Xác định nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn thương tích đối với trẻ em

Từ thực tế nêu trên, chúng em xin tìm hiểu rõ hơn về nghĩa vụ của cha mẹ với tai nạn thương tích của trẻ với đề tài “Xác định nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn thương tích đối với

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, ta có thể thấy tai nạn thương tích ở trẻ em đã mang lại những hậu quả rất lớn Ngoài những thiệt hại

về kinh tế, các em có thể bị thương tật vĩnh viễn, thậm chí mất khả năng lao động, làm chủ bản thân Đây chính là những hệ lụy nặng nề và dai dẳng mà xã hội, gia đình cũng như bản thân các trẻ phải gánh chịu Việc phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em không chỉ là nhiệm vụ của một ngành nào mà là trách nhiệm của cả cộng đồng, xã hội và quan trọng hơn cả là cha mẹ của các trẻ Từ thực tế nêu trên, chúng em xin tìm hiểu rõ hơn về nghĩa vụ của cha mẹ

với tai nạn thương tích của trẻ với đề tài “Xác định nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn thương tích đối với trẻ em”.

Bài làm của chúng em khó tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế, do đó chúng em luôn mong muốn được lắng nghe những góp ý quý báu từ phía các thày, cô để bài làm của em được hoàn thiện hơn

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Một số khái niệm cần nắm.

1 Khái niệm trẻ em.

Điều 1 Luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em qui định “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam dưới mưới sáu tuổi.”

Như vậy, trẻ em được hiểu là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi Theo quy định trên thì trẻ em phải có hai đặc trưng: một là công dân Việt Nam và hai là

độ tuổi được xác định là dưới 16, quy định này kế thừa Luật Bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em năm 1991

Cần phải phân biệt rõ hai khái niệm “Trẻ em” theo luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và khái niệm “Người chưa thành niên” quy định tại Bộ luật dân sự năm 2005 Điều 18 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên Người chưa đủ mười tám tuổi là người chưa thành niên” Hai khái niệm này không hoàn toàn đồng nhất với nhau Người chưa thành niên gồm có trẻ em (người dưới 16 tuổi) và nhóm người từ 16 đến dưới 18 tuổi Điều này có nghĩa là: Tất cả trẻ em công dân Việt Nam đều là người chưa thành niên nhưng không phải tất cả người chưa thành niên đều là trẻ em

Tuy nhiên, khi xác định về nghĩa vụ của cha mẹ tức là chúng ta đang đề cập tới mối quan hệ trong hôn nhân, gia đình theo đó trẻ em ở đây nên được hiểu

là trẻ em trong mối quan hệ gia đình thì có ý nghĩa chính xác hơn

2 Tai nạn, thương tích.

- Tai nạn: Theo chức y tế thế giới định nghĩa thì tai nạn là một sự kiện không định trước gây ra thương tích có thể nhận thấy được Sự kiện đó xảy ra

bất ngờ ngoài ý muốn, do một tác nhân bên ngoài gây nên các tổn thương,thương tích cho cơ thể về thể chất hay tinh thần của nạn nhân

- Thương tích hay còn gọi là “chấn thương” : Là sự tổn thương của cơ thể ở

các mức độ khác nhau gây nên, có thể do sự va đập mạnh hoặc cọ sát hay bị các vật sắc nhọn đâm gây hậu quả, cũng có thể là do sự tiếp xúc đột ngột với các nguồn năng lượng (có thể là các tác động cơ học, nhiệt, hóa chất, chất phóng xạ ) quá ngưỡng chịu đựng của cơ thể

“Thương tích” không phải là “Tai nạn”, mà là những sự kiện có thể dự đoán

trước được và phần lớn có thể phòng tránh được; thương tích gây ra thiệt hại

về thể chất và tinh thần cho một người nào đó

Tai nạn thường gây ra thương tích ở các mức độ nặng, nhẹ khác nhau

Như vậy có thể hiểu rằng tai nạn, thương tích đối với trẻ em là những tổn thương về thể chất hoặc tinh thần đối với người dưới 16 tuổi

II Nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn, thương tích đối với trẻ em

1 Căn cứ hình thành nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn thương tích của trẻ em.

Trong đời sống xã hội, việc người phụ nữ sinh con sẽ là cơ sở làm phát sinh mối quan hệ giữa mẹ - con, cha – con Đó là mối liên hệ huyết thống đầu tiên theo qui luật sinh học Ngoài ra, quan hệ giữa cha mẹ với con còn được xác lập trên sự kiện nuôi con nuôi

Đứng trên góc nhìn của xã hội, cha mẹ có nghĩa vụ và quyền chăm sóc, giáo dục con thành người có ích, điều này không những có lợi cho chính bản thân người con mà còn là nghĩa vụ với cả gia đình, cả xã hội Đó còn là một nghĩa vụ thiêng liêng mà không phải ai cũng có được, vì thế trong xã hội có những quy phạm đạo đức cho những người cha, người mẹ không hoàn thành nghĩa vụ cơ bản này

Trên góc nhìn của pháp luật, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con thể hiện trên hai phương diện: về quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản Một số văn

bản pháp luật cũng đã qui định về vấn đề liên quan đến quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con ví dụ như:

- Theo Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì “ Gia đình

là tế bào của xã hội….Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con cái thành những công dân có ích cho xã hội….Nhà nước và xã hội không thừa nhận sự phân biệt đối

xử giữa các con”.( Điều 64 hiến pháp 1992) Qua đây cho thấy trách nhiệm

của gia đình, đặc biệt là trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái được chú trọng và đề cao

- Luật Bảo vệ Chăm sóc và Giáo dục trẻ em số 25/2004/QH11 được Quốc hội Khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15/6/2004 đã quy định cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, nuôi dưỡng giáo dục con, chăm lo, việc học tập và sự

phát triển lành mạnh của con về thể chất, trí tuệ và đạo đức và “ thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn cho trẻ em.”

- Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em cũng yêu cầu các Quốc gia thành viên phải tôn trọng những trách nhiệm, quyền và nhiệm vụ của cha mẹ hoặc của những

thành viên của gia đình mở rộng hoặc của cộng đồng đối với trẻ em

Vấn đề tai nạn thương tích đối với trẻ em đang là vấn đề nhức nhối đáng quan tâm hiện nay, nó không chỉ gây ra những hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến cuộc sống sau này mà còn có thể cướp đi tính mạng của trẻ em – mầm non tương lai của đất nước Trước vấn đề đó, cha mẹ phải có nghĩa vụ trước những tai nạn

thương tích của trẻ em Điều này, pháp luật nhìn nhận trên phương diện về quan

hệ nhân thân giữa cha mẹ và con Đó là cha mẹ có nghĩa vụ và quyền giáo dục con, chăm lo, tạo điều kiện cho con học tập cha mẹ tạo điều kiện cho con được sống trong môi trường đầm ấm hòa thuận là tấm gương tốt cho các con noi theo

Như vậy, việc xác định nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn thương tích của trẻ em không chỉ mang tính chất của trách nhiệm gia đình mà còn là yêu cầu đạo đức quan trọng Với mong muốn yêu cầu đảm bảo quyền lợi, nghĩa vụ chính đáng cho trẻ em thì đây trở thành vấn đề ngày càng được dư luận quan tâm nhiều hơn

2 Phân tích nghĩa vụ của cha mẹ trước những tai nạn, thương tích đối với trẻ em theo theo một số qui định của pháp luật hiện hành.

