Trên cơ sở kiến thức đã học về tình hình tội phạm, anh/chị hãy trình bày nhận thức cá nhân về tình hình tội phạm

cơ cấu, diễn biến của tổng thể các loại hoặc một loại tội phạm đã xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định và trong một phạm vi nhất định”.3 - “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội

MỞ ĐẦU

Tình hình tội phạm là một trong những nội dung quan trọng của tội phạm học bởi việc hoạch định các chính sách phòng ngừa tội phạm nhằm kiểm soát tội phạm trước hết phải dựa trên cơ sở nghiên cứu một cách toàn diện về tình hình tội phạm Để đảm bảo được sự phát triển ổn định của xã hội, tạo điều kiện cho mỗi cá nhân, mỗi chủ thể được sống và phát triển lành mạnh thì cần thiết phải có sự nhận thức chấp hành đúng pháp luật

để làm cho “bức tranh” tình hình tội phạm được thay đổi theo chiều hướng tích cực.

Chính bởi tầm quan trọng của vấn đề như vậy, nên trong bài tiểu luận này, em xin chọn

đề tài “Trên cơ sở kiến thức đã học về tình hình tội phạm, anh/chị hãy trình bày nhận thức cá nhân về tình hình tội phạm” để nghiên cứu Trong quá trình làm bài, do có

những hạn chế về nhận thức cũng như về mặt thời gian nghiên cứu nên bài làm không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự góp ý của thầy cô!

NỘI DUNG

I Định nghĩa tình hình tội phạm và ý nghĩa nghiên cứu về tình hình tội phạm

1 Định nghĩa tình hình tội phạm

Xoay quanh khái niệm về tình hình tội phạm, hiện nay trong khoa học pháp lí tồn tại nhiều quan điểm khác nhau, tiêu biểu là :

- “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội pháp lý tiêu cực, được thay đổi về

mặt lịch sử,mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong khoảng thời gian nhất định”.1

- “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lí-hình sự được thay đổi về

mặt lịch sử, mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong khoảng thời gian nhất định”. 2

- “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực mang thuộc tính xã hội, thường

xuyên thay đổi, giai cấp , pháp luật hình sự và được phản ánh bằng toàn bộ tình hình,

1 Tội phạm học, luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 1994

2 Tội phạm học, luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 1994

cơ cấu, diễn biến của tổng thể các loại hoặc một loại tội phạm đã xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định và trong một phạm vi nhất định”.3

- “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực, trái pháp luật hình sự, mang

tính cụ thể đã xảy ra trong xã hội và trong khoảng thời gian nhất định” 4

Như vậy, có thể thấy rằng các khái niệm về tình hình tội phạm ở trên ít nhiều đều có những hạn chế nhất định Chẳng hạn như cho rằng tình hình tội phạm mang tính chất giai cấp nhưng không phải mọi tội phạm trong xã hội xảy ra đều do xung đột quyền lợi giữa các giai cấp Ngoài ra còn có sự đồng nhất giữa tội phạm và hiện tượng tội phạm, tội phạm là hiện tượng tiêu cực của xã hội và có tính trái pháp luật hình sự trong khi đó

hiện tượng tội phạm là “bức tranh” phản ánh hiện tượng tiêu cực của xã hội Vậy nên ở

đây chưa có sự đồng nhất giữa tội phạm và tình hình tội phạm

Khi xây dựng khái niệm tình hình tội phạm thì vấn đề quan trọng nhất là phải nêu bật được cái cốt lõi của nó, đó là xu thế vận động của tội phạm trong một không gian, thời gian nhất định, bên cạnh đó khái niệm tình hình tội phạm cũng phải thể hiện các nội dung hợp thành bao gồm cả những đặc điểm về lượng và chất của tình hình tội phạm

Theo định nghĩa về tình hình tội phạm của Tiến sĩ Dương Tuyết Miên : “Tình hình

tội phạm là trạng thái, xu thế vận động của (các) tội phạm (hoặc nhóm tội phạm hoặc một loại tội phạm) đã xảy ra trong một đơn vị không gian và đơn vị thời gian nhất định Tình hình tội phạm được thể hiện thông qua thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất của tình hình tội phạm, trên cơ sở đó giúp cho các cơ quan có thẩm quyền xây dựng được biện pháp phòng ngừa tội phạm sát hợp với thực tiễn 5 ” Khái niệm này đã khắc phục

