Phân tích chính sách của nhà nước đối với thành phần kinh tế nhà nước theo pháp luật hiện hành

Bài tập nhóm tháng 1Phân tích chính sách của nhà nước đối với thành phần kinh tế nhà nước theo pháp luật hiện hành Bài làm: I, MỞ ĐẦU Trong quá trình đổi mới của đất nước, Đảng ta đã ch

Bài tập nhóm tháng 1

Phân tích chính sách của nhà nước đối với thành phần kinh tế nhà nước theo pháp luật hiện hành

Bài làm:

I, MỞ ĐẦU

Trong quá trình đổi mới của đất nước, Đảng ta đã chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, phát huy sức mạnh toàn dân, phát huy nền kinh tế xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo

vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đó là chính sách nhất quán Để thực hiện có hiệu quả chính sách đó, nhà nước có trách nhiệm xây dựng phương hướng, nội dung, giải pháp cụ thể của từng thành phần kinh tế theo tinh thần của nghị quyết đại hội Đảng Trong đó nhà nước tiếp tục sắp xếp đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước, giữ vai trò chủ đạo của thành phần kinh tếnhà nước trong nền kinh tế quốc dân Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủn ghĩa là mô hình kinh

tế tổng quát mà nhà nước ta lựa chọn trong thời kỳ đổi mới, nó vừa mang tính chất chung của nền kinh tế thị trường vừa mang tính đặc thù được quyết định bởi các nguyên tắc và bản chất xã hội chủ nghĩa Đây là sự vận động sáng tạo những kinh nghiệm trong nước và thế giới về phát triển kinh

tế thị trường, là sự kết tinh tri tuệ của toàn Đảng trong quá trình lãnh đạo nhân dân, xây dựngđất nước Đảng ta xác định một cách nhất quán nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế nhiều thành phần Trong đó thành phần kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo

II, NỘI DUNG

1, Các thành phần kinh tế ở nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội

Theo V.I Lênin, trong thời kỳ quá độ, thành phần kinh tế là “ những mảnh, những bộ phận” của một kết cấu kinh tế- xã hội Nói cách khác, thành phần kinh tế là một kiểu quan hệ kinh tế được hình thành trên cơ sở hình thức sở hữu này hay hình thức sở hữu khác Trên cơ sở các hình thức

sở hữu ở nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội xuất hiện các

thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân , kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

2, Mục đích phát triển kinh tế của nhà nước.

Đối với nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mọi chính sách và biện pháp phát triển kunh tế của nhà nước đều nhằm phục vụ cho lợi ích của nhân dân lao động Từ hiến pháp 1959, nhà nước ta đã khẳng định mục đích chính sách phát triển kinh tế của nhà nước là không ngừng phát triển sản xuất nhằm nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân (điều 9) Đến hiến pháp 1980, mục đích đó được xác định là : “ thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và văn hóa ngay càng tăng của xã hội” (điều 15) Hiến pháp 1992 trên cơ sở kế thừa những quy định của những bản hiến pháp trướcđó, tổng kết những thành tựu và kinh nghiệm của những năm đổi mới đất nước, khẳngđịnh mục tiêu phát triển kinh tế của nhà nước ta là: “làm cho dân giàu, nước mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân” (điều 16)

3 Vai trò của kinh tế:

Ta không thể phủ nhận một điều rằng, kinh tế có một vai trò vô cùng quan trọng đối với sự hưng thịnh, phát triển của một quốc gia đặc biệt là trong thời kì tất cả các nước trên thế giới đang mở rộng cánh cửa hội nhập

để phát triển toàn diện đất nước mình một cách hiệu quả nhất và nhanh chóng nhất Với một nước đang phát triển như Việt Nam thì kinh tế lại có một vai trò đặc biệt hơn nữa, có thể ví nó giống như một chiếc chìa khóa quan trọng nhất giúp chúng ta nhanh chóng mở ra cánh cửa hội nhập với nền kinh tế thế giới Những vai trò quan trọng của nền kinh tế đối với các nước trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng là:

+ Kinh tế được xem như chiếc thước đo quan trọng để đánh giá sự phát triển của một quốc gia Một quốc gia phát triển nghĩa là quốc gia đó phải có một nền kinh tế phát triển với cơ cấu thành phần kinh tế đa dạng, không những đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có thị trường nước ngoài đa dạng…

