NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾN TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ CHIA SẺ CÁC CHUẨN MỰC ỨNG XỬ TRONG CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ- AN NINH ASEAN

“ Hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC” Cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN APSC là liên kết chính trị - an ninh của ASEAN trên cơ sở một hệ thống các thể chế và thiết c

Đề bài 4:

Tiến trình hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong Cộng đồng Chính trị

- an ninh ASEAN dưới những góc độ cơ bản sau:

- Khái niệm “chuẩn mực ứng xử” và “hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử”

- Thành tựu của tiến trình này (Kể từ khi thành lập ASEAN năm 1967)

- Vị trí và vai trò của hoạt động xây dựng và chia sẻ chuẩn mực trong quá trình xây dựng APSC

- Triển vọng của hoạt động này

BÀI LÀM

I.NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾN TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ CHIA

SẺ CÁC CHUẨN MỰC ỨNG XỬ TRONG CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ- AN NINH ASEAN

1.1.Các khái niệm

a “Chuẩn mực ứng xử”

Khái niệm “chuẩn mực ứng xử” được xét trên hai phương diện xã hội và pháp

lý:

Thứ nhất, ở khía cạnh xã hội, có thể hiểu “chuẩn mực ứng xử” là các quy tắc

xử sự giữa các cá nhân với cá nhân được hình thành từ đời sống xã hội, đạo đức, cách đối nhân xử thế giữa con người với con người và những quy tắc đó được xã hội coi là những chuẩn mực nhất định Xã hội coi những quy tắc xử sự này là

“chuẩn mực” để soi chiếu vào đó những cách xử sự cụ thể, nhận định xem chúng

có đúng đắn hay không Để được coi như một “chuẩn mực ứng xử”, rõ ràng một quy tắc xử sự cụ thể nào đó phải được số đông mọi người biết và công nhận tính đúng đắn, hợp lí, từ đó trở nên phổ biến và được xã hội ghi nhận Tóm lại, con người đặt ra các quy tắc xử sự cũng là nhằm mục đích xây dựng và hoàn thiện xã hội, thống nhất xã hội bằng một trật tự, hệ thống nhất định nào đó

Thứ hai, xét ở khía cạnh pháp lí, “chuẩn mực ứng xử” là các quy tắc xử sự

giữa các chủ thể tham gia pháp luật với nhau, giữa nhà nước với cá nhân, nhà nước với các tổ chức chính trị, xã hội,… Những quy tắc này phát sinh trong các quan hệ pháp luật hình thành giữa các chủ thể với nhau Khía cạnh này hẹp hơn khía cạnh

xã hội nên theo đó, cách hiểu về “chuẩn mực ứng xử” cũng được co lại, chỉ hướng

đến các quan hệ pháp luật, nhưng tựu trung lại vẫn để chỉ những quy tắc xử sự giữa một số nhóm chủ thể nhất định với nhau

b “ Hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC”

Cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN (APSC) là liên kết chính trị - an ninh

của ASEAN trên cơ sở một hệ thống các thể chế và thiết chế pháp lý, nhằm xây dựng và duy trì một khu vực ASEAN ổn định, hòa bình và an ninh toàn diện Từ

đó, ta có thể hiểu tiến trình “hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong

APSC” là quá trình tạo nên và thực hiện các tiêu chuẩn chung được tôn trọng về

cách thức ứng xử giữa các thành viên ASEAN trong việc củng cố và nâng cao sự đoàn kết, gắn bó, hài hòa của ASEAN

1.2 Mục tiêu của lĩnh vực hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC

Việc xây dựng và chia sẻ chuẩn mực ứng xử có mục tiêu là hướng tới các tiêu chuẩn chung được tôn trọng về cách ứng xử giữa các thành viên của Cộng đồng ASEAN, củng cố và nâng cao sự đoàn kết, gắn bó, hài hòa của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng dân chủ, minh bạch ở Đông Nam Á, phù hợp với

nguyên tắc cơ bản được ghi nhận trong Hiến chương ASEAN Duy trì các công cụ

Hiệp Ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á (TAC), Hiệp ước về Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân cũng như tuyên bố cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) Và mục tiêu mà ASEAN hướng tới là một Hiệp ước về cách ứng xử ở Biển Đông (COC) để các nước trong khối có lợi ích ở đó được đảm bảo, tránh xảy ra xung đột