được các hạn chế nêu trên Mặt khác còn lột tả đúng bản chất của tình hình tội phạm và giúp ta phân biệt rõ ràng giữa tội phạm và tình hình tội phạm cũng như làm rõ cách nhìn nhận về tình hình tội phạm dưới góc độ tội phạm học Như vậy, với khái niệm này, tính pháp lý cũng như sự phù hợp trong cách hiểu và tính chất của tình hình tội phạm đã được thể hiện rất rõ, có thể coi đây là một quan điểm chính xác về tình hình tội phạm

2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu tình hình tội phạm

3 Giáo trình tội phạm học, Đại học quốc gia Hà Nội, Nxb ĐHQG, Hà Nội năm 1999

4 Giáo trình Tội phạm học, Đại học Luật Hà Nội , Nxb Công an nhân dân, Hà nội năm 2006

5 Giáo trình tội phạm học, TS Dương Tuyết Miên, NXb Giáo Dục, Hà Nội năm 2010

Xã hội càng phát triển cao thì tội phạm ngày càng được thực hiện dưới nhiều hình thức và phương thức tinh vi hơn Chính vì vậy, việc nghiên cứu về tình hình tội phạm hiện nay có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng :

- Nghiên cứu về tình hình tội phạm hiện nay sẽ giúp chúng ta hiểu và nhìn nhận được

“bức tranh” toàn cảnh về tội phạm trong xã hội Khi nghiên cứu, sẽ có thể đưa ra được

sự tăng hay giảm của tội phạm, nhìn nhận được sức ảnh hưởng của nền kinh tế với sự vận hành của các loại tội phạm; hoặc có thể sẽ giúp chúng ta nhìn nhận được sự thay đổi trong tính chất cũng như sự thay đổi của các loại tội phạm đặc thù gắn với sự phát triển của nền kinh tế hiện nay

- Nghiên cứu về tình hình tội phạm từ đó sẽ giúp đưa ra được các chính sách, biện pháp để phòng ngừa tội phạm Trước sự biến động, tăng hay giảm của tội phạm, nếu như nghiên cứu được đầy đủ và nhận thức được sự nguy hiểm trong tính chất của các loại tội phạm thì có thể đưa ra được các chính sách, các biện pháp để phòng chống các loại tội phạm đó

II Nội dung của tình hình tội phạm

Nội dung của tình hình tội phạm bao gồm: thực trạng tình hình tội phạm, diễn biến của tình hình tội phạm, cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm

1 Thực trạng của tình hình tội phạm

Thực trạng của tình hình tội phạm là tổng hợp các số liệu về số vụ phạm tội đã xảy

ra, số lượng người thực hiện các tội đó và thông số về là nạn nhân trên địa bàn nhất định

và trong khoảng thời gian nhất định

Khi nghiên cứu thực trạng của tình hình tội phạm cần phải làm sáng tỏ đồng thời cả hai khái niệm tội phạm rõ và tội phạm ẩn Bên cạnh đó cần thiết phải nghiên cứu chỉ số tội phạm và thông số nạn nhân

 Tội phạm rõ :

Là tội phạm đã xảy ra trên thực tế, đã bị phát hiện và xử lí về hình sự (điều tra, truy

tố, xét xử về hình sự) và có trong thống kê hình sự chính thức Như vậy có thể thấy rõ ba đặc điểm nổi bật của khái niệm tội phạm rõ:

- Tội phạm phải xảy ra trên thực tế Một số trường hợp cơ quan có thẩm quyền nhận được tin báo hay thư nặc danh về tội phạm những không có dấu hiệu tội phạm hoặc

tố cáo đó là bịa đặt thì không được xác định là tội phạm rõ

- Tội phạm phải bị xử lí về hình sự, tội phạm đó phải được xác định là có dấu hiệu tội phạm, bị điều tra, bị viện kiểm sát truy tố hoặc bị tòa án xét xử

- Có trong thống kê hình sự chính thức, tức là hàng năm được các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thống kê và công bố Con số đó được gọi là thống kê hình sự chính thức

 Tội phạm ẩn:

“Tội phạm ẩn là các tội phạm đã thực tế xảy ra nhưng không được thể hiện trong thống kê tội phạm vì không được phát hiện, không được xử lí hoặc không được đưa vào thống kê tội phạm”

Theo đó tội phạm ẩn bao gồm tội phạm đã xẩy ra nhưng về nội dung chưa được khảng định hoặc chưa được khảng định chắc chắn qua bản án kết tội có hiệu lực pháp luật hoặc về hình thức chưa được ghi nhận chính thức trong thống kê tội phạm

