Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu

Đặt vấn đềPhát triển kinh tế và bảo vệ mội trường luôn luôn là hai lĩnh vực song hành tác động qua lại lẫn nhau trong chính sách phát triển bền vững của mỗi quốc gia.Trong xu thế toàn cầ

M c L c ục Lục ục Lục

A Đặt vấn đề 1

B Giải quyết vấn đề 1

I Khái quát chung về quá trình hội nhập kinh tế và vấn đề bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu 1

1 Sơ lược về tình hình xuất khẩu của Việt Nam trong những năm qua 1

2 Vấn đề bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu 2

II Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu 3

1 Tác động của hội nhập kinh tế đến các quy định về nhãn môi trường 3

2 Tác động của hội nhập kinh tế đến các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật môi trường 4

3 Tác động hội nhập kinh tế đến các tiêu chuẩn môi trường liên quan đến quá trình sản xuất 5

4 Tác động của hội nhập kinh tế đến pháp luật môi trường trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch động thực vật 6

5 Tác động của hội nhập kinh tế đến vấn đề hỗ trợ các doanh nghiệp thực thi quy định môi trường theo WTO 7

III Ảnh hưởng của những rào cản môi trường đến hoạt động xuất khẩu khi hội nhập kinh tế 7

1 Tác động tích cực của rào cản môi trường đến hoạt động xuất khẩu 7

2 Tác động tiêu cực của rào cản môi trường đối với xuất khẩu 8

C Kết thúc vấn đề 10

A Đặt vấn đề

Phát triển kinh tế và bảo vệ mội trường luôn luôn là hai lĩnh vực song hành tác động qua lại lẫn nhau trong chính sách phát triển bền vững của mỗi quốc gia.Trong

xu thế toàn cầu hóa hiện nay, việc hội nhập kinh tế đem lại nhiều thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, thúc đẩy xuất khẩu, cùng với đó cũng có những rác động lớn đến chính sách pháp luật môi trường của nước ta Để hiểu rõ hơn về những tác động này,

trong bài viết em xin trình bày về đề tài: “Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo

vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu”.

B Giải quyết vấn đề

I Khái quát chung về quá trình hội nhập kinh tế và vấn đề bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu

1 Sơ lược về tình hình xuất khẩu của Việt Nam trong những năm qua

Có thể thấy, xuất khẩu Việt Nam hiện nay là một trong những động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế (chiếm gần 50% tổng GDP) Trong những năm tới, đẩy mạnh xuất khẩu vẫn là định hướng chiến lược quan trọng của Việt Nam Tuy nhiên, xuất khẩu của nước ta hiện nay chủ yếu vẫn dựa vào nhóm hàng có nguồn gốc thiên nhiên, giá trị gia tăng thấp, đòi hỏi cao về các tiêu chuẩn và quy định môi trường Cụ thể:

- Hàng xuất khẩu thô và sơ chế vẫn chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam (khoảng 60%) Đây là nhóm hàng có nguồn gốc đa dạng sinh học mà việc khai thác chế biến có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường, làm mất đi nguồn đa dạng sinh học, tài nguyên không tái tạo

- Trong số các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam hiện nay thì đại bộ phận là các mặt hàng có nguồn gốc thiên nhiên như thuỷ sản, dầu thô, gạo, cà phê, rau quả mà việc khai thác, chế biến đang gặp phải các giới hạn về cơ cấu như năng

suất, diện tích, khả năng khai thác đánh bắt và giới hạn về môi trường như làm thu hẹp diện tích rừng, cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm nguồn nước và đa dạng sinh học

- Nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam hiện nay như gạo, đồ uống, cà phê, rau quả, thuỷ sản, khoáng sản… đang gặp phải những rào cản về môi trường rất lớn liên quan đến tiêu chuẩn của sản phẩm như tiêu chuẩn và quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, quá trình chế biến, chất lượng hàng hoá, nhãn môi trường, bao bì đóng gói

- Nhiều mặt hàng chế biến đang có kim ngạch ngày càng tăng như dệt may, giày

da, nước giải khát, chế biến thuỷ sản… Tuy nhiên với công nghệ như hiện nay, trong tương lai Việt Nam có thể gặp phải những hạn chế về môi trường khi nhiều nước áp dụng tiêu chuẩn quá trình sản xuất và chế biến hoặc quy định đối với vòng đời sản phẩm