1.3 Nội dung của lĩnh vực hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC

Nội dung của lĩnh vực này là bao gồm các chiến lược nhằm hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC trong Chương trình hành động Viên Chăn (VAP) Bao gồm 5 chiến lược sau:

Một là, điều chỉnh khuôn khổ thể chế ASEAN hợp với Hiến Chương thông

qua các biện pháp, bao gồm chuẩn bị và thực hiện một chương trình làm việc chuyển tiếp trong trường hợp cần thiết phải cải cách các thiết chế cho phù hợp với Hiến chương, xây dựng các Nghị định thư hoặc các Hiệp định bổ sung, bao gồm các điều khoản chỉ dẫn, các quy định về thủ tục trong trường hợp cần thiết để thực hiện Hiến chương ASEAN và xây dựng một cơ quan pháp luật hỗ trợ thực hiện Hiến chương

Hai là, tăng cường hợp tác theo quy định tại TAC, đánh giá quá trình thực

hiện TAC và đưa ra những cách thức hoàn thiện cơ chế này, đánh giá việc thực

hiện của các bên kí kết TAC và tăng cường sự tham gia của các quốc gia ngoài khối ASEAN

Ba là, đảm bảo việc thực thi đầy đủ DOC vì hòa bình và ổn định tại biển Đông, trên cơ sở duy trì tham vấn ở mức độ cao giữa các nước tham gia nhằm đảm

bảo đảm bảo thực thi đầy đủ DOC; Thực hiện những hoạt động hợp tác ghi nhận trong DOC và các hoạt động hợp tác khác trên cơ sở tham vấn giữa các nước tham gia và tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau; Đánh giá trên cơ sở pháp lí quá trình thực hiện DOC, qua đó đảm bảo cách ứng xử của các bên tại biển Đông phù hợp với DOC và hướng tới hình thành Bộ quy tắc ứng xử biển Đông (COC)

Bốn là, đảm bảo việc thực thi Hiệp ước về khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân và kế hoạch hành dộng với những hoạt động cụ thể gồm thực thi các

quy định của Hiệp ước về khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân, bao gồm cả những thỏa thuận an toàn mang tính bổ sung của cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA và những công cụ có liên quan; Tham gia Nghị định thư

về Hiệp ước Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân; Hợp tác trong việc thực hiện

Kế hoạch hành động và xây dựng những chương trình cụ thể thực hiện Kế hoạch

Năm là, tăng cường hợp tác hàng hải giữa các nước ASEAN như thiết lập Diễn đàn hàng hải ASEAN; Hợp tác toàn diện, trong đó nhấn mạnh vào vấn đề an

toàn hàng hải và an ninh khu vực là các mối quan tâm chung của cộng đồng ASEAN ; Chia sẻ các vấn đề hàng hảo và hợp tác giữa các nước ASEAN và tăng cường hợp tác trong các vấn đề về an toàn hàng hải, tìm kiếm, cứu nạn thông qua các hoạt động trao đổi thông tin, hợp tác công nghệ và các chuyên thăm giữa các

cơ quan có liên quan

II.THÀNH TỰU CỦA TIẾN TRÌNH NÀY

Hình thành và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong APSC là một trong sáu thành tố không thể thiếu để xây dựng một Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN hòa bình, ổn định và phát triển Ta thấy rằng những chuẩn mực ứng xử trong Cộng đồng chính trị-an ninh được hình thành chưa lâu Tuy nhiên, trong lĩnh vực này,

ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể Cụ thể: ASEAN tiếp tục duy trì hiệp

ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á (TAC), Hiệp ước về Đông Nam Á không

có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Tuyên bố cách ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC)…

+ Về hoạt động điều chỉnh khuôn khổ thể chế ASEAN: Để phù hợp với Hiến

chương ASEAN thông qua các biện pháp cũng như việc chuẩn bị và thực hiện một chương trình làm việc chuyển tiếp trong trường hợp cần thiết sẽ phải cải cách các thiết chế cho phù hợp với Hiến chương Xây dựng các khung pháp lý như các Điều ước quốc tế, Nghị định thư…để thực hiện Hiến chương ASEAN