Tội phạm ẩn có hai loại như sau:

- Tội phạm ẩn khách quan là trường hợp tội phạm đã xảy ra trên thực tế nhưng do

nguyên nhân khách quan, cơ quan chức năng không phát hiện ra vụ phạm tội, không có thông tin về vụ án

- Tội phạm ẩn chủ quan là trường hợp tội phạm đã xảy ra trên thực tế, cán bộ và cơ

quan chức năng đã nắm được vụ việc nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau mà vụ án được thụ lí, xử lí về hình sự và dó đó không có trong số liệu thống kê chính thức

 Mối quan hệ giữa tội phạm rõ và tội phạm ẩn

- Tội phạm rõ và tội phạm ẩn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Trước hết, tội phạm rõ và tội phạm ẩn là hai phần của tội phạm đã xảy ra, có quan hệ tỷ lệ nghịch với nhau Phần “rõ” càng lớn thì phần “ẩn” càng nhỏ và ngược lại Phần rõ là phần có thể khẳng định một cách chắc chắn vì dựa trên các con số thống kê cụ thể Trong khi đó, phần ẩn là phần mà không thể có được sự sự khẳng định chắc chắn vì dựa trên sự suy đoán Trong đó, phần rõ là một trong các cơ sở của sự suy đoán này

- Tội phạm rõ so với tội phạm thực tế có thể đạt được các tỉ lệ khác nhau ở các phạm vi tội danh, phạm vi không gian và phạm vi thời gian khác nhau nhưng luôn có ý nghĩa đặc biệt vì vừa phản ánh thực trạng đấu tranh chống tội phạm của Nhà nước và xã hội vừa là cơ sở cần thiết để nghiên cứu tội phạm ẩn

- Nghiên cứu về tình hình tội phạm thực bao gồm cả tội phạm rõ và tội phạm ẩn.

“Bức tranh” thực trạng của tội phạm phải là “bức tranh” tổng hợp của cả tội phạm rõ

và tội phạm ẩn Về lí thuyết, khi nghiên cứu tình hình tội phạm cụ thể, chúng ta phải bắt đầu và chủ yếu nghiên cứu tội phạm rõ Các mô tả, đánh giá, giải thích cũng như dữ liệu trước hết và chủ yếu là dựa trên tội phạm rõ Nghiên cứu tội phạm ẩn được tiến hành sau

và kết quả của nó chỉ được sử dụng có tính tham khảo thêm khi nghiên cứu tình hình tội phạm

Ngoài ra, khi nghiên cứu về thực trạng của tình hình tội phạm, ngoài việc làm sang tỏ tội phạm rõ và tội phạm ẩn, còn cần phải làm sáng tỏ những vấn đề như :

 Chỉ số tội phạm : được xác định để tìm hiểu mức độ phổ biến của tội phạm trong

dân cư Chỉ số được xác định theo tỉ lệ số người phạm tội hoặc số vụ phạm tội trên 100.000 dân Chỉ số tội phạm luôn gắn với một địa bàn nhất định Khi đánh giá về thực trạng của tình hình tội phạm không thể bỏ qua chỉ số tội phạm nhất là khi đánh giá về thực trạng tình hình tội phạm qua các khoảng thời gian khác nhau Đây cũng là một chỉ

số tương đối để đánh giá mức độ an toàn của một địa bàn, một khu vực, một vùng…

 Thông số nạn nhân : đóng vai trò quan trọng trong việc mô tả bức tranh về tội

phạm, tình hình tội phạm, thông số này bao gồm số liệu về số lượng nạn nhân, những đặc điểm về nhân thân của họ, những thiệt hại mà họ phải gánh chịu và những tình huống mà họ trở thành nạn nhân Những thông tin này rất quan trọng đối với các cơ quan hoạch định chính sách phòng ngừa, giúp cơ quan này đưa ra những giải pháp phù hợp với thực tế cũng như biện pháp cảnh báo người dân để họ chủ động phòng tránh không trở thành nạn nhân của tội phạm