- Thị trường xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam hiện nay cũng như trong tương lai

là các thị trường có chất lượng môi trường rất cao, khách hàng rất quan tâm đến vấn

đề sức khoẻ và an toàn (thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Singapore…) Do vậy, ngoài việc đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật, hàng hoá Việt Nam đang phải đối mặt với thách thức rất lớn để đáp ứng các yêu cầu môi trường trong việc tiếp cận các khu vực thị trường nói trên

2 Vấn đề bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu

Cùng với quá trình hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, để thực hiện việc phát triển bền vững giữa kinh tế và môi trường, nhà nước luôn ban hành những quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong các lĩnh vực xuất khẩu Chúng ta có thể thấy nhiều quy định trong Luật bảo vệ môi trường 2005 điều chỉnh về hoạt động

xuất khẩu hàng hóa như khoản 1 Điều 119 quy định: “ Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân chủ động đáp ứng yêu cầu về môi trường để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa, dịch vu trên thị trường khu vực và quốc tế.” và khoản 2 Điều

120 luật này cũng quy định : “ Nhà nước khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam, định cư ở nước ngoài đầu tư, hỗ trợ hoạt động đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, bảo tồn thiên nhiên và các hoạt động khác trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.” Quy

định này hướng hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất khẩu Việt Nam là việc xuất khẩu những sản phẩm thân thiện với môi trường và không gây ảnh hưởng tới môi trường Những quy định của Luật Bảo vệ môi trường đã góp phẩn phát triển chất lượng sản phẩm, hàng hóa nhập khẩu, thay đổi cơ cấu sản phẩm xuất khẩu phù hợp với các thị trường tiêu thụ khó tính như Mĩ, EU

Song song với việc ban hành quy định pháp luật trong nước, ta kí các điều ước quốc tế như công ước Basel về kiểm soát vận chuyển xuyên biên giới chất thải nguy hại và tiêu hủy chúng, công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy…Khi gia nhập WTO Việt Nam cũng đã kí các cam kết dịch vụ môi trường vấn đề sinh vật biến đổi gen Việt Nam ban hành hệ thống pháp luật nền tảng đảm bảo việc xây dựng thương mại mở, tự do cạnh tranh bình đẳng đảm bảo an toàn sức khỏe cho con người, động vật Hệ thống pháp luật môi trường Việt Nam phản ánh nội dung cơ bản của nguyên tắc pháp luật môi trường và pháp luật thương mại quốc

tế, điều này là sự biểu hiện của những tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường bằng pháp luật

II Tác động của hội nhập kinh tế đến bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong các lĩnh vực xuất khẩu

1 Tác động của hội nhập kinh tế đến các quy định về nhãn môi trường

Nhãn sinh thái (nhãn môi trường) là chương trình tự nguyện thực hiện việc công

bố các thông tin chính xác và có thể đánh giá được về khía cạnh môi trường của sản phẩm Có thể thấy các quy định về nhãn sinh thái còn là khoảng trống trong hệ thống quy định liên quan đến xuất khẩu của pháp luật Việt Nam Nghị định 89/2006/NĐ –

CP ban hành 30/9/2006 của chính phủ về quy định nội dung buộc thực hiện trên

nhãn hàng hóa mặc dù đã có một số quy định yêu cầu bắt buộc đối với sản phẩm nhưng đó là nhưng quy định về nhãn hàng hóa, chưa có văn bản nào quy định cụ thể,

rõ ràng về vần đề này

Khi hội nhập quốc tế, nhãn sinh thái được chú trọng hơn bởi các quy định khắt khe khi nhập khẩu của các nước như Mỹ hay khối EU… buộc có sự tỉ mẩn và chú trọng đối với vấn đề nhãn sinh thái Hội nhập kinh tế đã có những tác động tích cực góp phần dẫn đến việc nhà nước phải ban hành ra các quy định điều chỉnh về vấn đề nhãn môi trường một cách cụ thể hơn Có thể thấy điều này qua việc Tổng cục Môi trường tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo để chuẩn bị ban hành Thông tư quy định trình

tự, thủ tục, chứng nhận nhãn sinh thái cho sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường1

