Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT, qua giai đoạn lịch sử việt nam từ 1930 – 1945 lớp 12 chương trình chuẩn

Là môn học ở trường phổ thông, môn Lịch sử cũng cần phải đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, và việc vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm

Mở Đầu

1, Lý do chọn đề tài

Ngày nay đất nước ta đang trên con đường đổi mới công nghiệp hóa, hiện đạihóa gắn liền với ba mục tiêu: dân giàu nước mạnh - xã hội công bằng - dân chủ văn

minh thì giáo dục được xem là “cánh cửa của tương lai” đóng vai trò hết sức quan

trọng trong việc phát triển đất nước và trở thành tiềm lực phát triển của một quốcgia Để đáp ứng yêu cầu đó, giáo dục Việt Nam không ngừng đổi mới toàn diện từchương trình, SGK, PPDH, đặc biệt đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập làmột yêu cầu bức thiết để đạo tạo ra những con người năng động, thông minh, biết

làm chủ tình thế Nghị quyết trung ương II khóa VIII nhấn mạnh: “đổi mới phương pháp giáo dục và đạo tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp

tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học” Là môn học ở trường phổ thông, môn Lịch sử cũng cần phải đổi mới theo

hướng phát huy tính tích cực của học sinh, và việc vận dụng một số phương pháp

và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả học tậpcủa học sinh ở trường THPT là một trong những hướng tích cực, đóng góp lớn vàoviệc đổi mới phương pháp kiểm tra

Xu thế hội nhập hóa, toàn cầu hóa thế giới là một xu thế tất yếu mà tất cả cácquốc gia phải tuân theo quy luật phát triển chung của nhân loại Vì vậy, Việt Nam

là một quốc gia đang phát triển năng động, cũng không nằm ngoại lệ trong vòngquay đó Trước tình hình mới, đặt ra yêu cầu cho giáo dục nước nhà những tháchthức nhất định, đặc biệt trong đó là phải bắt nhịp với xu thế phát triển chung củanhân loại và giáo dục thế giới, trong đó yêu cầu đổi mới phương pháp kiểm tra,đanh giá qua vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại trở nên

“nóng bỏng” và bức thiết hơn bao giờ hết Gắn đổi mới Kiểm tra, đánh giá vào

PPDH là một PPDH hiện đại to lớn, thì “công cụ” thực hiện sẽ là một số phương

pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại trợ giúp cho quá trình dạy học để được mục tiêu

cơ bản của quá trình dạy học Trước hết phải khẳng định đây là một trong những quan điểm dạy học mới và hiện đại nhằm mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh trên tất cả các mặt: đức, trí, thể, mỹ và lao động Do vậy, việc vận dụng và nghiên

cứu về nó vẫn trở thành một điều mới lạ và rất ít được các giáo viên biết đến vàquan tâm

Thực tế dạy học lịch sử ở trường THPT trong những năm gần đây cho thấyvấn đề đổi mới PPDH theo hướng kiểm tra, đánh giá năng lực thông qua việc vậndụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại đã có một số giáo viên quantâm, thực hiện Những tiết dạy tốt, học tốt, học sinh tích cực xuất hiện ngày càngnhiều Song nhìn chung đổi mới dạy học kiểm tra đánh giá qua vận dụng một sốphương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại vẫn còn mới mẻ cho nên có sự chậmchạp, bỡ ngỡ thể hiện khi giáo viên và học sinh tiếp nhận Vì thế, chưa đáp ứngđược mục tiêu và yêu cầu của xã hội Phần lớn giáo viên lịch sử vẫn còn giữ lối dạy

của các PPDH và kiểm tra đánh giá truyền thống “thầy truyền đạt kiến thức có sẵn, trò chú ý lắng nghe, ghi lại và học thuộc lòng những gì thầy giảng, thậm chí là thầy đọc trò chép” Nói như nhà cách mạng dân chủ Nga Brô-liu-bốp (1836-1861)

"Nếu thầy giáo đem tri thức nhai kỹ quá mớm cho học sinh, họ sẽ không cần phải nhai lại nữa, chỉ nuốt những thứ thầy giáo đã nhai cho Như thế thì chỉ có thể đào tạo được những con vượn có học vấn, chứ không thể bồi dưỡng những con người biết tư duy một cách độc lập được" thì thực trạng dạy học lịch sử ở nước ta hiện nay

dẫn đến học sinh chán Sử, rất ít chọn thi Sử trong kì thi Tốt nghiệp THPT là một

điều tất yếu.

Trong chương trình lịch sử Việt Nam lớp 12 giai đoạn từ 1930 – 1945(chương trình chuẩn) có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt đánh dấu mốc mở đầuLịch sử Việt Nam hiện đại, có nhiều sự kiện quan trọng, nhân vật tiêu biểu, điểnhình, có sử dụng nhiều khái niệm, thuật ngữ lịch sử đòi hỏi học sinh phải nhận thức

đúng bản chất của nó Xem đây là một phần lịch sử khó và đòi hỏi người giáo viênphải có những phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực để thu hút và kiểm tra,đánh giá được kết quả học tập của học sinh qua từng bài học Chính vì vậy, việcvận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại trong giai đoạn lịch sửnày là để xây dựng và hình thành một quan điểm, một phương pháp dạy học hoàntoàn mới là phương pháp dạy học phải gắn chặt và hợp nhất với kiểm tra đánh giá

để hình thành phương pháp dạy học kiểm tra đánh giá

Từ những lí do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề: Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT, qua giai đoạn lịch sử Việt Nam từ 1930 – 1945 lớp 12 chương trình chuẩn làm đề tài nghiên cứu.

2, Lịch sử vấn đề

Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để đánh giáthường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT là một vấn đềkhá mới Cho nên, đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và chú ý đến vấn đề vớinhiều công trình đề cập tới:

Cuốn “Những vấn đề cơ bản của giáo dục học hiện đại”, NXB Giáo dục

(1998), tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập tới những vấn đề chung của lí luận dạy họchiện đại từ cơ sở triết học của giáo dục đến các đối tượng, mô hình giáo dục, phươngpháp tiếp cận giá trị, một số vấn đề mới trong lí luận dạy học cung cấp cái nhìn toàn diệnhơn những vấn đề lí luận dạy học hiện đại trong hoàn cảnh đất nước, thế giới có nhiềubiến đổi lớn lao, đồng thời cũng đưa ra nhận thức về mục đích và nhiệm vụ dạy học trongđiều kiện xã hội mới

Cuốn “Dạy học hiện đại – lí luận, biện pháp, kĩ thuật” của tác giả Đặng

Thành Hưng, NXB ĐHQG Hà Nội (2002) đề cập khái lược về kĩ thuật vi mô vàtrình bày một số kĩ thuật dạy học có thể vận dụng trong thực tiễn như kĩ thuật ghép

nhóm, kĩ thuật dạy học theo nhóm nhỏ, Theo quan niệm của tác giả, học tập hợptác cũng được coi là một kĩ thuật dạy học.

Cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới”, NXB Giáo dục

(2008), tác giả Thái Duy Tuyên tiếp tục đề cập đến phương pháp dạy học hiện đại,trình bày những cơ sở lí luận và hệ thống các phương pháp dạy học hiện đại TháiDuy Tuyên quan niệm rằng những phương pháp dạy học như: dạy học nêu vấn đề,dạy học theo lí thuyết kiến tạo, dạy học theo quan điểm sư phạm học tương tác, các

phương pháp tích cực trong dạy học, là các hệ thống PPDH hiện đại bởi vì “các

hệ thống PPDH này còn tương đối mới ở Việt Nam và chúng cũng là xu thế chung của thế giới hiện nay” [54; 86].

