TÍM HIỂU CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG VÀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được hiểu là một loại trách nhiệm dân sự mà khi người nào có hành vi vi phạm nghĩa vụ do pháp luật quy định ngoài hợp đồng xâm phạm đến qu

A MỞ ĐẦU:

Mồ mả là nơi chôn cất thi thể, hài cốt hoặc tro hài cốt của cá nhân Bảo

vệ mồ mả của cá nhân cho dù ở bất kì ở xã hội nào cũng đều được quan tâm, chú ý theo tín ngưỡng, phong tục, tôn giáo Pháp luật nhà nước ta luôn luôn có những quy định bảo vệ mồ mả của cá nhân, ngăn chặn, trừng trị những người có hành vi cố ý xâm phạm mồ mả cá nhân Bộ luật hình sự của nhà nước ta cũng quy định những biện pháp trừng trị người xâm phạm mồ mả của cá nhân với tội danh cụ thể Bộ luật dân sự năm 2005 là văn bản pháp quy đầu tiên quy định về bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả tại Điều 629 Quy định trên là phù hợp với đời sống thực tế khi mà việc sử dụng đất đai để xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng là việc tất yếu, trong quá trình đó, chắc chắn đã có nhiều chủ đầu tư có hành vi xâm phạm đến mồ mả cá nhân, gây bất bình lớn trong nhân dân, cần pháp luật hoàn thiện để giải quyết

B NỘI DUNG:

I TÍM HIỂU CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG VÀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ.

1 Khái niệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được hiểu là một loại trách nhiệm dân sự mà khi người nào có hành vi vi phạm nghĩa vụ do pháp luật quy định ngoài hợp đồng xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác thì phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra

Nếu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng bao giờ cũng được phát sinh trên cơ sở một hợp đồng có trước thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm pháp lý do pháp luật quy định đối với người

có hành vi trái pháp luật xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác Hiện nay, pháp luật Việt Nam quy định chủ yếu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đối với hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức

khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản của các cá nhân và tổ chức khác Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có một số đặc điểm sau:

- Về cơ sở phát sinh trách nhiệm: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh trên cơ sở do pháp luật quy định

- Về điều kiện phát sinh trách nhiệm: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng chỉ phát sinh khi có đủ các điều kiện do pháp luật quy định Các điều kiện đó là: Có thiệt hại xảy ra, hành vi gây thiệt hại là hành vi trái phát luật, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra, có lỗi

- Về chủ thể chịu trách nhiệm: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng ngoài việc áp dụng đối với người có hành vi trái pháp luật thì còn áp dụng đối với người khác như cha mẹ của người chưa thành niên, người giám hộ đối với người được giám hộ, pháp nhân đối với người của pháp nhân, trường học, bệnh viện, cơ sở dạy nghề… Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng chỉ có thể áp dụng đối với các bên tham gia hợp đồng mà không thể áp dụng đối với người thứ ba

- Về mức bồi thường: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về nguyên tắc là người gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ thiệt hại xảy ra Thiệt hại chỉ có thể được giảm trong một trường hợp đặc biệt đó là người gây thiệt hại có lỗi vô ý và thiệt hại xảy ra quá lớn so với khả năng kinh tế trước mắt và lâu dài của họ

2 Khái niệm mồ mả.

Theo định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt thì: “mồ mả là nơi chôn cất thi thể” Định nghĩa này thực chất vẫn chưa bao hàm hết khái niệm mồ mả.

Tại Nghị định số 35/2008/NĐ - CP của Chính phủ ngày 25 tháng 3 năm

2008 về xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang không có khái niệm mồ mả, chỉ có khái niệm “Phần mộ cá nhân là nơi táng thi hài, hài cốt của một người”.

