1, Phát hành chứng khoán ra công chúng a, Phát hành cổ phiếu ra công chúng Pháp luật Việt Nam phân biệt giữa hai hình thức doanh nghiệp có đầu tư nước ngoài đó là doanh nghiệp có vỗn đầu
Trang 1A MỞ ĐẦU
Chứng khoán và thị trường chứng khoán là một bộ phận gắn liền với nền kinh tế thị trường Thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời vào hoạt động
từ tháng 7 năm 2000 là sự kiện đánh dấu bước phát triển trong quá trình đổi mới nền kinh tế và hội nhập quốc tế của kinh tế Việt Nam nhưng nhìn chung thị trường chứng khoán vẫn được xem là lĩnh vực mới mẻ ở nước ta
Trong thời gian qua, Nhà Nước đã tiến hành nhiều biện pháp tích cực nhằm phát triển thị trường chứng khoán trong đó có việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về chứng khoán, đặc biệt là xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chào
bán chứng khoán Tiểu luận với đề tài “pháp luật về chào bán chứng khoán
của doanh nghiệp có vỗn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, thực trạng và đề xuất pháp lí của người nghiên cứu” mong muốn xem xét thực trạng pháp luật,
đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định điều chỉnh hoạt động chào bán chứng khoán ở Việt Nam hiện nay
I, Khái quát chung về chào bán chứng khoán.
1, Khái niệm
Theo khoản 3 Điều 1 Luật chứng khoán 2006 “chứng khoán là bằng
chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử”.
=> Chào bán chứng khoán là hoạt động phát hành chứng khoán để thu hút vốn nhằm thỏa mãn nhu cầu về vốn của chủ thể chào bán
2, Các phương thức chào bán chứng khoán
Phương thức chào bán chứng khoán là phương pháp và hình thức thực hiện việc chào bán chứng khoán Có hai phương thức chào bán chứng khoán:
- Chào bán chứng khoán ra công chúng: là việc mà chủ thể chào bán đưa
chứng khoán ra đại bộ phận công chúng đầu tư
Trang 2Theo quy định tại Khoản 12 Điều 6 Luật chứng khoán năm 2006 thì:
“chào bán chứng khoán ra công chúng là việc chào bán chứng khoán theo một
trong các phương thức sau đây:
a.Thông qua phương tiện thông tin đại chúng, kể cả Internet;
b Chào bán chứng khoán cho từ một trăm nhà đầu tư trở lên, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp;
c Chào bán cho một số lượng nhà đầu tư không xác định”.
- Chào bán chứng khoán riêng lẻ: là hoạt động chào bán của chủ thể phát
hành cho các khách hàng đặc biệt, thường là các nhà đầu tư có tổ chức Riêng chào bán cổ phần riêng lẻ được định nghĩa tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định 01/2010/NĐ-CP đó là việc chào bán cổ phần hoặc quyền mua cổ phần trực tiếp
và không sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng cho một trong các đối tượng sau:
a Các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp;
b Dưới 100 nhà đầu tư không phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp
II, Pháp luật về chào bán chứng khoán của doanh nghiệp có vỗn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
1, Phát hành chứng khoán ra công chúng
a, Phát hành cổ phiếu ra công chúng
Pháp luật Việt Nam phân biệt giữa hai hình thức doanh nghiệp có đầu tư nước ngoài đó là doanh nghiệp có vỗn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần kết hợp chào bán cổ phiếu ra công chúng và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển đổi thành công ty cổ phần được quy định tại Khoản 2, Khoản 3 Điều 4 Nghị định 14/2007/NĐ-CP Quy định chi tiết
thi hành một số điều của Luật Chứng khoán:
“…2 Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty
cổ phần kết hợp chào bán cổ phiếu ra công chúng:
Trang 3a) Đáp ứng điều kiện quy định tại điểm a và b khoản 1 Điều 12 Luật Chứng khoán;
b) Có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán được chủ doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc Hội đồng quản trị doanh nghiệp liên doanh thông qua;
c) Có công ty chứng khoán tư vấn trong việc lập hồ sơ chào bán cổ phiếu.