Tác giả cũng dành một phần “Những vấn đề cấp thiết” trình bày về nội dungđổi mới phương pháp dạy học- tái hiện và sáng tạo trong dạy học, tích cực hóa hoạt

động nhận thức của học sinh, và nhấn mạnh “Điều quan trọng nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học là Thầy dạy thế nào để học sinh động não, để làm thay đổi chất lượng hoạt động trí tuệ của học sinh, làm phát triển trí thông minh, trí sáng tạo của họ Đó là bản chất của vấn đề, là sự vận động nội tại của phương pháp giảng dạy”[54; 445] Vì vậy, điều then chốt của vấn đề đổi mới phương pháp

dạy học chính là hướng đến việc tăng cường những phương pháp dạy học sáng tạonhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy học

Cuốn “Dạy và học tích cực một số phương pháp và kĩ thuật dạy học”, dự

án Việt Bỉ, 2010 là tài liệu tập huấn, tổ chức triển khai thí điểm một số phươngpháp, kĩ thuật dạy học hiện đại ở phạm vi hẹp một số trường tiểu học, trung học cơ

sở thuộc phạm vi dự án và có xây dựng băng hình mẫu Lí luận và các bước tiếnhành của một số phương pháp, kĩ thuật dạy học như dạy học dự án, dạy học theogóc, dạy học hợp đồng, dạy học hợp tác, được trình bày cụ thể, logic trong tài liệunày

“ Lí luận dạy học kĩ thuật phương pháp và quá trình dạy học” của tác giả

Nguyễn Văn Cường và Bernd Meier, Dự án phát triển giáo dục trung học phổthông (2011) Bên cạnh việc trình bày những vấn đề liên quan đến lí luận dạy học

kĩ thuật, lí thuyết học tập và lí thuyết giáo dục các tác giả đã đưa ra rất nhiềuphương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại có thể vận dụng trong dạy học một cáchlinh hoạt như: dạy học dự án, kĩ thuật bể cá, kĩ thuật tia chớp, sơ đồ tư duy,

Luận án Tiến sĩ “Tổ chức, hướng dẫn ôn tập trong dạy học lịch sử ở trường THPT (vận dụng qua dạy học lịch sử lớp 10, chương trình chuẩn)” của

tác giả Hoàng Thanh Tú, ĐHSP Hà Nội (2011) có vận dụng phương pháp dạy họctheo dự án vào dạy học bài ôn tập, sơ kết tổng kết Tác giả nhận định việc thiết kế

dự án học tập khả thi, phù hợp điều kiện dạy học khi tiến hành bài ôn tập, sơ kết,tổng kết là một biện pháp tổ chức hướng dẫn ôn tập trong dạy học lịch sử ở trườngTHPT

Theo quan niệm của các tác giả trong cuốn sách Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong các trường học có nhấn mạnh: nói đến phương pháp dạy

học, người ta thường sử dụng những thuật ngữ khác nhau: phương pháp dạy học mới, phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, phương pháp dạy học hiện đại, phương pháp dạy học tích cực…Mặc dù sắc thái của các thuật ngữ khác

nhau, nhưng tất cả đều chung một bản chất Khi nói phương pháp dạy học mới,người ta thường muốn nhất mạnh tới phương pháp dạy học mới khác với phươngpháp dạy truyền thống; khi nói phương pháp dạy học hiện đại, người ta vừa muốnnhấn mạnh phương pháp dạy học mới vừa muốn nhấn mạnh việc sử dụng cácphương tiện dạy học hiện đại

Trong cuốn Tài liệu tập huấn chuyên môn của bộ giáo dục và đạo tạo phát

hành, trong đó có nêu kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành độngcủa giáo viên trong các tình huống huống hoạt động nhỏ nhằm thực hiện và điều

khiển quá trình dạy học Các ký thuật dạy chưa phải là các PPDH độc lập mà làthành phần của PPDH Từ đây, các tác giả đưa ra một số KTDH như: Kỹ thuậtkhăn trải bàn, kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật chia nhóm, kỹ thuật trình bày 1 phút, Đặc biệt, cuốn sách còn mạnh dạn đề xuất một quan điểm dạy học hoàn toàn mới

đó là gắn phương pháp dạy học với kiểm tra đánh giá là một phương pháp dạy họcchung mang tên gọi Phương pháp dạy học kiểm tra đánh giá

Những tài liệu trên đây cung cấp một cách nhìn khá toàn diện về những vấn

đề lí luận dạy học hiện đại, những quan niệm, quy trình, cách vận dụng nhữngphương pháp kĩ thuật dạy học đó vào thực tiễn giảng dạy Đó là những nguồn tàiliệu vô cùng quý giá, làm cơ sở lý luận để chúng tôi thực hiện đề tài này

3, Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1, Đối tượng

Đối tượng nghiên của đề tài là việc vận dụng một số phương pháp và kỹ thuậtdạy học hiện đại để đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ởtrường THPT

3.2, Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn trong khuân khổ một bài tập niên luận, chúng tôi chỉ tập trung nghiêncứu một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để đánh giá thường xuyênkết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT qua giai đoạn lịch sử Việt Nam

từ 1930 – 1945 lớp 12 chương trình chuẩn

4, Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1, Mục đích

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật

dạy học hiện đại để kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử củahọc sinh ở trường THPT

- Tập trung đi sâu giới thiệu một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại đểkiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trườngTHPT qua dạy học giai doạn lịch sử Việt Nam từ 1930 – 1945 lớp 12 chương trìnhchuẩn.

4.2, Nhiệm vụ

Xuất phát từ mục đích trên, nhiệm vụ của đề tại tập trung giải quyết là:

- Tìm hiểu các tài liều tâm lý học, giáo dục học và giáo dục lịch sử đề cập đến cácphướng pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại

- Điều tra thực tiễn việc vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại

ở trường THPT hiện nay

- Xác định một số phương pháp và kỹ dạy học hiện đại để đánh giá thường xuyênkết quả học tập lịch sử phù hợp với phần lịch sử Việt Nam từ 1930 – 1945 lớp 12chương trình chuẩn

- Khai thác nội dung chương trình SGK lịch sử lớp 12 phần lịch sử Việt Nam giaiđoạn từ 1930 – 1945

5, Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1, Phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin,

tư tưởng Hồ CHí Minh, quan điểm đường lối của Đảng, Nhà nước về giáo dục vàđổi mới PPDH

5.2, Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận qua các tài liệu tâm lý học, giáo dục học, giáo dục lịch sử vàcác tài liệu có liên quan

- Nghiên cứu nội dung chương trình SGK lịch sử lớp 12 THPT, đặc biệt phần lịch

sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 – 1945 chương trình chuẩn để xác định những kiếnthức cơ bản có thể vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại đểđánh giá thương xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh, góp phần đổi mới dạyhọc lịch sử ở trường THPT

- Nghiên cứu thực tiễn: tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng việc vận dụng một sốmột số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để đánh giá thương xuyên kết quảhọc tập lịch sử của học sinh ở trường THPT hiện nay

6, Ý nghĩa của đề tài

6.1, Về lý luận

- Đề tài góp phần làm phong phú thêm lý luận về đổi mới PPDH lịch sử ở THPT.

