Với tư cách là ngân hàng trung ương, là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ, NHNN được pháp luật quy định cho quyền quản lý, điều hành thị trường ngoại hối, tuy nhiên trên thực tế quyền
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Thị trường ngoại hối – nơi diễn ra các giao dịch ngoại hối có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện nay Việc quản lý, điều hành thị trường ngoại hối hiệu quả sẽ góp phần đáng kể trong cân bằng cán cân thanh toán, kiểm soát sức mua của đồng tiền, kiềm chế lạm phát, tận dụng nguồn vốn trong nước, thu hút vốn đầu tư nước ngoài tạo điều kiện ổn định và phát triển nền kinh tế
Với tư cách là ngân hàng trung ương, là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ, NHNN được pháp luật quy định cho quyền quản lý, điều hành thị trường ngoại hối, tuy nhiên trên thực tế quyền năng này của NHNN được thể hiện như thế nào? Và quy định của pháp luật điều chỉnh hoạt động này còn tồn tại những bất cập gì? Những vấn đề này sẽ
được lý giải thông qua việc giải quyết đề tài sau: “Phân tích cơ sở pháp lý để Ngân hàng Nhà nước quản lý, điều hành thị trường ngoại hối; thực trạng và đề xuất pháp lý“.
NỘI DUNG
I Lý luận chung về NHNN, thị trường ngoại hối và sự cần thiết phải quản lý, điều hành thị trường ngoại hối.
1 Ngân hàng nhà nước.
1.1 Vị trí pháp lý.
Khoản 1 Điều 2 Luật NHNN Việt Nam năm 2010 quy định về địa vị pháp lý của NHNN, theo đó NHNN là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là Ngân hàng trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
NHNN có tư cách pháp nhân1, có vốn pháp định thuộc sở hữu nhà nước và có trụ sở chính tại Hà Nội
1.2 Chức năng của NHNN.
Thứ nhất, với tư cách là cơ quan ngang bộ, NHNN có các chức năng quản lý nhà nước
trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng
Thứ hai, với tư cách là ngân hàng trung ương, NHNN thực hiện chức năng phát hành
tiền (là cơ quan duy nhất), thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia nhằm mục đích ổn định giá trị đồng tiền, là ngân hàng của các TCTD (cung ứng vốn và các phương tiện cho TCTD, cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ
1 NHNN có tư cách pháp nhân vì thỏa mãn các điều kiện nhất định: Được thành lập một cách hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ (có trụ sở chính tại Hà Nội, có văn phòng đại diện,…), vốn của ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước, nhân danh mình chịu trách nhiệm pháp lý trong mọi trường hợp.
1
Trang 22 Thị trường ngoại hối.
2.1 Khái niệm.
a Ngoại hối và hoạt động ngoại hối.
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 6 Luật NHNN thì ngoại hối bao gồm:
- Đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi là ngoại tệ);
- Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ, gồm séc, thẻ thanh toán, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ và các phương tiện thanh toán khác;
- Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ, gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác
- Vàng thuộc Dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam;
- Đồng tiền của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế”
Cũng theo quy định tại Điều 6 nhưng ở khoản 3 thì Hoạt động ngoại hối được hiểu là
hoạt động của người cư trú, người không cư trú trong các giao dịch vãng lai, giao dịch vốn,
sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối và các giao dịch khác liên quan đến ngoại hối
b Thị trường ngoại hối.
Hoạt động ngoại hối là hoạt động của người cư trú, người không cư trú trong giao dịch vãng lai, giao dịch vốn, sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối và các giao dịch khác liên quan đến ngoại hối2
Thị trường ngoại hối (hay thị trường hối đoái) là nơi diễn ra các giao dịch ngoại hối3 Loại thị trường này được hình thành từ chính các hoạt động ngoại hối của các chủ thể là
người cư trú và người không cư trú Sự tồn tại của hoạt động ngoại hối trong đời sống
kinh tế - xã hội chính là biểu hiện cụ thể của sự tồn tại thị trường ngoại hối Hoạt động
ngoại hối diễn ra như thế nào thì thị trường ngoại hối tồn tại trong trạng thái như vậy Chỉ
2 khoản 8 Điều 3 Nghị định của Chính phủ số 160/2006/NĐ – CP ngày 28 tháng 12 năm 2006 quy định chi tiết thi hành pháp lệnh ngoại hối của Chính phủ
3 Đây là một nơi hình thành tỷ giá hối đoái theo quan hệ cung cầu, là một bộ phận của thị trường tài chính có trính độ phát triển cao.