(khoản 4 Điều 2)

Thực tế cho thấy, khái niệm mồ mả là khái niệm ghép của hai khái niệm: mồ

và mả Có thể hiểu mả là nơi táng thi hài còn mồ là nơi táng hài cốt của một

người BLDS năm 2005 đã không tách hai khái niệm này mà ghép chung thành

khái niệm mồ mả

Hiện nay ở nước ta có nhiều cách thức táng người chết khác nhau như: mai táng, hoả táng, hung táng và các hình thức mai táng khác Tuy nhiên, cần làm rõ

khái niệm mồ mả bởi mỗi địa phương có cách thức mai táng khác nhau: có nơi

chôn cất một thi hài vĩnh viễn trong lòng đất như một số tỉnh miền Trung và hình thức cải táng ở một số địa phương khác, sau khi chôn người chết xuống đất, sau một thời gian nhất định (thường là 3 năm) sẽ chuyển xương cốt từ hình thức mộ hung cát sang hình thức táng khác Với các cách táng khác nhau trên, một số người dễ bị nhầm lẫn và quan niệm mồ mả bao gồm cả xương cốt, hài cốt bên trong, đặc biệt là phương thức hoả táng người đã chết mà ngày nay rất nhiều người áp dụng Tuy nhiên, mồ mả chỉ là vật chất bên ngoài chứa đựng hài cốt, thi thể của người đã chết ở bên trong Một vật chất cũng chỉ được coi là mồ

mả khi nó chứa đựng thi thể, hài cốt Ở một số nơi có phong tục thờ vong, khi không thể tìm được thi thể, hài cốt thì người thân thường lập nên một nơi gọi là

mồ mả để thuận tiện hơn cho việc thờ phụng, tuy nhiên, hình thức này không

được xem là mồ mả

BLDS năm 2005 không quy định một cách cụ thể và phân biệt khái niệm

mồ mả với hài cốt Nhưng có thể hiểu sự phân biệt này đã được pháp luật quy

định tại Điều 246 BLHS về Tội xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt khi ba cụm từ thi thể, hài cốt, mồ mả được tách riêng và sử dụng là 3 khái niệm khác biệt Như vậy, có thể hiểu khái niệm mồ mả như sau: Mồ mả là dạng vật chất được sử dụng với mục đích chôn cất thi thể, hài cốt của người chết.

3 Khái niệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Hành vi xâm phạm mồ mả luôn luôn

là hành vi thể hiện dưới dạng hành động và có lỗi của người xâm phạm

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một loại trách nhiệm pháp lý, theo đó người có hành vi trái pháp luạt xâm phạm tới mồ mả phải bồi thường thiệt hại do hành vi của mình gây ra

II TÍNH CHẤT ĐẶC BIỆT CỦA BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ.

Từ xa xưa người Việt ta đã quan niệm rằng việc chọn đất mai táng tổ tiên ( âm trạch) có quan hệ mật thiết đối với sự tồn vong, họa, phúc của con cháu Việc giữ gìn mồ mả của tổ tiên, những người thân thích ngoài yếu tố tình cảm của mỗi người còn chứa đựng yếu tố tâm linh Bảo vệ mồ mả có ý nghĩa quan trọng đối với cộng đồng người Việt, do đó đây cũng là trách nhiệm của Nhà nước Điều này được thể hiện ở việc, mồ mả là khách thể mà BLHS 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009 bảo vệ Dưới góc độ là một loại trách nhiệm dân sự, lần đầu tiên BLDS 2005 đề cập đến bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

Bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một chế định dân sự đặc biệt, đây không chỉ là nghĩa vụ dân sự thông thường chứa đựng các quy phạm pháp luật

mà còn ẩn chứa quy phạm đạo đức Bởi khách thể trong quan hệ bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả không chỉ là vật chất thông thường

Theo quy định tại Điều 163 BLDS, tài sản bao gồm: vật, tiền, giấy tờ trị giá được bằng tiền và các quyền tài sản Mồ mả là một loại tài sản đặc biệt, vừa chứa đựng lợi ích vật chất (các chi phí vật chất nhất định để xây dựng mồ mả đó) vừa chứa đựng các yếu tố về mặt tâm linh, tinh thần