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc vận một số phương pháp và kỹ thuật dạy họchiện đại để đánh giá thương xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trườngTHPT

6.2, Về thực tiễn

Kết quả nghiên cứu là hành trang quan trọng cho sinh viên năm thứ ba sắpchuẩn bị bước vào kỳ thực tập sư phạm đầu tiên, giúp các bạn có thể vận dụng cácphương pháp và kỹ thuật thông qua nắm lý luận và vận dụng thực tiễn, góp phầnhoàn thành mục tiêu giáo dục đề ra

7, Bố cục

- Chương 1, Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT – Lý luận & thực tiễn.

- Chương 2, Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT, qua giai đoạn lịch sử 1930 – 1945 phần lịch sử Việt Nam lớp 12 – Chương trình chuẩn.

1.1.1 Quan niệm về phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại

*Quan niệm về phương pháp dạy học hiện đại

Phương pháp theo tiếng Hi-lạp là Methodos, có nghĩa là con đường, cáchthức hoạt động nhằm đạt được mục đích Theo Heghen nhìn nhận dưới góc độ triết

học “Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của nội dung” Định nghĩa này chứa đựng nội hàm sâu sắc Phương pháp hiểu theo nghĩa

chung nhất là cách thức đạt mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trật tựnhất định Phương pháp riêng cho từng lĩnh vực

Theo Thái Duy Tuyên tác giả của cuốn sách Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới có nêu: Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan

trọng nhất của quá trình dạy học Cùng một nội dung như nhau nhưng bài học có

để lại những dấu ấn đậm trong tâm hồn các em hay không, có làm cho các em yêuthích những vấn đề đã học và biết vận dụng chúng một cách năng động, sánh tạo đểgiải quyết các vấn đề búc xúc của cuộc sống hay không là tuy thuộc ở phương phápcủa người thầy

Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động, tương tác giữ thầy

và trò trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học Theo tác giả

phương pháp dạy học có ba hướng đổi mới: một là; phát huy năng lực nội sinh, hai là; điều khiến các mối quan hệ thầy trò, ba là; đưa công nghệ hiện đại vào nhà

trường Và kết luận cuối cùng của tác giả nêu ra quan niệm về dạy học theo các

PPDH hiện đại là; Các hệ thống phương pháp này còn tương đối mới ở Việt Nam

và chúng cũng là xu thế chung của thế giới hiện nay, nên có thể đặt cho chúng cái tên chung là các Hệ thống PPDH hiện đại

Theo quan niệm của các tác giả trong cuốn sách Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong các trường học có nhấn mạnh: nói đến phương pháp dạy học, người

ta thường sử dụng những thuật ngữ khác nhau: phương pháp dạy học mới, phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, phương pháp dạy học hiện đại, phương pháp dạy học tích cực…Mặc dù sắc thái của các thuật ngữ khác nhau, nhưng tất cả

đều chung một bản chất Khi nói phương pháp dạy học mới, người ta thường muốnnhất mạnh tới phương pháp dạy học mới khác với phương pháp dạy truyền thống;khi nói phương pháp dạy học hiện đại, người ta vừa muốn nhấn mạnh phương phápdạy học mới vừa muốn nhấn mạnh việc sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại

Và theo nhóm tác giả họ đề xuất nên sử dụng thuật ngữ dạy học tích cực là phù hợphơn cả, vừa nêu được thực chất vấn đề, thể hiện cả vai trò của chủ thể, vai trò củaphương tiện vừa dung dịu, tránh khuếch trương, hiểu sai thực chất Từ đây, nhóm

tác giả rút ra khái niệm: Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp khơi dạy, phát huy tính chủ động, sánh tạo và tích cực của cả người dạy và người học, trong

đó lấy người học làm trung tâm trên cơ sở phát huy vai trò và sức mạnh của các phương tiện kỹ thuật hiện đại nhằm chinh phục chân lý trên cả ba phương diện: kiến thực, kĩ năng và thái độ.

Ngoài ra còn theo một số tác giả khác như Iu.Kbabanxki lại cho rằng phương pháp là cách thức tương tác giữ thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục, phát triển trong quá trình dạy học Còn theo tác giả I.Ta.Lecne phương pháp là một hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức họat động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dụng học vấn Theo tác giả I.D.Dverev cho rằng phương pháp dạy học là các thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mực đích dạy học Hoạt

động này được thể hiện trong sử dụng các nguồn nhận thức các thủ thuật logic các dạng hoạt động độc lập của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của thầy giáo.

*Kỹ thuật dạy học hiện đại

Từ điển tiếng Việt có định nghĩa kĩ thuật là tổng thể nói chung nhiều phương pháp, phương thức sử dụng trong một lĩnh vực hoạt động nào đó của con người.

Theo cuốn sách Dạy học hiện đại lý luận, thực tiễn, biện pháp và phương pháp dạy học cụ thể được thiết kế và tiến hành trong quá trình dạy học trên lớp,

ngoài lớp, trong học trình các môn học và ngoài môn học

Và trong cuốn sách Một số vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học

ở trường THPT: Kỹ thuật dạy học là những động tác, cách thức hoạt động của

giáo viên và học sinh trong các tình huống hoạt động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học

Trong cuốn Tài liệu tập huấn chuyên môn Đổi mới sinh hoạt chuyên môn dành cho cán bộ quản lý, giáo viên THCS và THPT, của bộ giáo dục và đạo tạo

phát hành, trong đó có nêu Ký thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hànhđộng của giáo viên trong các tình huống huống hoạt động nhỏ nhằm thực hiện vàđiều khiển quá trình dạy học Các ký thuật dạy chưa phải là các PPDh độc lập mà làthành phần của PPDH Từ đây, các tác giả đưa ra một số KTDH như: Kỹ thuậtkhăn trải bàn, kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật chia nhóm, kỹ thuật trình bày 1 phút,

Cuốn sách Lý luận dạy học hiện đại cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học tác giả có nêu, kỹ thuật dạy học là những cách thức hành

động của giáo viên và người học trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều chỉnh quá trình dạy học Các kỹ thuật dạy học chưa phải là các

phương pháp dạy học độc lập Các kỹ thuật dạy học vô cùng phong phú về số

lượng Bên cạnh những kỹ thuật các tác giả đặc biệt chú trọng các kỹ thuật dạy họcphát huy tính thích cực, sáng tạo của người học Và cuối cùng, nhóm tác giả đã đưa

ra một số kỹ thuật dạy học tích cực

Vậy phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại có thể hiểu là: Những

phương pháp và kỹ thuật dạy học xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX đến nay, được vận dụng phổ biến trên thế giới, tuy nhiên còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam Những phương pháp và kỹ thuật dạy học này mang ưu thế phát huy tính tích cực, chủ động của người học sinh, hình thành và phát triển những năng lực cá nhân, năng lực xã hội cho học sinh.

