THUYẾT MINH DỰ THẢO TIÊU CHUẨN QUỐC GIA MÁY THU THANH, THU HÌNH QUẢNG BÁ VÀ THIẾT BỊ KẾT HỢP CÁC ĐẶC TÍNH MIỄN NHIỄM – GIỚI HẠN VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐO

BỘ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG ---THUYẾT MINH DỰ THẢO TIÊU CHUẨN QUỐC GIA MÁY THU THANH, THU HÌNH QUẢNG BÁ VÀ THIẾT BỊ KẾT HỢP - CÁC ĐẶC TÍNH MIỄN NHIỄM – GIỚI HẠN VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐO HÀ NỘI

BỘ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

-THUYẾT MINH DỰ THẢO TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

MÁY THU THANH, THU HÌNH QUẢNG BÁ VÀ THIẾT BỊ KẾT HỢP - CÁC ĐẶC TÍNH MIỄN NHIỄM – GIỚI HẠN

VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐO

HÀ NỘI - 2010

MỤC LỤC

1 Giới thiệu 2

1.1 Tên tiêu chuẩn 2

1.2 Mục tiêu sử dụng 2

2 Các nội dung nghiên cứu xây dựng dự thảo đã đạt được 2

2.1 Phân tích tình hình sử dụng thiết bị và nhu cầu chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp ở Việt Nam 2

2.1.1 Tình hình sử dụng máy thu thanh, thu hình quảng bá ở Việt Nam 2

2.1.2 Nhu cầu chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp ở Việt Nam 5

2.2 Nghiên cứu, phân tích tình hình chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp trên thế giới 6

2.2.1 Các tiêu chuẩn về EMC của IEC và CISPR 6

2.2.2 Tiêu chuẩn châu Âu 7

2.2.3 Các nước Asian 8

2.2.4 Kết luận 9

2.3 Xây dựng dự thảo tiêu chuẩn về giới hạn và phương pháp đo các đặc tính miễn nhiễm của máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp 9

2.3.1 Nghiên cứu lựa chọn sở cứ xây dựng tiêu chuẩn 9

2.3.2 Nội dung chính của dự thảo Tiêu chuẩn: 10

1 Giới thiệu

1.1 Tên tiêu chuẩn

“Máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp - Các đặc tính miễn nhiễm - Giới hạn và phương pháp đo”.

1.2 Mục tiêu sử dụng

Phục vụ cho việc đánh giá chất lượng và chứng nhận hợp chuẩn các máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp về đặc tính miễn nhiễm, thuộc lĩnh vực tương thích điện tử

2 Các nội dung nghiên cứu xây dựng dự thảo đã đạt được

Dự thảo “Máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp - Các đặc tính miễn nhiễm - Giới hạn và phương pháp đo” đã được nghiên cứu xây dựng lần đầu tiên vào năm 2009 Nhóm thực hiện nghiên cứu đã có những kết quả nghiên cứu tập hợp tóm tắt sau đây

2.1 Phân tích tình hình sử dụng thiết bị và nhu cầu chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp ở Việt Nam

2.1.1 Tình hình sử dụng máy thu thanh, thu hình quảng bá ở Việt Nam

Trong xu thế hội tụ công nghệ, các đài phát thanh - truyền hình đã dần dần xây dựng hệ thống đa phương tiện trong kỹ thuật truyền dẫn, phát sóng mạng: phát sóng mặt đất (gồm cả tương tự và số), cáp, vệ tinh, internet và truyền hình trên

điện thoại di động Theo xu thế đó, tình hình sử dụng máy thu thanh, thu hình

cũng đa dạng và phong phú hơn

Các mô hình truyền dẫn phát sóng phát thanh và truyền hình

 Phát sóng quảng bá mặt đất

 Truyền dẫn qua vệ tinh

 Truyền dẫn cáp: đồng trục, quang, MMDS, Internet

Các cơ cấu truyền dẫn phát sóng hiện nay ở Việt Nam

- Hiện nay ở Việt Nam, các Đài Phát thanh, Truyền hình thực hiện truyền dẫn tín hiệu phát thanh, truyền hình từ đài này đến đài khác, trong nước và nước ngoài

- Nhiều hệ thống máy phát thanh, truyền hình và hệ thống truyền dẫn tín hiệu riêng rẽ (hoạt động độc lập)