+ Về tăng cường hợp tác theo quy định tại hiệp ước TAC: Việc ký kết hiệp

ước TAC đã xác định những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ của các nước Đông Nam Á, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước thành viên, hợp tác cùng phát triển Với Hiệp ước TAC thì mối quan hệ giữa các nước ASEAN đã không ngừng phát triển, ngày càng gắn bó hơn để tạo ra sức mạnh tổng hợp Vì vậy mà vị thế của ASEAN ngày càng lớn mạnh hơn trên trường quốc tế

+ Về việc đảm bảo thực thi đầy đủ Tuyên bố DOC: Trên cơ sở vì hòa bình, ổn

định biển đông Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) được các nước ASEAN và Trung Quốc ký ngày 04-11-2002 tại Nông-pênh nhân dịp Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 8 Đây là văn kiện chính trị đầu tiên mà ASEAN

và Trung Quốc đạt được có liên quan đến vấn đề Biển Đông và được coi là bước đột phá trong quan hệ ASEAN-Trung Quốc về vấn đề Biển Đông Việc ký DOC là kết quả nỗ lực của các nước ASEAN trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông Trong giai đoạn hiện nay tình hình biển Đông đang “dậy sóng” nhưng với

sự nỗ lực mong muốn duy trì nền hòa bình an ninh khu vực cũng như các đường lối chính trị cương như kết hợp hài hòa của các nước ASEAN thì chắc chắn chúng

ta sẽ đi đến những thỏa ước mà các nước ASEAN mong muốn

+ Về việc thiết lập một khu vực hòa bình, tự do, trung lập: Tháng 11/1971,

các nước ASEAN đã đưa ra văn bản quan trọng đầu tiên là Tuyên bố Kuala

Lumpur về thiết lập Khu vực Hoà bình, Tự do và Trung lập ở Đông Nam Á (ZOPFAN) Tuyên bố này đã định ra các mục tiêu cơ bản và lâu dài của ASEAN là xây dựng Đông Nam Á thành một khu vực hoà bình, tự do, và trung lập, không có

sự can thiệp dưới bất cứ hình thức nào của các cường quốc bên ngoài Đồng thời ASEAN đảm bảo thực thi Hiệp ước về khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân và kế hoạch hành động với những hoạt động cụ thể Điều này không chỉ có ý nghĩa duy trì nền hòa bình an ninh khu vực mà còn góp phần quan trọng trong việc duy trì hòa bình an ninh thế giới

+ Về tăng cường hợp tác hàng hải giữa các nước ASEAN: Trước những biến

động phức tạp trên Biển Đông, hải quân các nước ASEAN chú trọng tăng cường

mở rộng quan hệ hợp tác trong nội khối và với các nước bên ngoài khối trong việc đối phó với các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống, thu được nhiều kết quả quan trọng Nổi bật là, trong khuôn khổ quan hệ song phương và đa phương nội khối, Hải quân các nước ASEAN đã và đang đẩy mạnh hợp tác trên các mặt, các lĩnh vực, như: trao đổi đoàn quan chức các cấp, tổ chức tàu hải quân thăm viếng lẫn nhau, hợp tác đào tạo, chia sẻ thông tin, tuần tra chung, hợp tác chống khủng bố, cướp biển, buôn lậu, tội phạm xuyên quốc gia, cứu hộ cứu nạn, thiết lập đường dây nóng…

III VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VÀ CHIA SẺ CHUẨN MỰC TRONG HỢP TÁC CHÍNH TRỊ AN NINH

3.1 Vị trí của hoạt động xây dựng và chia sẻ chuẩn mực trong hợp tác chính trị - an ninh

APSC hoạt động dựa trên nguyên tắc “tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình

đẳng, toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc dân tộc của tất cả các quốc gia thành viên” và