* Quan niệm mới về phương pháp kiểm tra đánh giá

Trước tiên phải khẳng định rằng: Đây là một quan niệm mới về phương pháp dạy học hoàn toàn mới dựa trên sự kết hợp và hỗ trợ của các hình thức, tổ chức, phương pháp, kỹ thuật dạy học khác nhau Tất cả nhằm hướng tới xây dựng một

phương pháp dạy học phát huy được cả hai mục đích là vừa dạy học tích cực, lạivừa có thể kiểm tra, đánh giá thường xuyên kiến thức của học sinh trong quá trìnhdạy học Tuy nhiên, đây là một nhiệm vụ khó đối với giáo viên, xong dưới sự giúp

đỡ của các phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại, thì có thể xem đây là mộtphương pháp dạy học hoàn toàn mới Kết quả đạt được khi tiến hành thực nghiệmphương pháp dạy học kiểm tra, đánh giá nhắm chủ yếu tới phát triển năng lực chohọc sinh Vì vậy, phương pháp dạy học kiểm tra, đánh giá trở nên chiếm ưu thế choviệc phát triển toàn diện trên ba phương diện về kỹ năng, kiến thức và phát triển ởhọc sinh

Do đó, có thể hiểu phương pháp dạy học kiểm tra, đánh giá là: chuyển kiểm tra, đánh giá từ một hoạt động độc lập với quá trình dạy học (kiểm tra, đánh giá vào quá trình học tập) sang việc tích hợp kiểm tra, đánh giá vào quá trình dạy học, kiểm tra, đánh giá vì quá trình học tập và kiểm tra, đánh giá như một quá trình học

tập Kiểm tra, đánh giá hướng theo năng lực nhằm hình thành cho học sinh các năng lực như năng lực tư duy, năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực tìm kiếm và xử lý thông tin,…

1.1.2 Cở sở xuất phát của đề tài

* Mục tiêu, chiến lược đào tạo con người trong bối cảnh mới

Bước sang thiên nhiên kỉ mới, Việt Nam đã và đang tiến hành công cuộc đổi

mới, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, từng bước hội nhập với sự phát triển

chung của thế giới Trong đó, đào tạo và phát triển "nguồn nhân lực" đóng vai trò

vô cùng quan trọng Mục tiêu tổng quát phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn

2011 - 2020 là đưa nguồn nhân lực trở thành nền tảng và lợi thế quan trọng nhất

để phát triển bền vững đất nước, hội nhập quốc tế, ổn định xã hội, nâng trình độ của nhân lực Việt lên mức tương đương các nước tiên tiến trong khu vực Đứng

trước xu hướng phát triển của đất nước, ngành Giáo dục - Đào tạo đóng vai tròquan trọng, luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, chỉ đạo nhằm phát huy nội lựccon người, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII và Hội nghị BCHTW lần thứ 4 đã xác định:

Đổi mới giáo dục, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc là động lực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn Nói cách khác, giáo dục là cánh cửa

để bước vào tương lai Vì thế, đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương phápdạy học và kiểm tra, đánh giá học tập nói riêng trong đó có bộ môn lịch sử là conđường duy nhất từng bước nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ

thông bởi "giáo dục phổ thông là nền tảng văn hóa của một nước là sức mạnh tương lại của một dân tộc" Giáo dục trong xã hội mới, thời đại mới phải là giáo dục đào tạo ra con người "mới" đảm bảo nguồn nhân lực "phát triển toàn diện về trí tuệ, ý thức, năng lực và đạo đức, có năng lực tự học, tự đào tạo, năng động, chủ động, tự lực, sáng tạo".

Trong giáo dục, bằng các phương pháp và kỹ thuật dạy học để kiểm tra, đánhgiá thường xuyên kết quả học tập phải phù hợp và khơi dậy được năng lực tự học,

và phát triển nhân cách sáng tạo và đánh giá được kết quả học tập của học sinhnhằm đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Đây cũng chính

là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành Gíao dục - Đào tạo Nghị quyết Trung

ương 2 - Khóa VII chỉ rõ: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều rèn luyện thói quen nề nếp tư duy sáng tạo của người học" Để đạt được mục tiêu đó, mỗi giáo viên và học sinh ngay từ bây giờ phải chủ

động, cập nhập và tiếp thu những thành tựu mới của khoa học giáo dục và trongthực tiễn bài giảng để giúp các em học sinh khi còn trên ghế nhà trường sẽ phát huyđược những năng lực học tập của bản thân, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học

bộ môn Về mục tiêu đào tạo cụ thể ở trường THPT (dự thảo) về mục tiêu, kế

hoạch đào tạo của trường trung học phổ thông đã khẳng định "phát triển thành quả giáo dục trung học cơ sở, bậc trung học phổ thông tiếp tục giáo dục toàn diện để hình thành ở học sinh cơ sở vững chắc của nhân cách xã hội chủ nghĩa"

Như vậy, Đảng luôn xác định mục tiêu đào tạo ở trường THPT là hình thànhthế hệ trẻ phát triển toàn diện, không chỉ có kiến thức mà còn vận dụng sáng tạokiến thức giải quyết nhiệm vụ thực tiễn Để thực hiện nhiệm vụ đó, đổi mới PPDHKiểm tra, đánh giá là rất quan trọng, đặc biệt việc vận dụng một số phương pháp và

kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra, đánh gia thường xuyên kết quả học tập củahọc sinh, góp phần nâng cao dạy học bộ môn

Bộ môn lịch sử góp phần quan trọng vào thực hiện đào tạo chung ở trườngtrung học phổ thông Do đặc điểm vị trí của môn học, lịch sử có ưu thế trong việchoàn thiện tri thức, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh Vì vậy, đổi mớiphương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử qua việc vận dụng một sốphương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại có vai trò quan trọng, hơn hết là gópphần hoàn thiện công tác đổi mới toàn diện

* Đặc trưng của việc nhận thức lịch sử

Khác với tri thức của nhiều bộ môn khoa học khác, tri thức lịch sử có nhữngđặc trưng nổi bật sau:

Thứ nhất, lịch sử mang tính quá khứ Lịch sử là quá trình phát triển hợp quy

luật của xã hội loài người từ lúc con người và xã hội hình thành đến nay Tất cảnhững sự kiện và hiện tượng lịch sử được chúng ta nhắc đến đều là những chuyện

đã xảy ra , nó mang tính quá khứ Bởi vậy mà người ta không thể trực tiếp quan sátđược những điều đã xảy ra trong quá khứ mà chỉ nhận thức một cách gián tiếpthông qua các sử liệu cũ Vì vậy dạy học lịch sử có những khó khăn nhất định

Thứ hai, lịch sử mang tính không lặp lại Tri thức lịch sử nhìn chung mang

tính không lặp lại về thời gian và không gian Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ

xảy ra trong thời gian không gian nhất định Không có sự kiện nào xảy ra cùng mộtthời điểm, trong các thời kì khác nhau là hoàn toàn giống nhau, dù có điểm giốngnhau, lặp lại mà là có sự kế thừa, phát triển Chính điều này buộc các giáo viên dạyhọc lịch sử, khi trình bày các sự kiện lịch sử, hiện tượng lịch sử buộc phải xem xét

cụ thể không gian và thời gian làm nảy sinh vấn đề đó

Thứ ba, lịch sử có tính cụ thể Lịch sử là khoa học nghiên cứu tiến trình lịch

sử cụ thể của các nước các dân tộc khác nhâu và quy luật của nó Lịch sử mỗi nướcmỗi dân tộc đều có diện mạo riêng do những điều kiện địa lí - tự nhiên và điều kiệnkinh tế - xã hội riêng quy định Mặt khác các quốc gia các dân tộc khác nhau, sốngtrên những cương vực khác nhau, tuy bị tác động của quy luật chung, trải qua quátrình phát triển, trình độ sản xuất không ngừng được nâng cao, đời sống văn hóatinh thần của con người ngày càng phong phú đa dạng nhưng tiến trình phát triểncủa mỗi quốc gia, dân tộc không hoàn toàn giống nhau Cho nên đặc điểm này đòihỏi việc trình bày các sự kiện hiện tượng lịch sử càng cụ thể bao nhiêu càng sinhđộng và hấp dẫn bấy nhiêu