2
Trang 3có thể nhận biết và đánh giá được hiện trạng của thị trường ngoại hối thông qua những biểu hiện cụ thể của hoạt động ngoại hối
2.2 Đặc điểm của thị trường ngoại hối.
Thị trường ngoại hối có các đặc điểm sau:
- Thị trường ngoại hối mang tính chất quốc tế
Trên thực tế, do hoạt động ngoại hối thường diễn ra trong phạm vi quốc tế nên thị trường ngoại hối cũng luôn luôn được xem là một trong số các loại hình thị trường mang tính quốc tế sâu sắc nhất Đặc điểm này của thị trường ngoại hối do bản chất kinh tế của ngoại hối quyết định, vì ngoại hối vốn dĩ là phương tiện thanh toán quốc tế
- Thị trường ngoại hối (điển hình là thị trường hối đoái4) hoạt động liên tục suốt 24/24 giờ trên phạm vi toàn cầu với lưu lượng khổng lồ các ngoại tệ được luân chuyển qua thị trường Sở dĩ thị trường hối đoái hoạt động liên tục như vậy là vì có sự khác nhau về múi giờ giữa các quốc gia tùy theo vị trí địa lý Chẳng hạn, khi thị trường hối đoái ở một quốc gia phương Đông đóng cửa vào thời điểm cuối ngày giao dịch thì cũng là lúc thị trường hối đoái ở một quốc gia phương Tây bắt đầu mở cửa cho ngày giao dịch mới
- Đối tượng chủ yếu được mua bán trên thị trường ngoại hối là các khoản tiền gửi ghi bằng ngoại tệ tại các ngân hàng, ngoại tệ hiện hữu và các loại tài sản khác (kim loại quý, phương tiện thanh toán quốc tế,…) có thể chuyển đổi thành ngoại tệ mạnh
- Thị trường ngoại hối ở một quốc gia luôn chịu ảnh hưởng sâu sắc của tình hình kinh
tế, chính trị, xã hội trong nước và quốc tế
Những đặc điểm trên đây của thị trường ngoại hối cho thấy rằng sự lưu thông của ngoại hối trên thị trường tự thân nó đã chứa đựng những ảnh hưởng sâu sắc, lớn lao đối với nền kinh tế - xã hội của quốc gia như hoạt động xuất nhập khẩu, việc điều hành tỷ giá hối đoái
và sức mua của đồng tiền nội địa Vì thế, chính phủ mỗi quốc gia đều phải tiến hành kiểm soát hay can thiệp đối với quá trình lưu thông ngoại hối, với mục tiêu bình ổn giá cả, kiềm chế lạm phát và duy trì sự tăng trưởng kinh tế đất nước
2.3 Chức năng của thị trường ngoại hối.
- Cung cấp dịch vụ cho khách hàng thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế
- Luân chuyển vốn, giao dịch tài chính quốc tế
4 Thị trường hối đoái là hình thái tồn tại cụ thể của thị trường ngoại hối.
3
Trang 4- Làm cho sức mua đối ngoại của tiền tệ được xác định một cách khách quan theo quy luật cung cầu
- Thị trường ngoại hối cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng các hợp đồng như kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tương lai
