Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường pháp luật trong các lĩnh vực nhập khẩu

Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường pháp luật trong các lĩnh vực nhập khẩu 1.. Tác động tích cực Từ khi thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập kinh tế, Việt Nam đã tiếp nh

Mục lục

A ĐẶT VẤN ĐỀ 2

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2

I Một số vấn đề về hội nhập kinh tế, nhập khẩu 2

1 Khái niệm về hội nhập kinh tế 2

2 Khái niệm nhập khẩu 2

3 Tác động của hội nhập kinh tế 3

II Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường pháp luật trong các lĩnh vực nhập khẩu 3

1 Tác động tích cực 3

2 Tác động tiêu cực 6

III Hướng hoàn thiện các quy định về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu 8

C KẾT LUẬN 10

Danh mục tài liệu tham khảo 11

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập, xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường và từng bước tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trong điều kiện đó, hoạt động xuất nhập khẩu sẽ là hoạt động không thể thiếu để phát triển đất nước Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu có thể gây ra những ảnh hưởng rất lớn về môi trường Với nội dung bài tập lớn học kì, em xin được lựa

chọn đề tài: “Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường pháp luật

trong các lĩnh vực nhập khẩu.”

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Một số vấn đề về hội nhập kinh tế, nhập khẩu

1 Khái niệm về hội nhập kinh tế

Hiện nay tồn tại khá nhiều cách hiểu khác nhau về hội nhập kinh tế Ví dụ như, khái niệm hội nhập kinh tế của Béla Balassa đề xuất từ thập niên 1960: Hội nhập kinh tế, hiểu một cách chặt chẽ, “là việc gắn kết mang tính thể chế giữa các nền kinh tế lại với nhau” Khái niệm này được chấp nhận chủ yếu trong giới học thuật và lập chính sách

Tuy nhiên, theo quan niệm đơn giản nhất và phổ biến trên thế giới hiện nay, hội nhập kinh tế được hiểu “là việc các nền kinh tế gắn kết lại với nhau” Nếu hiểu theo cách hiểu này, hội nhập kinh tế đã có lịch sử ra đời và phát triển hàng ngàn năm Và hội nhập kinh tế với quy mô toàn cầu đã diễn ra từ cách đây hai nghìn năm khi đế quốc La Mã tiến hành chiến tranh xâm chiếm phần lớn diện tích thế giới, mở mang mạng lưới giao thông, thúc đẩy lưu thông hàng hóa trong toàn bộ lãnh địa chiếm đóng rộng lớn của họ và áp đặt đồng tiền của họ cho toàn bộ các nơi.1

2 Khái niệm nhập khẩu

1 Theo http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_nh%E1%BA%ADp_kinh_t%E1%BA%BF

Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia dựa trên cơ sở ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới Nó không phải là một hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài

3 Tác động của hội nhập kinh tế

Hội nhập kinh tế tác động đến tất cả các mặt của đời sống kinh tế- xã hội quốc gia, từ kinh tế, đến văn hóa, xã hội, môi trường…trong đó có cả tác động tích cực và cả những tác động tiêu cực Hội nhập kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế Việt Nam, góp phần nâng cao vị trí của Việt Nam trên trường quốc tế Nhưng bên cạnh đó, nó cũng chứa đựng nhiều nguy cơ, trong số đó có nguy cơ ảnh hưởng xấu đến môi trường, gây khó khăn cho công tác bảo vệ môi trường

Toàn cầu hóa kinh tế có thể đưa lại những hậu quả xấu về môi trường sống

và xã hội Bởi vì, việc mở cửa nhằm tiếp nhận các nguồn lực, các thành tựu khoa học công nghệ, thiết bị máy móc và những nguồn vốn đầu tư của thế giới để phát triển, bản thân nó cũng tiềm ẩn những mặt bất lợi: sự xâm nhập công nghệ lạc hậu, nạn ô nhiễm môi trường, các tệ nạn xã hội, sự bất bình đẳng trong xã hội gia tăng

II Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường pháp luật trong các lĩnh vực nhập khẩu

