Tìm hiểu nguyên tắc cân đối trong hoạtđộng ngân sách nhà nước và thực tế áp dụng

Đã có nhiều học thuyết về cân đối ngân sách nhà nước tuy nhiên để thực hiện được vấn đề này trong thực tế là điều rất khó khăn vì tình hình kinh tế - xã hội của mỗi quóc gia luôn biến đổ

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC 1

A LỜI MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 2

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NSNN VÀ CÂN ĐỐI NSNN 2

1 Khái quát về ngân sách nhà nước 2

2 Khái quát về cân đối ngân sách nhà nước 4

II NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI NSNN 5

1 Nguyên tắc thứ nhất : 5

2 Nguyên tắc thứ hai: 6

3 Nguyên tắc thứ ba: 8

III THỰC TẾ ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI TRONG HOẠT ĐỘNG NSNN NĂM 2011 8

1 Tình hình thu, chi cân đối ngân sách nhà nước năm 2011 8

2 Về cân đối ngân sách nhà nước 11

IV HƯỚNG HOÀN THIỆN CÂN ĐỐI NSNN 12

C KẾT LUẬN: 13

A LỜI MỞ ĐẦU

Cân đối NSNN là một trong những nội dung cơ bản nhất của nền tài chính quốc gia và là điều tiên quyết để đảm bảo sự ổn định lành mạnh cho nền tài chính quốc gia Mỗi nhà nước khi thành lập và đi vào hoạt động đều có ngân sách nhà nước để đảm bảo thực hiện được tốt chức năng và nhiệm vụ của mình, để thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ đó thì đòi hỏi phải có một ngân sách ổn định và cân đối Đã có nhiều học thuyết về cân đối ngân sách nhà nước tuy nhiên để thực hiện được vấn đề này trong thực tế là điều rất khó khăn vì tình hình kinh tế - xã hội của mỗi quóc gia luôn biến đổi không ngừng, có thể là tăng trưởng, phát triển những cũng có thể rơi vào khủng hoảng, suy thoái Điều này dẫn đến tình trạng NSNN rơi vào tình trạng mất cân đối, bội thu hay bội chi Vì vậy, mỗi quốc gia cần lựa chọn và vận dụng những phương thức khác nhau phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của nước mình

để cân đối ngân sách cho hiệu quả

Ở Việt Nam trong thời gian vừa qua, ngân sách nhà nước cũng rơi vào tình trạng không ổn định và mất cân đối kéo dài đã kéo theo những hậu quả làm ảnh hưởng đến

sự phát triển của nền kinh tế và nhiều vấn đề xã hội nảy sinh Để khắc phục tình trạng này, Nhà nước và Chính phủ đã kịp thời quan tâm, có nhiều vấn đề trong việc cải cách quản lý hành chính, đổi mới chính sách thu, chi NSNN để hướng tới một ngân sách cân đối nhằm góp phẩn thúc đẩy kinh tế phát triển, ổn định xã hội và kiểm soát tình trạng lạm phát đang diễn ra ở nước ta và đưa Việt Nam tiến vào thời kỳ hội nhập nền kinh tế thế giới Để tìm hiểu chính sách của Nhà nước và Chính phủ trong

việc cân đối NSNN, em xin chọn đề tài: Tìm hiểu nguyên tắc cân đối trong hoạt

động ngân sách nhà nước và thực tế áp dụng.

B NỘI DUNG

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NSNN VÀ CÂN ĐỐI NSNN

1 Khái quát về ngân sách nhà nước.

a Khái niệm ngân sách nhà nước.