Để có thể hiểu rõ tính chất đặc biệt của bồi thường thiệt hại có mồ mả bị xâm phạm, trước hết cần làm rõ tính chất đặc biệt của mồ mả

Một số quan điểm cho rằng "mồ mả là nơi mai táng thi thể hoặc hài cốt của

cá nhân, theo đó mồ mả là quyền nhân thân gắn liền vĩnh viễn với người chết không thể chuyển dịch và không thể thay thế được cho người khác" Mồ mả cũng

là quyền nhân thân của những người thân thích, người trong dòng tộc của người

có mồ mả đó Tuy nhiên, theo ý kiến của cá nhân thì em đồng ý với quan điểm:

mồ mả không phải là quyền nhân thân" mà là một loại "tài sản đặc biệt"

+ Quyền nhân thân theo quy định của pháp luật dân sự tại mục 2 chương III

phần thứ nhất BLDS 2005 với quy định "quyền nhân thân được quy định trong

Bộ luật này là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác" Quy định này đã

nêu lên khái niệm quyền nhân thân thông qua hai đặc điểm cơ bản là gắn liền với cá nhân và không thể chuyển dịch BLDS 2005 liệt kê các quyền nhân thân

từ Điều 26 tới Điều 51, bao gồm: Quyền đối với họ, tên; quyền thay đổi họ, tên;

quyền xác định dân tộc; quyền được khai sinh; quyền được khai tử; quyền của

cá nhân đối với hình ảnh; quyền được bảo đảm về tính mạng, sức khỏe, thân thể; quyền hiến bộ phận cơ thể; quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết; quyền nhận bộ phận cơ thể người; quyền xác định lại giới tính; quyền được bảo

vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín; quyền bí mật đời tư; quyền kết hôn; quyền bình đẳng vợ chồng; quyền được hưởng sự chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình; quyền li hôn; quyền nhận, không nhận cha, mẹ ,con; quyền được nuôi con nuôi và quyền được nhận làm con nuôi; quyền đối với quốc tịch; quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở; quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; quyền tự do đi lại, tự do

cư trú; quyền lao động; quyền tự do kinh doanh; quyền tự do nghiên cứu, sáng tạo Điều 738 và Điều 751 BLDS 2005 còn quy định thêm một số quyền nhân thân như: Quyền tác giả; Quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.

Như vậy, theo quan điểm của BLDS 2005 quyền đối với mồ mả của cá nhân không được xem là quyền nhân thân

+ Tài sản là vật chất cấu tạo nên mồ mả, ví dụ như gạch, xi măng, sỏi, đá tự nhiên, đá nhân tạo

+ Nói mồ mả là loại tài sản đặc biệt bởi yếu tố tâm linh người Việt quan niệm rằng "người sống có nhà, người chết có mồ" và bởi phong tục thờ cúng tổ tiên từ lâu đời được truyền qua các thế hệ

Mồ mả gắn chủ yếu với yếu tố tâm linh, tinh thần Khi mồ mả của một người

bị xâm phạm thì yếu tố tính thần của thân nhân người chết - những người xây dựng, bảo quản, chăm sóc ngôi mộ bị ảnh hưởng nhưng pháp luật không quy định mồ mả là một quyền nhân thân gắn với người chết

III CĂN CỨ PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

DO XÂM PHẠM MỒ MẢ.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ phát sinh khi thỏa mãn các căn cứ do pháp luật quy định BLDS 2005 không quy định cụ thể các điều kiện làm phát sinh trách nhiệm Tuy nhiên có thể dựa trên cơ sở phát sinh trách nhiệm bồi

thường thiệt hại được đề cập tại Điều 307 và 604 BLDS 2005 Theo đó có 4 căn

cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả nói riêng Đó là các căn

cứ sau:

- Có thiệt hại xảy ra

- Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật

- Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra

- Có lỗi của người gây thiệt hại

1 Có thiệt hại xảy ra.

Thiệt hại xảy ra là điều kiện bắt buộc đầu tiên để xem xét có phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trong các vụ xâm phạm

mồ mả nói riêng hay không Vì mục đích chính của việc áp dụng trách nhiệm bồi thường là khôi phục lại tình trạng tài sản cho người bị thiệt hại hoặc bù đắp những tổn thất cho tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự bị xâm phạm Trong trách nhiệm dân sự, chỉ cần có thiệt hại, dù không nghiêm trọng cũng phải bồi thường, đây là điểm đặc biệt của trách nhiệm dân sự

Trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và bồi thường thiệt hại

do xâm phạm mồ mả nói riêng chỉ phát sinh trách nhiệm bồi thường khi có sự kiện gây thiệt hại do con người gây ra Thiệt hại phải thực tế tồn tại khách quan

mà tất cả mọi người đều phải công nhận và có thể xác định được bằng một khoản tiền nhất định Pháp luật đã quy định những hành vi trái pháp luật, gây thiệt hại thì có trách nhiệm phải bồi thường

Người có hành vi trái pháp luật chỉ phải bồi thường nếu có thiệt hại xảy ra trong thực tế Thông thường, người bị thiệt hại thường có xu hướng đưa ra những thiệt hại rất lớn và có tính suy diễn, nhưng những thiệt hại mang tính chất suy diễn này sẽ không được xem là căn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường Thiệt hại gây ảnh hưởng tới các quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ, đó là tài sản và sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín của

cá nhân, pháp nhân, tổ chức và nhà nước Luật dân sự và Nghị quyết số 03/20006/NQQ/HĐTP ngày 8-7-2006 phân chia thiệt hại thành hai loại: vật chất

và tinh thần Nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế đã xảy ra thuộc về người bị

thiệt hại Khi thiệt hại xảy ra, bản thân người bị thiệt hại hay người đại diện hợp pháp của họ có trách nhiệm phải chứng minh những thiệt hại mà họ phải gánh chịu, ví dụ, đưa ra hóa đơn, chứng từ thanh toán

Trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại thì thiệt hại là yếu tố đầu tiên được xác định, điều này được thể hiện rõ tại Điều 629 Thiệt hại do hành vi xâm phạm mồ

mả gồm những thiệt hại như:

- Thiệt hại do mồ mả bị sạt lún

- Thiệt hại do mồ mả bị san lấp, điển hình gần đây là vụ việc gần đây đang gây bất mãn lớn trong dư luận đó là vụ việc hàng trăm mét khối bùn đất vùi lấp 35 ngôi mộ chưa cải táng ở nghĩa trang Đồng Chương, phường Phương Nội, quận

Hà Đông, Hà Nội xảy ra cuối tháng 8-2010

- Thiệt hại do một phần của mồ mả bị xâm phạm như hư hỏng bia ghi tên người chết, gây nhầm lẫn cho người thân thích của người chết

Như vậy, thiệt hại trong bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là những tổn thất vật chất thực tế tính được bằng tiền do việc xâm phạm đến mồ mả, đây là yếu tố quan trọng cấu thành nên trách nhiệm bồi thường thiệt hại do mồ mả bị xâm phạm

2 Hành vi gây ra thiệt hại là hành vi trái pháp luật.

Xâm phạm mồ mả được quy dịnh là một tội danh trong BLHS 1999 được sửa đổi, bổ sung 2009 tại Điều 246 Không dừng lại ở việc xác định tội danh và trừng trị những kẻ phạm tội, lần đầu tiên ở nước ta, BLDS năm 2005 quy định

về bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả Như vậy, hành vi xâm phạm mồ

mả không chỉ biết xử lý về mặt hình sự khi đủ điều kiện cấu thành tội danh mà còn phải chịu trách nhiệm dân sự

