Sưu tầm 02 vụ việc thực tế không được Nhà nước bồi thường trong hoạt động Tố tụng hình sự theo Điều 27 LTNBTCNN

Thứ hai, cá nhân có hành vi cố ý khai báo gian dối hoặc cung cấp tài liệu, vật chứng khác sai sự thật để nhận tội thay cho người phạm tội khoản 2; Thứ ba, cá nhân hoặc tổ chức có hành vi

uật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước (LTNBTCNN) được nhìn nhận như một tiến bộ, bởi lần đầu tiên trong lịch sử tư pháp, Việt Nam đã luật hóa quyền của tổ chức, cá nhân được Nhà nước bồi thường vốn có trong Hiến pháp thành một đạo luật cụ thể(1) Tuy nhiên, xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau mà trách nhiệm bồi thường của nhà nước được giới hạn trong những lĩnh vực nhất định cũng như các trường hợp cụ thể Đối với hoạt động tố tụng hình sự, đây là hoạt động đặc thù- một quá trình rất phức tạp và trong bất kì giai đoạn nào cũng có thể tồn tại những sai lầm nhất định(2) Do đó, nhà làm luật quy định những trường hợp thiết thực phải bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự Song bên cạnh đó, nhà làm luật cũng quy định những trường hợp miễn trừ trách nhiệm của nhà nước trong hoạt động

tố tụng hình sự với những trường hợp cụ thể được quy định tại Điều 27 LTNBTCNN

Bài viết dưới đây ủa chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu đề tài: “Sưu tầm 02 vụ việc thực tế không được Nhà nước bồi thường trong hoạt động Tố tụng hình sự theo Điều 27 LTNBTCNN Phân tích lý do không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong những vụ việc đó”.

L

1 Những trường hợp không được Nhà nước bồi thường trong hoạt động Tố tụng hình sự

ác trường hợp không được bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình

sự được quy định từ khoản 1 đến khoản 5 Điều 27 LTNBTCNN Theo đó, có thể tách ra thành các trường hợp sau đây để tiện theo dõi:

C

Thứ nhất, cá nhân được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của

pháp luật hình sự (khoản 1);

dddn.com.vn/2010040709466377cat103/luat-trach-nhiem-boi-thuong-cua-nha-nuoc-tre-hen-den-bao-gio.htm;

nước và pháp luật;

Thứ hai, cá nhân có hành vi cố ý khai báo gian dối hoặc cung cấp tài liệu, vật

chứng khác sai sự thật để nhận tội thay cho người phạm tội (khoản 2);

Thứ ba, cá nhân hoặc tổ chức có hành vi cố ý khai báo gian dối hoặc cung cấp

tài liệu, vật chứng khác sai sự thật để che giấu tội phạm (khoản 2); Trong trường này, che giấu tội phạm khác với nhận tội thay ở chỗ: che giấu tội phạm không nhằm mục đích gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi thay người phạm tội;

Thứ tư, cá nhân bị khởi tố, truy tố, xét xử về nhiều tội trong cùng một vụ án, đã

bị tạm giữ, bị tạm giam, đã chấp hành hình phạt tù hoặc đã bị kết án tử hình nhưng chưa thi hành án mà sau đó có bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự xác định người đó không phạm một hoặc một số tội trong vụ

án đó nhưng không thuộc các trường hợp quy định tại các khoản 4, 5 và 6 Điều 26 LTNBTCNN (khoản 3);

Thứ năm, cá nhân (bị cáo) bị Toà án quyết định tổng hợp hình phạt của nhiều

bản án, đã bị tạm giữ, bị tạm giam, đã chấp hành hình phạt tù hoặc đã bị kết án tử hình nhưng chưa thi hành án mà sau đó có bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự xác định người đó không phạm một hoặc một số tội trong các bản án được tổng hợp nhưng không thuộc các trường hợp quy định tại các khoản 4, 5 và 6 Điều 26 LTNBTCNN (khoản 3);

Thứ sáu, cá nhân cóa hành vi cấu thành tội phạm và bị khởi tố, truy tố trong vụ

án hình sự được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại được quy dịnh tại Điều 105 Bộ luật Tố tụng hình sự nhưng vụ án đã được đình chỉ do người bị hại đã rút yêu cầu khởi

tố (khoản 4);