- Là nơi để NHTW can thiệp lên tỷ giá
3 Sự cần thiết phải quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN.
Quản lý trong kinh doanh hay quản lý trong các tổ chức nhân sự nói chung là hành
động xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát để thực hiện, đạt được mục tiêu chung5
Điều hành là việc chỉ đạo, điều khiển hoạt động của một tổ chức hay một hệ thống nào
đó
Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra các giao dịch ngoại hối nhằm đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi ngoại tệ nhằm phục vụ cho quá trình chu chuyển, thanh toán trong các lĩnh vực thương mại và phi thương mại, là công cụ để ngân hàng trung ương có thể thực hiện chính sách tiền tệ nhằm điều khiển nền kinh tế theo mục tiêu chính phủ,… Chính vì vậy việc quản lý thị trường ngoại hối cũng chính là quản lý nền kinh tế, thúc đẩy sự phát triển kinh tế trong nước và giao lưu rộng rãi với các nước trên thế giới thông qua ngoại hối Quyền quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN lần đầu tiên được pháp luật quy định tại Pháp lệnh NHNN năm 1990 Cụ thể: Tại Điều 3 Pháp lệnh NHNN quy định về
nhiệm vụ, quyền hạn của NHNN, theo đó NHNN được “quản lý Nhà nước về ngoại tệ và
vàng, lập cán cân thanh toán quốc tế, thực hiện các nghiệp vụ hối đoái, kinh doanh ngoại hối trên thị trường quốc tế” Pháp lệnh đã dành hẳn chương V để quy định cụ thể về hoạt
động quản lý ngoại hối của NHNN trong đó hoạt động quản lý thị trường ngoại hối của
NHNN cũng được đề cập tại khoản 5 Điều 50: “NHNN có quyền lập và theo dõi cán cân
thanh toán quốc tế; theo dõi quan hệ tín dụng với nước ngoài và tổ chức quốc tế; tổ chức
và điều tiết thị trường hối đoái trong nước, giao dịch mua bán ngoại hối trên thị trường quốc tế”.
Như vậy, pháp luật đã trao quyền quản lý thị trường ngoại hối cho NHNN ngay từ khi văn bản đầu tiên quy định về tổ chức và hoạt động của NHNN được ban hành, điều này đã khẳng định sự quan tâm của nhà nước đến việc phát triển thị trường ngoại hối ở nước ta
5 http//: wi.wikipedia.org.
4
Trang 5Sau khi pháp lệnh NHNN năm 1990 được thay thế bằng luật NHNN năm 1997 thì quyền hạn của NHNN trong việc điều hành, quản lý thị trường ngoại hối vẫn không thay
đổi nghĩa là “quản lý thị trường ngoại hối” vẫn được coi là một trong những nhiệm vụ,
quyền hạn cơ bản của NHNN6, cụ thể tại khoản 3 Điều 37 Luật NHNN năm 1997 quy
định: “NHNN được tổ chức, điều hành thị trường ngoại tệ liên ngân hàng và thị trường
ngoại hối trong nước”.
II Cơ sở pháp lý để NHNN quản lý, điều hành thị trường ngoại hối.
1 Sự ghi nhận quyền quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
Mặc dù thị trường ngoại hối vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế nước ta, nhưng hiện nay, hoạt động quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN được pháp luật quy định rất hạn chế ở các văn bản, từ luật cho đến các văn bản khác dưới luật, phần lớn các văn bản quy định rất chung chung chỉ ghi nhận quyền quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN nhưng lại không quy định NHNN phải quản lý như thế nào? Đây có thể coi là một hạn chế trong hệ thống pháp luật hiện nay
Luật NHNN năm 2010
Luật NHNN năm 2010 quy định hoạt động quản lý và điều hành thị trường ngoại hối của NHNN trong phần chức năng của NHNN Ngay trong các quy định về chức năng của NHNN ở Điều 2, thì việc quản lý, điều hành thị trường ngoại hối cũng được đề cập như là một trong các chức năng quan trọng nhất của NHNN, cụ thể tại khoản 3 Điều này có ghi
nhận: “NHNN thực hiện chức năng quản lý nhà nước tiền tệ, hoạt động ngân hàng và
ngoại hối (sau đây gọi là tiền tệ và ngân hàng); thực hiện chức năng của ngân hàng trung ương về phát hành tiền, NHNN của các TCTD và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ”.