Trong hệ thống tài chính, ngân sách nhà nước là một bộ phận chủ đạo, là điều kiện vật chất quan trọng để thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước do Hiến pháp quy định, nó còn là công cụ quan trọng của nhà nước có tác dụng điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội, muốn sử dụng tốt công cụ này phải nhận thức được những vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước Khái niệm NSNN phải được xem xét trên các mặt khác nhau

* Xét về phương diện kinh tế, NSNN là bản dự toán về các khoản thu và khoản

chi tiền tệ của quốc gia, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm Từ định nghĩa này có thể thấy hai yếu tố cơ bản trong NSNN, đó là:

- NSNN là bản kê khai tài chính quốc gia, thông qua hành vi kinh tế là xác lập nội dung thu, chi liên quan đến ngân quỹ của nhà nước Do đó phải được Quốc hội với tư cách là người đại diện cho toàn thể nhân dân trong quốc gia đó quyết định trước khi Chính phủ đem ra thi hành trên thực tế, đồng thời Quốc hội cũng giám sát Chính phủ trong quá trình thi hành ngân sách và có quyền phê chuẩn bản quyết toán ngân sách hàng năm do chính phủ đệ trình khi năm ngân sách kết thúc

- NSNN có hiệu lực trong vòng một năm, từ 01/01 đến 31/12 hàng năm Đây là khoảng thời gian được pháp luật quy định nhằm giới hạn rõ thời gian thực hiện bản

dự toán NSNN Khoảng thời gian này có thể trùng hoặc không trùng với năm dương lịch tùy theo tập quán của mỗi nước Việc quy định thời gian này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân sách nhà nước, tránh sự tùy tiện, độc đoán của Nhà nước trong việc thu nộp và chi tiêu ngân sách

* Xét về phương diện pháp lý, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà

nước trong dự toán đã được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.( Điều 1 Luật Ngân sách nhà nước 2002)

Khái niệm NSNN trong khoa học pháp lý và trong kinh tế học có phần khác nhau, sự khác nhau thể hiện ở chỗ, NSNN theo quan niệm của các nhà kinh tế thì nó là một bản kế hoạch tài chính khổng lồ của quốc gia trong đó có dự liệu các khoản thu và chi tiền tệ của quốc gia trong một tài khóa, theo khoa học pháp lý, ngân sách nhà nước lại được coi là một đạo luật đặc biệt do Quốc hội ban hành để cho phép Chính phủ thực hiện trong thời hạn xác định

b Đặc điểm của ngân sách nhà nước.

Thông qua định nghĩa về NSNN, ta thấy NSNN là một loại hình ngân sách đặc biệt quan trọng Nó không chỉ mang những đặc điểm riêng thể hiện bản chất của một loại ngân sách thông thường, mà còn chứa đựng những đặc điểm riêng thể hiện bản chất của một loại hình ngân sách của một quốc gia, đó là:

- NSNN là một bản kế hoạch tài chính khổng lồ nhất cần được Quốc hội biểu quyết thông qua trước khi thi hành Việc thiết lập NSNN không chỉ mang tính chất

kỹ thuật nghiệp vụ kinh tế giống như các loại ngân sách thông thường khác mà nó còn mang tính chất kỹ thuật pháp lý, nghĩa là phải trải qua giai đoạn xem xét, biểu quyết thông qua tại Quốc hội giống như việc ban hành một đạo luật để làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ pháp lý nhất định cho các chủ thể tham gia vào hoạt động ngân sách Do NSNN bắt buộc phải được Quốc hội biểu quyết thông qua như một kỹ thuật pháp lý nên ngân sách nhà nước khác hẳn với các loại ngân sách thông thường khác Sự khác biệt thể hiện ở chỗ, NSNN vừa phản ánh các hành vi kinh tế( lập dự trù các khoản thu, chi sẽ thực hiện trong tương lai), vừa thể hiện các hành vi pháp lý của các chủ thể có thẩm quyền, còn các loại ngân sách khác thì việc thực hiện và chấp hành của các chủ thể có liên quan chỉ dừng ở mức độ thỏa thuận để ràng buộc trách nhiệm của mỗi người

- NSNN không chỉ là bản kế hoạch tài chính thuần túy mà còn là một đạo luật Sau khi bản dự thảo NSNN, cơ quan hành pháp sẽ chuyển nó đến cơ quan lập pháp xem xét quyết định và ban bố dưới hình thức một đạo luật để thi hành Vì NSNN có

vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước nên cần thiết phải đảm bảo cho NSNN có giá trị như một đạo luật để giúp cho quốc hội kiểm soát được Chính phủ trong quá trình thu, chi ngân sách nhà nước, đảm bảo quyền lợi cho toàn thể dân chúng, Ngđồng thời làm cho bản kế hoạc tài chính quan trọng này có thể thực hiện được một cách dễ dàng trên thực tê