Thứ bảy, cá nhân bị khởi tố, truy tố, xét xử là đúng với các văn bản quy phạm

pháp luật tại thời điểm khởi tố, truy tố, xét xử nhưng tại thời điểm ra bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật mà theo các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành

và có hiệu lực sau ngày khởi tố, truy tố, xét xử đó họ không phải chịu trách nhiệm hình

sự (khoản 5)

2 Dẫn chứng về hai vụ việc thực tế

2.1 Vụ việc thứ nhất: Miễn truy cứu trách nhiệm hình sự

2.1.1 Tóm tắt vụ việc

gày 15/10/2012, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) thành phố Cần Thơ cho biết đã đình chỉ điều tra vụ án và miễn trách nhiệm hình sự đối với ông Nguyễn Đình Nhu (49 tuổi, ngụ huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long) Theo

hồ sơ, giữa tháng 11/1990, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hậu Giang (cũ) khởi tố vụ án buôn lậu ôtô Một tháng sau, ông Nhu bị khởi tố, bắt tạm giam về hành vi buôn lậu Quá trình điều tra, công an đã giữ của bị can hai chiếc ôtô và 2.8 cây vàng 24K Cuối năm 1991, Công an tỉnh Hậu Giang chuyển kết luận điều tra sang VKSND cùng cấp, đề nghị truy tố ông Nhu ở vai trò đồng phạm với Phonneng (quốc tịch Campuchia) về Tội buôn lậu Ông được cho là đã mua xe TAIBOT do Phonneng mang sang Việt Nam Từ ngày 5/5/1992, ông Nhu được tại ngoại, cấm đi khỏi nơi cư trú

N

Theo VKSND thành phố Cần Thơ, sau khi xem xét khiếu nại của bị can, thông

qua quá trình điều tra, cơ quan này thấy “do chuyển biến tình hình, hành vi phạm tội

của bị can không còn nguy hiểm cho xã hội” Vì lẽ đó, VKSND miễn truy cứu trách

nhiệm hình sự với ông Nhu Vật chứng của vụ án được trả lại sau 22 năm bị tạm giữ

2.1.2 Phân tích vụ việc

Thứ nhất, hoạt động xảy ra thiệt hại

Thiệt hại xảy ra trong hoạt động điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hậu Giang (cũ) và hoạt động truy tố của VKSND tỉnh Hậu Giang (cũ), nay là thành phố Cần Thơ, đối với ông Nguyễn Đình Nhu về Tội buôn lậu

Thứ hai, chủ thể bị thiệt hại

Trong vụ án trên, chủ thể bị thiệt hại là ông Nguyễn Đình Nhu, 49 tuổi, ngụ huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long, là bị can trong vụ án buôn lậu ô tô Ông Nhu đã bị khởi tố và bắt tạm giam Sau đó, ông Nhu được tại ngoại nhưng bị cấm đi khỏi nơi cư trú để phục vụ công tác điều tra, truy tố

Thứ ba, thiệt hại thực tế xảy ra

1) Thiệt hại về vật chất

Năm 1990, trong quá trình điều tra của mình, cơ quan công an đã tạm giữ của bị can là ông Nguyễn Đình Nhu số lượng tài sản là hai chiếc xe ô tô và 2.8 cây vàng 24K Hai chiếc xe ô tô của ông Nguyễn Đình Nhu bị hư hỏng nặng; 2.8 cây vàng 24K của ông Nhu mặc dù không có sự thiệt hại rõ nét trên 2.8 cây vàng đó những theo nguyên tắc chung, ông Nhu đã bị thiệt hại về khoản lãi phát sinh từ 2.8 cây vàng đó Đây là loại thiệt hại về vật chất do việc không sử dụng, khai thác được tài sản

2) Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất

Trong quá trình cơ quan điều tra tiến hành truy tố ông Nhu, ông Nhu đã bị bắt tạm giam từ cuối năm 1990 đến ngày 5/5/1992 Do đó thiệt hại xảy ra với ông Nhu sẽ bao gồm cả thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất trong quá trình tạm giam