Đến Điều 31, chức năng này của NHNN đã được cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ, quyền hạn
của NHNN về quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối, theo đó NHNN có quyền “tổ chức
và phát triển thị trường ngoại tệ; tổ chức, tham gia thị trường ngoại tệ liên ngân hàng”.
Như vậy, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ, NHNN đã được giao phó nhiệm vụ quản lý và điều hành thị trường ngoại hối
Pháp lệnh ngoại hối của Ủy ban Thường vụ quốc hội số 28/2005/PL – UBTVQH11 ngày 13 tháng 12 năm 2005
6 Điểm h khoản 1 Điều 5 Luật NHNN năm 1997 quy định nhiệm vụ, quyền hạn của NHNN: “h) Quản lý hoạt động ngoại hối và quản lý hoạt động kinh doanh vàng”.
5
Trang 6Quản lý nhà nước về ngoại hối là hoạt động mang tính chức năng thuộc thẩm quyền của các cơ quan hành pháp Theo Điều 40 Pháp lệnh số 28/2005/PL – UBTVQH 11 ngày 13/12/2005 về ngoại hối, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý hoạt động ngoại hối bao gồm:
- Chính phủ: Thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động ngoại hối
- NHNN Việt Nam chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về hoạt động ngoại hối, xây dựng và ban hành chính sách quản lý ngoại hối, hướng dẫn và thanh tra, kiểm tra việc chấp hành chế độ chứng từ và thông tin báo cáo
- Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm quản lý nhà nước về hoạt động ngoại hối trong phạm vi nhiệm vụ,quyền hạn của mình
Như vậy, NHNN là một trong số các cơ quan nhà nước được pháp luật quy định cho quyền trực tiếp quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối, tuy nhiên phạm vi quản lý phải nằm trong vòng kiểm soát của Chính phủ
Bên cạnh đó, Pháp lệnh này còn dành hẳn chương V để quy định về quyền quản lý, điều hành của NHNN trong thị trường hối đoái, theo đó NHNN được quy định điều kiện của thành viên tham gia thị trường ngoại tệ, quy định tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam, Tóm lại, NHNN đã được pháp luật ghi nhận là một trong những cơ quan được nhà nước giao phó nhiệm vụ quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối trên thị trường, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội
Nghị định của Chính phủ số 60/2006/NĐ – CP ngày 28 tháng 12 năm 2006 quy định chi tiết thi hành pháp lệnh ngoại hối: Việc quản lý thị trường ngoại hối của NHNN cũng được Nghị định này quy định rất cụ thể tại Điều 49 về quản lý nhà nước về ngoại hối, chương V về hoạt động của NHNN trên thị trường ngoại tệ,… Theo đó, NHNN được tham gia quản lý, điều hành thị trường ngoại hối với tư cách là cơ quan quản lý của nhà nước và đồng thời cũng là người tham gia trực tiếp các giao dịch trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng
Cũng theo Nghị định này cùng các văn bản quy phạm pháp luật khác về quản lý ngoại hối, người dân có các quyền cơ bản sau đây đối với ngoại tệ: Quyền sở hữu và cất trữ ngoại tệ; quyền gửi và rút ra bằng ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng được phép kinh doanh ngoại tệ; quyền nhận tiền kiều hối bằng ngoại tệ; quyền bán ngoại tệ và quyền mua ngoại
tệ cho các nhu cầu hợp lý như: Ði công tác, đi du lịch, đi học tập, đi chữa bệnh ở nước
6
Trang 7ngoài với các tổ chức tín dụng được phép kinh doanh ngoại tệ; quyền sử dụng ngoại tệ thanh toán cho người không cư trú để mua sắm hàng hóa và dịch vụ được pháp luật cho phép Pháp luật về quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng, vàng miếng (vàng miếng
do các tổ chức kinh doanh vàng được Ngân hàng nhà nước cấp phép dập vàng miếng) của
ta công nhận những quyền cơ bản sau đây của người dân: quyền sở hữu và cất trữ vàng miếng, quyền mua bán, trao đổi vàng miếng, quyền gửi vào và rút ra vàng miếng tại các tổ chức tín dụng được phép kinh doanh vàng NHNN sẽ là cơ quan trực tiếp giám sát việc tuân theo pháp luật và ban hành các văn bản dưới luật quy định cụ thể về quyền của các chủ thể trong việc sử dụng ngoại hối
Ngoài các văn bản trên, việc quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN còn được quy định rải rác ở nhiều văn bản khác khác, việc có nhiều văn bản điều chỉnh hoạt động của NHNN nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc để NHNN thực hiện các quyền hạn và chức năng của mình nhằm phát triển thị trường ngoại hối, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế
2 Chính sách quản lý, điều hành thị trường ngoại hối của NHNN.
Quản lý và điều hành thị trường ngoại hối của NHNN chính là việc NHNN quản lý, điều hành các giao dịch về ngoại hối trong thị trường (vì hoạt động ngoại hối diễn ra chính
là một hình thức biểu hiện cụ thể của thị trường ngoại hối) Quản lý, điều hành thị trường ngoại hối cũng góp phần cho việc quản lý ngoại hối của NHNN Để thực hiện quyền hạn của mình, NHNN đã có những chính sách rất đa dạng, NHNN có thể thực hiện quản lý thông qua các quy định mang tính chất hành chính hoặc khi cần thiết, NHNN còn đưa ra các chính sách hoạt động công khai
2.1 NHNN đưa ra quy chế ra nhập thành viên thị trường ngoại tệ.
Mục đích đưa ra quy chế ra nhập thành viên của NHNN là nhằm quản lý chặt chẽ các chủ thể tham gia thị trường ngoại tệ, theo đó hoạt động trong thị trường cũng nằm trong sự kiểm soát của ngân hàng
Theo quy định tại khoản 18 Điều 4 Pháp lệnh số 28/2005/PL – UBTVQH11 và khoản
19 Điều 3 Nghị định số 160/2006/NĐ – CP, thị trường hối đoái bao gồm thị trường ngoại
tệ liên ngân hàng và thị trường ngoại tệ giữa ngân hàng với khách hàng
- Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng là nơi chỉ diễn ra các giao dịch ngoại tệ giữa NHNN với các TCTD được phép7 và giữa các TCTD được phép với nhau Thành viên
7 Theo quy định tại khoản 11 Điều 4 Pháp lệnh số 28/2005/ PL – UBTVQH11 thì TCTD được phép được hiểu là các ngân hàng
và các TCTD phi ngân hàng được hoạt động ngoại hối và cung ứng dịch vụ ngoại hối theo quy định của pháp lệnh này.
7
Trang 8tham gia thị trường này chỉ bao gồm NHNN Việt Nam và TCTD được phép (khoản 1 Điều
28 Pháp lệnh 28/2005/PL – UBTVQH11)
- Thị trường ngoại tệ giữa ngân hàng với khách hàng là nơi diễn ra các giao dịch ngoại hối tự do giữa các tổ chức và khách hàng Thành viên tham gia thị trường này bao gồm TCTD được phép, bàn đổi ngoại tệ và khách hàng là người cư trú, người không cư trú tại Việt Nam8
Ngoài các điều kiện nêu trên, các đối tượng tham gia vào thị trường ngoại tệ Việt Nam chỉ được thực hiện các loại hình giao dịch theo thông lệ quốc tế nếu đáp ứng thêm các điều kiện do NHNN quy định (khoản 3 Điều 28 Pháp lệnh số 28/2005/PL – UBTVQH11)
Như vậy, pháp luật đã trao NHNN quyền đưa ra các điều kiện đối với các đối tượng
được phép tham gia thị trường hối đoái Tùy từng trường hợp, giai đoạn cụ thể mà NHNN
