Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩm sinh, sự say mê học tập của các em, lòng nhiệt tình cũng như kinh nghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo, chúng ta cần phải biết vận dụ
Trang 1A – ĐẶT VẤN ĐỀ:
Thưởng thức nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật và bồi dưỡng năng khiếu vẽ là nhu cầu lớn của lứa tuổi học trò Hàng năm, ngành giáo dục đều tổ chức thi học sinh giỏi môn Mỹ thuật nhằm phát huy tinh thần học tập hoàn thiện Đức - Trí - Thể - Mỹ và phát hiện năng khiếu thực
sự, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng, hy vọng các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhà kiến trúc sư trong tương lai Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩm sinh, sự say mê học tập của các em, lòng nhiệt tình cũng như kinh nghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo, chúng ta cần phải biết vận dụng linh hoạt các kỹ thuật và thủ thuật trong dạy học
Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kỹ thuật trong dạy học là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay Nghị quyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay” Đất nước ta đang chuyển mình mang tầm vóc lịch sử, đang từng bước hội nhập với khu vực và quốc tế Hơn bao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đang diễn ra mạnh mẽ thì yêu cầu xây dựng một chiến lược con người trong công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo đã và đang đ ược toàn Đảng, toàn dân quan tâm Công nghệ thông tin là phương tiện được ứng dụng trong rất nhiều ngành nghề khác nhau Công nghệ thông tin
hỗ trợ đắc lực cho việc áp dụng các kỹ thuật trong dạy học hiện nay Ngược lại, phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học của giáo viên cũng lại chịu sự tác động qua lại của các phương tiện dạy học hiện đại
Chương trình học ở Trung học cơ sở về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, rồi kinh nghiệm sống của học sinh đảm bảo cho các
em tiếp thu được kiến thức mĩ thuật Đồng thời kiến thức mĩ thuật sẽ giúp các em học các môn văn, sử hấp dẫn hơn Cách nhìn, cách tư duy
Trang 2của môn mĩ thuật sẽ tạo điều kiện cho các em học các môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội có hiệu quả hơn
Mỗi kỹ thuật dạy học đều có những ưu điểm và hạn chế riêng; không thể có một kỹ thuật dạy nào tối ưu cho mọi trường hợp Thêm vào đó, việc thực hiện có hiệu quả mỗi kỹ thuật dạy luôn đòi hỏi người dạy và người học phải có những phẩm chất, kỹ năng nhất định và những điều kiện cần thiết để đảm bảo thực hiện Vì vậy, vấn đề không phải là cách dạy nào tốt hơn, mà là cách dạy, cách ứng dụng kỹ thuật nào phù hợp hơn Vì vậy, tiêu chí hàng đầu trong việc lựa chọn kỹ thuật dạy chính là cách học Tuy nhiên, cách học không chỉ do những đặc điểm cá nhân của người học quy định, mà còn do tính chất và đặc điểm của nội dung học tập, mục đích học tập, cũng như điều kiện học tập quy định Đồng thời, việc lựa chọn các kỹ thuật dạy còn phụ thuộc vào quan điểm
và mục đích dạy học, cũng như trình độ và kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy của người dạy Vì vậy, để đạt được hiệu quả trong giảng dạy thi người giáo viên phải biết sử dụng các kỹ thuật dạy học một cách linh hoạt, không bị gò bó, phát huy hết năng lực tự học và sáng tạo của học sinh, tạo cho giờ học vui tươi
Thấy được vai trò và hiệu quả của các thủ thuật và kỹ thuật trong dạy học, tôi đã nghiên cứu tài liệu và ứng dụng vào các tiết dạy học mĩ thuật đặc biệt là phân môn thường thức mĩ thuật Các kỹ thuật dạy học được ứng dụng trong bài giảng tạo cho bài giảng sôi nổi hơn hẳn, các
em học sinh tham gia các hoat động học một cách tích cực hơn Vì vậy tôi đã nghiên cứu và lựa chon đề tài: “Ứng dụng kỹ thuật và thủ thuật trong dạy học phân môn thường thức mĩ thuật ở lớp 8” góp phần cho việc ứng dụng các kỹ thuật và phương pháp dạy học tích cực trong giai đoạn hiện nay
B-GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I Cơ sở lý luận:
Trang 3Từ mục tiêu, chương trình dạy học Mỹ thuật (và các môn học khác nói chung) cho thấy đối tượng nghiên cứu của môn học là rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau: Kiến trúc, hội họa, điêu khắc Mặc dù vậy nhưng các phương tiện và kỹ thuật dạy học lại có tác dụng tốt với việc phát huy tính tích cực và tương tác của học sinh, bởi vì khác với lời nói (thông tin đến với học sinh chậm, chủ yếu theo con đường thính giác một cách từ từ theo trình tự và ý nghĩa của từng từ, câu nói), mỗi phương tiện dạy học thường huy động đồng thời nhiều giác quan của học sinh, tạo nên một hình ảnh tương đối trọn vẹn về một đối tượng nhận thức Nhất là với sự trợ giúp của máy tính và các phương tiện nghe nhìn khác, cho phép học sinh có thể quan sát được, tương tác được với nhiều đối tượng mà trong thực tế không thể quan sát hay tương tác trực tiếp được (với những đối tượng quá to, quá bé, quá
xa, điều kiện nguy hiểm, những quá trình diễn ra quá nhanh, quá chậm, không thể quan sát được trong điều kiện thực của nó,
Các kỹ thuật dạy học và phương tiện nghe nhìn đa phương tiện, máy tính điện tử, được sử dụng kết hợp sẽ cho phép rút ngắn thời gian trình bày mà vẫn làm cho bài giảng sinh động, trực quan, hấp dẫn đối với học sinh tạo nên hiệu quả cho các phương pháp và các kỹ thuật dạy học Mặt khác, cũng cần kết hợp sử dụng các phương tiện dạy học truyền thống như tranh vẽ, mô hình vật chất, máy chiếu bản trong, cũng như các đồ dùng dạy học do giáo viên và học sinh tự xây dựng cho phù hợp với hoàn cảnh của từng bài Để hiểu bản chất của các kỹ thuật và thủ thuật trong dạy học trước hết chúng ta cần hiểu bản chất của hình thức làm việc theo nhóm là tạo điều kiện cho mọi học sinh đều được tham gia vào quá trình học tập một cách tự giác bằng khả năng của mình Kĩ thuật dạy học này xây dựng cho học sinh tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng với công việc chung,
Trang 4đồng thời hình thành cho học sinh phương pháp làm việc khoa học ( Tự lập kế học và làm việc theo kế hoạch) Đối với môn học mĩ thuật, phương pháp làm việc theo nhóm thường được thực hiện khi học thường thức mĩ thuật, bày mẫu
và lựa chọn mẫu vẽ, trong trò chơi ghép hình, vẽ màu để học sinh có điều kiện bộc lộ ý kiến, tăng khả năng hợp tác và khả năng làm việc cá nhân Phương pháp dạy học theo hình thức làm việc theo nhóm có rất nhiều cách tổ chức thực hiện khác nhau
Sử dụng các kỹ thuật dạy học sẽ giúp các em chia sẻ băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới, khuyến khích các
em phát hiện tự giải quyết vấn đề thông qua các tình huống do giáo viên đưa ra
Từ đó các em có cơ hội nói ra những điều đang nghĩ, bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là cách tiếp thu kiến thức thụ động từ giáo viên
II Thực trạng về vấn đê nghiên cứu:
Tuy chúng ta có đổi mới phương pháp dạy và học nhưng chưa đi vào thực chất, có chiều sâu, thiếu triệt để, thiếu thực tế chỉ mới dừng lại
ở việc cải tiến phương pháp dạy học truyền thống bằng cách tăng cường các câu hỏi tái hiện, sử dụng các phương tiên dạy học hiện đại như một hình thức thay cho phấn trắng, bảng đen và chủ yếu cũng thể hiện ở các tiết hội giảng, thao giảng có người dự giờ Chưa phát huy hết các phương tiện dạy học và các phương pháp dạy học mới Sau đó thì đâu lại vào đấy, trở về với kiểu dạy học truyền thống “Thầy đọc trò ghi”,
“Thầy nói, trò chép” Trong nhiều phút đồng hồ, không nghe thầy giảng, cũng không nghe đối thoại giữa thầy và trò Phương pháp giảng dạy truyền thống theo lối truyền thụ một chiều đã ăn sâu vào tiềm thức của đội ngũ giáo viên chúng ta, như một quán tính, một thói quen khó