3) Thiệt hại do tổn thất về tinh thần

Trong quá trình cơ quan điều tra tiến hành khởi tố ông Nhu, ông Nhu đã bị tạm giam từ cuối năm 1990 đến ngày 5/5/1992 Như vậy, thiệt hại do tổn thất về tinh thần xảy ra với ông Nhu là thiệt hại (nếu như được bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều 47 LTNBTNN) được tính theo cách: 03 ngày lương tối thiểu cho 01 ngày bị tạm giữ tạm giam Ngoài ra, quá trình khởi tố, truy tố ông Nhu mà ông Nhu không bị tạm giữ, tạm giam là từ 5/5/1992 đến 15/10/2012, như vậy thiệt hại do tổn thất về tinh thần còn là thiệt hại (nếu như được bồi thường theo quy định tại khoản 5 Điều 47 LTNBTNN), được tính theo cách: ứng với 1 ngày lương tối thiểu cho 1 ngày bị khởi

tố, truy tố, xét xử, thi hành án mà không bị tạm giữ, tạm giam

2.1.3 Cách thức giải quyết vụ việc

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 27 LTNBTCNN quy định trường hợp

không được bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự đó là “người được miễn truy

cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật” Theo VKSND thành phố Cần

Thơ, sau khi xem xét khiếu nại của bị can, thông qua quá trình điều tra, cơ quan này

thấy “do chuyển biến tình hình, hành vi phạm tội của bị can không còn nguy hiểm cho

xã hội” Vì lẽ đó, VKSND miễn truy cứu trách nhiệm hình sự với ông Nhu Vật chứng

của vụ án được trả lại sau 22 năm bị tạm giữ

Ông Nguyễn Đình Nhu sẽ không được nhà nước bồi thường thiệt hại vì rơi vào trường hợp không được bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự

2.2. Vụ việc thứ hai: Nhận tội thay

2.2.1 Tóm tắt vụ việc

gày 18/02/2011, Tòa án nhân dân (TAND) thị xã Bà Rịa tuyên phạt Đỗ Hùng Long sinh năm 1966, trú tại quận Bình Thạnh - TP Hồ Chí Minh 9

tháng tù giam về “Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao

thông đường bộ” Theo cáo trạng của vụ án thì vào ngày 16/7/2010, Long điều khiển

xe ôtô mang biển số 53L- 0086 từ TP.Hồ Chí Minh về TP Vũng Tàu Khi đến đoạn đường vào Nhà máy điện Bà Rịa (thị xã Bà Rịa) thì gây tai nạn làm anh Hà Minh Công chết ngay tại chỗ Sau 02 tháng chấp hành hình phạt tù, Long kháng cáo bản án sơ thẩm lên TAND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu Ngày 25/6/2011, tại phiên tòa phúc thẩm, Long đã xin thay đổi yêu cầu kháng cáo và khai hết toàn bộ sự thật của vụ án Đến đây mới lộ rõ sự thật là hôm xảy ra tai nạn, Long đang ở một gara sửa xe ở quận Bình Thạnh mà không hề điều khiển chiếc xe đã gây ra tai nạn

N

Tại Tòa, Long đã khai: “Bị cáo vì thương anh Đỗ Minh Hòa (là anh trai của bị

cáo Đỗ Hùng Long, sinh năm 1964) và do anh Hòa nói là đã dàn xếp ổn thỏa mọi việc liên quan đến vụ án nên sẽ không bị tù tội gì, vì vậy bị cáo đã nhận tội thay” Còn

chính người gây tai nạn là Đỗ Minh Hòa cũng khai tại phiên phúc thẩm rằng sau khi gây ra tai nạn, Hòa đã bỏ hiện trường quay về TP Hồ Chí Minh nhờ bạn bè giúp đỡ tiền bạc để bồi thường cho gia đình nạn nhân Vì không có bằng lái xe lại gây tai nạn,

sợ bị xử lý nặng nên Hòa đã nhờ anh Long nhận tội thay TAND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu

đã hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để tiến hành giải quyết lại từ đầu, Đỗ Hùng Long được tuyên vô tội

2.2.2 Phân tích vụ việc

Thứ nhất, hoạt động xảy ra thiệt hại

Thiệt hại xảy ra trong hoạt động điều tra, truy tố và xét xử của cơ quan tiến hành

tố tụng thị xã Bà Rịa (Vũng Tàu)

Thứ hai, chủ thể bị thiệt hại

Đỗ Hùng Long đã bị TAND thị xã Bà Rịa tuyên phạt 9 tháng tù giam về “Tội vi

phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” nhưng trên thực tế Đỗ

Minh Hòa mới là người gây ra tai nạn Bởi vậy, trong hoạt động tố tụng hình sự trên, Long chính là người bị thiệt hại