có thể quy định các điều kiện tham gia thị trường khác nhau
2.2 NHNN quy định quy chế hoạt động của thị trường ngoại hối.
Với tư cách là người tổ chức quản lý, điều hành thị trường ngoại hối, NHNN được quy định điều kiện, phương thức, các loại hình nghiệp vụ giao dịch hối đoái của các TCTD trên thị trường (khoản 1 Điều 37 Nghị định số 60/2006/NĐ – CP)
- Thứ nhất, về các loại hình nghiệp vụ giao dịch hối đoái: Giao dịch hối đoái theo quy
định của NHNN bao gồm 5 loại hình nghiệp vụ chính: Giao dịch giao ngay; giao dịch kỳ hạn; giao dịch quyền lựa chọn; các giao dịch hối đoái khác theo quy định của Thống đốc NHNN trong thời kỳ:
+ Giao dịch hối đoái giao ngay (sau đây gọi là “giao dịch giao ngay”) là giao dịch hai bên thực hiện mua, bán một lượng ngoại tệ theo tỷ giá giao ngay tại thời điểm giao dịch và kết thúc thanh toán trong vòng 2 (hai) ngày làm việc tiếp theo
+ Giao dịch hối đoái kỳ hạn (sau đây gọi là “giao dịch kỳ hạn”) là giao dịch hai bên cam kết sẽ mua, bán với nhau một lượng ngoại tệ theo một mức tỷ giá xác định và việc thanh toán sẽ được thực hiện vào thời điểm xác định trong tương lai
+ Giao dịch hối đoái hoán đổi (sau đây gọi là “giao dịch hoán đổi”) là giao dịch đồng thời mua và bán cùng một lượng ngoại tệ (chỉ có hai đồng tiền được sử dụng trong giao dịch), trong đó kỳ hạn thanh toán của hai giao dịch là khác nhau và tỷ giá của hai giao dịch được xác định tại thời điểm ký kết hợp đồng
8 Các đối tượng là người cư trú, người không cư trú được quy định cụ thể tại khoản 2, khoản 3 Điều 4 Pháp lệnh số 28/2005/PL – UBTVQH11 và khoản 2, khoản 3 Nghị định số 60/2006/NĐ – CP.
8
Trang 9+ Giao dịch quyền lựa chọn tiền tệ (sau đây gọi là “giao dịch quyền lựa chọn”) là một giao dịch giữa bên mua quyền và bên bán quyền, trong đó bên mua quyền có quyền nhưng không có nghĩa vụ mua hoặc bán một lượng ngoại tệ xác định ở một mức tỷ giá xác định trong một khoảng thời gian thoả thuận trước Nếu bên mua quyền lựa chọn thực hiện quyền của mình, bên bán quyền có nghĩa vụ bán hoặc mua lượng ngoại tệ trong hợp đồng theo tỷ giá đã thoả thuận trước
Tại Quyết định này, giao dịch quyền lựa chọn chỉ bao gồm giao dịch giữa các ngoại tệ (không liên quan đến Đồng Việt Nam)
+ Giao dịch hối đoái khác là những giao dịch hối đoái được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện trong từng thời kỳ phù hợp với sự phát triển của thị trường ngoại hối.9
- Thứ hai, về điều kiện tham gia giao dịch hối đoái: NHNN đã giới hạn các chủ thể
được tham gia giao dịch hối đoái tại Điều 4 Quyết định của Thống đốc NHNN số 1452/2004/QĐ – NHNN ngày 10 tháng 11 năm 2004 về giao dịch hối đoái của các TCTD được phép hoạt động ngoại hối, theo đó các đối tượng được tham gia giao dịch hối đoái bao gồm: TCTD được phép, tổ chức kinh tế, tổ chức khác và cá nhân, NHNN Việt Nam Tuy nhiên, không phải các đối tượng này được tham gia bất kỳ giao dịch hối đoái nào mà mỗi đối tượng chỉ được tham gia những giao dịch hối đoái nhất định do NHNN quy định
Cụ thể, các TCTD được phép thực hiện tất cả các giao dịch hối đoái với các tổ chức kinh tế nhưng chỉ được thực hiện một số giao dịch (giao dịch giao ngay, giao dịch kỳ hạn, giao dịch quyền lựa chọn) với các tổ chức, cá nhân khác Quy định này đặt ra là hoàn toàn hợp
lý bởi nếu cho các chủ thể được thực hiện các giao dịch tự do, NHNN sẽ rất khó kiểm soát thị trường, bên cạnh đó mỗi chủ thể khác nhau có có khả năng tham gia các giao dịch không giống nhau
- Thứ ba, về phương thức giao dịch hối đoái: Theo quy định tại Điều 8 Quyết định của
Thống đốc NHNN số 1452/2004/QĐ – NHNN, các bên tham gia giao dịch hối đoái có thể thực hiện giao dịch qua điện thoại, telex, fax hoặc các hình thức khác theo quy định của TCTD được phép phù hợp với thông lệ của thị trường ngoại hối và các quy định có liên quan của pháp luật hiện hành Quy định này đưa ra tạo điều kiện cho các bên có thể dễ dang tham gia các giao dịch nếu có đủ điều kiện, tiết kiệm được thời gian cũng như chi phí giao dịch
9 Điều 2 Quyết định số 1452/2004/QĐ – NHNN.