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến thế hệ trẻ, đặc biệt là lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng Trong di chúc của người có viết: Thiếu niên, nhi đồng là người

chủ tương lai của đất nước Vì vậy " bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau

là điều rất quan trọng và cần thiết” Trong Chỉ thị số 197-CT/TW ngày

19/3/1960 của Ban Bí thư Trung ương về công tác thiếu niên, nhi đồng cũng

đã xác định: “Các em thiếu niên, nhi đồng ngày nay sẽ là người xây dựng CNXH và CNCS sau này Quan tâm đến thiếu niên, nhi đồng là quan tâm đến việc đào tạo, bồi dưỡng một lớp người mới, không những phục vụ cho sự nghiệp xây dựng CNCS sau này”.

Xác định được vai trò rất to lớn của trẻ em đối với tương lai và vận mệnh của đất nước, nhà nước ta luôn quan tâm đến việc giáo dục, chăm sóc và bảo

vệ trẻ em Đặc biệt nhà nước ta luôn quan tâm đến việc phòng chống tai nạn thương tích của trẻ em, nhất là việc xác định nghĩa vụ của cha mẹ trước tai nạn thương tích của trẻ em

Ở Việt nam, tai nạn thương tích đang là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 18 tuổi Với thực trạng về tai nạn thương tích

ở trẻ em hiện nay thì trách nhiệm của bậc làm cha làm mẹ là rất lớn, theo đó

nhà nước ta đã ban hành ra các quy định pháp luật về việc xác định nghĩa vụ của cha mẹ đối với con em mình nói chung, trong đó bao gồm cả trách nhiệm trước những tai nạn thương tích của trẻ em

Điều 64 Hiến pháp năm 1992 viết: “ Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con thành những công dân tốt Con cháu có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông

bà, cha mẹ Nhà nước và xã hội không thừa nhận việc phân biệt đối xử với các con” Hay ngay tại Điều 2 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 có quy định

về những nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình trong đó có nêu:

“4 Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân có ích cho xã hội; con có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ; cháu có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà; các thành viên trong gia đình có nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau

6 Nhà nước, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ phụ nữ, trẻ em, giúp

đỡ các bà mẹ thực hiện tốt chức năng cao quý của người mẹ.”

Hiến pháp là đạo luật cơ bản của nhà nước, còn nguyên tắc của pháp luật là những tư tưởng cơ bản, mang tính xuất phát điểm, cấu thành một bộ phận quan trọng nhất thấm nhuần toàn bộ nội dung cũng như hình thức của hệ thống pháp luật, là cơ sở chỉ đạo toàn bộ hoạt động xây dựng pháp luật cũng như thực hiện pháp luật Với qui định của hiến pháp và nguyên tắc trên, ta có thể thấy được sự quan tâm của toàn xã hội nói chung và pháp luật nói riêng đối với những mầm non tương lai của đất nước Qua đó, bằng những quy định trên, pháp luật xác định nghĩa vụ của mọi người đối với sự phát triển của trẻ, đặc biệt là nghĩa vụ của cha mẹ - những người luôn ở bên nuôi dưỡng và theo sát từng bước phát triển của trẻ

Thông thường pháp luật chỉ quy định nghĩa vụ nuôi dưỡng của cha mẹ đối với con cái từ khi sinh ra cho đến khi thành niên Tuy nhiên, nhiều trường hợp con sinh

ra bị bệnh tật bẩm sinh hoặc do tai nạn dẫn đến thương tích, tàn tật, khi đã thành niên vẫn không có khả năng lao động, không thể tự mình chăm lo và nuôi sống bản thân mình thì cha mẹ có nghĩa vụ tiếp tục chăm sóc, nuôi dưỡng bảo vệ con mình

Khoản 1 Điều 36 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định: “ Cha mẹ có nghĩa vụ và quyền cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng con chưa thành niên hoặc con