2 Diễn biến của tình hình tội phạm

Diễn biến của tình hình tội phạm là sự phản ánh xu hướng tăng giảm hoặc ổn định tương đối của tội phạm nói chung (hoặc một tội hoặc một nhóm tội phạm) xảy ra trong khoảng thời gian nhất định và trên một địa bàn nhất định Nghiên cứu diễn biến của tình hình tội phạm có ý nghĩa quan trọng không chỉ giúp nhận biết bức tranh về tội phạm và tình hình tội phạm được rõ nét mà nó còn giúp cho việc dự đoán (tuy chỉ là tương đối xu hướng vận động của tội phạm trong thời gian tiếp theo) Từ đó giúp cho việc xây dựng biện pháp phòng ngừa tội phạm của cơ quan chức năng sát với thực tiễn Diễn biến của

tình hình tội phạm có thể là diễn biến của tình hình tội phạm nói chung hay diễn biến của tình hình tội phạm một nhóm tội cụ thể hoặc một tội phạm cụ thể nào đó

Việc đánh giá diễn biến của tình hình tội phạm có thể đặt ra trong khoảng thời gian ngắn hay dài phụ thược vào mục đích, nhiệm vụ của người nghiên cứu trên thực tế việc nghiên cứu diễn biến củ tình hình tội phạm thường đặt ra trong khoảng thời gian năm năm hoặc mười năm vì đây là khoảng thời gian tương đối dài ổn định nên nhận định về

nó có độ chính xác cao Nghiên cứu diễn biến của tình hình tội phạm trong thời gian dài

sẽ giúp cho việc tìm ra được quy luật vận động của tội phạm Để tìm ra quy luật này, trước tiên người nghiên cứu sẽ chọn ra năm thứ nhất của đơn vị thời gian nghiên cứu là năm gốc và số liệu liên quan đến số vụ án và người phạm tội xảy ra trong năm này là số liệu gốc (coi là 100%) sau đó sẽ lấy số liệu của các năm tiếp theo đối chiếu với số liệu gốc để tìm ra xu thế tăng hay giảm của các năm tiếp theo

Các con số phản ánh diễn biến của tình hình tội phạm cần được thực hiện trên các bảng thống kê và đặc biệt là nên được biểu đạt bằng đồ thị, diễn biến của tình hình tội phạm được thể hiện sinh động làm cho người đọc có thể nhận biết được ngay xu hướng tăng giảm của tình hình tội phạm trong khoảng thời gian nhất định

Khi nghiên cứu diễn biến tình hình tội phạm ngoài việc đánh giá xu hướng vận động của tội phạm xét về đặc điểm định lượng còn đòi hỏi phải so sánh các số liệu phản ánh thực trạng của tội phạm xét về tính chất Việc nghiên cứu diễn biến của tội phạm xét về đặc điểm định lượng chỉ cần đánh giá hai loại số liệu: tổng số tội phạm và người phạm tội Nhưng khi nghiên cứu diễn biến thì không đơn giản như vậy, người nghiên cứu phải

tự dự kiến các loại số liệu phản ánh thực trạng của tội phạm xét về tính chất cần được so sánh để thấy được xu hướng vận động, đó có thể là các số liệu hàng năm trong phạm vi nghiên cứu về loại tội, hình thức đồng phạm, nhân thân người phạm tội …

3 Cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm

Cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm là những đặc điểm về chất của tình hình tội phạm Giữa cơ cấu và tình chất của tình hình tội phạm có mối quan hệ mật thiết với nhau Trên cơ sở tìm hiểu cơ cấu của tình hình tội phạm theo những tiêu chí khác nhau người nghiên cứu có thể rút ra những đặc điểm đặc trưng, có tính nổi bật của tình hình

tội phạm và những đặc điểm này được gọi là tính chất của tình hình tội phạm Việc đánh giá tính chất của tình hình tội phạm có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm Các biện pháp phòng ngừa tội phạm không những phải xuất phát từ nguyên nhân của tội phạm mà còn phải bám sát vào những đặc trưng của tình hình tội phạm – tính chất của tình hình tội phạm Có như vậy, giải pháp phòng ngừa tội phạm mới có tính khả thi, hiệu quả vì nó sát hợp với thực tiễn

a Cơ cấu của tình hình tội phạm

Cơ cấu của tình hình tội phạm là tỷ trọng, mối tương quan giữa nhân tố bộ phận và tổng thể của tình hình tội phạm trong khoảng thời gian nhất định và trên địa bàn nhất định.

Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu mà người nghiên cứu có thể xác định nhân tố bộ phận cũng như tổng thể là gì để từ đó tìm ra tỷ trọng cũng như mối tương quan tương ứng Cũng trên cơ sở mục đích nghiên cứu, người nghiên cứu có thể lựa chọn, sắp xếp theo trình tự nhất định các loại cơ cấu của tình hình tội phạm Cơ cấu của tình hình tội phạm có thể dược xác định theo những tiêu chí sau:

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo tên chương các tội phạm cụ thể trong Bộ luật

hình sự.