- NSNN là kế hoạch tài chính của toàn thể quốc gia, được trao cho chính phủ tổ chức thực hiện nhưng phải đặt dưới sự giám sát trực tiếp của Quốc hội Đây là nguyên tắc hiến định nhằm mục đích kiểm soát nguy cơ lạm quyền của cơ quan hành pháp trong quá trình thực thi ngân sách nhà nước Sự giám sát của Quốc hội trong lĩnh vực này cũng là cách để củng cố và đề cao tính dân chủ , công khai, minh bạch trong hoạt động tài chính nhà nước, góp phần quản trị tốt nền tài chính công trong đó dân chúng đóng vai trò quyết định

- NSNN được thiết lập và thực thi hoàn toàn vì mục tiêu mưu cầu lợi ích chung cho toàn thể quốc gia, không phân biệt người hưởng thụ các lợi ích đó là ai, thuộc thành phần kinh tế nào hay đẳng cấp nào

- NSNN luôn phản ánh mối tương quan giữa quyền lập pháp và quyền hành pháp trong quá trình xây dựng và thực hiện ngân sách

2 Khái quát về cân đối ngân sách nhà nước.

a Khái niệm cân đối ngân sách nhà nước

NSNN là một bản kế hoạch tài chính của một quốc gia trong đó dự trù các khoản thu và chi được thực hiện trong một năm Trên thực tế quá trình thu chi NSNN luôn trong trạng thái biến đổi không ngừng, nó bị ảnh hưởng bởi sự vận động của nền kinh tế quốc gia, có khi những khoản thu dự kiến không đủ đáp ứng nhu cầu chi tiêu trong năm đó, hoặc có khi mức thi lại vượt xa những khoản chi Do vậy các khoản chi tiêu và thu NSNN phải được tính toán chính xác và phù hợp với thực tế để đảm bảo cho NSNN luôn trong trạng thái cân bằng, ổn định

Xét về bản chất, cân đối NSNN là cân đối giữa các nguồn thu mà nhà nước huy động được tập trung vào NSNN trong một năm và sự phân phối, sử dụng nguồn thu đó thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của nhà nước trong năm đó

Xét về góc độ tổng thể, cân đối NSNN phản ánh mối tương quan giữa thu và chi trong một tài khóa

Xét về phương diện phân cấp quản lý nhà nước, cân đối NSNN là cân đối về phân bổ và chuyển giao nguồn thu giữa các cấp ngân sách, giữa trung ương và địa phương và giữa các địa phương với nhau để thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao

Từ đây có thể hiểu rằng: Cân đối NSNN là một bộ phận quan trọng của chính

sách tài khóa, phản ánh sự điều chỉnh mối quan hệ tương tác giữa thu và chi ngân sách nhà nước nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tê, xã hội mà Nhà nước đã đề ra trong từng lĩnh vực và địa bàn cụ thể.

b Đặc điểm cân đối ngân sách nhà nước

Từ kết luận trên đây có thể rút ra một số đặc điểm của cân đối NSNN như sau: Cân đối NSNN phản ánh mối quan hệ tương tác giữa thu và chi NSNN trong năm ngân sách nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra

Cân đối NSNN là cân đối giữa tổng thu và tổng chi, giữa các khoản thu và khoản chi, cân đối về phân bổ và chuyển giao nguồn lực giữa các cấp trong hệ thống ngân sách nhà nước, đồng thời kiểm soát được tình trạng ngân sách nhà nước, đặc biệt là bội chi ngân sách nhà nước

Cân đối NSNN mang tính định lượng và tính tiên liệu Trong quá trình cân đối NSNN, người quản lý phải xác định con số thu, chi ngân sách nhà nước so với tình

hình thu nhập trong nước, chi tiết hóa từng khoản thu, chi nhằm đưa ra cơ chế sử dụng và quản lý nguồn thu phù hợp với hoạt động chi, từ đó để làm cơ sở phân bổ và chuyển giao nguồn lực giữa các cấp ngân sách Cấn đối NSNN phải dự đoán được các khoản thu, chi ngân sách một cách tổng thể để đảm bảo thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội

c Vai trò của cân đối ngân sách nhà nước trong nền kinh tế thị trường.