đã thành niên bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động

và không có tài sản để tự nuôi mình” Như vậy, khi con bị, tàn tật, thương tích,

không có khả năng lao động và bảo vệ bản thân thì cha mẹ có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng ,bảo đảm việc điều trị bệnh cho con, quản lí tài sản của con cái, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con cũng như trông nom, tránh để xảy ra những tai nạn gây ra thương tích cho đứa trẻ Trường hợp nếu con trẻ em bị tai nạn thương tích dẫn đến tàn tật mà bố mẹ ly dị thì hai người đều phải có nghĩa vụ cấp dưỡng đối với con Khi cha mẹ ly hôn mà con bị tàn tật không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì một trong hai người không sống chung với con phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con Để đảm bảo cuộc sống cho con bởi lẽ con bị tàn tật thường khó có khả năng lao động Nếu con không có tài sản riêng để tự nuôi mình thì cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn, rất cần sự giúp đỡ của cha mẹ Chính vì vậy mà một trong hai người phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con

Pháp luật nước ta cũng nghiêm cấm cha mẹ có hành vi phân biệt đối xử giữa các con, nhất là những người bị tàn tật do tai nạn thương tích Điều 34 Luật Hôn

nhân và gia đình năm 2000 có nêu: “ Cha mẹ không được phân biệt đối xử giữa các con, ngược đãi, hành hạ, xúc phạm con…” Theo đó cha mẹ phải có nghĩa vụ

chăm sóc các con là như nhau, không phân biệt con đẻ với con nuôi; con lớn với con bé, đặc biệt là không những không phân biệt mà còn phải quan tâm chăm sóc

những đứa trẻ tàn tật do tai nạn thương tích; tạo mọi điều kiện để các em hòa nhập với xã hội Cũng từ quy định của pháp luật và thực tế đã cho thấy: có không ít trường hợp trẻ bị thương tích là do bố mẹ đánh đập, đó là những hành vi rất đáng bị

xã hội lên án đối với các bậc làm cha làm mẹ Nhiều vụ án thương tâm đã cướp đi sinh mạng của các em do sự hành hạ, đánh đập của chính những người đã sinh thành ra mình Tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự gắn liền với mỗi người là quí giá và thiêng liêng, là bất khả xâm phạm, là mục tiêu bảo vệ của pháp luật Tuy nhiên, trẻ em còn non nớt, chưa ý thức được hành vi của mình, tính phòng vệ chưa cao, nên trách nhiệm của người lớn là hết sức quan trọng mà đặc biệt là những người cha, người mẹ phải có nghĩa vụ trông nom, bảo vệ con cái của mình tránh được những tai nạn, thương tích có thể xảy ra chứ không được ngược đãi hay giáo dục trẻ bằng những biện pháp có tính chất đánh đập, hành hạ, gây ra những thương tích cho trẻ cả về thể chất lẫn tinh thần Cùng với quy định trên, pháp luật cũng đã quy định hình phạt đối với cha mẹ có những hành vi ngược đãi, gây thương tích, tử vong với con đẻ tại hai Điều 151 (Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình) của Bộ luật hình sự năm 1999 Theo đó, cha mẹ có nghĩa vụ tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm giáo dục con một cách khoa học, phương pháp bảo vệ để có những kiến thức nhất định ngăn ngừa và can thiệp sớm trẻ em bị tai nạn thương tích, không để xảy ra tai nạn thương tích cho trẻ, tạo môi trường an toàn, lành mạnh cho trẻ, đảm bảo cho trẻ được sống trong tình yêu thương của gia đình và cộng đồng; phối hợp cùng nhà trường, cộng đồng và các ngành chức năng trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ em

Điều 14 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự” Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về các quyền này của công dân như sau: Khoản 1 Điều 32 quy định "Cá nhân có quyền được bảo đảm an toàn về tính

mạng, sức khoẻ, thân thể"; Điều 37 quy định: “Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ” Đây cũng là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp năm 1992 ghi nhận "Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm" (Điều 71) Như vậy, mỗi cá nhân nói chung và trẻ

em nói riêng đều có quyền được bảo vệ về tính mạng, nhân phẩm và danh dự…Đặc biệt đối với trẻ em, những người chưa phát triển toàn diện về thể lực và trí lực, chưa đủ khả năng để thực hiện các quyền của mình và đòi hỏi gia đình, Nhà nước

