Thủ tục tiến hành phiên tòa phúc thẩm trong vụ án dân sự

LỜI MỞ ĐẦU:Việc thực hiên các qui định của Bộ luật tố tụng dân sự BLTTDS về xét xử phúc thẩm trong những năm qua cho thấy các quy định về thủ tục tiến hành phiên tòa phúc thẩm dân sự có

LỜI MỞ ĐẦU:

I KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, Ý NGHĨA CỦA PHIÊN TÒA PHÚC THẨM DÂN

SỰ:

1 Khái niệm:

2 Đặc điểm:

3 Ý nghĩa:

II QUY ĐỊNH VỀ THỦ TỤC TIẾN HÀNH PHIÊN TÒA PHÚC THẨM DÂN

SỰ:

1 Chuẩn bị khai mạc phiên tòa và thủ tục bắt đầu phiên tòa:

2 Thủ tục hỏi:

3 Thủ tục tranh luận:

4 Nghị án và tuyên án:

III THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY

ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC TIẾN HÀNH PHIÊN TÒA PHÚC THẨM DÂN SỰ:

1 Thực tiễn áp dụng những quy định về thủ tục tiến hành phiên tòa phúc thẩm dân sự:

2 Một số kiến nghị hoàn thiện:

IV KẾT LUẬN:

LỜI MỞ ĐẦU:

Việc thực hiên các qui định của Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS) về xét xử phúc thẩm trong những năm qua cho thấy các quy định về thủ tục tiến hành phiên tòa phúc thẩm dân sự có ý nghĩa quan trọng và cần thiết, tuy nhiên trên thực tế những quy định này còn thiếu sót, chưa chặt chẽ nên dẫn đến việc áp dụng thực hiện thiếu tính đồng nhất, gây ra những vi phạm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích các bên Vì vậy cho đến bây giờ vấn đề này luôn dành được nhiều

sự quan tâm nghiên cứu, sửa đổi bổ sung cho hoàn thiên từ đó mà yêu cầu thực tiễn đặt ra cần

có những quy định đầy đủ hơn, có những văn bản hướng dẫn cụ thể hơn để có sự thống nhất trong áp dụng, đạt được hiệu quả trong tố tung, đảm bảo quyền lợi ích của đương sự, phù hợp

với chế độ nhà nước xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân Vì thế, em đã chọn đề tài “Thủ tục tiến hành phiên tòa phúc thẩm trong vụ án dân sự”.

I KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA PHIÊN TÒA PHÚC THẨM DÂN SỰ

1 Khái niệm:

Nội dung của PTPTVADS đã được rất nhiều văn bản pháp luật đề cập đến, song khái niệm PTPTVADS lại chưa được định nghĩa trong văn bản pháp luật nào Để làm rõ khái niệm PTPTVADS thì trước hết cần hiểu khái niệm phúc thẩm là gì?

Phúc thẩm dân sự là việc Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại VADS đã được Tòa án cấp dưới giải quyết bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo, kháng nghị nhằm xác lập tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản án, quyết định đó theo những nguyên tắc và thủ tục nhất định

Vậy, PTTTVADS là gì?

Về mặt thuật ngữ, theo từ điển Tiếng Việt thì phiên tòa “ là lần họp mặt để xét xử của Tòa án” Theo cách giải thích này thì PTPTVADS là phiên họp của Tòa án cấp trên xét

xử lại một vụ án mà Tòa án cấp dưới đã xét xử sơ thẩm mà có chống án

Dưới góc độ pháp lí “ phiên tòa” đã được giải thích trong từ điển Luật học, “phiên tòa” được hiểu là “hình thức hoạt động xét xử của Tòa án” Dưới góc độ này thì PTPTVADS

là hoạt động xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định dân sự sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, khánh nghj của Tòa án

Trong khoa học pháp lí, theo quan điểm của tác giả Hoàng Thị Bích Hải thì

“PTPTDS là phiên họp của Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại VADS đã được Tòa án cấp dưới giải quyết bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo, khánh nghị nhằm xác lập tính hợp pháp, tính có căn cứ của bản án, quyết định đó”

Như vậy, Phiên tòa phúc thẩm dân sự là phiên họp củ tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án dân sự đã được tòa án cấp dưới giải quyết bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo, kháng nghị với sự tham gia của những người tố tụng nhằm xác định tính hợp pháp và có căn cứ của bản án quyết định đó theo những nguyên tắc và thủ tục luật định