Trường hợp này cơ cấu của được tính theo tỷ trọng giữa các tội phạm của từng chương đã xảy ra (nhân tố bộ phận) với tổng số các tội phạm đã xảy ra (tổng thể) Loại

cơ cấu này thường được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo tội danh cụ thể của Bộ luật hình sự.

Loại cơ cấu này thường được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm của nhóm tội phạm nào đó Ví dụ khi nghiên cứu tình hình tội phạm về nhóm tội phạm xâm phạm

sở hữu thì người nghiên cứu sẽ tìm hiểu tỉ trọng giữa từng loại tội phạm xâm phạm sở hữu (bộ phận) so với tổng số các tội xâm phạm sở hữu (tổng thể) như thế nào Cụ thể là cướp tài sản chiếm bao nhiêu % trong tổng số các tội xâm phạm sở hữu Tương tự, tội trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, cưỡng đoạt tài sản… chiếm bao nhiêu % trong tổng

số tội xâm phạm sở hữu Từ đó tìm ra tội nào hoặc một số tội nào đó nổi cộm nhất để từ

đó định hướng, tập trung tìm ra nguyên nhân của tội phạm cũng như biện pháp phòng ngữa đối với tội đó (hoặc một số tội đó)

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo phân loại tội phạm ít nghiêm trọng, tội

nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng (Điều 8 Khoản 3 BLHS)

Theo cơ cấu này phải xác định tội ít nghiêm trọng, (bộ phận chiếm tỉ trọng bao nhiêu

% trong tổng số 4 loại tội phạm nói trên (tổng thể) tương tự, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng Bên cạnh đó cũng cần tìm hiểu số người phạm từng loại tội nói trên chiếm tỉ lệ như thế nào trong tổng số người phạm 4 loại tội đó Loại

cơ cấu này được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung hoặc tình hình tội phạm của nhóm tội phạm hoặc một tội danh cụ thể nào đó (trường hợp tình hình tội phạm của một tội danh cụ thể nào đó phải là trường hợp điều luật có nhiều khung hình phạt)

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo hình thức lỗi.

Theo loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định loại tội cố ý, vô ý xảy ra chiếm

tỷ trọng bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra; cũng như số người phạm tội cố ý hoặc vô ý chiếm tỷ bao nhiêu % trong tổng số người phạm tội của các tội với các hình thức lỗi khác nhau

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo hình thức phạm tội.

Theo loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định tội phạm xảy ra dưới hình thức đồng phạm, đơn lẻ và nhất là phạm tội có tổ chức chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra Tuy nhiên, trên thực tế, số liệu thống kê chình thức thường không thông

kê hình thức phạm tội của tội phạm Do vậy, người nghiên cứu cần tiến hành phương pháp nghiên cứu mẫu để xác định (dù độ chính xác chỉ là tương đối) tội phạm xảy ra dưới hình thức đồng phạm, phạm tội có tổ chức hoặc phạm tội dưới hình thức đơn lẻ chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra

- Cơ cấu tình hình tội phạm theo địa bàn phạm tội.

Trong loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định tội phạm xảy ra ở thành phố lớn, tội phạm xảy ra ở nông thôn chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra trên thực tế; hoặc người nghiên cứu có thể xác định tội phạm xảy ra trong từng huyện chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số tôi phạm trên toàn bộ đơn vị tỉnh; hoặc người nghiên cứu có thể xác định tôi phạm xảy ra trên toàn quốc

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo loại hình phạt áp dụng cho người phạm tội.

Theo loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định từng loại hình phạt được áp

dụng chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số hình phạt được áp dụng Loại cơ cấu này được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung hoặc tình hình tội phạm của nhóm tội hoặc tội danh cụ thể nào đó

 Cơ cấu của tình hình tội phạm theo dạng thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra.

Theo loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định thiệt hại về thể chất, thiệt hại về tài sản chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng só các vụ cán đã xảy ra Loại cơ cấu này thường được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm nhân thân của người bị kết án.

Những đặc điểm về nhân thân người bị kết án thường được sử dụng để xác định cơ

cấu là: tuổi, giới tính, dân tộc, có nghề nghiệp hay thất nghiệp, tái phạm hay tái phạm nguy hiểm, trình độ văn hóa…

- Cơ cấu tình hình tội phạm theo loại động cơ phạm tội.