- Một số hệ thống truyền dẫn phát sóng khác chưa có số liệu thống kê: phát chuẩn (tần số, thời gian); định vị, đo đạc từ xa; ra đa; cảnh báo, điều khiển từ xa bằng sóng vô tuyến điện; hàng hải; hàng không; vô tuyến điện nghiệp dư

Phương thức truyền dẫn phát sóng tại Việt Nam

- Cáp quang: truyền tín hiệu phát thanh, truyền hình ở những thành phố lớn và đường trục quốc gia

- Cáp đồng trục: truyền tín hiệu truyền hình cáp tới nhà thuê bao

- Vi ba số (hay vi ba băng rộng, khoảng cách lặp 40-50 km): dùng để truyền tín hiệu phát thanh, truyền hình tuyến Bắc, Nam

- Vệ tinh (1994): Kênh vệ tinh được thuê để truyền tín hiệu phát thanh theo kỹ thuật số; chuyển tiếp các tín hiệu truyền hình giữa các trạm phát hình (hiện nay truyền theo kỹ thuật số)

- Truyền hình, Truyền thanh qua mạng Internet:

- Phát sóng quảng bá mặt đất:

Tình hình sử dụng máy thu thanh, thu hình quảng bá tại Việt Nam

Xu hướng sử dụng máy thu thanh, thu hình tại Việt Nam

Trong xu thế hội tụ công nghệ viễn thông và truyền thông quảng bá, Việt Nam cũng phát triển nở rộ các mô hình phát thanh, truyền hình quảng bá như đề cập ở các phần trên Cơ hội này mở ra cho người dân trên khắp mọi miền đất nước được thưởng thức các dịch vụ phát thanh, truyền hình phong phú, chất lượng cao, đặc biệt là các dịch vụ truyền hình số

Cùng với sự phát triển của các dịch vụ phát sóng như vậy, thị trường các loại máy thu và thiết bị kết hợp cũng trở nên phong phú và phức tạp Một ví dụ điển hình là, để có thể sử dụng các dịch vụ truyền hình số, ngoài thiết bị thu hình bình

4

thường (TV), người dùng phải trang bị thêm đầu thu số mặt đất (ĐTSMĐ – set-top box)

Ở nước ta hiện có các dịch vụ truyền hình số như: Truyền hình số vệ tinh-DTH (Direct-To-Home) của VTV và truyền hình số mặt đất-DVB-T của Đài Truyền Hình

TP HCM (HTV), Đài Truyền Hình Bình Dương (BTV), Công ty Đầu Tư và Phát Triển Công Nghệ Truyền Hình (VTC) cung cấp

DTH được phát sóng trực tiếp qua vệ tinh, không cần xây dựng các trạm phát trung chuyển như đối với THSMĐ, có thể phủ sóng trên diện rộng, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý Để xem được các chương trình truyền hình DTH của VTV, cần phải có một bộ giải mã bao gồm anten chảo, bộ khuếch đại, bộ chuyển đổi tín hiệu Thiết bị này được VTV nhập từ Hàn Quốc

DVB-T với phương thức truyền dẫn phát sóng số bằng máy phát mặt đất, hiện đang tồn tại ba tiêu chuẩn: ATSC (của Mỹ), DVB-T (của châu Âu) và ISDB-T (của Nhật) Gần 40 quốc gia ở châu Âu đã chọn tiêu chuẩn DVB-T Hiện, theo tin từ tổ chức DVB quốc tế, khối ASEAN đã khảo sát để sản xuất loại set-top box theo tiêu chuẩn DVB-T sử dụng cho 10 nước ASEAN: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam

Thị trường hiện có rất nhiều loại ĐTSMĐ, phổ biến là các Model DT-T9, DT-T10, DT-DT10A, DT11 và nay là DT12 của Công Ty Đầu Tư và Phát Triển Công Nghệ Truyền Hình (VTC), Humax (Hàn Quốc), One-up (Đài Loan), và một số loại có xuất xứ từ Trung quốc Tuỳ theo cấu tạo mà các đầu này bắt được một số chương trình hay bắt được tất cả các chương trình của các đài truyền hình hiện đang phát KTSMĐ Về cơ bản, các đầu thu này có một số chức năng thông dụng như: định dạng video PAL/NTSC, giải nén, tắt tiếng (mute), hiển thị thông tin chương trình, đặt các chương trình yêu thích và khóa mã các chương trình Đối với nước ta, Set-top box là giải pháp cho thời kỳ quá độ, chuyển giao công nghệ Ở một số nước đã có loại máy thu hình số (tivi) bao gồm hai khối dính liền trên chung một máy, gọi là IDTV - Integrated Digital TV