3 Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển đổi thành công ty
cổ phần:
a) Đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 12 Luật Chứng khoán; b) Đáp ứng điều kiện quy định tại điểm c khoản 2 Điều này.”
Về cơ bản điều kiện chào bán cổ phiếu ra công chúng của doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài cũng phải đáp ứng các điều kiện cơ bản như đối với các loại hình doanh nghiệp khác như điều kiện về vốn, kết quả kinh doanh và kế hoạch sử dụng vốn huy động của doanh nghiệp
+ Điều kiện về vốn: Tương tự như đối với các doanh nghiệp muốn thực
hiện chào bán chứng khoán ra công chúng thì điều kiện đầu tiên đó là doanh
nghiệp phải có mức vốn điều lệ (đã góp) nhất định: “Doanh nghiệp có mức vốn
điều lệ đã góp tại thời điểm đăng kí chào bán từ 10 tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán”
+ Điều kiện về kết quả kinh doanh của doanh nghiệp: Các doanh
nghiệp muốn chào bán cố phiếu ra công chúng thì các doanh nghiệp nói chung
và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói riêng (không phân biệt doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần kết hợp chào bán cổ phiếu ra công chúng hay doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển đổi thành công ty cổ phần) đều phải đáp ứng điều kiện như: Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng kí chào bán phải có lãi, đồng thời không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng kí chào bán cổ phiếu
Trang 4+ Điều kiện về dự định huy động vốn và kế hoạch sử dụng vốn huy
động: Theo quy định của pháp luật chứng khoán thì điều kiện này đối với các
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có sự khác biệt so với quy định chung đối với các loại hình doanh nghiệp khác của Luật Chứng khoán 2006
Cụ thể với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần kết hợp chào bán cổ phiếu ra công chúng, điều kiện chào bán
cổ phiếu ra công chúng là đáp ứng điều kiện tại điểm a và b khoản 1 Điều 12
Luật Chứng khoán và “Có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu
được từ đợt chào bán được chủ doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc Hội đồng quản trị doanh nghiệp liên doanh thông qua”; có công ty chứng khoán tư
vấn trong việc lập hồ sơ chào bán cổ phiếu
Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển đổi thành công ti cổ phần vì thế việc thông qua phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được do Đại hội đồng cổ đông thông qua theo quy định chung Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán
Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không phân biệt doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần kết hợp chào bán cổ phiếu ra công chúng hay doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển đổi thành công ty cổ phần so với các chủ thể chào bán cổ
phiếu ra công chúng khác phải “có công ty chứng khoán tư vấn trong việc lập
hồ sơ chào bán cổ phiếu” Quy định trên không mang tính chất “phân biệt” đối
với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói chung và nhất là với doanh nghiệp 100% vối đầu tư nước ngoài
sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi đầu tư vào thị trường Việt Nam bởi những khác biệt không chỉ về ngôn ngữ mà còn về truyền thống, pháp luật, phong tục, tập quán Chính vì thế nhằm đảm bảo quyền lợi cũng như tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng cho thị trường chứng khoán pháp luật về chào bán chứng khoán của Việt Nam yêu cầu các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài muốn chào bán cổ phiếu ra
Trang 5công chúng phải có công ty chứng khoán tư vấn trong việc lập hồ sơ chào bán
cổ phiếu
b, Phát hành trái phiếu ra công chúng