Ví dụ: người nghiên cứu sẽ xác định phạm tội vì động cơ đê hèn chiếm tỷ lệ bao

nhiêu % trong tổng số các vụ phạm tội Loại cơ cấu này thường được xác định khi nghiên cứu tình hình tội phạm của nhóm tội hoặc một tội danh cụ thể

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm của công cụ, phương tiên phạm tội

thời gian phạm tội.

Ví dụ: người nghiên cứu sẽ xác định số vụ cướp tài sản vào ban ngày, số vụ cướp tài

sản vào ban đêm chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số vụ cướp xảy ra

- Cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm mối quan hệ của nạn nhân với

người phạm tội.

Ví dụ: người nghiên cứu sẽ xác định số vụ phạm tội mà giữa nạn nhân và người

phạm tội có quan hệ gia đình, họ hàng (hoặc là quan hệ xóm giềng hoặc là quan hệ đồng nghiệm hoặc là không quen biết) chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra

Cơ cấu của tình hình tội phạm thể hiện trạng thái tĩnh của tình hình tội phạm và để biểu đạt cơ cấu của tình hình tội phạm được sinh động, rõ nét, người nghiên cứu nên sử dụng các bảng thống kê và đặc điểm là biểu đồ thống kê phù hợp Điều này sẽ giúp cho

người đọc dẽ dàng nhận biết được cơ cấu của tình hình tội phạm theo từng tiêu chí đánh giá

b Tính chất của tình hình tội phạm

Tính chất của tình hình tội phạm phản ánh những đặc điểm đặc trung, nổi bật nhất trong cơ cấu của tình hình tội phạm

Tính chất của tình hình tội phạm được làm sáng tỏ sau khi đã có sự nghiên cứu cơ cấu của của tình hình tội phạm Chỉ khi có cấu của tình hình tội phạm được nghiên cứu một cách kĩ lưỡng theo các tiêu chí khác nhua thì tính chất của tình hình tội phạm càng định hình rõ nét, bức tranh về tội phạm càng được sáng tỏ Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ có định hướng tập trung trong việc tìm ra nguyên nhân của tội phạm cũng như có giải pháp phòng ngừa tội phạm sát hợp với thực tế, khắc phục tình trạng biện pháp phòng ngừa quá phân tán, tràn lan nên không thể giải quyết hiệu quả, dứt điểm vấn

đề tội phạm; tìm ra nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa tập trung vào nhóm tội (hoặc tội) với những đặc trưng phổ biến nhất, nguy hiểm nhất thể hiện trong tính chất của tình hình tội phạm

III Tình hình tội phạm ở Việt Nam hiện nay - một số nguyên nhân và giải pháp

1 Tình hình tội phạm ở Việt Nam hiện nay

Tình hình tội phạm ở nước ta ở mức trung bình với các nước trên thế giới, mỗi tháng

xảy ra khoảng 68 vụ án/100.000 dân “Tuy nhiên, tình hình tội phạm đang diễn biến rất

phức tạp” 6

Riêng năm 2011 cũng nảy sinh nhiều loại tội phạm mới như tội phạm công nghệ cao, trộm cắp cáp viễn thông, tội phạm có yếu tố người nước ngoài… Năm 2011, lực lượng công an đã bắt giữ 448 đối tượng người nước ngoài phạm tội tại nước ta, còn từ đầu năm đến nay đã bắt giữ 168 đối tượng7

- Về sự cấu kết giữa các loại tội phạm trong và ngoài nước ngày càng diễn biến phức tạp Sự cấu kết này tập trung chủ yếu tại 14 tỉnh, thành phố trọng điểm Một số

6 Bộ trưởng Trần Quang Đại, “Nắm chắc tình hình tội phạm để chủ động đấu tranh ngăn chặn”, http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Nam-chac-tinh-hinh-toi-pham-de-chu-dong-dau-tranh-ngan-chan/20126/140839.vgp, ngày 14 tháng 6 năm 2012.

7Thành Chung, Nắm chắc tình hình tội phạm để chủ động đấu tranh ngăn chặn, http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Nam-chac-tinh-hinh-toi-pham-de-chu-dong-dau-tranh-ngan-chan/20126/140839.vgp http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Nam-chac-tinh-hinh-toi-pham-de-chu-dong-dau-tranh-ngan-chan/20126/140839.vgp, ngày 14 tháng 6 năm 2012