Thứ tư, lịch sử mang tính hệ thống Khoa học lịch sử vừa bao gồm các sự

kiện, hiện tượng về cơ sở kinh tế, đấu tranh xã hội, vừa bao gồm cả nội dung củakiến trúc thượng tầng tình hình sản xuất và quan hệ sản xuất Những nội dung trithức lịch sử đó lại có mối liên hệ chằng chịt, phức tạp, đòi người giáo viên phảiluôn luôn chú ý đến mối quan hệ ngang dọc, trước sau của các vấn đề lịch sử cũngnhư mối quan hệ nội tại của chúng

Thứ năm, tính thống nhất giữa sử và luận Các sự kiện lịch sử chỉ được diễn ra

một lần đuy nhất, không lặp lại, thế nhưng những ghi chép về nó lại có rất nhiều.Tuy nhiên lí luận lịch sử cũng như quan điểm lịch sử trước khi có Chủ nghĩa Mác

về cơ bản thì xuất phát từ lập trường bảo vệ lợi ích giai cấp bóc lột Khi chủ nghĩaMác ra đời, sử học mới bắt đầu trở thành một khoa học thực sự, chân chính Giữacác đặc điểm trên của tri thức lịch sử có mối liên hệ nội tại chính thống nhất Chỉ có

dựa vào những nguyên lí của chủ nghĩa duy vật lịch sử, vận dụng phương phápnghiên cứu lịch sử đúng đắn để nghiên cứu các tài liệu sử học cụ thể rồi mới rút rađược kết luận mới, có tri thức lịch sử khoa học

Như vậy, qua việc tìm hiểu đặc trưng của bộ môn, mách bảo chúng ta mộtđiều chỉ có bằng cách tạo biểu tượng mới giải quyết được những khó khăn này của

bộ môn trong dạy học Bởi mỗi học sinh có cách suy nghĩ và hiểu khác nhau về các

sự kiện hiện tượng đã diễn ra trong quá khứ Vì vậy, trong quá trình dạy học giáoviên phải phác họa cho học học sinh về bức tranh quá khứ, giúp các em ghi nhớ cácnội dung cơ bản của lịch sử đã diễn ra Cho nên, phương pháp dạy học kiểm tra,đánh giá được vận dụng thông qua sử dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạyhọc hiện đại trở thành một ưu thế trong việc phát năng lực của học sinh

* Đặc điểm tâm lí của học sinh THPT

Học sinh trung học phổ thông thuộc lứa tuổi 16 đến 18 đã có sự phát triển cả

về thể chất lẫn tâm lí, khác với lứa tuổi trung học cơ sở rất nhiều Ở giai đoạn nàycác em có sự chuyển biến mạnh mẽ về tâm lí cơ quan não bộ gần đạt đến sự hoànthiện như người lớn, cộng với sự phát triển nhanh học sinh trung học phổ thôngluôn có xu hướng thích tiếp xúc với các môn khoa học, thích tìm hiểu, khám phá,muốn có một phong cách hoạt động tích cực, độc lập như nhà khoa học và khi đã

có hứng thú học tập môn khoa học nào thì sẽ rất say mê nghiên cứu chúng để đạtđược kết quả cao Chính từ sự hứng thú đã đem lại từ việc yêu thích và say mê mônhọc thì thái độ học tập của các em cũng có tính tích cực thúc đẩy tính chủ độngtrong quá trình nhận thức và năng lực điều khiển bản thân trong học tập

Ở lứa tuổi này học sinh trung học phổ thông đã có năng lực hoạt động độc lập,nhận thức lí tính, khả năng tư duy trừu tượng, điều này đòi hỏi người giáo viên phảinghiên cứu sử dụng các phương pháp giảng dạy để làm sao cho học sinh phát huyđược hết các yếu tố trên, đồng thời hướng dẫn hợp lí để qua đó giáo viên có thể vậndụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học khác nhau nhằm mục đích kiểm tra,

đánh giá năng lục học tập của học sinh Theo tâm lí của các nhà Tâm lí học, trongcác phẩm chất trí tuệ của nhân cách, phẩm chất độc lập suy nghĩ có ý nghĩa vô cùngquan trọng Phẩm chất độc lập trong suy nghĩ có mối quan hệ chặt chẽ với óc phêphán và tinh thần hoài nghi khoa học, tính ham hiểu biết, ham tìm tòi cái mới, kiêntrì, chịu khó, manh dạn cải tiến phương pháp tư duy nhằm đạt kết quả cao

Khác với hoc sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông có tâm líham tìm hiểu, khám phá, do có vốn hiểu biết nhất định về thế giới xung quanh

như: cuộc sống xã hội, thông tin đại chúng, cho nên khi không thỏa mãn với

những gì giáo viên cung cấp thì nhất định các em sẽ mày mò và làm sáng tỏ Họcsinh trung học phổ thông biết nhận định, đánh giá đúng - sai về kiến thức trong bàigiảng của thầy cô Dĩ nhiên giáo viên muốn thuyết phục học sinh thì phải đưa ranhững căn cứ khoa học rõ ràng, đầy đủ Không giống như những môn khoa họckhác, lịch sử là môn khoa học nghiên cứu quá khứ, nên tính khách quan, khoa họccàng phải được coi trọng

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để đánh giá thương xuyên kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT

1.1.3.1.Vai trò

Sử dụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra, đánh giákết quả học tập trong dạy học môn lịch sử ở trường phổ thông giữ một vai trò, vị tríquan trọng, định hướng cho giáo viên thay đổi từ cách dạy truyền thống theo lốimòn trước đây hướng tới phương pháp dạy học kiểm tra, đánh giá – nghĩa là vừadạy học tích cực, vừa kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Sử dụngnhững phương pháp, kĩ thuật dạy học mới cũng tạo điều kiện cho học sinh chủđộng, tích cực nghiên cứu bài học, hiểu rõ các sự kiện, hiện tượng lịch sử, tiến tớihình thành khái niệm và góp phần giáo dục tư tưởng , tình cảm, đạo đức cũng như

phát triển toàn diện các em Đồng thời, việc vận dụng một số phương pháp và kỹthuật dạy học là một trong những con đường hình thanh nên một phương pháp dạyhọc hiện đại mới, đó là phương pháp dạy học kiểm tra đánh giá.

1.1.3.2 Ý nghĩa

Về mặt kiến thức

Sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại để thực hiện kiểm tra,đánh giá thường xuyên kết quả học tập của học sinh nhằm giúp học sinh nắm vững kiếnthức lịch sử trên các mức độ ghi nhớ, biết, hiểu, vận dụng

Thứ nhất, với việc sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học như dạyhọc kiến tạo, dạy học dựa trên vấn đề, dạy học bàn tay nặm bột, giúp học sinhchủ động, tích cực nghiên cứu bài học, lĩnh hội những kiến thức mới và ghi nhớkiến thức sâu sắc hơn và có thể tự kiểm tra, đánh giá được kết quả học tập của bảnthân Với đặc điểm tâm lí học sinh ở lứa tuổi THPT, học sinh đã có thể tạo đượctâm thế phân hóa trong ghi nhớ: những kiến thức nào cần phải ghi nhớ từng câutừng chữ, kiến thức nào cần hiểu mà không cần nhớ máy móc Những phương phápdạy học hiện đại tạo điều kiện để giáo viến tiến hành thường xuyên công tác kiểmtra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, để qua đó giáo viên có thể tìm ra những

lỗ hỏng thiếu xót về mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh trong từng bàihọc

Thứ hai, sử dụng những phương pháp dạy học này giúp học sinh hiểu rõ vấn

đề, sự kiện lịch sử một cách sâu sắc nhất với đúng bản chất của nó Với việc sửdụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại vào tổ chức hoạt động học tập,giáo viên định hướng, giúp đỡ học sinh nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề, sự kiệnlịch sử một cách sâu kĩ trên nhiều góc độ để tìm ra nguyên nhân, ý nghĩa hay bản

chất của sự kiện Đồng thời cũng là cách để giáo viên kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập của học sinh.

