khắt khe vốn từng phụ thuộc rất nhiều vào y học 3 Có thể khẳng định Luật 75/06 cấm việc sử dụng bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại Điều đó là hợp lý Tuy nhiên, nếu trên thực tế người bán và người mua ngầm thoả thuận là bán cho nhau bộ phận cơ thể, nhưng lại biểu hiện là tự nguyện hiến thì sẽ kiểm soát như thế nào

Có một thực tế xảy ra là trường hợp bệnh nhân dưới 18 phải cắt bỏ một bộ phận bị hỏng nhưng lại muốn hiến bộ phận đó cho việc nghiên cứu, giảng dạy thì

có thể thực hiện không khi Điều 5 và khoản 5 Điều 11 Luật 75/06 giới hạn tuổi của

cá nhân được hiến BPCT Nhưng theo một số văn bản pháp luật hiện hành, việc lấy BPCT vì lợi ích của chính người được lấy được quyết định bởi chính người đó (Điều 8 Điều lệ khám bệnh, chữa bệnh và phụ hồi chức năng) hoặc đại diện của họ (khoản 3 Điều 32 BLDS) Như vậy là có sự chưa thống nhất trong hệ thống pháp luật hiện hành

Luật 75/06 quy định rất cụ thể về việc lấy, ghép bộ phận cơ thể người nhằm mục đích chữa bệnh song hầu như chưa có quy phạm cụ thể nào điều chỉnh việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy Trong khi đó, thực tế nhu cầu về vấn đề này hiện nay là khá lớn

Về mặt lý thuyết, tất cả các hành vi vi phạm pháp luật về hiến BPCT người đều phải được xử lý thông qua hai phương thức là tự bảo vệ và yêu cầu bảo vệ Tùy thuộc vào tính chất, mức độ hành vi vi phạm mà có thể áp dụng phương thức yêu cầu bảo vệ dưới các hình thức chế tài khác nhau: dân sự, hành chính, hình sự Hình thức chế tài hình sự, hành chính là hai hình thức được áp dụng theo cơ chế tự động, không phụ thuộc vào việc có hay không yêu cầu của người bị xâm phạm Tuy nhiên đến tại thời điểm này, về mặt thực tiễn người ta không biết áp dụng quy phạm nào để xử lý các vi phạm đã phát sinh, duy nhất về mức độ thương tật, thiệt hại tinh thần có thể áp dụng luật dân sự, hình sự nhưng chưa đủ Đối với các chế tài dân sự có thể áp dụng Điều 25 BLDS Các tranh chấp về mặt dân sự có thể nảy sinh trong hoạt động hiến chủ yếu liên quan đến trường hợp giao dịch vô hiệu và bồi thường thiệt hại Có thể xử lý các tranh chấp trên theo các quy định về giao

dịch vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội (Điều 128,137 BLDS), các trường hợp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Điều 628, Điều 604…); song lại không có quy định nào về thẩm quyền giải quyết các vụ việc liên quan đến hiến BPCT người của tòa án, điều này làm tòa án không biết căn cứ vào quy định tố tụng nào để thụ lý giải quyết vụ việc khi có khởi kiện hay yêu cầu, đây

là sự thiếu sót của pháp luật

Thực tế cho thấy các tranh chấp khác liên quan đến bệnh viện thì khó chứng minh do kỹ thuật y học rất phức tạp người không có chuyên môn khó có thể hiểu được trong khi nghĩa vụ chứng minh thuộc về đương sự; liên quan đến người môi giới, người bán khó có thể đòi được quyền lợi của mình trong những trường hợp kiểu này do tranh chấp phát sinh thì người môi giới đã biến mất; người hiến chỉ bị

xử lý khi chứng minh được có hành vi thương mại, trường hợp này hợp đồng vô hiệu sẽ tính bồi thường trên cơ sở lỗi đồng thời xử lý hình sự Đối với chế tài hình