Trong Luật Dân sự, hành vi gây thiệt hại là một trong những yếu tố cấu thành trách nhiệm bồi thường thiệt hại Trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ đặt ra khi hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật Những chủ thể có hành vi mà pháp luật cấm gây thiệt hại ngoài hợp đồng thì phải chịu trách nhiệm bồi thường Những hành vi gây thiệt hại mà pháp luật không cấm thì người thực hiện hành vi dù có gây thiệt hại thì cũng không phải bồi thường Ví dụ: gây thiệt

hại trong phòng vệ chính đáng, trong tình thế cấp thiết hoặc có thiệt hại sự đồng

ý của người bị thiệt hại

Trong trách nhiệm dân sự, hành vi gây thiệt hại được thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động Tuy nhiên, khác với trách nhiệm hình sự, trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp không hành động gây thiệt hại vẫn bị coi là hành vi trái pháp luật nhưng khó có thể buộc người đó chịu trách nhiệm bồi thường Thông thường hành vi gây thiệt hại được thể hiện dưới dạng hành động

Hành vi gây thiệt hại về mồ mả thể hiện dưới dạng hành động:

+ Xâm phạm trực tiếp đến mồ mả: di chuyển vị trí mồ mả mà không nhận được

sự đồng ý của thân nhân người chết; đào bới mồ mả, khai quật mồ mả trái ý chí của người thân thích của người chết và không đúng quy định của pháp luật + Hành vi đổ phế thải, phế liệu, các chất phế thải, uế tạp lên ngôi mộ

+ Hành vi gây nhầm lẫn đối với người thân thích của người chết: san lấp mồ mả của người chết, làm mất dấu tích của ngôi mộ khiến không thể xác định được vị trí ngôi mộ đó; thay đổi tấm bia ghi tên người chết

+ Hành vi xâm phạm đến không gian, hình dáng ngôi mộ, tường rào bao bọc xung quanh ngôi mộ

Ở nước ta còn tồn tại tình trạng tín ngưỡng, tư tưởng duy tâm của nhiều người trong việc lựa chọn vị trí mai táng người chết Vị trí mai táng người chết được lựa chọn rất cẩn trọng nhưng thiếu cơ sở khoa học Do cố ý lựa chọn phần đất theo" hướng tốt" nên nhiều trường hợp đã có hành vi chiếm đoạt vị trí có mồ

mả và diện tích đất sử dụng để chôn cất người thân của mình

Cấu trúc vật chất được xây dựng xung quanh ngôi mộ với mục đích bảo vệ ngôi mộ tránh bị biến dạng được xem là phần không tách rời của ngôi mộ Đặc biệt những ngôi mộ được xây dựng trên các đồi núi, việc xâm phạm tới tường rào xung quanh ngôi mộ là một trong những nguyên nhân gây thiệt hại đến mồ mả

Một số vùng đồng bào vẫn giữ phong tục làm lễ bỏ mả sau một thời gian mai táng người chết, ví dụ: Tính đến thời điểm hiện nay ở nước ta, đồng bào của một

số dân tộc thuộc vùng Tây Nguyên như Gia Rai(Gia Lai, Kon Tum), M'Nông

(Quảng Nam) vẫn giữ phong tục làm lễ bỏ mà sau một thời gian mai táng người chết, đồng bào Gia Rai làm lễ bỏ mả người chết được mai táng sau 3 năm hoặc

10 năm) Hành vi xâm phạm mồ mả trong những trường hợp này cũng được xác định là hành vi trái pháp luật Hành vi vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội không phụ thuộc vào lối sống và phong tục cá biệt của bất kì cộng đồng dân cư nào ở Việt Nam

Những hành vi sau không bị coi là xâm phạm mồ mả và không phải bồi thường:

Những hành vi của cơ quan chức năng có thẩm quyền theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền như: khai quật mộ để khám nghiệm tử thi, di dời ngôi mộ theo quyết định khi thân nhân người chết không chịu di dời, đưa mộ liệt sĩ về nghĩa trang liệt sĩ