1 Tác động tích cực

Từ khi thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập kinh tế, Việt Nam đã tiếp nhận được những điều kiện thuận lợi không chỉ cho phát triển kinh tế mà cả các lĩnh vực khác, trong đó có lĩnh vực pháp luật về bảo vệ môi trường

Trước khi hội nhập kinh tế, vấn đề bảo vệ môi trường hầu như chưa được đề

cập đến, phần vì khi đó những tác động xấu đến môi trường là chưa nhiều, phần

vì nhận thức về bảo vệ môi trường còn thấp Xem xét lịch sử ra đời và phát triển của luật môi trường, ta thấy, giai đoạn trước năm 1986- khi Việt Nam chưa Đổi mới, chưa hội nhập kinh tế, luật môi trường với tư cách một lĩnh vực riêng chưa xuất hiện, pháp luật quy định về vấn đề môi trường chỉ tồn tại trong một số sắc lệnh, nghị định quy định về những mặt, những lĩnh vực rất cụ thể hoặc có nội dung liên quan đến bảo vệ môi trường, như Sắc lệnh số 142/SL do Chủ tịch Hồ Chí Minh kí ngày 21/12/1949 quy định việc kiểm soát lập biên bản các hành vi

vi phạm pháp luật bảo vệ rừng; Nghị quyết 36/CP ngày 11/03/1961 của Hội đồng chính phủ về việc quản lý, bảo vệ tài nguyên dưới lòng đất… đặc biệt, quy định về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu là chưa có

Từ năm 1986 đến nay, Việt Nam thực hiện cơ chế kinh tế thị trường, tăng

cường hội nhập kinh tế quốc tế, chính sách này đã dẫn tới hàng loạt những đổi thay trong bộ mặt kinh tế- xã hội của Việt Nam Bên cạnh những chuyển biến tốt đẹp là sự xuất hiện của hàng loạt hiện tượng tiêu cực, trong đó có vấn đề ô nhiễm, suy thoái môi trường Chính vì vậy, vấn đề bảo vệ môi trường từ những đòi hỏi mang tính cục bộ đã trở thành một trong những ưu tiên chiến lược của quốc gia, bảo vệ môi trường trở thành nguyên tắc hiến định Và bước phát triển nổi nhật của pháp luật môi trường là việc Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua Luật bảo vệ môi trường ngày 27 tháng 12 năm 1993

Từ khi tiến hành hội nhập kinh tế, pháp luật về bảo vệ môi trường có sự phát triển mạnh mẽ, cả về số lượng và chất lượng

Về số lượng: hiện nay, hệ thống pháp luật môi trường Việt Nam đã có tương

đối đủ các quy định về những vấn đề, những yếu tố khác nhau của môi trường Trong lĩnh vực nhập khẩu, đã có quy định của pháp luật về các mặt hàng nhập khẩu có ảnh hưởng xấu đến môi trường, như Quyết định số

03/2004/QĐ-BTNMT của Bộ trưởng Bộ tài nguyên môi trường về việc ban hành quy định về

bảo vệ môi trường đối với phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất; Quyết

định số 491/QĐ-BKHCNMT ngày 29/04/1998 quy định cụ thể về điều kiện nhập

khẩu thiết bị công nghệ cũ đã qua sử dụng; Pháp lệnh bảo vệ và kiểm dịch thực

vật 2001 cùng có quy định khá rõ về điều kiện nhập khẩu các loại sinh vật, tài nguyên thực vật,… Đặc biệt, Luật bảo vệ môi trường 2005 đã quy định cụ thể các yêu cầu về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa (Điều 42), bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu (Điều 43) Gần đây, pháp luật còn

có một số quy định nhằm khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp tiến hành hoạt động bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu như: Thông tư số

101/2010/TT-BTC hướng dẫn về việc miễn thuế nhập khẩu theo quy định tại

Nghị định số 4/2009/NĐ-CP về ưu đãi, hỗ trợ hoạt động bảo vệ môi trường, trong đó quy định, các doanh nghiệp nếu nhập khẩu các mặt hàng phục vụ cho bảo vệ môi trường thì sẽ được miễn thuế nhập khẩu…