sự trong các tình huống này cũng không có quy định cụ thể nào Chúng ta cũng khó có thể xử lý tội phạm theo hình thức xâm phạm trật tự quản lý kinh tế như tội buôn lậu hay các tội liên quan đến hàng cấm Đây là những hành vi nguy hiểm cho

xã hội và phải truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng chính sách xử lý của ta không

rõ ràng nên không có tác dụng cảnh báo, răn đe Đối với chế tài hành chính, chỉ có hoạt động hiến tế bào sinh dục được điều chỉnh trực tiếp (NĐ 96/2011/NĐ-CP), còn các hành vi khác hầu như không có quy định

…v v…

III Một số kiến nghị nâng cao hiệu quả việc thực hiện quyền hiến bộ phận cơ thể khi còn sống

Cho phép người chưa thành niên, người đã thành niên thuộc diện giám hộ được hiến những BPCT vì lợi ích của chính họ nếu họ không từ chối và có sự đồng

ý của cha mẹ, giám hộ (trừ mô, tế bào phôi thai) như một ngoại lệ thích đáng Bổ sung chủ thể nhận là con trong trường hợp cần ghép mô mà cha mẹ chưa đăng ký hiến tại khoản 2 Điều 14

Quy định thêm trường hợp hiến tế bào (khác tế bào sinh dục), hiến tủy trong đó: hiến tế bào, tủy thực hiện như hiến mô thông thường; trường hợp hiến tủy khi

còn sống nếu không còn lựa chọn nào khác thì trao quyền cho người chưa thành niên được hiến cho anh, chị, em ruột của mình và người đã thành niên thuộc diện phải giám hộ được hiến cho người thân có cùng dòng máu trực hệ trong phạm vi 3 đời, việc đồng ý hiến phải thể hiện trực tiếp trước Hội đồng tư vấn kèm theo sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ, giám hộ; cả hai trường hợp trên không cần hạn định tuổi cụ thể mà đặt niềm tin và bác sĩ chuyên môn bên cạnh những quy định trách nhiệm pháp lý rõ ràng

Cần sớm có quy định về trình tự, thủ tục đối với việc hiến xác, hiến bộ phận

cơ thể người cho mục đích nghiên cứu khoa học cũng như điều kiện đối với các tổ chức nhận xác, bộ phận cơ thể người để nghiên cứu khoa học

Đồng bộ, thống nhất và bổ sung các văn bản pháp luật Xây dựng chế tài hình sự và hướng dẫn bổ sung chế tài hành chính trong trường hợp thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm Ngoài ra, hướng dẫn thêm thẩm quyền giải quyết của tòa

án trong các vụ việc dân sự liên quan đến thực hiện quyền hiến BPCT

Cho phép hiệp hội liên quan đến hiến-ghép BPCT tham gia hoạt động giám sát vào hệ thống hiến BPCT người như một nhân tố tích cực giúp giúp hệ thống phát triển để tạo kênh giáo dục, tuyên truyền, học tập lẫn nhau giữa các thành viên nhưng cũng cần phân biệt với các hành vi quảng cáo

Yếu tố rào cản như tâm lý, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo…cần phải nhanh chóng được giải quyết Phải tuyên truyền cho nhân dân như thế nào để

họ hiểu được ý nghĩa thiêng liêng, giá trị nhân văn, tiến bộ của hoạt động hiến BPCT

C Kết thúc vấn đề

Hiến tặng, cấy ghép BPCT là một nghĩa cử nhân đạo và đáng trân trọng Để thực hiện được hoạt động này cần có sự hoàn thiện về pháp luật, cơ sở vật chất và hơn hết là sự thay đổi trong suy nghĩ, tư tưởng của mọi chủ thể trong xã hội Khi các biện pháp này được thực hiện đồng thời và hiệu quả thì ý nghiã nhân đạo của hoạt động hiến BPCT sẽ càng được phát huy, nhân rộng, mang lại tương lai cho những con người thiếu may mắn