2 Tác động của hội nhập kinh tế đến các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn

kỹ thuật môi trường

So với các quy định về nhãn môi trường, ta thấy các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn liên quan đến môi trường được quy định cụ thể hơn đặc biệt là các quy đinh về tiêu chuẩn môi trường liên quan đến chu trình chuyển hóa và sản xuất sản phẩm (PPMs) Trong số các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn môi trường liên quan đến thương mại, các quy định trong Luật bảo vệ môi trường năm 2005, Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật năm 2006 là điển hình hơn cả

Tiêu chuẩn môi trường vừa được xem là một công cụ kĩ thuật vừa là một công cụ pháp lý giúp Nhà nước quản lý môi trường một cách có hiệu qủa Chỉ trên cơ ở tiêu chuẩn môi trường, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền mới có thể xác định được một cách chính xác chất lượng môi trường của sản phẩm hàng hóa xuất khẩu Danh mục cá tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường ban hành kèm theo Quy định 35/QĐ – BHHCNMT ban hành 25/06/2002 Theo Điều 8 Luật bảo vệ môi trường năm 2005, một số những nguyên tắc cơ bản của việc xây dựng tiêu chuẩn môi trường là “ khả

thi, phù hợp với mục đích phát triển kinh tế - xã hội trình độ công nghệ của dất nước

và đáp ứng yêu cầu hội nhập của đất nước” Việc quy định các tiêu chuẩn môi trường có ý nghĩa trong việc định hướng cho các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh xuất khẩu áp dụng hình thức tiêu chuẩn môi trường quốc gia, xuất khẩu những sản phẩm đạt tiêu chuẩn môi trường sẽ giúp cho ta dễ dàng thâm nhập và cạnh tranh trên thị trường Quốc tế

Việc hội nhập kinh tế đã có những tác động tích cực góp phần thúc đẩy việc nhà nước ban hành ra các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về môi trường để hướng các doanh nghiệp sản xuất những mặt hàng thân thiện với môi trường Từ khi nước ta gia nhập WTO có tác động tích cực như: việc xây dựng tiêu chuẩn và kỹ thuật môi trường phải dựa trên tiến bộ khoa học và công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn nhu cầu hiện tại và xu hướng phát triển kinh tế xã hội, sử dụng tiêu chuẩn quốc tế tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài làm cơ sở để xậy dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kĩ thuật Nhà nước khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp, thương nhân tham gia xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn và quy chuẩn kĩ thuật, đầu tư phát triển hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn và lĩnh vực quy chuẩn tại Việt Nam Tuy nhiên, bởi các tiêu chuẩn và quy chuẩn kĩ thuật quốc tế thường đòi hỏi rất cao nên với điều kiện của những doanh nghiệp Việt Nam thì thường rất khó khăn trong việc đáp ứng những tiêu chuển này nên trong nhiều trường hợp nó lại trở thành "hàng rào xanh" trong buôn bán quốc tế

3 Tác động hội nhập kinh tế đến các tiêu chuẩn môi trường liên quan đến quá trình sản xuất

Tiêu chuẩn môi trường liên quan tới sản xuất dược quy định trong Luật bảo vệ môi trường năm 2005 và các văn bản quy phạm pháp luật khác Họat động sản xuất

và kinh doanh xuất khẩu có thể coi là một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường lớn nhất ở nước ta mà nguyên nhân do công nghệ lạc hậu Nói cách khác, là chúng không đảm bảo được tiêu chuẩn và chất lượng môi trường Luật bảo vệ môi

trường đa có các quyết định cụ thể về việc xây dựng và hoàn thiện các chiến lược bảo vệ môi trường Trong đó ban hành và xây dựng các tiêu chuẩn môi trường được coi là hình thức pháp lý quan trọng nhất để kiểm soát ô nhiễm môi trường của một

số ngành sản xuất có liên quan Thông tư số 16/2009/TT-BTNMT ngày 7/10/2009 Quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường là văn bản quy định rất cụ thể