Trang 5Bên cạnh đó, nền giáo dục của chúng ta chỉ chú ý đến việc cung cấp cho người học về khối lượng kiến thức nên dễ dẫn đến cách dạy và học nhồi nhét thụ động, ít quan tâm đến cảm nhận, suy nghĩ, không bồi dưỡng được những năng lực độc lập, chủ động sáng tạo, biết tìm tòi những tri thức mới của người học Đó là những năng lực rất cần thiết trong một nền kinh tế trí thức và xã hội tri thức Ngoài ra, cách thức kiểm tra, đánh giá như hiện nay thật sự là một rào cản cho việc đổi mới phương pháp dạy và học Thi thế nào thì dạy và học như thế ấy Việc đánh giá học sinh chỉ nhằm kiểm tra sự ghi nhớ, thuộc bài mà không chú trọng đến khả năng sáng tạo, ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm ứng dụng Hơn nữa, quy chế hiện hành đánh giá kết quả học tập của học sinh chỉ dùng lại ở mức “đạt” và “chưa đạt” thì không kích thích được học sinh trong quá trình hoc tập
Được sự chỉ đạo của nghành giáo dục, của ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn Mĩ thuật đội ngũ giáo viên Mĩ thuật tích cực tham gia dự giờ và dạy hội giảng, chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học cấp trường, cấp cụm, cấp tỉnh Qua mỗi giờ dạy đều được đánh giá nhận xét rút kinh nghiệm và tìm ra những ưu điểm và hạn chế khi áp dụng đổi mới phương pháp trong giờ dạy
Thực tế bản thân tôi đã được dự một số tiết dạy bộ môn thường thức mĩ thuật tôi nhận thấy việc áp dụng phương pháp làm việc theo nhóm trong từng tiết dạy còn rất nhiều hạn chế cần được khắc phục để nâng cao chất lượng môn học Nhận thức được điều đó tôi đã dự giờ và phát hiện
Trang 6ra những hạn chế mà giáo viên thường mắc phải và đưa ra giải pháp khắc phục những hạn chế đó
Thường thức mĩ thuật nhằm trang bị, cung cấp cho học sinh một số hiểu biết về nghệ thuật tạo hình thông qua một số kiến thức sơ lược thông qua một số tác phẩm Các giai đoạn phát triển của mĩ thuật Việt Nam và thế giới, bố cục, vẽ hình của các tác phẩm, qua đó góp phần hình thành
ở học sinh khả năng cảm thụ cái đẹp trong nghệ thuật tạo hình được thể hiện qua đường nét, hình mảng, hình khối ,đậm nhạt, không gian ánh sáng, màu sắc, bố cục Nhằm phát triển toàn diện nhân cách học sinh
Thực trạng trước khi đổi mới sách giáo khoa và phương pháp dạy học thường thức mĩ thuật vẫn là cách dạy thụ động, áp đặt “Thầy dạy, trò chép” thầy đưa thông tin trò tiếp nhận (thông tin một chiều) Cách học đó dẫn học sinh đến cách học thụ động, kém hiệu quả Hơn nữa mỗi bài dạy dài, lượng kiến thức nhiều Muốn học sinh tiếp thu đủ lượng kiến thức và tiết học trở nên vui vẻ nhẹ nhàng thì đó là một điều đang đặt ra cho những giáo viên dạy mĩ thuật Hơn nữa đồ dùng dạy học mĩ thuật trong các nhà trường dang thiếu nhiều, để một giờ thường thức mĩ thuật thành công thì giáo viên phải bỏ rất nhiều công để làm đồ dùng dạy học sưu tầm tài liệu dạy học Còn học sinh thì sao, thường thức mĩ thuật là một môn học khó, lượng kiến thức nhiều và rộng về mĩ thuật Việt Nam, về mĩ thuật thế giới Học những bài này yêu cầu học sinh phải có thời gian để tham khảo sách giáo khoa, tài liệu Nhưng do thời gian học các môn học khác chiếm nhiều thời gian nên hiệu quả của môn thường thức mĩ thuật cũng bị ảnh hưởng không ít
Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học để hình thành và phát triển
kĩ năng là phải khắc phục được lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, tạo cho giờ học
Trang 7sôi nổi, không gây ức chế cho học sinh Để thực hiện được định hướng
đó cần có sự hỗ trợ của phương tiện dạy học hiện đại và nhất là các kỹ thuật dạy học của giáo viên được ứng dụng trong từng bài sao cho linh hoạt Đổi mới dạy học theo hướng này còn đang gặp một số khó khăn, trở ngại như: cách nghĩ, cách làm của chúng ta hiện nay chưa phù hợp (quan niệm về mục tiêu, nhiệm vụ dạy học: dạy kiến thức là chính hay dạy cách học là chính?) Nếu coi trọng đồng thời cả hai thì giải quyết tâm lý ngại cháy giáo án như thế nào? quan niệm về kỷ luật, trật tự trong lớp học với việc tổ chức các hoạt động nhóm và thảo luận? Cách dạy, cách học phổ biến hiện nay (giáo viên ngại sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, hoặc trình độ tin học của giáo viên còn thấp); cách kiểm tra, đánh giá trong giáo dục; lớp học quá đông; đặc biệt là cơ sở vật chất chưa đáp ứng mục tiêu, chương trình và nội dung môn học,
