BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH PHÂN PHỐI NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI CHO NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG THEO LUẬT NGÂN SÁCH 2002 VÀ KIẾN NGHỊ

Phân tích và nêu ý kiến pháp lý về quy định phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương theo Luật ngân sách 2002 Bài làm A.LỜI MỞ ĐẦU Ngân sách nhà nước, hay ngân sách chí

MỤC LỤC

B NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT VỀ QUY ĐỊNH PHÂN PHỐI NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI CHO NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG

1 Khái niệm phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương

2 2

2 Quy định của pháp luật về phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân

II BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH PHÂN PHỐI NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI CHO NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG THEO LUẬT NGÂN SÁCH 2002 VÀ

KIẾN NGHỊ………

1 Nguồn thu của ngân sách địa phương………

2 Nhiệm vụ chi của ngân sách đại phương………

3 Kiến nghị………

C.KẾT BÀI………

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

7 7 8 9 10 11

Đề bài

Phân tích và nêu ý kiến pháp lý về quy định phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương theo Luật ngân sách 2002

Bài làm A.LỜI MỞ ĐẦU

Ngân sách nhà nước, hay ngân sách chính phủ, là một phạm trù kinh

tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính Thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia Song quan niệm về ngân sách nhà nước lại chưa thống nhất, người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nước là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam

đã được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002 định nghĩa: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.(1)

Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác, sự

ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ,

cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân

1(1) Trang “thông tin pháp luật dân sự”

Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi hợp lý, một mặt đảm bảo ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo trong nền tài chính quốc gia, mặt khác đảm bảo cho ngân sách địa phương chủ động xử lý các vấn đề trên địa bàn, vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho chính quyền các cấp hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

B NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT VỀ QUY ĐỊNH PHÂN PHỐI NGUỒN THU, NHIỆM

VỤ CHI CHO NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG

1 Khái niệm phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương

a) Phân phối nguồn thu

Sự tồn tại của nhà nước và nền sản xuất hàng hóa là tiền đề quyết định tính tất yếu của thu ngân sách nhà nước Bản thân Nhà nước và chính quyền địa phương là tổ chức quyền lực với nhiều hệ thống cơ quan có chức năng, nhiệm vụ tổ chức và quản lý xã hội nhưng lại không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội Để duy trì hoạt động và thực hiện các chức năng này thì nhà nước nói chung các cơ quan địa phương nói riêng cũng cần một lượng tiền cần thiết Theo đó thu Ngân sách nhà nước là huy động, một bộ phận giá trị sản phẩm xã hội, thoe quy định của pháp luật, làm hình thành quỹ ngân sách nhà nước

b) Chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách là hoạt động sử dụng quỹ ngân sách, là quá trình phân phối nguồn tiền tệ nằm trong quỹ ngân sách nhà nước để chi dùng vào những mục đích khác nhau

Chi ngân sách địa phương là hoạt động phân phối và sử dụng ngân sách địa phương theo sự toán ngân sách đã được chủ thể có quyền quyết định nhằm

mục đích duy trì và đảm bảo sự hoạt động của bộ máy chính quyền cũng như thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội

2 Quy định của pháp luật về phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương theo Luật ngân sách 2002

a) Nguồn thu của ngân sách địa phương

Nguồn thu của ngân sách địa phương được quy định tại điều 32 Luật ngân sách nhà nước

“1 Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%:

a) Thuế nhà, đất;

b) Thuế tài nguyên, không kể thuế tài nguyên thu từ dầu, khí;

c) Thuế môn bài;

d) Thuế chuyển quyền sử dụng đất;