Theo luật Chứng khoán 2006 (sửa đổi bổ sung năm 2007, 2010) thì các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài muốn phát hành trái phiếu ra công chúng cũng phải đáp ứng các điều kiện cơ bản như đối với việc chào bán cổ phiếu ra công chúng như: có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng kí phát hành là 10 tỷ Việt Nam đồng trở nên; hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng kí phát hành phải có lãi, đồng thời không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng kí phát hành trái phiếu; có phương án phát hành, phương án sử dụng và trả
nợ vốn thu được từ đợt chào bán
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài muốn trào bán trái phiếu ra công chúng còn phải thỏa mãn thêm một vài điều kiện : Đó là doanh nghiệp không được có các khoản nợ phải trả quá hạn trên một năm và phải có cam kết thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp với tư cách tổ chức phát hành đối với nhà đầu
tư về điều kiện phát hành, thanh toán, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các điều kiện khác
c, Phát hành chứng chỉ quỹ đầu tư
Khác với mục tiêu của chủ thể chào bán cổ phiếu và trái phiếu ra công chúng, chủ thể chào bán chứng chỉ quỹ đầu tư không nhằm huy động vốn để phục vụ mục đích kinh doanh hàng hóa, dịch vụ mà nhằm tái đầu tư bằng vốn huy động được và lĩnh vực đầu tư chủ yếu của quỹ đầu tư là chứng khoán Vì vậy, điều kiện mà các chủ thể chào bán chứng chỉ quỹ đầu tư ra công chúng nói chung và với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nói riêng phải thỏa mãn được các nhà làm luật thiết kế cũng có nét đặc thù, gắn liền với tổng giá trị phát hành và phương án đấu thầu vốn huy động được Cụ thể là chào bán chứng chỉ quỹ ra công chúng cần thảo mãn hai điều kiện:
Trang 6- Chủ thể này phải đăng kí chào bán lượng chứng chỉ quỹ bới tổng giá trị tối thiểu là 50 tỷ đồng Việt Nam.;
- Chủ thể chào bán chứng chỉ quỹ ra công chúng cũng phải có phương án phát hành và phương án đầu tư số vốn thu được từ đợt phát hành phù hợp với quy định của pháp luật
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là một chủ thể khá đặc biệt vì thế bên cạnh việc đáp ứng các điều kiện chung về chào bán chứng chỉ quỹ đầu tư các doanh nghiệp này còn phải tuân thủ một số quy định khác áp dụng cho chủ thể này Cụ thể là theo quy định tại khoản 2 Điều 25 Quy chế thành lập và quản
lý quỹ đầu tư chứng khoán ban hành kèm theo Quyết định số 45/2007/QĐ-BTC, Công ty quản lý quỹ A muốn lập quỹ tại Việt Nam và chào bán toàn bộ chứng chỉ quỹ cho nhà đầu tư nước ngoài thì phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
- Có quyết định thông qua việc huy động vốn ở nước ngoài và phương án
sử dụng vốn thu được của Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu Công ty;
- Có phương án phát hành nêu rõ quốc gia và loại hình nhà đầu tư mà công ty dự kiến thực hiện việc chào bán chứng chỉ quỹ đã được Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu công ty phê duyệt, chấp thuận Phương án phát hành và phương án đầu tư phần vốn huy động phải phù hợp với các quy định của pháp Luật
2, Chào bán chứng khoán riêng lẻ.
a, Chào bán cổ phiếu riêng lẻ
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài việc chào bán cổ phiếu riêng lẻ phải thỏa mãn một số điều kiện nhất định:
Thứ nhất, doanh nghiệp phải có ba điều kiện cần thiết để được chuyển đổi
thành công ti cổ phần Một là doanh nghiệp muốn chuyển đổi hình thức phải huy động đủ vốn pháp định theo quy định tại giấy phép đầu tư trước khi tiến
Trang 7hành chuyền đổi Hai là doanh nghiệp muốn chuyển đổi phải có thời gian hoạt động chính thức tối thiểu là ba năm; và trong năm thứ ba liền kề năm chuyển đổi hình thức hoạt động, doanh nghiệp phải kinh doanh có lãi Ba là doanh nghiệp muốn chuyển đổi phải có hồ sơ đề nghị chuyển đổi sang hoạt động theo hình thức công ti cổ phần Như vậy sự chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ chính là bằng chứng cho thấy doanh nghiệp đã đáp ứng điều kiện cần để có thể chào bán cổ phiếu riêng lẽ, chuyển sang hoạt động dưới hình thức công ti cổ phần