Cân đối NSNN là công cụ quan trọng để nhà nước can thiệp vào hoạt động kinh

tế - xã hội của đất nước, với vai trò quyết định đó thì cân đối NSNN trong nền kinh

tế thị trường có các vai trò sau:

- Cân đối NSNN góp phần ổn định kinh tế vĩ mô Nhà nước thực hiện cân đối NSNN thông quan chính sách thuế, chính sách chi tiêu hàng năm và quyết định mức bội chi cụ thể nên có nhiều tác động đến hoạt động kinh tế cũng như cán cân thương mại quốc tế, Từ đó góp phần ổn định việc thực hiện các mục tiêu của chính sách kinh tế vĩ mô như: Tăng trưởng mức thu nhập bình quân trong nền kinh tế, giảm tỷ

lệ thất nghiệp, lạm phát được duy trì ở mức ổn định và có thể dự đoán được…

- Cân đối NSNN góp phần phân bổ, sử dụng nguồn lực tài chính có hiệu quả

- Cân đối NSNN góp phần bảo đảm công bằng xã hội Mỗi vùng có những đặc thù khác về điều kiện kinh tế, xã hội, ảnh hưởng đến sự phát triển của vùng nên cân đối NSNN sẽ đảm bảo được sự công bằng giảm thiểu sự bất bình đẳng giữa người dân và các vùng miền Nhà nước có thể huy động nguồn lực từ những người có thu nhập cao, những vùng kinh tế phát triển để hỗ trợ, giúp đỡ những người nghèo có thu nhập thấp và những vùn kinh tế kém phát triển Bên cạnh đó, cân đối NSNN góp phần phát huy lợi thế của từng địa phương, tạo nên thế mạnh kinh tế cho địa phương

đó dựa trên tiềm năng có sẵn của địa phương

II NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI NSNN

1 Nguyên tắc thứ nhất :

Tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phần tích lũy ngày càng cao vào chi đầu tư phát triển, trường hợp còn bội chi thì số bội chi phải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách( Khoản 1 Điều 8 Luật Ngân sách nhà nước 2002)

Người nội trợ đi chợ không được chi tiêu quá số tiền có trong túi Nhà nước cũng như vậy: không được chi quá số thu, đồng thời số thu phải góp phần vào cho các khoản chi phát triển Nguyên tắc này phân định ranh giới giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, thể hiện sự thận trọng trong chính sách tài khóa của Việt

Nam Theo đó các khoản thu thường xuyên được sử dụng để trang trải chi thường xuyên và một phần thu thường xuyên cùng với thu bù đắp được sử dụng để chi đầu

tư phát triển Trong đó chi đầu tư phát triển được chú trọng hơn, vì nó có thể làm tăng khả năng thu hồi vốn cho ngân sách nhà nước nhưng phải đảm bảo được sự cân đối giữa chi đầu tư phát triển với và chi thường xuyên,vì giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau trong chi tiêu công của Nhà nước Chi đầu tư phát triển là hoạt động cần thiết đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia Nó tạo ra những điều kiện, cơ sở vật chất kỹ thuật cần thiết cho nền kinh tế, cũng từ đó kéo theo sự phát triển của nhiều lĩnh vực khác và đảm bảo các vấn đề xã hội của nhà nước, giúp nhà nước thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của mình Vì vậy, chi đầu

tư phát triển là vấn đề được nhà nước ưu tiên trong xây dựng nguyên tắc cân đối ngân sách nhà nước Tuy nhiên cũng cần chú ý, việc chú trọng cho chi đầu tư phát triển cần có sự phối hợp cân đối với chi thường xuyên, linh hoạt trong sự điều phối nguồn lực trong nội bộ các ngành, tránh tình trạng có ngành chi đầu tư phát triển quá cao so với những khoản chi thướng xuyên cần thiết, hoặc ngược lại