+ Kinh tế còn là một nhân tố quan trọng giúp một quốc gia có thể bình ổn các lĩnh vực còn lại trong nước như: xã hội, an ninh, quốc phòng….bởi lẽ

kinh tế chính là một nhân tố chính tạo ra của cải cũng như tạo ra việc làm cho quốc gia mà quốc gia nào cũng cần có của cải để duy trì sự phát triển của mình do đó vai trò tạo ra của cải của kinh tế là vô cùng quan trọng Mặt khác nó còn tạo ra việc làm cho người lao động giúp họ ổn định cuộc sống, nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần để tránh những mâu thuẫn gây mất ổn định trật tự xã hội…

+ Kinh tế còn là một nhân tố quan trọng có tác động tới tình hình chính trị của mỗi quốc gia Nền chính trị của một quốc gia cũng thể hiện phần nào qua sự phản ánh từ nền kinh tế của quốc gia đó do đó kinh tế và chính trị có mối quan hệ cũng như tương tác mật thiết với nhau Chính trị có ổn định thì kinh tế mới có điều kiện để phát triển và hoàn thiện ngược lại kinh

tế phát triển thì chính trị mới ổn định

+ Một vai trò quan trọng của kinh tế cần phải đề cập đến nữa đó chính là kinh tế có vai trò thúc đấy nhiều lĩnh vực khác trong một quốc gia phát triển ví dụ như giáo dục, y tế, an ninh…

4, Thành phần kinh tế nhà nước

4.1 Khái niệm thành phần kinh tế nhà nước

Kinh tế nhà nước được hiểu là nhữngđơn vị, tổ chức trực tiếp sản xuất kinh doanh hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh mà toàn bộ nguồn lực thuộc

sở hữu nhà nước hoặc một phần thuộc sở hữu nhà nước chiếm tỉ lệ khống chế Kinh tế nhà nước bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức kinh tế, tài chính thuộc sở hữu nhà nước như hệ thống ngân hàng, kho bạc,

dự trữ quốc gia và toàn bộ tài sản thuộc sở hữu nhà nước (đất đai, tài nguyên…)

4.2 Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân hiện nay.

- Thành phần kinh tế nhà nước tất yếu phải giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nước ta hiện nay

- Thành phần kinh tế nhà nước dựa trên chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất, là chế độ sở hữu phù hợp với xu hướng xã hội hóa của lực lượng sản xuất, ở đây cần phải biết hình thức sở hữu và chủ sở hữu nhà

nước là đại diện của toàn dân nên sở hữu toàn dân cũng được hiểu là sở hữu nhà nước

- Thành phần kinh tế nhà nước nắm giữ những vị trí then chốt trong nền kinh tế, do đó có khả năng, coi điều kiện chi phối hoạt động của các thành phần kinh tế khác, đảm bảo cho nền kinh tếphát triển theo hướng đã định

- Thành phần kinh tế nhà nước là lực lượng có khả năng can thiệp, điều tiết, hướng dẫn, giúp đỡ và liên kết để tạođiều kiện cho các thành phần kinh tế khác cùng phát triển theo chính sách của nhà nước

- Thành phần kinh tế nhà nước có thể tác động đến các thành phần kinh tế khác không chỉ bằng công cụ và đòn bẩy trực tiếp mà còn bằng những con đường gián tiếp thông qua những thiết chế và hoạtđộng của kiến trúc thượng tầng xã hội chủ nghĩa

- Thành phần kinh tế nhà nước dẫnđầu trong việc ứng dụng khoa học – công nghệ hiện đại và tiên tiến, đồng thời nó được nhà nước đầu tư mạnh

mẽ, tạo điều kiện phát triển nền kinh tế nhà nước có nhịp độ phát triển nhanh chóng, đóng góp lớn lao cho ngân sách nhà nước và không ngừng tái sản xuất để mở rộng qui mô

- Thành phần kinh tế nhà nước nắm giữ các ngành và lĩnh vự kinh tế then chốt của đất nước, vì vậy nó có ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển kinh tế đất nước cũng như tác động đến mọi mặt củađời sống xã hội