Thứ hai, tương tự như trường hợp doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa,
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài muốn chào bán cổ phiếu riêng lẻ cũng phải thỏa mãn điều kiện đủ về minh bạch thông tin trước khi chào bán cổ phiếu riêng lẻ
b, Phát hành trái phiếu riêng lẻ
Để được chào bán trái phiếu riêng lẻ, doanh nghiệp cố vốn đầu tư nước ngoài phải hội đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật
Trước tiên, doanh nghiệp đó phải thuộc đối tượng được phép chào bán trái phiếu riêng lẻ
Thứ hai, doanh nghiệp đó phải đáp ứng yêu cầu về thời gian hoạt động kinh doanh tối thiểu Kể từ khi chính thức bước vào hoạt động cho tới khi thực hiện việc chào bán trái phiếu riêng lẻ, doanh nghiệp phải có thời gian hoạt động
ít nhất là một năm
Thứ ba, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu tài chính minh bạch, thể hiện
ở chỗ doanh nghiệp phải có báo cáo tài chính của năm liền kề trước năm phát hành được kiểm toán
Thứ tư, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu của pháp luật về năng lực kinh doanh, thể hiện ở số lãi của hoạt động sản xuất, kinh doanh năm liền kề trước năm phát hành
Thứ năm, doanh nghiệp phải hoạch định được đường đi nước bước cụ thể cần tiến hành để chào bán trái phiếu riêng lẻ, thể hiện ở chỗ doanh nghiệp có
Trang 8phương án phát hành trái phiếu đã được tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền của doanh nghiệp thông qua
Trường hợp doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cổ phần hóa, các doanh nghiệp này chỉ được chuyển đổi sang hình thức công ti cổ phần sau khi phương án chuyển đổi của doanh nghiệp đã được Bộ kế hoạch và đầu tư chủ trì lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét và phê duyệt
Trình tự, thủ tục chào bán chứng khoán của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tuân thủ theo quy định của pháp luật về chào bán chứng khoán ra công chúng và chào bán chứng khoán riêng lẻ
Ngoài ra, một vấn đề quan trọng khác là xác định giá trị doanh nghiệp Giá trị doanh nghiệp là toàn bộ giá trị ghi trên sổ sách của doanh nghiệp đã được kiểm toán trong vòng 6 tháng trước thời điểm nộp hồ sơ đề nghị chuyển đổi Đây là cơ sở quyết định giá tối thiểu để chào bán chứng khoán và phát hành
cổ phiếu của công ty
III Thực trạng về và đề xuất pháp lý về chào bán chứng khoán của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
1 Thực trạng áp dụng pháp luật về chào bán chứng khoán của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
a, Mặt tích cực
Trong những năm qua, có nhiều hơn các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chào bán chứng khoán để chuyển đổi thành công ty cổ phần Việc này giúp doanh nghiệp tăng vốn điều lệ, việc chuyển nhượng vốn góp không bị hạn chế đồng thời giúp công ty mở rộng quy mô sản xuất, hoạt động hiệu quả hơn
Nó còn tạo thêm nguồn hàng cho thị trường chứng khoán Việt Nam, huy động được nguồn vốn của nhà đầu nước ngoài để đầu tư đổi mới công nghệ, tạo thêm việc làm, phát triển doanh nghiệp Đồng thời đa dạng hóa hình thức đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư, lành mạnh hóa thị trường tài chính Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam
Trang 9thông qua việc niêm yết tại các sở giao dịch chứng khoán như Công ty cổ phần gạch men Chang Yih (CYC), Công ty cổ phần Full Power (FPC), Công ty cổ phần dây và cáp điện Taya Việt Nam (TYA),…
b, Hạn chế
Thứ nhất, mặc dù Điều 7 Nghị định 38/2003/NĐ-CP đã quy định các đối