đ) Thuế sử dụng đất nông nghiệp;

e) Tiền sử dụng đất;

g) Tiền cho thuê đất;

h) Tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước;

i) Lệ phí trước bạ;

k) Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;

l) Thu hồi vốn của ngân sách địa phương tại các tổ chức kinh tế, thu từ quỹ

dự trữ tài chính của địa phương, thu nhập từ vốn góp của địa phương;

m) Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các

cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương;

n) Các khoản phí, lệ phí, thu từ các hoạt động sự nghiệp và các khoản thu khác nộp vào ngân sách địa phương theo quy định của pháp luật;

o) Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác;

p) Huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật;

q) Đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân ở trong nước và ngoài nước;

r) Thu kết dư ngân sách địa phương theo quy định tại Điều 63 của Luật này; s) Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật;

2 Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo quy định tại khoản 2 Điều 30 của Luật này;

3 Thu bổ sung từ ngân sách trung ương;

4 Thu từ huy động đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng theo quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật này.”

Theo quy định này thì nguồn thu từ ngân sách địa phương được chia thành 4 nhóm lớn: những nguồn thu được tập trung toàn bộ vào ngân sách địa phương, những nguồn thu bổ sung từ ngân sách cấp trên, địa phương còn được bổ sung từ ngân sách cấp trên và thu từ huy động vốn của các tổ chức,

cá nhân Cụ thể như sau:

Thứ nhất, các khoản thu mà ngân sách địa phương hưởng toàn bộ gồm: các loại thuế và các khoản tiền thu có liên quan đến đất và tài nguyên; thuế môn bài và lệ phí trước bạ, các khoản phí, lệ phí và thu từ hoạt động sự nghiệp, thu từ hoạt động xổ số kiến thiế, thu hồi vốn của ngân sách địa phương thu từ quỹ đất công ích và thu từ hoa lợi công sản khác; thu từ việ trợ, đóng góp tự nguyện, từ huy động của các tổ chức cá nhân; thu kết dư ngân sách và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

Thứ hai, các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Những khoản thu này cũng giống như

các khoản thu mà trung ương được tập trung theo tỷ lệ phần trăm vào ngân sách cấp mình nhưng khác về tỷ lệ thu

Thứ ba, các khoản thu bổ sung từ ngân sách trung ương gồm: các khoản thu bổ sung để cân đối thu, chi ngân sách địa phương và các khoản thu bổ sung có mục tiêu giúp địa phương thực hiện nhiệm vụ mà pháp luật quy định

Thứ tư, các khaorn thu từ huy động vốn của tổ chức, cá nhân để đáp ứng nhu cầu đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi cấp tỉnh đảm nhiệm nhưng ngân sách cấp tỉnh không đủ kinh phí để thi công công trình Đây là những công trình thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm đã được hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định nhưng không vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp tỉnh trong năm dự toán

b) Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương

Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương được quy định tại điều 33 Luật ngân sách nhà nước Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương gồm:

“1 Chi đầu tư phát triển:

a) Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội do địa phương quản lý;

b) Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước theo quy định của pháp luật;

c) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật;

2 Chi thường xuyên:

a) Các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, văn hoá thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trường, các hoạt động sự nghiệp khác do địa phương quản lý;

b) Quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội (phần giao cho địa phương);

c) Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam

và các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương;

d) Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở địa phương theo quy định của pháp luật;

đ) Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do địa phương quản lý;

e) Chương trình quốc gia do Chính phủ giao cho địa phương quản lý;

g) Trợ giá theo chính sách của Nhà nước;

h) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật;

3 Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền huy động cho đầu tư quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật này;

4 Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của cấp tỉnh;

5 Chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới.”

Các khoản chi của ngân sách địa phương cũng gồm nhiều loại và được chia thành năm nhóm lớn: chi đầu tư phát triển, chi thương xuyên, chi trả nợ gốc và các khoản tiền huy động cho đầu tư xây dựng của địa phương, chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của cấp tỉnh và cho bổ sung cho ngân sách cấp dưới

Quy định này cũng đề ra bốn nguyên tắc pháp lý định hướng quyết định phân phối th Chi của hội đồng nhân dân tỉnh Cụ thể như sau:

Thứ nhất, việc phân bổ nguồn thu và nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách địa phương phải phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và phù hợp với đặc điểm của từng vùng cũng như với trình

độ quản lý của từng địa phương

Thứ hai, việc phân chia nguồn thu cho ngân sách cấp xã phải thỏa mãn tỷ lệ tối thiểu mà pháp luật quy định

Thứ ba, khi quyết định tỷ lệ phần trăm phân cha các khoản thu giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương, hội đồng nhân dân tỉnh phải căn

cứ vào tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu do thủ tướng chính phủ giao

và các nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng toàn bộ

Thứ tư, khi phân giao nhiệm vụ chi cho ngân sách của cấp xã, thành phố thuộc tỉnh, phải có nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các công tringf công cộng phục vụ cho các sinh hoạt khác

Ngoài các khoản thu do tỉnh phân bổ chính quyền xã và cấp tương đương được phép huy động các khoản đóng góp tự nguyrnj của các tổ chức, cá nhân để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng của địa phương mình Tuy nhiên, việc huy động, quản lý và sử dụng nguồn thu ngày càng phải tuân thủ quy định của pháp luật

II BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH PHÂN PHỐI NGUỒN THU, NHIỆM VỤ

CHI CHO NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG THEO LUẬT NGÂN SÁCH

2002 VÀ KIẾN NGHỊ

1 Nguồn thu của ngân sách địa phương

Xét một cách toàn diện thì nguồn thu của ngân sách địa phương và ngân sách trung ương có nhiều điểm khác nhau Tuy nhiên cả hai cấp ngân sách này đều có chung một điểm và cùng quy định những nguồn thu được tập trung toàn bộ vào ngân sách và những nguồn thu theo tỷ lệ phần trăm Việc quy định nguồn thu từ việc ngân sách trung ương tài trợ cho ngân sách cấp dưới là việc làm thường thấy ở hầu hết các quốc gi, thể hiện vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương Có thể dễ dàng nhận thấy điều này ở ngay những nước mà nền kinh tế phát triển ở trình độ cao như Úc, Mỹ Đối với

Úc, ngân sách sách liên bang thường phải trợ cấp những khoản kinh phí lớn

để đảm bảo duy trì sự hoạt động của chính quyền các bang, chính quyền bang cũng phải tài trợ khoảng 6-10% nhu cầu chi tiêu cho chính quyền địa phương hàng năm Chính quyền địa phương ngoài khaorn thu trợ cấp của chính quyền bang còn nhận tài trợ trực tiếp từ chính phủ liên bang Khoản tài trợ của Liên bang chiếm khoảng 20% nhu cầu chi tiêu hàng năm của địa phương

Trên thế giới hiện nay tồn tại 2 hình thức tài trợ chính: tài trợ vô điều kiện và tài trợ có điều kiện Tài trợ vô điều kiện là hình thức tài trợ mà trong

đó chính phủ không đưa ra bất cứ yêu cầu nào đối với chính phủ cấp dưới khi thực hiện trợ cấp dưới Tài trợ có điều kiện là hình thức tài trợ của ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới trong đó việc sử dụng kinh phí được tài trợ của chính quyền cấp dưới bị giới hạn trong những mục đích nhất định theo yêu cầu của chính quyền cấp trên

Đối với nước ta, dễ dàng thấy rằng hình thức tài trợ kinh phí từ trung ương cho địa phương dưới dạng bổ sung cân đối thu, chi ngân sách có dáng dấp của tài trợ vô điều kiện được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới và khi

bổ sung mục tiêu thì cũng giống như tài trợ có điều kiện

2 Nhiệm vụ chi của ngân sách đại phương

So với nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương, nhiệm vụ chi của ngân sách đại phương có nhẹ hiwn cả về khoản mục chi cũng như nội dung của từng khoản chi Điều này được thể hiện qua danh mục các nhiệm vụ chi ngân sách của địa phương và trung ương Ví dụ như: địa phương không có nhiệm vụ tài trợ, viện trợ, chi cho vay như trung ương Điều đó còn thể hiện