- Thành phần kinh tế nhà nước là lực lượng nòng cốt hình thành các trung tâm kinh tế, các đô thị mới; lực lượng có khả năng đầu tư vào những lĩnh vực quan trọng có ít nguồn đầu tư vì đòi hỏi nhiều vốn và tính rủi ro cao

4.3 Chính sách của nhà nước đối với thành phần kinh tế nhà nước theo pháp luật hiện nay.

Thành phần kinh tế nhà nước bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, các cơ sở kinh tế nhà nước như đất đai, ngân sách, lực lượng dự trữ, kể cả

một phần vốn của nhà nước đưa vào các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế khác Từ đó, hệ thống thành phần kinh tế nhà nước gồm 2 bộ phận cấu thành: doanh nghiệp nhà nước và thành phần kinh tế nhà nước phi doanh nghiệp (đất đai, ngân sách quốc gia, các quỹ quốc gia,…) Doanh nghiệp nhà nước là các tổ chức do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lí, hoạt động đầu tư vốn, thành lập công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do nhà nước giao Vì vậy, doanh nghiệp nhà nước phải không ngừng được đổi mới, phát triển, nâng cao hiệu quả, giữ vững vị trí then chốt trong nền kinh tế, làm công cụ vật chất quan trọng để nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô, làm lực lượng nòng cốt góp phần chủ yếu để thành phần kinh tế nhà nước thực hiện vai trò chủ đạo của mình trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là lực lượng chủ lực trong nền kinh tế quốc tế

Hiện nay, để kinh tế nhà nước hoạtđộng có hiệu quả, nhà nước chủ trương “Kinh tế nhà nước được củng cố và phát triển, nhất là trong các ngành và lĩnh vực then chốt, giữ vai trò chủ đạo; cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân” (Điều 19- Hiếp pháp 1992) Để cụ thể hóa chủ trương này, ngày 20/4/1995 Quốc hội đã thông qua luật Doanh nghiệp nhà nước (sửa đổi năm 2003) Theo điều 1 “Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn

bộ vốn, điều lệ hoặc có cổ phần vốn góp chi phối được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn” Theo đó, nhà nước một mặt rà soát lại đối với các các đơn vị kinh tế nhà nước để tập trung đầu tư cho những ngành và lĩnh vực then chốt của nền kinh tế; mặt khác, nhà nước chủ trương chấn chỉnh và tổ chức lại sản xuất kinh doanh trong khu vực kinh tế nhà nước Đối với những xí nghiệp quốc doanh làm ăn thua lỗ phải chuyển hóa hình thức sở hữu để sửdụng có hiệu quả tư liệu sản xuất như chuyển thành xí nghiệp cổ phần, đấu thầu, cho thuê Nhà nước cũng chủ trương để các cơ sở kinh tế quốc doanh được quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh để phát huy tính năng động và hiệu quả của các đơn vị kinh tế

Nhà nước trao quyền sử dụng, trách nhiệm bảo toàn và phát triển vốn sản xuất kinh doanh cho các đơn vị nhằm đảm bảo quyền quản lí của nhà nước với tư cách là người chủ sở hữu 8 tập đoàn kinh tế cùng với 96 tổng công ty, công ty lớn của nhà nước sở hữu gần 400000 tỉ đồng, chiếm hầu hết vốn của nhà nước có tại các doanh nghiệp Các tập đoàn và các công ty

đang nắm giữ 75% tài sản cố định của quốc gia, khoảng 65% tổng tín dụng ngân hàng trong nước và tổng vốn vay nước ngoài nhưng chỉ tạo ra khoảng 40% tổng sản phẩm kinh tế trong nước Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của các đơn vị này là từ17% đến 28,8% thu ngân sách Cuối năm 2007, tổng số vốn của chủ sở hữu của các tập đoàn và tổng công ty tăng 18%, tổng tài sản tăng 26% Nói như vậy để thấy được vai trò quản lí của nhà nước là rất quan trọng Mặc dù nền kinh tế có bước tăng trưởng nhưng vẫn tồn tại một số vấn đề như nợ nước ngoài, công nghệ lạc hậu, chậm đổi mới,

… Nhưng với các ưu thể về vốn, tư liệu sản xuất, các đơn vị kinh tế nhà nước có điều kiện vươn lên, chiếm lĩnh thị trường, nắm vai trò chủ dạo trong nền kinh tế quốc dân TạiĐại hội VII nêu ra: “Kinh tế nhà nước thực hiện tốt vai trò chủ đạo cùng với kinh tế hợp tác xã trở thành nền tảng trong nền kinh tế, kinh tế nhà nước dưới các hình thức khác nhau tồn tại phổ biến.”