Thứ ba, các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại tạo điều kiện cho học sinhphát huy nhiều hơn khả năng vận dụng kiến thức linh hoạt, sáng tạo Khi vận dụng một

số phương pháp này trong dạy học đòi hỏi học sinh có sự liên hệ, vận dụng vận dụnglinh hoạt nhiều lĩnh vực kiến thức khác nhau hoặc vận dụng chính những kiến thức vừahọc để thực hiện nhiệm vụ mà giáo viên yêu cầu, thực chất là giáo viên tiến hành kiểm

ta, đánh giá kiến thức của học sinh

Về mặt phát triển

Việc sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại mang ưu thế nổibật trong việc phát triển năng lực, kĩ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập củahọc sinh

Thứ nhất, vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại có ý nghĩaquan trọng trong việc phát triển các năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch

sử qua các biện pháp tư duy như tri giác, ghi nhớ, hình dung- tưởng tượng, thựchành, các kĩ năng suy luận, phân tích, tổng hợp

Thứ hai, góp phần hình thành năng lực tự đánh giá, tự ý thức, phát triển kĩnăng xã hội Các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại tạo điều kiện cho học sinh

so sánh đối chiếu quá trình làm việc, kết quả với các thành viên khác trong nhóm,trong lớp để từ đó tự điều chỉnh, đánh giá mình, tạo điều kiện để các thành viêntrong lớp được chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau để thiết lập các mối quan hệ,

có tinh thần đoàn kết

Về mặt tư tưởng, tình cảm

Sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại góp phần bồi dưỡng,giáo dục tư tưởng, tình cảm, phẩm chất cho học sinh

Thứ nhất, vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại giúp họcsinh rèn luyện tinh thần vượt khó, kiên trì trong lao động học tập Những phươngpháp dạy học này đòi hỏi tinh thần chủ động, tích cực tham gia các hoạt động họctập của học sinh để thực hiện các nhiệm vụ bài học Đối với những nhiệm vụ họctập khó hơn, ví dụ như những nhiệm vụ tự chọn khi tiến hành học theo hợp đồng,học sinh cần phải kiên trì nhẫn nại để nghiên cứu, suy nghĩ tìm ra câu trả lời.

Thứ hai, vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại góp phầnnâng cao tinh thần hợp tác trong lao động học tập, thái độ tôn trọng bạn bè Ví dụ nhưphương pháp dạy học dự án cũng đòi hỏi học sinh có tính kiên trì, tinh thần đoàn kếtvới toàn nhóm để hoàn thành sản phẩm dự án

Thứ ba, góp phần thực hiện được mục tiêu giáo dục của bài học Khi vậndụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới, học sinh có cơ hội được trình bày,thể hiện những quan điểm, thái độ của các em với những vấn đề lịch sử, nhân vậtlịch sử, từ đó góp phần bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho các em Với nhữngphương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại, học sinh được phát huy tính tích cực, chủđộng trong việc nghiên cứu, phân tích và đưa ra những quan điểm của mình vớinhững sự kiện, vấn đề lịch sử quan trọng Thái độ kính yêu, căm thù, cảm thôngqua các sự kiện lịch sử hay qua một nhân vật được chính học sinh tìm hiểu, khámphá và trình bày quan điểm cá nhân sẽ góp phần khắc sâu kiến thức bài học trongtâm trí các em

Tuy nhiên cần nhận thức rằng, những phương pháp, kĩ thuật dạy học nàyngoài những ưu điểm như trên, còn có những hạn chế riêng của nó Nếu áp dụngmột cách tràn lan mà không tính đến mục đích, yêu cầu, nội dung và đối tượng họcsinh cụ thể, không phối hợp với các phương pháp khác, không coi trọng vai tròcủa giáo viên, thì chẳng những không nâng cao được chất lượng dạy học màcòn làm cho hiệu quả bài học trở nên kém chất lượng dẫn tới phản tác dụng

Vận dụng phương pháp, kĩ thuật nào cho phù hợp với từng loại bài học, cách

bố trí không gian lớp học, thời gian làm việc theo nhóm, trình độ học sinh, lànhững vấn đề giáo viên cần lưu ý trong quá trình vận dụng

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng việc sử dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại

để kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả học tập ở trường trung học phổ thông

Bước ra từ trường phổ thông, hiện là sinh viên năm thứ ba đã được xuốngtrường trường trung học phổ thông kiến tập sư phạm hai tuần (năm thứ 2) và được

dự giờ chuyên môn ở trường trung học phổ thông một tháng, chúng tôi càng củng

cố thêm những cảm nhận về thực trạng việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông,đặc biệt là vấn đề đổi mới kiểm tra đánh giá qua vân dụng một số phương pháp và

kỹ thuật dạy học hiện đại, từ đây chúng tôi rút ra những kết luận sau:

Trong đời sống xã hội, lịch sử đóng vai trò vô cùng quan trọng, nó vừa là công

cụ của công tác sư phạm, lại có tác dụng giáo dục trí tuệ, tình cảm Tri thức lịch sử

là một bộ phận quan trọng nhất của nền văn hóa chung của nhân loại và không có

bộ phận này thì không thể coi việc giáo dục con người hoàn thành đầy đủ Với bềdày lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, chúng ta đã ghi lại những trang

sử hào hùng của dân tộc Để khơi gợi lòng tự hào, ngay từ năm 1942, Bác Hồ kính

yêu đã viết bài kêu gọi "Nên biết sử ta" và bài diễn ca "Lịch sử nước ta", trong đó câu

mở đầu "Dân ta phải biết sử ta - cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam" đã trở thành

lời dăn dạy cho muôn thế hệ con cháu nước nhà Song, như nhận định của Đại

tướng Võ Nguyên Giáp trong một Diễn đàn về Sử học: " Lớp trẻ chúng ta đã không còn quan tâm đến lịch sử dân tộc".