được duy trì như là nền tảng của hợp tác chính trị - an ninh Khi APSC hình thành

sẽ đưa hợp tác chính trị- an ninh ASEAN tới giai đoạn phát triển Trong giai đoạn hợp tác khu vực mạnh mẽ như hiện nay thì vai trò của hoạt động xây dựng và chia

sẻ các chuẩn mực chiếm một vị trí quan trọng nhằm thúc đẩy sự hình thành và phát triển của cộng đồng an ninh chính trị ASEAN

3.2 Vai trò của hoạt động xây dựng và chia sẻ chuẩn mực trong hợp tác chính trị - an ninh

Thứ nhất, hoạt động xây dựng và chia sẻ chuẩn mực trong hợp tác chính

trị - an ninh có vai trò trong việc thúc đẩy Asean tiến tới hình thành một Cộng đồng Asean đoàn kết và vững mạnh, cùng phấn đấu vì hòa bình, an ninh, ổn định

và hợp tác ở khu vực

Thứ hai, xây dựng và chia sẻ chuẩn mực trong hợp tác chính trị - an ninh sẽ

tạo ra tiếng nói chung, thống nhất giữa các nước thành viên Asean Từ đó các nước

sẽ có những chuẩn mực nhất định trong hoạt động ứng xử về hành vi của mình trong lĩnh vực an ninh – chính trị, chẳng hạn như Hiệp ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á (TAC), Hiệp ước về Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân ( SEANWWFZ) cũng như Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) được ký kết giữa Việt Nam và Trung Quốc

Thứ ba, việc xây dựng và hình thành chuẩn mực sẽ thúc đẩy sự tham gia của

các thực thể liên kết với ASEAN vào quá trình xây dựng các sáng kiến nhằm tăng cường hợp tác chính trị của ASEAN thông qua những hành động cụ thể

Thứ tư, hạn chế những hoạt động tiêu cực phát sinh trong cộng đồng an ninh

– chính trị ASEAN , qua đó giúp các nước thành viên ASEAN có thể trao đổi thông tin, kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn

IV TRIỂN VỌNG CỦA HOẠT ĐỘNG NÀY

Hợp tác chính trị an ninh là một trong ba trụ cột trong lộ trình xây dựng cộng đồng ASEAN Có thể thấy hợp tác về chính trị - an ninh của ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác thúc đẩy mạnh mẽ đối thoại xây dựng lòng tin, đóng góp tích cực cho việc củng cố và tăng cường môi trường hòa bình, an ninh, ổn định hợp tác ở khu vực, cũng như ứng phó hiệu quả với các thách thức đang đặt ra cả về an ninh truyền thống an ninh phi truyền thống

ASEAN đã tích cực triển khai thực hiện kế hoạch tổng thể về APSC trên tất

cả các mặt nhất là trên 14 lĩnh vực ưu tiên đã đề ra, vì hòa bình, ổn định ở khu vực

và nhằm đưa APSC lên một tầm cao mới và bảo đảm các nước trong khu vực chung sống hòa bình với nhau và với bên ngoài trong một môi trường công bằng, dân chủ và hòa hợp

APSC được hướng đến tạo dựng với 3 đặc trưng chính: một cộng đồng hoạt động theo luật lệ với các giá trị, chuẩn mực chung; một khu vực gắn kết, hòa bình

và tự cường, có trách nhiệm chung bảo đảm an ninh toàn diện và một khu vực rộng

mở với bên ngoài trong một thế giới ngày càng gắn kết và tùy thuộc lẫn nhau Hợp tác chính trị - an ninh tiếp tục được đẩy mạnh Hiến chương ASEAN có hiệu lực đã tạo khuôn khổ thể chế và pháp lí hỗ trợ tiến tình xây dựng cộng đồng ASEAN, trong đó có chương trình hành động xây dựng cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN Để thực hiện mục tiêu của APSC, ASEAN đã xây dựng và đưa vào thực hiện các kế hoạch hành động và chương trình hợp tác trong ASEAN cũng như giữa ASEAN với các bên đối tác, thong qua nhiều biện pháp và hoạt động cụ thể, thiết thực trong lĩnh vực này như: tăng cường đối ngoại, phát huy vai trò của các diễn đàn, công cụ về hợp tác chính trị - an ninh, giải quyết hòa bình các tranh chấp, ứng phó hiệu quả với các thách thức, cũng như tích cực xây dựng và chia sẻ các chuẩn mực, cách ứng xử chung ở khu vực