Ngoài ra, khi xác định hành vi xâm phạm mồ mả cần phải phân biệt với những hành vi không bị xem là xâm phạm mồ mả như: hành vi bịa đặt những tin tức thất thiệt gây tổn hại đến danh dự của người có mồ mả, tạo ra những dư luận không có lợi hoặc làm giảm uy tín, danh dự của người có mồ mả, bịa đặt những giai thoại xung quanh ngôi mộ Những hành vi đã nêu cũng thuộc trách nhiệm dân sự, nhưng không thuộc trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

3 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra.

Trong khoa học pháp lí dân sự, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và thiệt hại xảy ra được hiểu có mối quan hệ nội tại, tất yếu Thiệt hại xảy ra là kết quả của hành vi trái pháp luật hay nói cách khác, chỉ khi nào thiệt hại xảy ra là hiệu quả tất yếu của hành vi vi phạm pháp luật, thì người vi phạm mới phải bồi thường thiệt hại điều này được quy định cụ thể tại Điều 604 BLDS

Khi xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật, xâm phạm mồ

mả và thiệt hại xảy ra cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Nguyên nhân và kết quả mang tính khách quan, quan hệ nhân quả nằm trong bản thân sự vật, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người các sự vật tác động lẫn nhau và sự tác động đó tất yếu gây nên biến đổi nhất định

không phụ thuộc vào ý chí của con người Vì thế, khi xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra, đảm bảo tính khách quan, phải đặt trong mối liên hệ tất nhiên, nội tại của các hiện tượng chứ không được xác định quan hệ theo lối nhận xét chủ quan

- Mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều có nguyên nhân nhất định gây ra Như vậy, có thể nói thiệt hại về mồ mả là có nguyên nhân gây ra, nguyên nhân này có thể do yếu tố thiên nhiên hoặc hành vi của con người

- Nguyên nhân sản sinh ra kết quả nên nguyên nhân là cái có trước kết quả, đươc sinh ra trước kết quả Hành vi trái pháp luật là nguyên nhân phát sinh thiệt hại

do đó luôn luôn phải xuất hiện trước thực tại về mặt thời gian

- Cần phân biệt nguyên nhân và điều kiện, bởi điều kiện không sinh ra kết quả, nhưng nó cùng xuất hiện với nguyên nhân Trong mối quan hệ nhân quả , nguyên nhân là yếu tố quyết định còn điều kiện là yếu tố quan trọng dẫn đến kết quả

- Nguyên nhân sinh ra kết quả rất phức tạp, bởi vì nó phụ thuộc vào nhiều điều kiện và hoàn cảnh khác nhau, một nguyên nhân có thể gây ra nhiêu kết quả khác nhau phụ thuộc vào nhiều điều kiện cụ thể Ví dụ: A có dùng gậy phá mồ mả của B, nếu mồ mả của B mới xây chắc chắn bằng đá nhân tạo, A chỉ đánh hư được một phần nhỏ của ngôi mộ, nhưng nếu ngôi mộ đã xây từ lâu, không còn chắc chắn thì sẽ bị A phá hủy ; và một kết quả cũng có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra Thiệt hại về mồ mả có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như động đất, sóng thần, do tác động của con người Trong khi xem xét nguyên nhân gây ra thiệt hại về mồ mả cần phân loại nguyên nhân, tìm ra nguyên nhân cơ bản, nguyên nhân chủ yếu với nguyên nhân thứ yếu dẫn đến phát sinh thiệt hại Những nguyên nhân này không tồn tại một cách độc lập mà kết hợp với nhau làm phát sinh hậu quả Nếu thiếu một trong các nguyên nhân đó thì thiệt hại không xảy ra

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm mồ mả và thiệt hại xảy ra là mối liên hệ tất nhiên tuân theo quy luật khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người