Nguyên tắc này được công nhận ở nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên điều

đó không có nghĩa rằng, đầu tư công cao sẽ có tính bền vững, vì còn phụ thuộc vào mức độ lan truyền của khoản chi này đến sụ phát triển của khu vực tư Mặt khác, trong chi tiêu công, giữa chi đầu tư và chi thường xuyên có mối quan hệ mật thiết

Do đó, chú trọng cho chi đầu tư phát triển cần có sự phối hợp cân đối với chi thường xuyên, linh hoạt trong sự điều phối nguồn lực trong nội bộ các ngành, tránh tình trạng có ngành chi đầu tư phát triển quá cao so với các khoản chi thường xuyên cần thiết, hoặc ngược lại Bên cạnh đó, cần đánh giá ảnh hưởng của vay nợ bù đắp bội chi ngân sách nhà nước đối với chi đầu tư khu vực

2 Nguyên tắc thứ hai:

Bội chi ngân sách nhà nước được bù đắp bằng nguồn vốn vay trong nước và nước ngoài Vay bù đắp bội chi NSNN phải đảm bảo nguyên tắc không sử dụng cho tiêu dùng, chỉ được sử dụng cho mục đích phát triển và đảm bảo bố trí ngân sách để chủ động trả hết nợ đến khi hết hạn( khoản 2 Điều 8 Luật NSNN năm 2002)

Bội chi NSNN được hiểu một cách chung nhất là sự vượt trội về chi tiêu so với tiền thu được trong năm tài khóa hoặt thâm hụt ngân sách nhà nước do sự cố ý của Chính phủ tạo ra nhằm thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô Theo quan điểm hiện đại thì bội chi ngân sách trong một vài tài khóa là điều không thể tránh khỏi và nó cũng chưa hẳn là do tình trạng yếu kém của nền kinh tế hay do thiếu hiệu quả trong điều hành ngân sách nhà nước, dẫu chấp nhận bội chi ngân sách theo chu kỳ hay cố ý gây

bội chi thì cũng là để tạo tiền đề nhằm đạt được sự cân bằng ngân sách trong dài hạn.

Từ đó, việc phối hợp cân đối giữa các khoản thu, các khoản chi ngân sách để đạt được đầu ra và kết quả tốt nhất là một trong những nguyên tắc quan trọng khi thực hiện cân đối ngân sách nhà nước

Các khoản vay nợ của Chính phủ dùng để bù đắp bội chi ngân sách nhà nước gồm: Các khoản vay trong nước và các khoản vay nước ngoài Nó được phản ánh bằng việc phát hành tín dụng nhà nước Tín dụng nhà nước là một hoạt động thuộc lĩnh vực tài chính tiền tệ, gắn kiền với hoạt động ngân sách nhà nước, nó phản ánh mối quan hệ tín dụng giữa nhà nước với các tổ chức kinh tế, xã hội, với dân cư và nước ngoài, bao gồm cả tín dụng ngắn hạn, trung hạn, dài hạn

Về vay trong nước, được thực hiện bằng cách phát hành trái phiếu chính phủ.

Việc phát hành trái phiếu chính phủ là một biện pháp quan trọng để tập trung nguồn vốn cho ngân sách nhà nước Bởi vì phát hành trái phiếu không làm tăng thêm lượng tiền cần thiết lưu thông trên thị trường, không làm tăng sức mua chung của xã hội, chủ động trong đầu tư, và nhờ hình thức này mà nhà nước có thể tập trung vốn cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng và công trình trọng điểm thúc đẩy sản xuất phát triển Tuy nhiên, việc phát hành trái phiếu cần phải chú ý là không thể dùng biện pháp hành chính quá nhiều để phát hành trái phiếu một cách bứt buộc, cũng không thể quy định thời gian hoàn trả quá dài Theo kinh nghiệm của một số nước, việc phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ ảnh hưởng đến việc tăng lãi suất, nhất là lãi suất thực, và vì thế giá cả có xu hướng gia tăng Mặt khác, nếu Chính phủ vay nợ trong nước, số tiết kiệm của dân cư giảm, sẽ ảnh hưởng đến đầu tư của khu vực tư nhân, và vì thế hạn chế sự đóng góp của các thành phần kinh tế khác vào sự phát triển kinh tế