ở những nội dung của từng khoản mục chi vì trong từng khoản mục, nội dung chi của trung ương bao gồm cả những khoản chi mà nội dung chi của ngân sách địa phương không có

3 Kiến nghị

Phân cấp quản lý ngân sách là vấn đề rất quan trọng, tạo sự chủ động

và ổn định cho các cấp ngân sách, tạo cơ sở kinh tế cho các cấp chính quyền thực hiện đầy đủ chức năng của mình Sự phân cấp ngân sách ổn định, triệt

để giữa các cấp chính quyền sẽ tao tính chủ động cao trong bố trí kế hoạch

và hoạt động điều hành của mỗi cấp chính quyền và khuyến khích địa phương tăng thu, hạn chế tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào các nguồn thu của ngân sách cấp trên Hiện nay, phân cấp quản lý ngân sách giữa các cấp chính quyền phải đảm bảo tính tập trung, thống nhất nhưng bên cạnh đó cũng phải phát huy tính chủ động, sáng tạo của caaos ngân sách, bảo đảm ổn định nguồn thu và nhiệm vụ chi lâu dài Muốn vậy cần có các quy định thể hiện

sự phan cấp quản lý về ngân sách nhiều hơn, rộng hơn cho các cấp chính quyền địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã Giữa các địa phương hiện nay có những đặc điểm kinh tế - xã hội khác nhau, có sự chênh lệch lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi, khả năng quản lú các nuồn thu đó thì luật ngân sách nhà nước cần quy định rõ hơn nữa các nguyên tắc về ohaan cấp ngân sách, tạo điều kiện cho hội đồng nhân dân cấp tỉnh thực hiện phân bổ ngân sách sao cho phù hợp với đặc thù từng địa phương

Bên cạnh đó các cấp ngân sách đều có nguồn thi 100% nhưng chiếm

tử trọng thu lớn hơn cả lại thuộc về ngân sách trung ương như nguồn thu từ thuế VAT hàng nhập khẩu, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng hóa nhập khẩu Điều này dẫn đến tình trạng không khuyến khích được địa phương chủ động khai thác và nuôi dưỡng các nguồn thu từ những hoạt động trên địa bàn của mình.(2)

Ngoài ra cách phân chia các nguồn thu hiện nay chủ yếu dựa vào tính chất, mức độ khoản thu mà chưa quan tâm đến đối tượng quản lý thu, dấn đến các khoản thu nhỏ khó quản lý thuộc ngân sách cấp dưới lại được phân

2() Giảng viên Lê Thị Thu Thủy (Khoa Luật - ĐH Quốc gia)

về cho ngân sách cấp trên làm hạn chế nỗ lực của cơ quan thu thuế cũng như chính quyền

Có thể nói việc hoàn thiện pháp luât về phân phối nguồn thu, nhiệm

vụ chi cho ngân sách địa phương là vấn đề quan trong trong quá trình xây dựng nền tài chính công theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế Pháp luật về phân cấp quản lý ngân sách phải đảm bảo tính công khai, minh bạch, đồng bộ, đồng thời nâng cao khả năng giám sát của quốc hội, Hội đồng nhân dân, khả năng quản lý của chính phủ, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý ngành, địa phương trong việc thực hiện ngân sách địa phương

C.KẾT BÀI

Tóm lại quy định phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương theo Luật ngân sách 2002 tuy đã tạo điều kiện cho các cơ quan nhà nước tiến hành áp dụng nhưng nhìn chung còn chưa hợp lý, chưa phát huy hết hiệu quả của mình vào công tác quản lý, thực hiện ngân sách địa phương Vì vậy cần phải hoàn thiện hơn nữa quy định này trong thời gian tới

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Luật ngân sách nhà nước, ĐH Luật Hà Nội 2005

2 Luật ngân sách nhà nước 2002, NXB LD-XH, 2009