Nhận xét

Như vậy, các dịch vụ phát thanh, truyền hình sẽ ngày càng đa dạng phong phú nhờ sự phát triển của các công nghệ truyền hình hiện đại Bên cạnh các máy thu analog- tín hiệu tương tự truyền thống, xuất hiện các loại máy thu kỹ thuật số để

thích ứng với các dịch vụ công nghệ mới Điều này cũng đồng nghĩa với việc thị

trường sẽ đón nhận những loại thiết bị mới ngày càng phong phú và đa dạng Từ

đó nảy sinh các vấn đề quản lý nhà nước đối với các thiết bị loại này.

2.1.2 Nhu cầu chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá

và thiết bị kết hợp ở Việt Nam

Yêu cầu về quản lý chất lượng và chứng nhận hợp chuẩn

Ở Việt Nam, Bộ Thông tin Truyền thông là cơ quan quản lý nhà nước đối với vấn

đề tiêu chuẩn, chất lượng trong lĩnh vực truyền dẫn phát sóng, dựa trên Nghị định

số 187/2007/NĐ-CP ngày 25/12/2007 của Chính phủ Nghị định này cũng quy định Bộ Thông tin Truyền thông có chức năng ban hành các tiêu chuẩn về thiết bị truyền dẫn phát sóng, thiết bị vô tuyến điện, các tiêu chuẩn về phát xạ vô tuyến điện và tương thích điện từ trường;

Trong vấn đề chứng nhận hợp chuẩn thiết bị, tương thích điện từ (EMC) là một trong những yếu tố quan trọng cần chứng nhận hợp chuẩn, đặc biệt là với các thiết bị thu phát sóng vô tuyến điện

Như vậy, máy thu quảng bá âm thanh, truyền hình và thiết bị kết hợp là nhóm

thiết bị bắt buộc phải chuẩn hóa về EMC.

Nhu cầu thực tế

Xu thế về nhu cầu sử dụng các loại máy thu sóng vô tuyến ngày càng gia tăng và

sự phong phú của chúng trên thị trường (theo 2.1.4) khiến cho việc quản lý chất lượng các thiết bị loại này cần sớm được thực hiện Các máy thu này cũng cần đảm bảo về khả năng tương thích điện từ, để tránh không gây can nhiễu cho các thiết bị xung quanh và có khả năng hoạt động bình thường trong điều kiện can nhiễu nhất định

Tình hình tiêu chuẩn hoá về EMC trong nước

Bộ Thông tin truyền thông đã biên soạn và phát hành các tiêu chuẩn ngành, biên

soạn và đề nghị công bố các tiêu chuẩn quốc gia về thiết bị đầu cuối, thiết bị thu phát vô tuyến, về chất lượng dịch vụ, chất lượng mạng, tiêu chuẩn về tương thích điện từ trường cho các thiết bị viễn thông

6

Trong lĩnh vực thiết bị thu phát sóng quảng bá, Bộ Thông tin Truyền thông đã dự thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về yêu cầu về phổ tần và tương thích điện từ đối với thiết bị phát hình quảng bá mặt đất sử dụng kỹ thuật số

Ngày 12/6/2006 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ra Quyết định số 1355/ QĐ-BKHCN về việc ban hành tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7600:2006 (IEC/CISPR 13:2003) Máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp – Đặc tính nhiễu tần số rađio - Giới hạn và phương pháp đo

Cho đến nay, chưa có tiêu chuẩn về EMC, đặc tính miễn nhiễm cho máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp

Như vậy, việc xây dựng tiêu chuẩn Máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị

kết hợp – Đặc tính nhiễu tần số rađio - Giới hạn và phương pháp đo là cần thiết.