III- Các biện pháp và tổ chức thực hiện:
Dạy học là một nghệ thuật, nhưng dạy mĩ thuật lại càng phải nghệ thuật hơn Do vậy, người giáo viên giảng dạy môn Mĩ thuật luôn giữ vai trò là một giáo viên và vai trò của một người nghệ sĩ trên sân khấu
để dẫn dắt các em tiếp cận với nghệ thuật Do vậy trong thời gian dạy học mĩ thuật tôi luôn tìm và vận dụng phương pháp dạy học môn mĩ thuật theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học “Người giáo viên phải có vai trò dẫn dắt khéo léo để biến quá trình dạy học thành quá trình tự học, tự khám phá và xây dựng kiến thức của mỗi người học”
Để làm tốt điều đó người giáo viên cần phải nắm vững phương pháp giảng dạy theo yêu cầu của đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính tích cực độc lập suy nghĩ, sáng tạo của học sinh thông qua việc học sinh chủ động tham gia vào các hoạt động học tập để lĩnh hội kiến thức, biến
Trang 8học sinh thành một chủ thể tích cực, chủ động nắm bắt kiến thức một cách tự nhiên, không gò bó, giáo viên chỉ cần đứng vai trò là người hướng dẫn…
1 Các giải pháp thực hiện:
Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh Các kỹ thuật dạy học tích cực được trình bày sau đây có thể được áp dụng thuận lợi trong làm việc theo nhóm Tuy nhiên chúng cũng có thể được kết hợp thực hiện trong các hình thức dạy học toàn lớp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh Các kỹ thuật được trình bày dưới đây cũng được nhiều tài liệu gọi là các phương pháp dạy học
Một số kỹ thuật và thủ thuật dạy học như:
- Lược đồ tư duy
- Hình thức động não viết
- Hình thức động não công khai
- Kĩ thuật bể cá
- Kĩ thuật ổ bi
- Hình thức tranh luận ủng hộ – phản đối
- Kĩ thuật tia chớp( Phỏng vấn nhanh)…
Những hình thức làm việc theo nhóm trên hay còn gọi là kĩ thuật dạy học tích cực, mỗi hình thức có 1 đặc thù riêng, một ưu điểm riêng và mang lại hiệu quả rất cao trong giảng dạy không chỉ cho môn học mĩ thuật mà nó phù hợp với rất nhiệu môn học khác nhau… Tuy nhiên áp
Trang 9dụng phương pháp làm việc theo nhóm trong dạy học mĩ thuật như thế nào cho hiệu quả là một bài toán khó trong phương pháp dạy học đòi hỏi người giáo viên cần thường xuyên nghiên cứu và học hỏi Để đạt được hiệu quả trong việc áp dụng các kỹ thuật và thủ thuật trong dạy học cần phải một số lưu ý sau:
Các mục tiêu nêu ra cần cụ thể
- Nội dung làm việc theo nhóm cần cụ thể, có trọng tâm
- Cần khuyến khích học sinh tham gia với thái độ đúng đắn
- Động viên khích lệ những học sinh ít nói, dụt dè cùng tham gia
- Đối với học sinh kém giáo viên cần có hệ thống những câu hỏi phụ dễ hiểu để yêu cầu các em trao đổi và nêu ý kiến Có phương pháp tổ chức điều hành dạy học theo nhóm
- Kiến thức của giáo viên phải vững vàng để đáp ứng được nội dung thảo luận (Đặc biệt đối với phân môn thường thức Mĩ thuật)
- Cần làm rõ các vấn đề đưa ra thảo luận
- Tóm tắt kết quả làm việc của nhóm, nhận xét không chung chung, trên tinh thần khích lề động viên học sinh là chính
Yêu cầu đối với HS:
- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập cho môn học
- Biết giác ngộ mục đích học tập, tự giác trong học tập, có ý thức trách nhiệm về kết quả học tập…
- Có tinh thần đoàn kết, tất cả học sinh đều phải nhiệt tình có trách nhiệm tham gia vào công việc được giao
Yêu cầu đối với giáo viên:
- Cần chuẩn bị tốt giáo án và các phiếu học tập
- Cần có các phương tiện hỗ trợ như: Máy chiếu đa năng, tranh ảnh và các bài viết liên quan…
Trang 10- Sắp xếp bố cục lớp học sao cho phù hợp với các hình thức tổ chức dạy học và các kỹ thuật được ứng dụng
Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng này có thể là:
Lựa chọn bài dạy.
Xác định mục tiêu
của các kỹ thuật
Thiết kế các hoạt
động dạy – học
Kế hoạch nhận xét,
đánh giá.
Kỹ thuật dạy học phù hợp với từng bài.
Mức độ cần đạt được trong từng phần.
Lựa chọn thể hiện thông tin.
Xử lý thông tin.
HS tự đánh giá Đánh giá của giáo viên.