Thứ ba, thiệt hại thực tế xảy ra

Trong vụ việc, Đỗ Hùng Long bị tuyên phạt 9 tháng tù giam về “Tội vi phạm

quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ”và đã chấp hành hình phạt tù

được 02 tháng trước khi kháng cáo bản án sơ thẩm lên TAND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu Trước đó, Long còn bị tạm giam, tạm giữ theo quy định và còn bị tịch thu phương tiện giao thông liên quan đến vụ án Do vậy, thiệt hại thực tế được xác định bao gồm:

1) Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất

Trong khoảng thời gian chấp hành hình phạt, Long đã phải tạm ngừng hoặc ngừng công việc của bản thân cho dù các công việc đó có thường xuyên, ổn định hay không thì ít nhiều cũng sẽ bị những ảnh hưởng nhất định tới các khoản thu nhập thực tế

từ việc rửa xe ở quận Bình Thạnh

2) Thiệt hại do tổn thất về tinh thần

Thiệt hại do tổn thất về tinh thần xảy ra với Long là thiệt hại (nếu như được bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều 47 LTNBTNN) được tính theo cách: 03 ngày lương tối thiểu cho 01 ngày phạt tù

Bên cạnh đó, trong khoảng thời gian chấp hành hình phạt, không ít thì nhiều Long đã phải chịu những áp lực từ phía người nhà nạn nhân, từ phía dư luận, người thân trong gia đình và cả chính bản thân mình Điều này có tác động rất lớn đối với tâm lí và tinh thần của người bị thiệt hại

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 27 LTNBTCNN quy định trường hợp

không được bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự đó là “Cố ý khai báo gian dối hoặc

Rịa-Vũng Tàu đã hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để tiến hành giải quyết lại từ đầu, Đỗ Hùng Long được tuyên vô tội

Đỗ Hùng Long sẽ không được nhà nước bồi thường thiệt hại vì rơi vào trường hợp không được bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự

3 Phân tích lý do không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong 02 vụ việc trên

3.1 Đối với vụ việc thứ nhất: Miễn truy cứu trách nhiệm hình sự

ăn cứ vào Điều 27 TNBTCNN- các trường hợp không được bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự, trường hợp của ông Nhu rơi vào khoản

1 Điều này: “người được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp

luật”.

C

Thứ nhất, lý do không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của nhà nước

1) Xuất phát từ bản chất và tính giới hạn trong phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước

Trong hoạt động tố tụng hình sự, để ngăn chặn các hành vi phạm tội, phát hiện nhanh chóng, chính xác và xử lí nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội thì các cơ quan, người tiến hành tố tụng hình

sự để giải quyết vụ việc “Tố tụng hình sự với tư cách là quá trình nhà nước đưa một

người ra xử lí trước pháp luật khi họ bị coi là tội phạm luôn thể hiện đậm đặc tính quyền lực nhà nước với sức mạnh cưỡng chế nhà nước, với sự thiếu quân bình về thế

và lực của các bên tham gia quan hệ tố tụng hình sự mà sự yếu thế luôn thuộc về những người bị buộc tội” Nhà nước sẽ bồi thường đối với những thiệt hại do người

tiến hành tố tụng hình sự gây ra nếu những thiệt hại đó thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước Việc quy định nhà nước không phải bồi thường trong các trường hợp tại Điều 27 nói chung, khoản 1 Điều 27 LTNBTCNN về trường hợp miễn trách nhiệm hình sự nói riêng là nhằm mục đích hạn chế hơn, rút gọn hơn những trường hợp không do lỗi của người thi hành công vụ

Xuất phát từ bản chất và tính giới hạn trong trách nhiệm của bồi thường nhà nước, đó là nhà nước sẽ bồi thường khi có thiệt hại xảy ra, có thể là thiệt hại về vật chất hoặc về tinh thần; thiệt hại đó phải do người thi hành công vụ gây ra Hơn nữa,