Thực tế dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay cho thấy nhiều học sinh

đang ngày càng thờ ơ hay tỏ ra chán Sử, thậm chí học lịch sử với tâm thế "đối phó",

"học vẹt", "học thuộc lòng" Vấn đề này đã thực sự trở nên đáng báo động trong kì

thi tuyển sinh vào Đại học, Cao đẳng năm 2010 khi " Kết quả thi tuyển sinh môn Lịch sử đã thật sự gây "sốc" đối với toàn thể xã hội Tỉ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80%, trong đó trên 60% có điểm thi dưới 1 điểm” Hàng loạt

các diễn đàn hội thảo được mở ra để bàn luận, phân tích nguyên nhân và đưa raphương pháp kiểm tra, đánh giá mới vào dạy học lịch sử nhưng thực trạng vẫn chưađược cải thiện một cách căn bản, rõ rệt và hiệu quả Các tiết học lịch sử chưa gâyđược hứng thú cho học sinh Cách dạy truyền thống khô khan, nhàm chán, cáchkiểm tra đánh giá không thực sự đánh giá đúng năng lực của học sinh Giáo viên ởtrường trung học phổ thông còn hạn chế trong việc đổi mới và áp dụng những thànhtựu nghiên cứu của khoa học giáo dục lịch sử, nhất là áp dụng các quan điểm mới

về phương pháp dạy học và phương pháp kiểm tra, đánh giá trong đó có quan điểmtích hợp phương pháp dạy học vào kiểm tra đánh giá, biến đây trở thành một quátrình thống nhất, toàn diện và có khả năng ứng dụng cáo trong dạy học

Phần lớn các phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm vị trí chủ đạo.Điều này tác động mạnh mẽ đến hiệu quả của bài học, khiến học sinh không pháthuy được năng lực học tập của bản thân Đặc biệt, khi tiến hành kiểm tra đánh giádương như đây trở thành một hình thức mà ở trong đó kết quả kiểm tra, đánh giákết quả học tập của học sinh không thực sự chuẩn Có lẽ một phần nào đó là donguyên nhân giáo viên chưa vận dụng được một số phương pháp và kỹ thuật dạyhọc hiện đại để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Vì thế, biến quảtrình dạy học và kiểm tra đánh giá trở thành lối mòn cũ, công thức máy móc, dậpkhuân và không sáng tạo của người giáo viên Cho nên, gần đây môn lịch sử trở

nên "buồn bã" hơn bao giờ hết, số lượng thí sinh chọn thi môn sử tốt nghiệp và đại

học hiện lên qua những con số rất đáng buồn

Như vậy, trong học tập lịch sử, nhìn chung chưa vận dụng được nhữngphương pháp và kỹ thuật dạy hiện đại để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của họcsinh Giáo viên chưa biết kết hợp nhuần nhuyễn phương pháp dạy học với kiểm tra,

đánh giá để trở thành một "công cụ" đặc lực cho trong quá trình dạy học Cho nên,tình trạng học thụ động, đối phó, ghi chép y nguyên bài giảng của giáo viên lặp lạilời thầy trong bài kiểm tra còn tồn tại phổ biến Đối với phần lớn học sinh THPT,

khẩu hiệu "năng động, tự chủ, sáng tạo" chưa được thể hiện qua môn lịch sử Các em

coi việc học lịch sử chỉ dừng lại ở việc ghi chép, học thuộc lòng các sự kiện, lặp lạicác kết luận, nhận xét đánh giá cuả giáo viên, chưa tự tìm hiểu khám phá ra bảnchất sự kiện lịch sử, chưa hiểu sâu sắc sự phát triển của lịch sử xã hội loài người

1.2.2 Nguyên nhân và định hướng

Có thể thấy nguyên nhân của thực trạng trên là do Sử chưa được đặt đúng vịtrí, chức năng của nó Ở trường THPT, Lịch sử được coi là môn phụ, thậm chí cótrường còn bố trí giáo viên không được đào tạo chuyên môn để dạy Lịch sử, đặcbiệt ở các vùng sâu xa, điều kiện cho học tập còn gặp nhiều khó khăn

Điều bất cập là nội dung kiến thức SGK chưa phù hợp với phân phối chươngtrình Những năm gần đây ngành giáo dục đã quan tâm đến việc cải tiến chươngtrình SGK nói chung và sách Lịch sử nói riêng Tuy nhiên với khối lượng và mức

độ kiến thức lớn mà thời gian học 1tiết/tuần thì quá là hạn hẹp Thời gian hoc quá

ít, nội dung kiến thức nhiều nên học sinh phải tập trung nghe giảng, chép bài vì vậyhoạt động nhận thức bị hạn chế Mặt khác PPDH và kiểm tra đánh giá chưa đượcgiáo viên cải tiến Phần lớn giáo viên lịch sử ở trường THPT vẫn áp dụng PPDH vàkiểm tra đánh giá mang tính truyền thống ít gây được hứng thú, kích thích được tưduy độc lập, năng lực nhận thức và sáng tạo của học sinh Chưa lấy học sinh làm

trung tâm và dạy học theo hướng "dẫn dắt" học sinh tìm ra tri thức, còn chú trọng

đọc - chép Hầu hết giáo viên phổ thông lấy việc lặp lại kiến thức SGK làm cơ sở

để kiểm tra đánh giá học sinh Cách đặt câu hỏi kiểm tra, thi cử nặng về ghi nhớ sựkiện thời gian, không gian Chỉ hiểu lịch sử một cách chung chung - công thức đãhạn chế khả năng tìm tòi khám phá tri thức lịch sử và khả năng diễn đạt theo ý hiểucủa hoc sinh Điều này được chúng tôi xem là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến

quá trình rèn luyện kỹ năng tư duy độc lập nhận thức về sự kiện lịch sử của hocsinh trong quá trình dạy học lịch sử hiện nay.

Một nguyên nhân quan trọng khác, do chương trình và SGK lịch sử ở THPTmặc dù đã đổi mới nhưng vẫn còn nhiều bất cập Ví dụ: Sách Lịch sử của chúng taviết về thời kì 1919 - nay còn thiếu toàn diện, năng về chính trị và quân sự Giaiđoạn kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954) và kháng chiến chống đếquốc Mĩ (1954 - 1975) còn một chiều và đơn điệu, liên miên từ chiến dịch này đếnchiến dịch khác, nhiều đoạn trích nguyên văn nghị quyết gây khó hiểu, khô khan.Tài liệu về kinh tế văn hóa Việt Nam còn thiếu, đòi hỏi phải được cơ cấu lại mộtcách khoa học, toàn diện hơn Do vậy học sinh dễ nhàm chán, không nhớ các sựkiện, nhân vật, lẫn lộn thời gian, không gian Điều quan trọng là không tạo đượccảm xúc trước các trang sử dân tộc Lịch sử thế giới lại càng khó, tên nước ngoàikhó đọc, địa lí nước ngoài không sành, nhân vật nước ngoài không rõ, nhầm lẫnlung tung Cần phải xây dựng chương trình, nội dung SGK một cách cơ bản, tinhgiản, và phù hợp hơn với lứa tuổi thì mới có thể tạo bước chuyển biến thật sự Yêucầu đặt ra không phải học sinh biết thật nhiều sự kiện mà gợi nhớ cho học sinh biếtnhìn nhận, đánh giá, phân tích sự kiện quan trọng, nhân vật nổi bật, gợi mở pháthuy suy nghĩ, tranh luận tập thể

Về mặt chủ quan cũng cần kể đến ý thức, thái độ và trách nhiệm học tập từphía học sinh Bởi các em là chủ thể của hoạt động học và kết quả học tập phụthuộc lớn vào sự nỗ lực phấn đấu của bản thân học sinh Thực trạng học lịch sử thụđộng như đã nói ở trên còn do học sinh chưa ý thức được một cách sâu sắc vị trícủa môn học, tầm quan trọng của học sinh trong việc trau dồi tri thức, phát triển trítuệ của mình Do đó các em chưa có nề nếp tự giác học lịch sử, chưa có nhiều nỗlực và thừa hưởng những quan niệm sai lầm của cách học xưa, cho rằng chỉ cần ghichép và học thuộc lòng là đã học tốt môn lịch sử mà chưa chú ý đến việc phát triển

khả năng tư duy sáng tạo, ý thức làm việc độc lập và thái độ tự tìm tòi, khám phákiến thức.