2 Đặc điểm:

Phiên tòa trong tố tụng dân đều có những đặc điểm chung là nhằm xét xử vụ án một cách

có căn cứ và hợp pháp, tuy nhiên mỗi phiên tòa trong tố tụng dân sự đều có những đặc điểm khác nhau Phiên tòa phúc thẩm vụ án dân sự cũng có những đặc điểm riêng phân biệt với phiên tòa sơ thẩm, khác với giám đốc thẩm, tái thẩm:

-Thứ nhất, cơ sở tiến hành phiên tòa phúc thẩm dân sự là dựa trên kháng cáo, kháng nghị đối với bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật

- Thứ hai, phiên tòa phúc thẩm dân sự là phiên họp của tòa án để xét xử lần thứ hai một vụ án dân sự mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị

- Thứ ba, phiên tòa phúc thẩm dân sự được tiến hành công khai với sự có mặt của những người tham gia tố tụng có liên quan đến giai quyết kháng cáo, kháng nghị

- Thứ tư, thẩm quyền xét xử phúc thẩm vụ án dân sự do tòa án cấp trên trực tiếp của tòa án đã xét xử sơ thẩm vụ án dân sự đó tiến hành

-Thứ năm, nội dung của phiên tòa phúc thẩm là kiểm tra tính hợp pháp, tính có căn cứ của bản án quyết định sơ thẩm trên cơ sở đánh giá chứng cứ đã thu thập được ở cấp sơ thẩm và những chứng cứ mới thu thập được trong quá trình phúc thẩm để xác định tính có căn cứ, tính hợp pháp của bản án, quyết định sơ thẩm đây là điểm khác biệt của phiên tòa phúc thẩm với phiên tòa sơ thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm

- Thứ sáu, xét xử phúc thẩm dựa trên kháng cáo, kháng nghị nên phạm vi xét xử là những phần bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị hoặc những phần bản án quyết định

có liên quan đến khang cáo, kháng nghị

3 Ý nghĩa của phiên tòa phúc thẩm:

-Thứ nhất, về mặt pháp lí: Thông qua việc xét xử tại phiên tòa phúc thẩm, tòa án có thể xem xét, sửa chữa những sai lầm, vi phạm của tòa án cấp dưới để đảm bảo bản án đã tuyên là có hợp pháp, có căn cứ tại phiên tòa phúc thẩm bản án quyết định bị kháng cáo, kháng nghị căn

cứ tài liệu được xem xét đánh giá dựa trên các quy định pháp luật vì thế tòa án cấp trên có thể

có thể kiểm tra, đánh giá được chất lượng hoạt động của tòa án câp dưới, phát hiện và khắc phục kịp thời những sai sót, vi phạm pháp luật của tòa án cấp dưới qua đó có thêt rút kinh nghiệm, hướng dẫn công tác xét xử, bảo đảm việc áp dụng pháp luật thống nhất trong hoạt động xét xử tại tòa án Đồng thời, tòa án cấp phúc thẩm còn kịp thời phát hiện những lỗ hổng

của quy định pháp luật về nội dung và hình thức, từ đó đề xuất những biện pháp sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao chất lượng xét xử

- Thứ hai, về mặt xã hội:

Phiên tòa phúc thẩm nhằm khắc phục những sai sót của tòa sơ thẩm trong việc giải quyết vụ

án làm cho các quyền và lợi ích chính đáng của đương sự được đảm bảo một cách đúng đắn, đầy đủ

-Thứ ba, về mặt chính trị: với việc xét xử lại vụ án phiên tòa phúc thẩm góp phần khắc phục những thiếu sót của bản án quyết định sơ thẩm hoặc là lần nữa khăng định tính đúng đắn của bản án, quyết định sơ thẩm dựa trên những quy định của pháp luật đảm bảo xét xử đúng pháp luật không những giúp đương sự ý thức được những xử sự của họ đã thực hiện là phù hợp với quy đinh pháp luật hay không mà còn đảm bảo, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với quyền lợi ích hợp pháp của các chủ thể, đảm bảo nhà nước ta

là nhà nước của dân, do dân, vì dân, góp phần nâng cao địa vị chính trị của nhà nước

II QUY ĐỊNH VỀ THỦ TỤC TIẾN HÀNH PHIÊN TÒA PHÚC THẨM DÂN

SƯ:

Nguyên tắc tiến hành phiên tòa phúc thẩm dân sự về cơ bản là các nguyên tắc của tố tụng dân sự như nguyên tắc đảm bảo tính độc lập và chỉ tuân theo pháp luật của thẩm phán và hội thẩm nhân dân, nguyên tắc xét xử công khai, nguyên tắc tòa án xét xử tập thể…được áp dụng triệt để tại phiên tòa phúc thẩm dân sự cũng như đối với phiên tòa sơ thẩm

1 Chuẩn bị khai mạc phiên tòa phúc thẩm dân sự và thủ tục bắt đầu phiên tòa:

Theo quy định điều 267 BLTTDS và theo hướng dẫn phần III 3 nghị quyết 05/2006/HĐTP thì việc chuẩn bị phiên tòa phúc thẩm và thủ tục bắt đầu phiên tòa thì được thực hiện theo các điều 212, 213, 214,215 và 216 của BLTTDS Do đó, khi khai mạc phiên tòa phúc thẩm và thủ tục bắt đầu phiên tòa phúc thẩm, HĐXX phải thi hành đúng các quy định tại các điều luật nêu trên của BLTTDS và sự hướng dẫn tại phần III.5 nghị quyết 02/2006/NQ-HĐTP

a Chuẩn bị khai mạc phiên tòa phúc thẩm:

Theo những qui định và hướng dẫn trên thì việc thực hiện các công việc trong bước chuẩn

bị khai mạc là nhiệm vụ của Thư kí tòa án Đây là thủ tục bắt buộc đảm bảo cho phiên tòa diễn ra có sự tham gia đầy đủ của những người tham gia tố tụng, kiểm tra xem có trường hợp nào phải hoãn phiên tòa không? Đồng thời còn nhằm xác lập trật tự của phiên tòa trước khi khai mạc

Theo qui định tại Điều 212 BLTTDS, việc chuẩn bị khai mạc phiên tòa do Thư kí thực hiện Khi chuẩn bị khai mạc phiên tòa, Thư kí tiến hành các công việc sau:

- Phổ biến nội quy phiên tòa cho mọi người biết;

- kiểm tra xác định sự có mặt, vắng mặt của những người tham gia phiên tòa theo giấy triệu tập, giấy báo của tòa án;

- Ổn định trật tự phòng xử án, yêu cầu mọi người trong phòng xử án đứng dậy khi HĐXX vào phòng xử án

b Thủ tục bắt đầu phiên tòa:

Thủ tục bắt đầu phiên tòa tại PTPTVADS bao gồm những việc:

- Khai mạc phiên tòa: là thủ tục bắt buộc phải thực hiện trước khi HĐXX tiến hành xét xử theo quy định điều 213 và hướng dẫn tại phần III.5 NQ 02/2006, khai mạc phiên tòa gồm những bước sau:

+ Chủ tọa phiên tòa khai mạc phiên tòa và đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử khi khai mạc phiên tòa, chủ tọa phiên tòa yêu cầu mọi người trong phòng xử án đứng dậy

Khác với phiên tòa sơ thẩ, xuất phát từ tính chất và phạm vi xét xử phúc thẩm, ở thủ tục khai mạc phiên tòa phúc thẩm, chủ tọa phiên tòa phải tuyên bố tòa án xét lại vụ án nào, theo kháng cáo, kháng nghị của ai đối với bản án của tòa án nào

Đối với trường hợp HĐXX quyết định hoãn phiên tòa, chủ tọa phiên tòa không đọc lại quyết định đưa vụ án ra xét xử

+ Thư kí tòa án báo cáo với HĐXX về sự có mặt, vắng mặt của những người tham gia phiên tòa

+ Chủ tọa phiên tòa kiểm tra lại sự có mặt của những người tham gia phiên tòa trên cơ sở báo cáo của thư kí tòa và kiểm tra căn cước của các đương sự

+ Chủ tọa phiên tòa phổ biến quyền và nghĩa vụ các đương sự và những người tham gia tố tụng khác

+ Chủ tọa phiên tòa giới thiệu họ, tên những người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch Sau đó, chủ tọa phiên tòa hỏi những người có quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch xem họ có yêu cầu thay đổi ai không

- Sau khi khai mạc phiên tòa, trong trường hợp có người yêu cầu thay đổi người tiến hành

tố tụng, người giám định, người phiên dịch thì HĐXX phải xem xét, nghe ý kiến của họ trước khi chấp nhận hoặc không chấp nhận, trường hợp không chấp nhận thì HĐXX phải nêu rõ lý do