và xã hội phải bảo đảm điều kiện, tạo cơ hội để trẻ em thực hiện quyền của mình

Vì vậy, quyền của trẻ em làm phát sinh nghĩa vụ của gia đình, Nhà nước và xã hội Tuy nhiên, mỗi chủ thể trong xã hội lại có vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau, nên muốn bảo đảm cho trẻ em được hưởng các quyền cơ bản thì phải quy trách nhiệm của từng chủ thể phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của họ Cha mẹ là người sinh ra và có nghĩa vụ nuôi dưỡng các em vì thế hơn

ai hết cha mẹ phải là người có nghĩa vụ đầu tiên đối với trẻ em đặc biệt khi các em gặp phải những tai nạn thương tích

Khoản 1 Điều 26 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Gia đình, Nhà nước và xã hội có trách nhiệm bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em; thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn cho trẻ em” Khoản 1 Điều 27 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định “Cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm thực hiện những quy định về kiểm tra sức khoẻ, tiêm chủng, khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em” Quy định này khẳng định trách nhiệm

trước tiên thuộc về cha mẹ, người giám hộ và đòi hỏi cha mẹ, người giám hộ phải

có kiến thức, sự hiểu biết và thực hiện đầy đủ các hướng dẫn, quy định về các biện pháp phòng ngừa tai nạn cũng như phòng bệnh và chữa bệnh cho trẻ em Ngoài ra, theo Nghị định số 36/2005/NĐ-CP ngày 17-3-2005 của Chính phủ quy định chi tiết

thi hành một số điều của Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định: “Trẻ

em dưới 6 tuổi là trẻ em chưa đủ 72 tháng tuổi Cơ sở y tế công lập thực hiện việc khám bệnh, chữa bệnh không phải trả tiền cho trẻ em dưới 6 tuổi gồm các cơ sở y

tế thuộc Bộ Y tế, các bộ, cơ quan, đơn vị ở Trung ương và địa phương” Theo đó

thì trẻ em dưới 6 tuổi được cấp thể bảo hiểm khám, chữa bệnh miến phí tại các cơ

sở khám chữa bệnh công lập Qua đó ta thấy được sự quan tâm của chính phủ đối với việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em Điều đó cũng đòi hỏi cha mẹ người giám hộ có trách nhiệm theo dõi phát hiện sớm bệnh của trẻ em, đưa đi khám, chữa bệnh kịp thời, đúng địa điểm và sử dụng thẻ khám chữa bệnh đúng mục đích

III Thực trạng và một số giải pháp giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ em hiện nay.

1 Tai nạn thương tích ở trẻ em hiện nay – thực trạng và góc nhìn từ phía cha mẹ.

Theo báo cáo tổng hợp về phòng, chống tai nạn thương tích trẻ em, trung bình mỗi năm gần đây ở nước ta có khoảng 7.300 trẻ em và người chưa thành niên thiệt mạng do tai nạn thương tích

Tai nạn, thương tích đối với trẻ em có lúc, có nơi trở nên nghiêm trọng Đáng

lo ngại nhất là tai nạn đuối nước Tại nhiều miền quê, chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh trẻ em vô tư bơi lội, tắm táp dưới ao, hồ, sông, suối, mà không có người lớn kèm cặp Đó là nguy cơ rất dễ xảy ra những vụ đuối nước thương tâm Một nhóm học sinh sau giờ liên hoan chia tay lớp, rủ nhau ra sông tắm, ba em bị nước cuốn trôi; ở địa phương nọ, hai đứa trẻ (lớn 11 tuổi, nhỏ 9 tuổi) rủ nhau xuống ao của gia đình tắm, không may bị chết đuối Các trường hợp trèo cây hái quả, bắt ve sầu, phá tổ ong, tổ chim cũng dễ dẫn đến bị ngã mang thương tích hoặc thiệt