2.2 Nghiên cứu, phân tích tình hình chuẩn hóa về EMC đối với máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp trên thế giới

2.2.1 Các tiêu chuẩn về EMC của IEC và CISPR

Với vai trò xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế cho tất cả các thiết bị điện, điện tử và các công nghệ liên quan, về lĩnh vực EMC, IEC và CISPR có ba nhóm tiêu chuẩn sau:

• Tiêu chuẩn cơ sở

Các tiêu chuẩn này cung cấp những quy tắc chung và cơ bản để đạt được khả năng tương thích điện từ, có thể áp dụng cho tất cả các sản phẩm, hệ thống

và mạng lưới Tiêu chuẩn cơ sở đóng vai trò là một cơ sở tham chiếu và không áp dụng cho một sản phẩm cụ thể Các tiêu chuẩn này cung cấp những thông tin chung về cách thức nhiễu điện từ tác động

• Tiêu chuẩn chung

Các tiêu chuẩn EMC chung được áp dụng với một môi trường cụ thể Tiêu chuẩn này còn cung cấp những yêu cầu cơ bản và các quy trình đo thử cần phải áp dụng cho bất kỳ sản phẩm nào hoạt động trong môi trường này Tiêu chuẩn cũng cung cấp giới hạn và quy trình đo

• Tiêu chuẩn sản phẩm

Là các tiêu chuẩn áp dụng cho sản phẩm hoặc họ sản phẩm Các tiêu chuẩn này đưa ra quy trình đo thử và các giới hạn đối với các sản phẩm này

CISPR là một trong các ủy ban kỹ thuật của IEC dành toàn thời gian cho vấn đề

EMC Các ấn phẩm cuả CISPR đề cập đến các giới hạn và đo đặc tính nhiễu vô tuyến điện của các nguồn có khả năng gây nhiễu Trong đó, CISPR xây dựng

CISPR 20 là tiêu chuẩn đề cập đến giới hạn và phương pháp đo đặc tính miễn

nhiễm của thiết bị thu thanh, thu hình quảng bá Cho đến nay, CISPR 20 đã trải qua 6 lần rà soát sửa đổi Phiên bản mới nhất hiện nay là CISPR 20: 2006 thay thế và bãi bỏ phiên bản lần thứ 5 vào năm 2002 và các bản sửa đổi bổ sung của

nó là Amendment 1 (2002) và Amendment 2 (2004) Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn:

- áp dụng cho các máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp, được sử dụng trong môi trường dân dụng, thương mại và công nghiệp nhẹ

- mô tả phương pháp đo và các giới hạn được xác định cho máy thu thanh, thu hình quảng bá và cho thiết bị kết hợp về đặc tính miễn nhiễm của các thiết bị này với các tín hiệu nhiễu

- các yêu cầu miễn nhiễm được quy định trong khoảng tần số từ 0 Hz đến 400 GHz

- xác định các yêu cầu về phép thử miễn nhiễm đối với các nguồn nhiễu liên tục

và đột biến, nhiễu dẫn và nhiễu phát xạ, bao gồm cả hiện tượng phóng tĩnh điện

CISPR 13 là tiêu chuẩn đề cập đến giới hạn và phương pháp đo đặc tính nhiễu

của thiết bị thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị phụ trơ Tiêu chuẩn này đã được chấp thuận nguyên vẹn ở Việt Nam với tiêu chuẩn TCVN 7600:2006

Tổ chức tiêu chuẩn hóa của châu Âu là ETSI và CELENEC có hệ thống tiêu chuẩn EMC gần như hài hòa và chấp thuận hoàn toàn các tiêu chuẩn cuả IEC/ CISPR Ví dụ cụ thể:

 Tiêu chuẩn cơ sở:

IEC/EN 61000-4-2 Electrostatic discharge testing (ESD)

IEC/EN 61000-4-3 Electromagnetic RF field testing

8

IEC/EN 61000-4-4 El fast transient (burst) testing (EFT)