Quyết định thay đổi người tố tụng, người giam định, người phiên dịch phải đươc HĐXX thảo luận, thông qua theo đa số tại phòng nghị án và phải lập thành văn bản trong trường hợp phải thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch mà không có người thay thế ngay thì HĐXX ra quyết định hoãn phiên tòa( Đ214) Theo phần II.4 NQ 01/2005 việc tiến hành giải quyết yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng tại phiên tòa như sau:

+ Tại phiên tòa người yêu cầu thay đổi phải trình bày lý do, căn cứ của việc xin thay đổi đó

và được ghi đầy đủ vào biên bản phiên tòa

Trường hợp quyết định thay đổi người tiến hành tố tụng thì trong quyết định phải ghi rõ việc hoãn phiên tòa và đề nghị người có thẩm quyền cử người khác thay thế

+ Quyết định thay đổi hoặc không thay đổi người tiến hành tố tụng phải được HĐXX công

bố công khai tại phiên tòa

- Xem xét, quyết định hoãn phiên tòa khi có người vắng mặt

- Bảo đảm tính khách quan của người làm chứng

+ Trước khi người làm chứng được hỏi về những vấn đề mà họ biết có liên quan đến vụ án, chủ tọa phiên tòa có thể quyết định những biện pháp cần thiết để người làm chứng không nghe được những lời khai của nhau, hoặc tiếp xúc với người có liên quan

+ Trong trường hợp lời khai của đương sự và người làm chứng có ảnh hưởng lẫn nhau thì chủ tọa có thể quyết định cách li trước khi hỏi

Như vậy, với các quy định về thủ tục bắt đầu phiên tòa của BLTTDS rất cụ thể và chi tiết với quy định của BLTTDS về thủ tục bắt đầu phiên tòa thì vai trò của thẩm phán- chủ tọa phiên tòa là rất lớn tất cả các hoạt động của thẩm phán tại thủ tục này nhằm đảm bảo cho việc quản lý vụ án của tòa án được chặt chẽ, đảm bảo cho việc xét xử đúng đối tượng, đúng thủ tục

tố tụng và những người tham gia tố tụng được biết rõ các quyền và nghĩa vụ của mình tại phiên tòa phúc thẩm dân sự

2 Thủ tục hỏi:

So với các pháp lệnh trước đây thì BLTTDS có nhiều thay đổi hợp lý, khoa học với các quy định chặt chẽ hơn Ngay cả như tên gọi cũng đổi từ “thủ tục xét hỏi thành thủ tục hỏi tại phiên tòa, cách gọi này phản ánh đúng bản chất của thủ tục giải quyết vụ án dân sự khác với các vụ án hình sự, trình tự thủ tục hỏi cũng khác trước nhiều trước đây tòa án chủ động hỏi tất

cả các vấn đề nội dung thậm chí theo kế hoạch đã định trước, không có phần để tự các đương

sự trình bày điều này gây khó khăn cho công tác xét xử, khắc phục những hạn chế của các pháp lệnh trước đây, BLTTDS có những quy định cụ thể hơn từ điều 268 đến điều 272 và từ điều 222 đến điều 231 BLTTDS

- Theo khoản 1 điều 268 BLTTDS, sau khi kết thúc thủ tục bắt đầu phiên tòa phúc thẩm, một thành viên của HĐXX phúc thẩm công bố nội dung của vụ án, quyết định của bản án sơ thẩm và nội dung kháng cáo kháng nghị

- Tiếp theo khoản 2 điều 268, 269, 270 BLTTDS chủ tọa phiên tòa tiến hành hỏi các đương

sự và giải quyết các vấn đề như sau:

+ Hỏi nguyên đơn có rút đơn kiện hay không Nếu nguyên đơn rút đơn khởi kiện thì HĐXX hỏi bị đơn có đồng ý không Nếu bị đơn không đồng ý thì HĐXX không chấp nhận việc rút đơn của nguyên đơn và phiên tòa phúc thẩm vẫn tiến hành bình thường nếu bị đơn đồng ý thì HĐXX chấp nhận việc rút đơn và ra quyết định hủy bỏ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án Trong trường hợp này các đương sự vẫn phải chịu án phí thẩm theo quyết định của bản án sơ thẩm và chịu một nửa án phí phúc thẩm theo quy định pháp luật