Về chất lượng: pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu

liên tục được đổi mới, để thích nghi với những thay đổi nhanh chóng trong lĩnh vực này Ví dụ như trong lĩnh vực nhập khẩu công nghệ, thiết bị cũ đã qua sử dụng, chỉ trong vòng 3 năm Quyết định số 1762/QĐ-PTCN ngày 17/10/1995 của

Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Ban hành quy định những yêu cầu của

kỹ thuật chung và nhập khẩu các thiết bị đã qua sử dụng đã được thay thế bằng

Quyết định số 491/QĐ-BKHCNMT ngày 29/04/1998 quy định cụ thể về điều

kiện nhập khẩu thiết bị công nghệ cũ đã qua sử dụng Các quy định ngày càng

theo sát thực tế hơn, tính khả thi và hiệu lực thi hành ngày càng cao Trong các quy định về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu, có sự kết hợp, hỗ trợ từ phía các ngành luật khác ví dụ như có sự kết hợp đan xen giữa pháp luật môi trường và pháp luật về xuất nhập khẩu hàng hóa, pháp luật về hải quan Hơn nữa

do Việt Nam tích cực kí kết và tham gia vào các điều ước quốc tế về bảo vệ môi trường, đặc biệt trong lĩnh vực nhập khẩu là việc Việt Nam tham gia Công ước Basel về kiểm soát chất thải xuyên biên giới và tiêu hủy chúng (từ đây gọi là

Công ước Basel) ngày 13/03/1995; Việt Nam trở thành thành viên của Công ước Cites về buôn bán quốc tế những loài động thực vật hoang dã nguy cấp (1974) ngày 20/04/ 1994… tạo điều kiện cho pháp luật về bảo vệ môi trường của Việt Nam có sự phù hợp với pháp luật bảo vệ môi trường trên thế giới, bổ sung những quy định mà pháp luật quốc gia còn thiếu, từ đó nâng cao chất lượng của pháp luật

2 Tác động tiêu cực

Hội nhập kinh tế, cùng với việc giảm bớt, thậm chí xóa bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan đã có nhiều ảnh hưởng xấu đến công tác bảo vệ môi trường Dưới đây sẽ trình bày cụ thể những tác động tiêu cực của hội nhập kinh

tế đến những quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu:

Thứ nhất: Hội nhập kinh tế mở ra cơ hội nhập khẩu nhiều mặt hàng, với

chủng loại, mẫu mã và chất lượng rất đa dạng, trong số đó ngày càng có nhiều loại hàng hóa có khả năng gây ảnh hưởng xấu đến môi trường trong nước Điều

này gây khó khăn cho các nhà lập pháp trong việc xây dựng, bổ sung, hoàn thiện

hệ thống pháp luật để kịp thời điều chỉnh những quan hệ mới phát sinh Ví dụ

như hiện nay pháp luật bảo vệ môi trường vẫn chưa ban hành danh mục các loài thủy sinh có nguy cơ xâm hại môi trường, trong quá trình cấp phép cho hoạt động xuất khẩu lại chưa có sự tham khảo Danh sách liệt kê 100 loài ngoại lai nguy hại của thế giới, nên đã cho phép nhập khẩu một số lượng lớn rùa tai đỏ vào Việt Nam, mà hậu quả của hành động này hiện nay vẫn chưa thể giải quyết, khắc phục được

Thứ hai: Hội nhập kinh tế đồng nghĩa với việc tham gia vào sự vận động,

phát triển sôi động và liên tục của nền kinh tế thế giới, thực tế luôn thay đổi với tốc độ nhanh chóng, trong khi hệ thống pháp luật lại cần có thời gian để thích

nghi Vì vậy, hội nhập kinh tế quốc tế cũng gây những khó khăn nhất định cho

công tác kiểm tra, rà soát hệ thống pháp luật, dẫn đến tình trạng hiện nay hệ

thống pháp luật về bảo vệ môi trường của Việt Nam trong lĩnh vực nhập khẩu còn nhiều quy định chưa phù hợp với thực tế, thiếu thống nhất, nhiều quy định còn chung chung