Ý KIẾN CỦA NHÓM:

- Qua tìm hiểu, quá trình hình thành và xây dựng các chuẩn mực ứng xử ta

thấy ASEAN còn gặp nhiều khó khăn như: những vấn đề cơ bản như thay đổi nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia,tiến hành đăng kiểm vũ khí ASEAN,lập lực lượng giữ gìn hòa bình thường trực ASEAN vẫn gây nhiều tranh cãi đe dọa tình đoàn kết…

- Tình hình ở Biển Đông đặc biệt là tình hình giữa Trung Quốc với một số

nước trong ASEAN vẫn còn phức tạp, xảy ra nhiều mâu thuẫn bất đồng, quan hệ giữa các nước trong ASEAN còn dạn nứt như xảy ra tranh chấp giữa Thái Lan và

Campuchia về biên giới lãnh thổ nên theo chúng em ASEAN cần đẩy mạnh hơn nữa việc hình thành và xây dựng các chuẩn mực ứng xử

- Việc ưu tiên tập trung giải quyết trước, tập trung đưa ra các chuẩn mực ứng

xử phù hợp với điều kiện của mình là cơ sở rất tốt để giúp Cộng đồng chính trị-an ninh có triển vọng phát triển hơn Điều đó được thể hiện qua viêc những nội dung

về chuẩn mực ứng xử được Cộng đồng này xây dựng sẽ có triển vọng được thực hiện tích cực và ngày càng có hiệu quả cao, từ đó sẽ giúp tạo cơ hội để giúp các Cộng đồng khác như Cộng đồng kinh tế, Cộng đồng văn hóa-xã hội phát triển mạnh mẽ Song nếu Cộng đồng an ninh chính trị- an ninh đưa ra được những kế hoạch hoạt động để cụ thể hơn nữa, bám sát tình hình quốc tế và khu vực hơn nữa

để dễ dàng thực hiện trong thực tế thì chắc hẳn sẽ tạo cơ hội hơn rất nhiều cho những chuẩn mực mà Cộng đồng chính trị-an ninh Asean đã đưa ra Trong xu thế hiện nay cộng đồng chính trị an ninh vẫn tiếp tục tăng cường đối thoại, hợp tác, xây dựng lòng tin, giải quyết hòa bình các tranh chấp và bất đồng trong khu vực và trong tương lai hoạt động này sẽ tiếp tục được củng cố và phát huy vì hòa bình, ổn định và an ninh ở khu vực như hiệp ước thân thiện và hợp tác ĐNA (TAC) để xây dựng các chuẩn mực ứng xử hợp lý

Chúng em tin rằng những khó khăn, thách thức về truyền thống và phi truyền thống mà Cộng đồng chính trị-an ninh Asean phải đối mặt là khá nhiều và phức tạp Nhưng với những kế hoạch chính sách về việc chia sẻ các chuẩn mực ứng xử của Cộng đồng chính trị-an ninh ASEAN một cách rõ ràng, tập trung cho các vấn đề quan trọng cần giải quyết sẽ là cơ sở chắc chắn để dần hình thành nên một cộng đồng chính trị an ninh hoạt động theo các chuẩn mực ứng xử

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trung tâm Luật châu Á-Thái Bình Dương, Pháp luật Cộng đồng ASEAN, 2011

2 Viện nghiên cứu Đông Nam Á, Trần Khánh (chủ nhiệm đề tài), Cộng đồng an

ninh ASEAN (ASC): Nội dung, lộ trình, triển vọng và tác động, Đề tài nghiên cứu

khoa học cấp bộ, 2008

3 Chương trình hành động Viên Chăn 2004 – 2010

4 Kế hoạch hành động về Cộng đồng an ninh ASEAN năm 2004

5 Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng an ninh-chính trị ASEAN năm 2009

6 Nguyễn Trần Quế (chủ biên) – Trung tâm KHXH và NVQG, Viện Kinh tế thế

giới, 35 năm ASEAN hợp tác và phát triển, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002

7 http://www.aseansec.org

http://www.aseanregionalforum.org

http://asean2010.vn