Một trong những bộ phận quan trọng nhất của thành phần kinh tế nhà nước đó là các doanh nghiệp nhà nước Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển và khẳng định vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân

Về việc tạo cơ sở pháp lí đầy đủ, đồng bộ hơn cho việc sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước, nghị quyết số 05- MQQ/TW ngày 24-9-2001 của hội nghịlần thứ III BCH TW Đảng khóa 9 về tiếp tục sắp xếp, đổi mới phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước đã đưa ra một số giải pháp:

- Một là: định hướng sắp xếp, phát triển doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinh doanh và hoạt động công ích Đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh, nhà nước giữ 100% vốn đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước đã xác định, giữ cổ phần hoặc góp vốn chi phối đối với doanh nghiệp nhà nước trong các ngành và lĩnh vực đặc biệt, chuyển các doanh nghiệp khác mà nhà nước đang nắm giữ 100% vốn sang hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một chủ sở hữu là doanh nghiệp nhà nước hoặc công ty cổ phần gồm các cổ đông là các doanh nghiệp nhà nước Việc thành lập mới doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinh doanh chủ yếu sẽ thực hiện dưới hình thức công ty cổ phần

- Hai là: sửa đổi bổ sung cơ chế chính sách đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh đảm bảo doanh nghiệp tự chủ quyết định kinh doanh theo

quan hệ cung cầu trên thị trường, phù hợp với mục tiêu thành lập vàđiều lệ hoạt động xóa bỏ bao cấp đối với doanh nghiệp

- Ba là: đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổng công ty nhà nước, hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh

- Bốn là: đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

- Năm là: thực hiện giao bán, khoán kinh doanh, cho thuê, sát nhập, giải thể, phá sản doanh nghiệp nhà nước

4.4 Thực trạng hiệu quả hoạt động của kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay Một số giải pháp để tăng cường vai trò và hiệu quả hoạt động của kinh tế nhà nước ở nước ta hiện nay.

Đảng và nhà nước ta đã thực hiện nhiều chủ trương, biện pháp tích cực nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước Trong bối cảnh nền kinh tế trong nước và thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, các doanh nghiệp nhà nước đã vượt qua nhiều khó khăn thử thách, đứng vững

và không ngừng phát triển, đổi mới, góp phần quan trọng vào thành tựu to lớn của sự nghiệp đổi mới và phát triển kinh tế đất nước Doanh nghiệp nhà nước đã chi phối được các ngành, lĩnh vực then chốt, các sản phẩm thiết yếu của nền kinh tế, góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nước thực hiệnđược vai trò chủ đạo của mình trong nền kinh tế Doanh nghiệp nhà nước chiếm tỉtrọng lớn trong tổng sản phẩm kinh tế trong nước, trong tổng thu ngân sách, kim ngạch xuất khẩu và hợp tác đầu tư với nước ngoài, là lực lượng quan trọng trong thực hiện các chính sách xã hội như khắc phục hậu quả thiên tai, đảm bảo nhiều sản phẩm công ích thiết yếu cho xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh Doanh nghiệp nhà nước ngày càng thích ứng với cơ chế thị trường, năng lực sản xuất tiếp tục tăng, cơ cấu ngày càng hợp lí, trình độ quản lí có nhiều tiến bộ Tuy nhiên, trong thực trạng hiệu quả hoạt động trong những năm gần đây, các doanh nghiệp nhà nước cũng bộc lộ những mặt hạn chế, yếu kém Một số doanh nghiệp nhà nước còn phát triển chồng chéo, trùng lặp về ngành nghề, sản phẩm Quy mô và các mối quan

hệ quản lí của doanh nghiệp nhà nước có nhiều điểm chưa hợp lí Nguồn vốn hạn chế nhưng lại đầu tư hình thành và phát triển nhiều doanh nghiệp nhà nước có qui mô quá nhỏ bé, không đủ lực để tổ chức sản xuất, kinh doanh không có hiệu quả Đây là một sự lãng phí rất lớn Trình độ kĩ thuật