tượng là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được phép chàn bán chứng khoán để chuyển đổi hình thức doanh nghiệp sang công ty cổ phần, có thể thấy các quy định của Nghị định là tương đối thoáng, áp dụng được cho nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam bấy giờ tuy nhiên, Thông tư liên tịch số 08/2003/TTLT-BKH-BTC ra đời để hướng dẫn Nghị định 38/2003/NĐ – CP lại hạn chế, bó hẹp lại phạm vi đối tượng được phép chào bán chứng khoán nhằm chuyển đổi loại hình doanh nghiệp Thông tư
đã liệt kê các trường hợp doanh nghiệp “chưa được xem xét chuyển đổi”, quy định này đã vô hình dung tạo tâm lí bị phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài Đây có thể coi là một vướng mắc của các nhà quản lí
ở nước ta khi tâm lí chung là “quản không được thì cấm”, điều này thực sự là một hạn chế rất lớn, ảnh hưởng ít nhiều tới sự phát triển của thì trường chứng khoán nước ta khi sự tham gia của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn hạn chế mặc dù rất dễ nhận ra loại hình doanh nghiệp này có tiềm năng cực
kì lớn về vốn – đối tượng chủ yếu của thị trường chứng khoán
Thứ hai, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lựa chọn việc
chuyển đổi hình thức doanh nghiệp bằng việc chào bán cổ phiếu không nhiều Bởi khi chào bán cổ phần, họ phải tiến hành thêm thủ tục nên mất nhiều thời gian hơn Không những vậy, việc chào bán cổ phần còn có khả năng làm thay đổi cơ cấu tổ chức hiện tại của doanh nghiệp Những doanh nghiệp chọn cách chuyển đổi doanh nghiệp kết hợp chào bán cổ phần thì thường chọn phương thức chào bán cổ phần riêng lẻ Trong số 6 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đầu tiên được cổ phần hóa năm 2005, chủ yếu thực hiện bán cổ phần lần đầu bằng phương thức chào bán cổ phiếu riêng lẻ Chỉ có 2 doanh nghiệp chào
Trang 10bán cổ phiếu ra công chúng (Công ty trách nhiệm hữu hạn dây và cáp điện Taya, Công ty trách nhiệm hữu hạn gạch men Chang Yih) Đây cũng là điều dễ hiểu, vì chào bán cổ phần riêng lẻ tốn ít chi phí hơn và hạn chế cổ đông mới tham gia vào doanh nghiệp
Đồng thời, các nhà đầu tư cũng không mặn mà với việc chào bán cổ phần của hai loại hình doanh nghiệp này Bởi những doanh nghiệp này chào bán cổ phần lần đầu để chuyển đổi hình thức doanh nghiệp, thông tin và độ tin cậy chưa được đảm bảo
Thứ ba, đối với hoạt động chào bán chứng khoán của các doanh nghiệp có
vốn đầu tư nước ngoài, cả Nghị định 38/2003/NĐ-CP và Thông tư hướng dẫn hầu như chưa đề cập đến nghĩa vụ công bố thông tin của doanh nghiệp, nội dung các báo cáo tài chính… mà chỉ quy định đăng báo địa phương hoặc trung ương trong 3 số liên tiếp công bố hoạt động của doanh nghiệp Điều này làm hạn chế nguyên tắc công khai, minh bạch của thị trường chứng khoán nếu như doanh nghiệp đó lựa chọn phương thức chuyển đổi loại hình doanh nghiệp bằng cách chào bán chứng khoán Điều này có thể dẫn tới tính rủi ro rất cao cho các nhà đầu tư
2 Đề xuất pháp lí của người nghiên cứu qua quá trình tìm hiểu đề tài.
Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiến hành chào
bán chứng khoán để chuyển đổi loại hình doanh nghiệp sang công ty cổ phần, pháp luật cần có những quy định cụ thể, chi tiết để khuyển khích các loại hình doanh nghiệp này chào bán cổ phiếu Trong thời gian tới, bộ tài chính nên xây dựng thông tư để hướng dẫn riêng việc chào bán cổ phiếu ra công chúng và chào bán cổ phiếu riêng lẻ để chuyển đổi hình thức doanh nghiệp của các doanh nghiệp này Bởi việc chào bán cổ phiếu của các doanh nghiệp này có tính chất đặc biệt, không giống như việc chào bán cổ phiếu của công ty cổ phần thành lập ngay từ đầu
Thứ hai, cần bổ sung quy định xác định giá trị doanh nghiệp đối với doanh
nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần Công việc