IEC/EN 61000-4-5 Surge testing

IEC/EN 61000-4-6 Induced RF signal testing

IEC/EN 61000-4-8 Magnetic LF field testing

IEC/EN 61000-4-11 Dips and interrupts

 Tiêu chuẩn sản phẩm

EN 55011 / CISPR 11 ISM equipment

EN 55013 / CISPR 13 Broadcasting equipment

EN 55014 / CISPR 14 Household apparatus

EN 55015 / CISPR 15 Luminaries

EN 55020 / CISPR 20 Broadcasting equipment

EN 55022 / CISPR 22 IT equipment

EN 55024 / CISPR 24 IT equipment

Như vậy, châu Âu cũng xây dựng tiêu chuẩn về đặc tính nhiễu và đặc tính miễn nhiễm cho máy thu thanh, thu hình quảng bá theo hình thức chấp thuận áp dụng nguyên vẹn CISPR 13 và CISPR 20

2.2.3 Các nước Asian

Từ năm 1997, hội đồng AFTA chỉ định hoạt động làm hài hòa các tiêu chuẩn trong khối ASIAN, bắt đầu bằng các tiêu chuẩn cho 20 sản phẩm Theo điều 2.4 của Hiệp ước WTO về rào cản kỹ thuật đối với thương mại, việc làm hài hòa các tiêu chuẩn được thực hiện trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc tế ISO, IEC và ITU Các cơ quan chuẩn hóa quốc gia trong khối ASIAN cần phải chấp thuận các tiêu chuẩn quốc tế, dựa trên các yêu cầu của ISO/IEC Guide 21, làm tiêu chuẩn quốc gia của mình

Đến năm 1999, hoạt động làm hài hòa các tiêu chuẩn về an toàn điện và lĩnh vực tương thích điện từ (EMC) được thực hiện Bước đầu, 71 tiêu chuẩn về an toàn

và 10 tiêu chuẩn EMC được chỉ định và tất cả các nước thành viên đã hoàn thành việc chuyển đổi làm hài hòa tiêu chuẩn vào tháng 7 năm 2004

Tiến trình làm hài hòa các tiêu chuẩn trong khối ASIAN chắc chắn sẽ được thực hiện ở các bước tiếp theo

Một số quốc gia đã ban hành các tiêu chuẩn EMC khác trên cơ sở chấp thuận áp dụng nguyên vẹn tiêu chuẩn IEC/CISPR, trong đó có Malaysia Malaysia đã xây dựng và làm hài hòa toàn bộ các tiêu chuẩn liên quan đến thiết bị công nghệ thông tin và kỹ thuật phát thanh, truyền hình, trong đó có tiêu chuẩn MS CISPR

20 : 2001 Sound and television broadcast receivers and associated equipment

-Immunity characteristics - Limits and methods of measurement (First revision),

trên cơ sở chấp thuận áp dụng nguyên vẹn tiêu chuẩn CISPR 20 và MS CISPR

13 : 2000 Limits and method of measurement of radio interference characteristic

of sound and television broadcast receivers and associated equipment

2.2.4 Kết luận

Trên thế giới, tiêu chuẩn EMC, về đặc tính nhiễu, đặc tính miễn nhiễm cho máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp đã được ban hành rộng khắp và thống nhất, trên cơ sở chấp thuận áp dụng nguyên vẹn tiêu chuẩn quốc tế CISPR

13 và CISPR 20

2.3 Xây dựng dự thảo tiêu chuẩn về giới hạn và phương pháp đo các đặc tính miễn nhiễm của máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp

2.3.1 Nghiên cứu lựa chọn sở cứ xây dựng tiêu chuẩn

Từ các kết quả nghiên cứu ở các phần trên về:

 tình hình sử dụng máy thu thanh thu hình quảng bá ở Việt Nam;

 nhu cầu chuẩn hóa về EMC cho máy thu thanh thu hình quảng bá ở Việt Nam;

 tình hình chuẩn hóa về EMC cho máy thu thanh thu hình quảng bá trên thế giới

có thể rút ra các kết luận sau:

 Việc xây dựng Tiêu chuẩn Quốc gia Việt Nam về EMC cho máy thu thanh, thu hình quảng bá và thiết bi kết hợp là cần thiết

 Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành tiêu chuẩn TCVN 7600:2006 “Máy thu thanh thu hình quảng bá và thiết bị kết hợp – Đặc tính nhiễu – Giới hạn

và phương pháp đo” trên cơ sở chấp thuận áp dụng nguyên vẹn tiêu chuẩn quốc tế CISPR 13:2003 Như vậy, với họ sản phẩm này, Việt Nam đã có

10