Nhà nước chỉ có trách nhiệm bồi thường khi người bị thiệt hại bị oan, tức là không thực hiện hành vi phạm tội mà bị điều tra, truy tố, xét xử; không đặt vấn đề lỗi của người thi hành công vụ mà Nhà nước có trách nhiệm bồi thường nếu người bị thiệt hại được coi là bị oan, bất luận công chức có lỗi hay không có lỗi trong việc gây ra tình trạng oan này Trong tình huống này, ông Nhu có hành vi phạm tội trên thực tế, việc ông được miễn trách nhiệm hình sự là do khách quan, khi mà hành vi phạm tội của ông không còn nguy hiểm cho xã hội nữa

2) Xuất phát từ nguyên lý cân bằng

Ông Nhu đã được VKSND thành phố Cần Thơ miễn trách nhiệm hình sự về tội danh của mình Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định thể hiện chính sách nhân đạo của nhà nước ta đối với người phạm tội và hành vi do họ thực hiện, đồng thời động viên, khuyến khích người phạm tội lập công chuộc tội, chứng tỏ khả năng giáo dục, cải tạo nhanh chóng, sớm trở thành người có ích cho xã hội,… Điều 25 Bộ luật Hình sự

quy định: “Người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự, nếu khi tiến hành điều tra,

truy tố hoặc xét xử, do chuyển biến của tình hình mà hành vi phạm tội hoặc người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa” Thực chất, người được miễn trách

nhiệm hình sự là người “có hành vi phạm tội” nhưng được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp cụ thể chứ không phải là người “không phạm tội” Về

bản chất, người được bồi thường phải là người hoàn toàn không thực hiện bất cứ hành

vi vi phạm pháp luật nào hoặc hành vi của họ không cấu thành tội phạm Ở đây, ông Nhu đã thực hiện hành vi phạm tội nên dù được miễn trách nhiệm hình sự ông cũng sẽ không được bồi thường Bởi lẽ, việc ông Nhu bị thiệt hại có xuất phát điểm từ hành vi

vi phạm pháp luật hình sự khiến ông vướng vào vòng lao lý Bên cạnh đó, việc ông Nhu được miễn trách nhiệm hình sự khi mà hành vi phạm tội của ông đã thỏa mãn các dấu hiệu của một cấu thành tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự (Tội buôn lậu) đã là nhận được sự khoan hồng của pháp luật Theo nguyên lý cân bằng, ông Nhu

đã được hưởng chính sách khoa hồng và nhân đạo thì nhà nước cũng sẽ được miễn trừ

trách nhiệm bồi thường trong trường hợp này Đây chính là sự cân bằng về lợi ích giữa các bên chủ thể

Thứ hai, nhận xét và đánh giá về cơ sở pháp lý áp dụng trong vụ việc trên

• Về tính hợp pháp

Việc giải quyết trách nhiệm bồi thường trong tình huống trên là phù hợp với quy định của pháp luật Theo quy định này thì người được miễn trách nhiệm hình sự là người phạm tội, tuy nhiên do chuyển biến của tình hình mà hành vi phạm tội của người

đó hoặc bản thân người đó không còn nguy hiểm cho xã hội nữa nên được miễn việc phải chịu trách nhiệm hình sự(3)

Điều 32 LTNBTCNN quy định trong hoạt động tố tụng hình sự, chỉ trường hợp người không thực hiện hành vi phạm tội mà bị Tòa án xét xử thì mới được bồi thường

Riêng đối với trường hợp “người được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của

pháp luật” mà Điều 27 LTNBTCNN đã quy định là một trong các trường hợp không

được bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự

Bởi vậy, việc ông Nguyễn Đình Nhu được tuyên miễn trách nhiệm hình sự đối với tội buôn lậu là do Tòa án xác định hành vi phạm tội của ông Nhu không còn nguy hiểm cho xã hội nữa Do đó, ông Nhu không thuộc trường hợp được Tòa án bồi thường theo quy định của Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

• Về tính hợp lý

Cách giải quyết trên mang tính tiêu cực và gây bất lợi lớn cho người bị thiệt hại

là bị can Nguyễn Đình Nhu.Thông qua phần phân tích về thiệt hại xảy ra với ông Nhu,

có thể thấy thiệt hại đối với ông là rất lớn Giá trị của 02 chiếc xe ô tô sau 22 năm có thể coi là suy giảm đến mức gần như mất hết giá trị, hơn nữa ông Nhu phải chịu khoảng 1 năm rưỡi tạm giam và khoảng 20 năm chờ quyết định truy tố xét xử Việc