Về vay nợ nước ngoài của chính phủ, để bù đắp thiếu hụt ngân sách dành cho chi

đầu tư phát triển kinh tế, khi vay trong nước không đáp ứng đủ Vay nợ nước ngoài của chính phủ có 3 loại: Vay từ nguồn việc trợ phát triển chính thức(ODA), vay ưu đãi của các tổ chức tài chính, tiền tệ quốc tế(Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển Châu Á, Quỹ tiền tệ quốc tế) và vay bằng việc phát hành trái phiếu chính phủ

ra nước ngoài Vay nợ nước ngoài, của chính phủ phải hướng vào các nguồn lớn và

có lãi suất ưu đãi Khoản vay này ở nước ta chiếm vị trí quan trọng trong nguồn bù đắp bội chi ngân sách nhà nước

Các khoản vay của Chính phủ, kể cả vay trong nước hay vay nợ nước ngoài thì nguyên tắc là không dùng các khoản vay này cho mục đích tiêu dùng Các khoản chi

về tiêu dùng là các khoản chi thường xuyên, thiết yếu của quốc gia, nếu dùng các khoản vay nợ cho việc chi dùng thường xuyên sẽ tạo ra một khoản nợ ngày một lớn

cho ngân sách vì tiêu dùng không bao giờ là đủ, Chính phủ cần có kế hoạch chi dùng hợp lý, tiết kiệm, đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả đảm bảo nguyên tắc này

3 Nguyên tắc thứ ba:

Ngân sách địa phương được cân đối với tổng số chi không vượt quá tổng số thu; trường hợp tỉnh thành phố trực thuộc trung ương có nhu cầu đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngân sách tỉnh bảo đảm, thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm đã được hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, nhưng không vượt quá khả năng cân đối ngân sách cấp tỉnh năm dự toán, thì được phép huy động vốn không vượt quá 30% vốn đầu tư xây dưng cơ bản trong nước hàng năm của ngân sách cấp tỉnh

Cùng với xu thế trao quyền tự chủ nhiều hơn cho chính quyền địa phương, việc cho phép địa phương vay nợ là điều cần thiết, song để đảm bảo tính minh bạch thì không được xem khoản nợ của địa phương là khoản thu trong cân đối ngân địa phương Để kiểm soát hành vi vay nợ của địa phương, cần ban hành những quy định

về vay nợ của địa phương một cách hợp lý, minh bạch với những nội dung cơ bản

III THỰC TẾ ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC CÂN ĐỐI TRONG HOẠT ĐỘNG NSNN NĂM 2011.

1 Tình hình thu, chi cân đối ngân sách nhà nước năm 2011

Về tình hình tài chính, tiền tệ năm 2011 có thể tóm tắt qua số liệu sau:

Tổng thu ngân sách nhà nước năm 2011 ước tính đạt 674,5 nghìn tỷ đồng, bằng 113,4% dự toán năm và tăng 20,6% so với năm 2010 (vượt mục tiêu đề ra trong Nghị quyết số 11 của Chính phủ là tăng 7-8%) Tổng chi ngân sách nhà nước năm

2011 ước tính 796 nghìn tỷ đồng Bội chi ngân sách nhà nước bằng 4,9% GDP (thấp hơn kế hoạch đề ra, là 5,3%) Tổng phương tiện thanh toán năm 2011 ước tính tăng 10% so với tháng 12/2010 (kế hoạch là 15-16%); tổng dư nợ tín dụng tăng 12% (kế hoạch là dưới 20%) Bài viết sau đây xin trình bày cụ thể về tình hình thu, chi cân đối ngân sách nhà nước năm 2011 dựa trên các số liệu của Bộ Tài chính

a Về tình hình thu cân đối NSNN:

Dự toán thu cân đối NSNN năm 2011 là 595.000 tỷ đồng; ước cả năm đạt 674.500 tỷ đồng, vượt 13,4% so với dự toán, tăng 20,6% so với thực hiện năm 2010,

tỷ lệ động viên từ thuế và phí đạt 20,3% GDP Cụ thể:

- Thu nội địa: Dự toán thu 382.000 tỷ đồng, ước cả năm đạt 425.000 tỷ đồng,

vượt 11,3 % so với dự toán, tăng 19,9 % so với năm 2010; không kể thu tiền sử dụng

đất( ước đạt 43.500 tỷ đồng, tăng 13.500 tỷ đồng so với dự toán) thì vượt 8,4% so với dự toán, tăng 22% so với năm 2010

Các lĩnh vực thu lớn ước đạt và vượt dự toán, trong đó: thu từ kinh tế quốc doanh vượt 0,8% dự toán; thu thuế công thương nghiệp ngoài quốc doanh vượt 10/6% dự toán; thu từ khu vực doanh nghiệp đầu tư nước ngoài vượt 11,3% dự toán, thuế thu nhập cá nhân vượt 28,6% dự toán…Các địa phương cơ bản thu đạt và vượt dự toán giao

- Thu từ dầu thô: Dự toán thu 69,300 tỷ đồng, với dự kiến sản lượng dầu thanh

toán là 14,02 triệu tấn, giá bán 77USD/thùng Đánh giá thực hiện cả năm: hiện giá dầu thô thế giới đang tiếp tục biến động, dự kiến giá dầu thô xuất khẩu của Việt Nam bình quân cả năm sẽ đạt khoảng 102 USD/thùng, tăng 25USD/thùng so với giá xây dựng dự toán Về sản lượng ước cả năm đạt 14,13 triệu tấn, tăng 0,11 triệu tấn

so với kế hoạch Với mức giá và sản lượng dự kiến này, ước thu ngân sách từ dầu thô cả năm đạt 100.000 tỷ đồng, vượt 30.700 tỷ đồng so với dự toán, tăng 44,6% so với mức thực hiện năm 2010

- Thu cân đối từ hoạt động xuất, nhập khẩu: Dự toán thu 138.700 tỷ đồng, trên

cơ sở dự toán tổng thu từ hoạt đọng xuất nhập khẩu là 180.700 tỷ đồng, dự toán chi hoàn thuế giá trị gia tăng theo chế độ là 42.000 tỷ đồng Trên cơ sở dự kiến kim ngạch xuất khẩu năm 2011, ước tổng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu cả năm đạt 205.000 tỷ đồng, vượ 13,4% so với dự toán, sau khi trừ ước chi hoàn thuế gí trị gia tăng 61.000 tỷ đồng, dự kiến thu cân đối ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu năm

2011 đạt 144.000 tỷ đồng, tăng 3,8 % so với dự toán

- Thu viện trợ: Dự toán 5000 tỷ đồng, ước cả năm đạt 55000 tỷ đồng, vượt 10%

so với dự toán

Từ những con số trên đây cho thấy cơ cấu thu NSNN đã có sự chuyển biến dựa vào sản xuất kinh doanh trong nước song chưa nhiều Thu nội địa( không kể dầu thô) chiếm 63% tổng thu NSNN, nếu trừ tiền sử dụng đất thì thu nội địa chiếm 56,6% tổng thu NSNN,có tăng so với các năm trước Qua thực hiện giai đoạn 2006 –

2011 và năm 2011 cho thấy, chính sách thu hiện hành còn nhiều bất cập về: mức độ huy động vốn, về chính sách ưu tiên và miễn giảm còn lồng ghép nhiều chính sách

xã hội làm giảm tình trung lập của thuế Cơ cấu nguồn thu chưa vững chắc, chưa đáp ứng yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế trong tình hình mới Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 08/2011/QH 13 về một số giải pháp thuế nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và cá nhân, theo đó làm giảm thi NSNN lớn Tuy nhiên, trong báo cáo của Chính phủ chưa đánh giá cụ thể về tình hình thực hiện nghị quyết này Qua giám sát thực tế cũng cho thấy, tình trạng trốn lậu thuế, thát thu NSNN vẫn