Ví dụ, trong hệ thống pháp luật có sự không thống nhất về thẩm quyền của

cơ quan bảo vệ môi trường (Bộ Tài nguyên và môi trường, các Sở và phòng tài nguyên môi trường) và cơ quan kiểm soát hoạt động nhập khẩu (Hải quan), dẫn đến tình trạng các doang nghiệp lợi dụng tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” để nhập vào Việt Nam các mặt hàng có tính độc hại cao, điển hình là vụ hàng chục doanh nghiệp nhập khẩu ắc quy chì đã qua sử dụng với khối lượng khoảng vài ngàn tấn để tái xuất sang nước thứ ba qua các cửa khẩu Móng Cái và cảng Hải Phòng bị phát hiện tháng 12/2005 Từ ví dụ này ta thấy, hệ thống pháp luật bảo vệ môi trường Việt Nam còn thiếu tính thống nhất, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lợi dụng khe hở của pháp luật để vi phạm

Quy định về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu còn chung chung, gây khó khăn cho các cơ quan quản lý hoạt động nhập khẩu trong việc áp dụng pháp luật, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trốn tránh nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ môi trường Ví dụ như, khi Việt Nam tham gia vào công ước Basel, đã ban hành các văn bản pháp luật để thực thi các điều khoản của Công ước này, tuy nhiên vẫn còn một số nội dung chưa có quy định cụ thể, chi tiết, mà chỉ có quy định theo hướng nguyên tắc chỉ đạo Ví dụ như pháp luật hiện nay,

mà cụ thể là Quyết định số 03/2004/QĐ-BTNMT của Bộ trưởng Bộ tài nguyên

môi trường về việc ban hành quy định về bảo vệ môi trường đối với phế liệu

nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất chưa có quy định cụ thể về việc nhập khẩu

phế liệu làm nguyên liệu sản xuất phải có hồ sơ, tài liệu kèm theo chứng minh nguồn gốc, số lượng, chủ thể phát sinh, độ độc hại,…của phế liệu Với những quy định chung chung như trường hợp này còn gây ra khó khăn cho công tác

quản lý, kiểm tra quá trình xử lý chất thải phát sinh, tức là gây ra những ảnh hưởng tiêu cực có tính chất dây chuyền

Thứ ba: Pháp luật bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu còn chưa

có tính phòng ngừa xa

Một trong những mặt xấu của hội nhập kinh tế thế giới là tạo điều kiện cho các nước giàu xuất khẩu rác thải sang các nước nghèo Hiện tượng này càng phổ biến, và gây bức xúc lớn trong các vấn đề môi trường hiện nay Các nước nghèo không hẳn là không nhận biết được những tác hại của việc nhập khẩu rác thải để tái chế, tái sản xuất nhưng việc nhận thức này còn chưa sâu sắc, và còn vì lợi ích kinh tế trước mắt mà không tính đến tác hại lâu dài Các doanh nghiệp nhập khẩu loại hàng hóa này cũng được lợi, không chỉ là vấn đề thuế nhập khẩu đánh cho phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất thấp mà còn là việc các nước giàu sẵn sàng chi một khoản tiền lớn để “tống” rác thải ra khỏi nước mình Trong điều kiện đó, pháp luật Việt Nam lại chưa quy định chặt chẽ về vấn đề này, khiến cho trên thực tế khi phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu nhập khẩu rác thải thì số rác thải này đã nằm ở các bến cảng, kho hàng của Việt Nam, khi phát hiện doanh nghiệp nhập khẩu một loài ngoại lai đặc biệt nguy hại thì loài này đã tràn ngập và đang gây ảnh hưởng xấu đến môi trường; và khi đó việc áp dụng các biện pháp xử lý như buộc tái xuất hoặc tiêu hủy là rất khó khăn

III Hướng hoàn thiện các quy định về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nhập khẩu