về vấn đề này

Việc hội nhập kinh tế, cũng góp phần thúc đẩy việc nhà nước ban hành ra các quy định pháp luật về tiêu chuẩn môi trường liên quan đến sản xuất ngày càng chặt chẽ để hướng tới một sự pháp triển bền vững Bên cạnh đó, hội nhập kinh tế sẽ thu hút được nhiều nguồn đầu tư, giúp cho quá trình sản xuất hàng hóa được chú trọng đặc biệt là quá trình sản xuất nguồn hàng hướng ra xuất khẩu Đầu tư về tiền cũng như về các công nghệ kỹ thuật hiện đại giúp cho các sản phẩm sản xuất ra có thể đảm bảo được tiêu chuẩn và kỹ thuật môi trường có được tính cạnh tranh, đẩy mạnh xuất khẩu Tuy nhiên bên cạnh đó việc tiếp thu được các ứng dụng của khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất là không hề dễ dàng bởi nó tốn kém thời gian cũng như tiền bạc Hầu hết các cơ sơ sản xuất là của doanh nghiệp nhỏ nên khó có khả năng

họ đầu tư tiền bạc vào quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn môi trường

4 Tác động của hội nhập kinh tế đến pháp luật môi trường trong lĩnh vực bảo

vệ và kiểm dịch động thực vật

Khi gia nhập WTO, ta thấy sự gắt gao trong công tác kiểm dịch đặc biệt là với gia súc, gia cầm có tác dụng tránh sự xuất hiện của những động thực vật gây bệnh Điều đó góp phần lớn vào việc nguồn hàng xuất khẩu của ta sẽ được chú trọng và đánh giá cao Tuy nhiên bên cạnh đó việc kiểm dịch cũng có nhiều vấn đề cần đề cập tới đó là năng lực có hạn của bên kiểm dịch, kiểm dịch chỉ qua loa, đại khái có thể gây tới mất lòng tin đối với nguồn hàng xuất khẩu của nước ta đối với các nước nhập khẩu

Các cơ sở sản xuất thân thiện với môi trường là các cơ sở nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và được chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường Trong bối cảnh hội nhập hiện nay cùng với nhãn sinh thái, những giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường trên sẽ là “ giấy thông hành xanh” giúp hàng hóa doanh nghiệp có thể tấn công vào thị trường quốc tế

5 Tác động của hội nhập kinh tế đến vấn đề hỗ trợ các doanh nghiệp thực thi quy định môi trường theo WTO

Nghị quyết 16/2007 NQ – CP 27/02/2007 ban hành chương trình hoạt động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết hội nghị IV Ban chấp hành trung ương X về một số chủ trương chính sách lớn tác động tới nền kinh tế Việt Nam khi gia nhập tổ chức thương mại quốc tế

Các quy định môi trường đã đóng góp tích cực vào việc nâng cao năng lực của các doanh nghiệp xuất khẩu nước ta trong việc bảo vệ môi trường Đồng thời nó cũng hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách, cải thiện chất lượng nguồn nước, bảo vệ môi trường biển, tái sinh rừng, bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng, đảm bảo giữ nguồn tài nguyên, nguồn nguyên liệu quý cho xuất khẩu

Các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là doanh nghiêp vừa và nhỏ nên thiếu các phương tiện tốt để kiểm tra, thử nghiệp và quản lý chất lượng Vì thế các doanh nghiệp này có ít động cơ áp dụng sản xuất sạch Việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khác nhau ở các nước phát triển lại là vần đề khó khăn Đó là trở ngại trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, là yếu tố kìm hãm xuất khẩu

III Ảnh hưởng của những rào cản môi trường đến hoạt động xuất khẩu khi hội nhập kinh tế

Hàng rào về môi trường bao gồm các tiêu chuẩn về kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn

vệ sinh thực phẩm, tiêu chuẩn kiểm định…đang và sẽ là những rào cản được sử

dụng nhiều nhất, bởi chúng không hề vi phạm các quy định của WTO về tự do hóa thương mại Bởi vậy, chúng rất dễ được các thị trường nhập khẩu lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản sử dụng để đối phó với làn sóng xuất khẩu hàng húa từ các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam

Ngay bản thân các quy đinh của WTO cũng bao hàm một số điều liên quan đến môi trường cho phép các thành viên được áp dụng Những quy định này, mang tính hai mặt, tức là cho phép các nước áp dụng để bảo vệ sức khỏe, cuộc sống của con người, động thực vật hoặc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên có thể bị cạn kiệt, nhưng mặt khác chúng có thể trở thành một loại rào cản môi trường phi thương mại thuộc nhóm “hàng rào xanh” được sử sụng để hạn chế xuất khẩu của nhóm thành viên là các nước đang phát triển Các hàng rào này bao gồm quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các loại hàng hóa nhằm bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của con người, động thực vật và môi trường, được áp dụng thông qua việc đặt ra các tiêu chuẩn về đóng gói, quảng bá sản phẩm, các yêu cầu về nhãn mác hàng hóa

1 Tác động tích cực của rào cản môi trường đến hoạt động xuất khẩu

- Rào cản môi trường tạo động lực phát triển xuất khẩu phù hợp môi trường Việc nước ta hội nhập nền kinh tế toàn cầu đã tạo thuận lợi cho Việt Nam con đường dẫn tới việc nâng cấp được công nghệ của mình Với việc chuyển giao công nghệ tiên tiến, lành mạnh về môi trường sẽ làm cho hoạt động xuất khẩu của nước ta được cải thiện như hệ thống sản xuất “ sạch”, công nghệ sản xuất “ sạch” sẽ đưa tới sự ra đời của các sản phẩm chất lượng, đáp ứng được các tiêu chuẩn môi trường cao, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa nội địa cũng như xuất khẩu sang các thị trường khó tính

- Các yêu cầu vệ sinh an toàn động thực vật, các tiêu chuẩn môi trường cũng như các quy định kỹ thuật thiết kế, bao gói sản phẩm…kích thích thúc đẩy hoạt động xuất khẩu Đó là yếu tố quyết định trong cạnh tranh, tạo nên động lực đối với các nhà sản xuất bởi việc đáp ứng về môi trường sẽ tạo ra những món lợi nhuận kếch sù

cho các nhà sản xuất Vì vậy rào cản môi trường đã kích thích việc sản xuất ra được các sản phẩm có chất lượng cao hơn, đáp ứng được tiêu chuẩn môi trường cao

- Nhờ hệ thống rào cản môi trường đã đặt ra nhiều thách thức mà nhiều dự án đầu tư nước ngoài, các nguồn đầu tư trực tiếp đã đổ vào Việt Nam Từ đó nước ta có thể dễ dàng hơn trong việc tiếp thu các công nghệ tiên tiến, hiện đại, ít gây ô nhiễm môi trường và sử dụng nguyên liệu có hiệu quả lớn Đây cũng chính là những nhân

tố quyết định thúc đẩy xuất khẩu

2 Tác động tiêu cực của rào cản môi trường đối với xuất khẩu

- Hội nhập Quốc Tế có thể gây ra nhiều khó khăn không nhỏ cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc thâm nhập thị trường thế giới Các quy định về môi trường của các nước nhập khẩu đã trở thành “hàng rào xanh” gây khó khăn cho các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm nước ta Bởi khi không đáp ứng được tiêu chuẩn môi trường sản phẩm sẽ bị loại ngay khỏi thị trường khó tính bởi các đòi hỏi cao

- Các tổ chức thường khác nhau ở những thị trường khác nhau nên nhà xuất khẩu phải làm cho sản phẩm của học thích nghi được những tiêu chuẩn cao nhất này Chiến lược này sẽ rất tốn kém vì vậy sẽ làm cho hàng hóa giảm khả năng cạnh tranh với hàng hóa của nước khác Bất lợi nặng nề đối với các doanh nghiệp của Việt Nam

vì nền kinh tế nước ta nghèo, lại đi lên từ trong chiến tranh và không có công nghệ

kỹ thuật hiện đại để đáp ứng những tiêu chuẩn tự nguyện cao hoặc những sở thích tiêu dùng khắt khe ở thị trường nước ngoài Do đó những lợi thế về thương mại của nước ta sẽ bị mất đi do những tiêu chuẩn, quy định của các nước phát triển Điều này không những làm chậm lại những nỗ lực phát triển của Việt Nam mà cũng làm rắc rối thêm những vấn đề môi trường

- Nhu cầu khai thác hàng loạt để xuất khẩu của nước ta dẫn đến việc khai thác, mua bán các loại nông lâm hải sản quy môi lớn Đây là nguyên nhân gây suy thoái

đa dạng sinh học Đặc biệt nước ta hầu hết hàng hóa chủ yếu là sản phẩm thô hoặc