Chương 2, Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả học tập của học sinh qua phần lịch

sử Việt Nam từ 1930 – 1945 lớp 12 THPT – Chương trình chuẩn.

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản giai đoạn lịch sử từ 1930 – 1945 phần lịch

sử Việt Nam lớp 12 – chương trình chuẩn

2.1.1 Vị trí

Lịch sử Việt Nam giai đoạn từ năm 1930 – 1945 được bố trí trong 5 tiết.Nhìn chung việc bố trí như vậy là vừa phải, do đó có thể giúp học sinh nắm vữngnội dung cơ bản một cách sâu sắc và vững chắc Đây chính là cơ sở để giáo dục tưtưởng, tình cảm, rèn luyện kỹ năng thực hành nhằm kiểm tra, đánh giá thườngxuyên kết quả học tập của học sinh

Lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 – 1945 có một vị trí quan trọng trongtiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Học sinh sẽ có cái nhìn khái quát về mộtgiai đoạn lịch sử đầy chuyển biến của tình hình trong và ngoài nước, diễn biễnchính của phong trào đấu tranh giai cấp trong xã hội, kết quả, nguyễn nhân thắnglợi và thất bại của các phong trào đấu tranh từ khi có Đảng ra đời Đảng ra đời, đãlãnh đạo quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phónggiai cấp q1ua việc thực hiện liên tiếp các cao trao cách mạng 1930 – 1931, 1936 –

1939 và 1939 – 1945 Cuối cùng dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng, mùa thu năm

1945, cuộc cách mạng long trời lỏ đất Cách mạng tháng tám thành công, đưa đến

sự ra đời của nhà nước VIệt Nam Dân CHủ Cộng Hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á Đây là dấu mốc lịch sử quan trọng không chỉ đối với lịch sử

dân tộc mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với lịch sử thế giới là cổ vũ mạnh mẽphong trào đấu tranh giải phóng ở các dân tộc thuộc địa

Lịch sử dân tộc là một bộ phận của lịch sử thế giới, cho nên trong quá trìnhgiảng dạy giáo viên có thể liên hệ lịch sử dân tộc qua mối quan hệ hữu cơ với lịch

sử thế giới Qua đó, học sinh có thể nắm bắt một cách sâu sắc những tác động củalịch sử thế giới đến lịch sử dân tộc ở giai đoạn này

Xác đinh ví trí những kiếm thức cơ bản giúp học sinh hiểu được tinh thânđấu tranh kiến cường, bất khuất, không sợ hi sinh của các tầng lớp, giai cấp trong

xã hội vì mục tiêu độc lập dân tộc, giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách áp bựccủa thực dân, phát xít

2.1.2 Mục tiêu

Vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại để kiểm tra,đánh giá thường xuyên kết quả học tập của học sinh và chương trình lịch sử VIệtNam lớp 12 – Chương trình chuẩn, nhằm đáp ứng được mục tiêu phát triển họcsinh trên cả ba mặt: giáo dục, giáo dưỡng và phát triển

Phần lịch sử Việt Nam từ 1930 – 1945 giúp học sinh nắm được những kiến thức cơbản sau:

- Bài 14: Phong trào cách mạng 1930 – 1935

+ Trình bày được diễn biến chủ yếu của phong trào cách mạng 1930 – 1931, màđỉnh cao là Xô Viết NGhệ Tĩnh

* Giáo dục;

+ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng xác định kiến thức cơ bản để nắm vững bài

+ Rèn luyện kĩ năng tư duy lôgic, phân tích, tổng hợp, nhận định các dự kiện lịchsử

* Tư tưởng, thái độ

Bồi dưỡng cho học sinh lòng tự hào về truyền thống đầu tranh bất khuất của dântộc, niềm tin tưởng tuyệt đối về sự lãnh đạo của Đảng Từ đó học sinh biết xácđịnh trách nhiệm của mình trong việc phấn đấu để giữ gìn những thành quả cáchmạng mà Đảng ta đã đem lại trong chếin đấu cũng như xây dựng đất nước

- Bài 15: Phong trào dân chủ 1936 – 1939

* Giáo dưỡng;

+ Biết được những nét chính về tình hình Việt Nam trong những năm 1936 – 1939

có nhiều thay đổi đã ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và tính chất của phong tràocách mạng Việt Nam thời kỳ này

+ Hiểu rõ những hình thức đấu tranh mới mẻ, phong phú được Đảng tiến hànhtrong phong trào dân chủ 1936 – 1939

+ Hiểu và rút ra được bài học kinh nghiệm quý báu mà Đảng đã lãnh đạo

+ Bồi dưỡng cho học sinh lòng tin tưởng vào sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt củaĐảng.

+ Nâng cao nhiệt tình cách mạng, hăng hái tham gia phong trào cách mạng dưới sựlãnh đạo của Đảng

- BÀI 16 - Phong trào giả phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám (139 – 1945) Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ra đời.

* Giáo dưỡng;

+ Hiểu rõ sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộclên hàng đầu thông qua nội dung của Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VI (11 -1939), lần thứ VII (11 - 1940) và Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (5-1941),

là đường lối cách mạng đúng đắn thể hiện sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Chủtịch Hồ Chí Minh

+ Nắm vững công cuộc chuẩn bị, diễn biến, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân thắng lợicủa cuộc Cách mạng tháng Tám 1945

* Thái độ, tư tưởng

+ Bồi dưỡng cho học sinh niềm tin tưởng vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng

+ Bồi dưỡng tinh thần hăng hái, nhiệt tình cách mạng, không quản ngại khó khăngian khổ hi sinh vì sự nghiệp cách mạng của đất nước, học sinh biết trân trọng giữgìn và phát huy thành quả của Cách mạng Tháng Tám.

2.1.3 Nội dung cơ bản phần của giai đoạn lịch sử từ 1930 – 1945 phần lịch sử Việt Nam lớp 12 – chương trình chuẩn

– Trình bày được tình hình kinh tế – xã hội Việt Nam do ảnh hưởng của cuộckhủng hoảng kinh tế 1929 – 1933

– Trình bày được hoàn cảnh lịch sử, chủ trương của Đảng, ý nghĩa lịch sử và bàihọc kinh nghiệm của các phong trào cách mạng 1930 – 1931 và 1936 – 1939

– Trình bày và nhận xét được nội dung các phong trào cách mạng 1930-1931 và1936-1939

– So sánh được các giai đoạn cách mạng trong thời kì 1930 – 1945 (về kẻ thù, mụctiêu, lực lượng và phương pháp đấu tranh)

– Phân tích được ảnh hưởng của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đối với ViệtNam trong giai đoạn 1939 – 1945

– Trình bày và nhận xét được chủ trương của Đảng trong giai đoạn 1939 – 1945.– Trình bày và nhận xét được những chủ trương của Đảng trong việc giải quyết mốiquan hệ giữa hai nhiệm vụ độc lập dân tộc và cách mạng ruộng đất qua Cương lĩnhchính trị đầu tiên, Luận cương chính trị tháng 10-1930 và Nghị quyết Hội nghị lầnthứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (5-1941)

– Trình bày và nhận xét được những chủ trương của Đảng về tập hợp lực lượngcách mạng qua Cương lĩnh chính trị đầu tiên, Luận cương chính trị tháng 10-

1930 và Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (5-1941)