Thứ nhất, kịp thời bổ sung những quy định còn thiếu về bảo vệ môi trường

trong lĩnh vực nhập khẩu

Thứ hai, rà soát các quy định hiện hành về quản lý hoạt động nhập khẩu,

qua đó phát hiện và sửa đổi những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc không phù hợp với các Điều ước quốc tế trong lĩnh vực môi trường mà Việt Nam

kí kết hoặc tham gia, mà điển hình là Công ước Basel Ví dụ như:

- Xem xét lại tính chính xác của khái niệm "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" với khái niệm "chất thải" Cần phải nhận thức rằng, "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm"

là chất thải và hành vi nhập khẩu "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" là hành vi nhập khẩu chất thải và từ đó cần có sự kiểm soát đặc biệt

- Các quy định về kiểm soát hoạt động nhập khẩu "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" phải bảo đảm mang tính phòng ngừa cao Theo đó, hoạt động kiểm soát phải được thực hiện trước khi "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" được đưa vào Việt Nam Có thể quy định: "Trước khi thực hiện hành vi vận chuyển "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" từ quốc gia xuất khẩu, tổ chức, cá nhân nhập khẩu phải thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước về môi trường (Sở Tài nguyên - Môi trường) tại địa phương có cửa khẩu nhập khẩu về số lượng, chất lượng "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" và phải có Biên bản giám định về tính phù hợp với các quy định về bảo vệ môi trường đối với "phế liệu, nguyên liệu thứ phẩm" nhập khẩu Khi có thông báo đồng ý của cơ quan nhà nước về môi trường (Sở Tài nguyên - Môi trường) thì tổ chức cá nhân nhập khẩu mới được thực hiện hành vi vận chuyển Trong trường hợp này, pháp luật cũng cần có quy định về thời hạn trả lời của Sở Tài nguyên - Môi trường và hậu quả pháp lý khi cơ quan nhà nước

vi phạm thời hạn này

Thứ ba, cần xây dựng cơ chế phối hợp hoạt động kiểm soát hành vi nhập

khẩu những hàng hóa có ảnh hưởng xấu đến môi trường Theo đó, cần xác định

rõ chức năng của từng cơ quan (cơ quan hải quan, cơ quan quản lý nhà nước về môi trường) trong hoạt động kiểm soát hoạt động nhập khẩu, những nội dung quản lý cần có sự phối hợp giữa các cơ quan, thời gian phải thực hiện và đặc biệt

là trách nhiệm pháp lý khi các cơ quan này vi phạm nghĩa vụ phối hợp trong hoạt động quản lý

Thứ tư, sử dụng có hiệu quả công cụ kinh tế trong việc bảo vệ môi trường

trong lĩnh vực xuất khẩu, gắn lợi ích kinh tế của doanh nghiệp với lợi ích môi

trường Bằng các chính sách kinh tế như chính sách thuế nhập khẩu, phí bảo vệ môi trường theo hướng khuyến khích các chủ doanh nghiệp tự mình thực hiện tốt các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động nhập khẩu

Thứ năm, thực hiện tốt các nghĩa vụ bảo vệ môi trường theo những quy

định của Điều ước quốc tế về môi trường mà Việt Nam kí kết hoặc tham gia, trên

cơ sở đó đề nghị các quốc gia khác phối hợp với Việt Nam trong việc quản lý, kiểm soát các mặt hàng có ảnh hưởng xấu đến môi trường trong hoạt động xuất nhập khẩu

C KẾT LUẬN

Từ những phân tích trên có thể thấy hội nhập kinh tế với vấn đề bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong hoạt động nhập khẩu có mối quan hệ biện chứng với nhau Việc giải quyết hài hoà mối quan hệ đó là nền tảng cho sự phát triển bền vững Để hoạt động nhập khẩu trong tiến trình hội nhập kinh tế đạt được hiệu quả, ngoài việc nâng cao hiểu biết và ý thức trách nhiệm mỗi cá nhân, doanh nghiệp thì việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cũng đóng vai trò hết sức quan trọng