- công nghiệp chậm đổi mới đã và đang là lực cản đối với quá trình sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh trên thị trường

Doanh nghiệp nhà nước cũng là một trong những“địa chỉ” của tệ nạn lãng phí tham ô, tham nhũng, gây thất thoát và tổn thất ngân sách nhà nước, ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế đất nước Nhiều bộ ngànhđịa phương lại thành lập thêm doanh nghiệp nhà nước theo cơ chế “xin cho”, mặc dù chưa

đủ cơ sở và điều kiện thành lập Phần lớn những doanh nghiệp nhà nước mới thành lập không hoạt động trong các ngành và lĩnh vực mũi nhọn mà chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ, xây dựng và sản xuất hàng tiêu dùng… là những ngành, lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác có nhiều lợi thế

Trước thực trạng về những mặt tích cực và mặt hạn chế trong hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, Đảng và nhà nước ta đã đưa ra nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và vai trò của các doanh nghiệp nhà nước, được thể hiện trong Hiến pháp và các văn bản luật khác Nhà nước giữ 100% vốn đối với các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong những lĩnh vực đặc biệt và then chốt của nền kinh tế Nhà nước giữ

cổ phần đặc biệt trong một số trường hợp cần thiết như là chuyển các doanh nghiệp nhà nước mà nhà nước giữ 100% vốn sang hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn Việc thành lập mới doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinh doanh chủ yếu sẽ thực hiện dưới hình thức công ty cổ phần Doanh nghiệp được tiếp cận và thu hút các nguồn vốn trên thị trường để sản xuất kinh doanh, được chủ động xử lí các tài sản dư thừa, vật tư, hàng hóa ứ đọng Tăng thêm quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp trong quyết định đầu tư trên cơ sở chiến lược và qui hoạch của nhà nước Để các doanh nghiệp tự do trong việc lựa chọn, tuyển dụng lao động và vấn đề tiền lương trên cơ sở pháp luật đã qui định Việc thanh tra, kiểm soát thường kì của các tổ chức có thẩm quyền đối với các doanh nghiệp nhà nước cần được thực hiện nghiêm túc Đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, sử dụng hiệu quả nguồn vốn nhà nước và huy động thêm nguồn vốn bên ngoài vào sản xuất, kinh doanh

III, KẾT LUẬN

Việc đổi mới thành phần kinh tế nhà nước hiện nay đang được nhà nước ta nhìn nhận một cách đúng đắn, khẳng định vai trò cũng như tầm quan trọng của nó như một chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Hội nghị lần thứ III BCH TW Đảng lần thứ IX đã thông qua nghị

quyết về việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp, phát triển và nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước, trên cơ sở đó tăng cường vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân hiện nay Trong thời buổi kinh tế thế giới sôi động và luôn ẩn chứa nhiều thách thức cũng như diễn biến phức tạp như hiện nay, nền kinh tế của một nước đang trên đà phát triển như Việt Nam phải luôn đối mặt với rất nhiều khó khăn thử thách Trải qua nhiều biến động của nền kinh tế, những khó khăn cũng đang dần được khắc phục, thành phần kinh tế nhà nước với vai trò chủ đạo trong nền kinh tế đất nước đã không ngừng phát triển, đổi mới hơn, hợp lí hơn và hiệu quả hơn; đóng góp to lớn đưa nước ta vững chắc trên tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1, Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam

Trường đại học Luật Hà Nội NXB Công an nhân dân, Hà Nội- 2011

2, Hiến Pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

NXB Lao động- 2012

3, http://yume.vn/snowqueen_bora/article/chinh-sach-cua-nha-nuoc-doi-voi-cac-thanh-phan-kinh-te-theo-phap-luat-hien-hanh.35D13BCE.html

4, http://dantri.com.vn/c728/s728-637689/chi-giu-lai-5-7-tap-doan-kinh-te-nha-nuoc-chu-dao.htm

5, http:// www.tapchicongsan.org.vn/

6, http://thongtinphapluatdansu.Wordpress.com

%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=19437