9
Trang 10Ngoài việc quy định các vấn đề trên, NHNN còn có những quy định rất cụ thể khác về
kỳ hạn của từng loại giao dịch, phí giao dịch,…
Việc NHNN quy định quy chế hoạt động của thị trường hối đoái nhằm đảm bảo cho các giao dịch trên thị trường nằm trong sự kiểm soát của NHNN, từ đó bình ổn được thị trường ngoại hối, góp phần ổn định và phát triển nền kinh tế
2.3 Khi cần thiết, NHNN sẽ can thiệp vào thị trường ngoại hối thông qua các chính sách hoạt động công khai.
Sự can thiệp của NHNN nhằm cân bằng giữa cung và cầu nguồn ngoại tệ, hoạt động này của NHNN được ví như bộ xóc của một cỗ xe nhằm giữ cho tỷ giá hối đoái tránh được
những biến động lớn Các chính sách của NHNN có thể là mua hoặc bán ngoại tệ, quy định tăng giảm lãi suất ngoại tệ hay dự trữ bắt buộc.
Theo quy định tại Điều 29 Pháp lệnh số 28/2005/PL – UBTVQH11 và Điều 38 Nghị định số 60/2006/NDD – CP, căn cứ vào biến động tỷ giá trên thị trường ngoại tệ và mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ, NHNN Việt Nam xây dựng và thực hiện phương
án can thiệp mua hoặc bán ngoại tệ trên thị trường ngoại tệ trong nước
NHNN tham gia vào hoạt động mua bán ngoại tệ với tư cách là người can thiệp, giám sát, điều tiết nhưng đồng thời cũng là người mua, bán cuối cùng Thông qua việc mua, bán NHNN thực hiện việc giám sát và điều tiết thị trường theo mục tiêu của chính sách tiền tệ, đồng thời theo dõi diễn biến của tỷ giá đồng bản tệ nhằm cân bằng giữa cung và cầu ngoại
tệ
NHNN thực hiện các chính sách một cách linh hoạt, tùy thuộc vào tình hình thị trường từng thời điểm Cụ thể:
- Khi lượng cung ngoại tệ trên thị trường quá lớn, NHNN có thể thực hiện chính sách thu gom ngoại tệ để đảm bảo cân bằng lượng ngoại hối trên thị trường, còn khi nhu cầu ngoại tệ lớn mà lượng ngoại tệ trên thị trường không đủ để đáp ứng thì NHNN sẽ dùng đưa một lượng dự trữ ngoại hối ra thị trường để ổn định lại thị trường ngoại hối Muốn thực hiện chính sách này, NHNN phải dự trữ được một lượng lớn ngoại hối10 và khi tham gia vào thị trường, NHNN sẽ đóng vai trò là người mua bán cuối cùng trên thị trường Tuy nhiên, cần phải lưu ý là NHNN chỉ tham gia các giao dịch ngoại hối trên thị trường liên ngân hàng, thông qua các tổ chức tín dụng sẽ tác động ra thị trường tự do
10 pháp luật trao cho NHNN quyền được quản lý dự trữ ngoại hối nhằm thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, bảo đảm khả năng thanh toán quốc tế và bảo toàn dự trữ ngoại hối nhà nước (khoản 2 Điều 32 Luật NHNN), tuy nhiên hiện nay.
10