Việc quy định hỏi ý kiến của bị đơn trước khi xét xử phúc thẩm trong trường hợp nguyên đơn rút đơn kiện là cần thiết bởi mọi vấn đề phát sinh, thay đổi chấm dứt trong quá trình tố tụng thực chất là dựa trên yêu cầu của các đương sự, cùng với đó việc hỏi này đảm bảo quyền lợi, sụ bình đẳng trong tố tụng

+ Hỏi người kháng cáo, kiểm sát viên có thay đổi, bổ sung, rút kháng cáo, kháng nghị hay không Nếu có thì HĐXX phải xem xét xem có vượt quá nội dung kháng cáo kháng nghị ban đầu không Việc thay đổi, bổ sung kháng cáo, kháng nghị được hướng dẫn cụ thể chi tiết tại phần I.10.1 nghi quyết 05/2006/HĐTP Về việc rút toàn bộ kháng cáo, kháng nghị thì HĐXX quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với phần có kháng cáo, kháng nghị đã rút(điều 256) Trong trường hợp người kháng cáo, VKS kháng nghị rút một phần thì HĐXX ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với phần đã rút khi có đủ điều kiện quy định tại phần I.10.a nghị quyết 05/2006/HĐTP

+ Về hình thức thay đổi bổ sung, rút kháng cáo, kháng nghị thì phần I.10.3.b của nghị quyết 05/2006/HĐTP có hướng dẫn “ việc thay đôi, bổ sung, rút kháng cáo, kháng nghị tại phiên tòa phải được ghi vào biên bản phiên tòa

+ Hỏi các đương sự có thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án không Nếu họ thỏa thuận được và việc thỏa thuận là không trái đạo đức, không trái pháp luật thì HĐXX phúc thẩm ra các bản án phúc thẩm sửa lại bản án sơ thẩm và công nhận sự thỏa thuận quy định này nhằm bảo vệ quyền tự định đoạt của đương sự, phù hợp với lý luận về TTDS

- Theo quy định tại điều 271 BLTTDS: sau khi chủ tọa phiên tòa đã hỏi mà nguyên đơn không rút đơn khơi kiện, người kháng cáo vẫn giữ nguyên kháng cáo, VKS vẫn giữ kháng nghị mà các đương sự không thỏa thuận được với nhau thì HĐXX phúc thẩm bắt đầu xét xử bằng việc nghe lời trình bày của các đương sự

- Sau khi nghe các đương sự trình bày về yêu cầu, đề nghị của mình, HĐXX tiến hành hỏi, công bố tài liệu và xem xét vật chứng

Theo điều 272 BLTTDS, thủ tục hỏi và công bố tài liệu và xem xét vật chứng tại phiên tòa phúc thẩm được thực hiện giống như tại phiên tòa sơ thẩm, tuy nhiên ở phiên tòa phúc thẩm, HĐXX phúc thẩm chỉ hỏi những vấn đề thuộc phạm vi xét xử phúc thẩm quy định tại điều

263 BLTTDS

3 Thủ tục tranh luận:

Theo mô hình tố tụng xét hỏi thì sau thủ tục hỏi sẽ là thủ tục tranh luận Tranh luận tại phiên tòa là hoạt động trung tâm của phiên tòa, bảo đảm cho đương sự bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước tòa án BLTTDS mở rộng quyền tranh luận của đương sự, đề cao vai trò chủ động của đương sự trong việc tranh luận tại phiên tòa Điều đó thể hiện tầm quan trọng của hoạt động tranh luận trong việc tìm ra sự thật khách quan của vụ án và phù hợp với

xu hướng đổi mới hoạt động tư pháp ở nước ta là mở rộng quyền tranh luận của đương sự theo điều 273 BLTTDS thì tranh luận tại phiên tòa phúc thẩm được thự hiện như tranh luận tại phiên tòa sơ thẩm, thứ tự phát biểu khi tranh luận được thực hiện theo quy định tại điều 271 của bộ luật này và chỉ được tranh luận và chỉ được tranh luận về các vấn đề thuộc phạm vi xét

xử phúc thẩm và đã được hỏi tại phiên tòa phúc thẩm như vậy, ngoài việc vận dụng quy định điều 273 BLTTDS còn phải vận dụng các quy định từ điều 232 đến điều 235 BLTTDS