Melamine TRONG THỰC PHẨM: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐÁNG LO NGẠI Ở VIỆT NAM

Food and Drug Administration FDA lập tức báo động với cộng đồng người Á Châu và các siêu thị của các sắc dân thiểu số trên toàn quốc rằng sữa cho trẻ sơ sinh infant formula do Trung Hoa

MELAMINE TRONG THỰC PHẨM:

MỘT VẤN ÐỀ ÐÁNG LO NGẠI Ở VIỆT NAM

Nguyễn Minh Quang

17 tháng 10 năm 2008

PHẦN MỞ ÐẦU

Melamine, có công thức hóa học là

C3H6N6, là một hợp chất hữu cơ gồm có

carbon, hydrogen, và nitrogen do Justus

von Liebig, một khoa học gia người Ðức,

tổng hợp vào năm 1834, trong đó khối

lượng (mass) nitrogen chiếm 66 % [1]

Nhưng mãi đến cuối thập niên 1930,

melamine mới được sử dụng rộng rãi để

chế tạo nhựa (plastic) Ngoài ra,

melamine còn được dùng để chế tạo

thuốc rửa (cleaning product), formica,

keo dán, vải, chất chống cháy (fire

retardants), và bê tông có sức chịu cao

Phân tử melamine (Ảnh: Wikipedia)

Khi kết hợp với formaldehyde, melamine

trở thành một vật liệu có thể đúc dễ

dàng ở nhiệt độ cao và hầu như không

bể khi nguội lại ở nhiệt độ thông thường;

do đó, nó được chọn để làm chén dĩa cho

một số chiến hạm của Hải Quân Hoa Kỳ

trong Ðệ nhị Thế chiến Sau chiến tranh,

loại chén dĩa Melmac làm bằng melamine dưới các nhãn hiệu như Flair, Fortiflex,

và Color-Flyte được nhà vẽ kiểu Russel Wright và các công ty như Branchell tung

ra thị trường và nhanh chóng có mặt trong hầu hết gia đình ở Hoa Kỳ trong thập niên 1950 Vì Melmac dễ bị trầy và

ố, nên đến thập niên 1970, chúng không còn được ưa chuộng nữa Nhưng trong thập vừa qua, Melmac lại trở nên phổ biến vì các nhà sưu tập và con buôn khôn khéo bày bán các sản phẩm của Wright và Branchell trên eBay và các nhà

vẽ kiểu lại sử dụng chúng để chế tạo các vật dụng trong nhà [2]

Một sản phẩm Melmac Color-Flyte của Branchell

được rao bán trên eBay Việc sử dụng melamine trong thực phẩm được biết đến lần đầu tiên vào năm 1958 qua Bằng sáng chế Hoa Kỳ (U.S Patent)

số 2819968 cấp cho Robert W Colby và Robert J Messler Jr [3] Colby và Messler có sáng kiến dùng melamine để

tăng lượng đạm (protein) trong thực

phẩm cho trâu bò, nhưng vì thủy phân

quá chậm nên không được áp dụng rộng

rãi [4] trong kỹ nghệ thực phẩm ở Hoa

Kỳ Chính vì thế melamine ít được chú ý

cho đến tháng 3 năm 2007, khi nó được

khám phá trong nguyên liệu làm thức ăn

cho chó mèo do các nhà sản xuất ở

Trung Hoa cung cấp cho các công ty ở

Hoa Kỳ, Canada, và nhiều nơi khác trên

thế giới [5]

Bột melamine (Ảnh: Yongxing Chemical)

Nhưng phải đợi đến ngày 11 tháng 9

năm 2008, melamine mới thật sự gây

chấn động trên khắp thế giới sau khi

Công ty Sanlu xác nhận rằng sữa có

chứa melamine do họ sản xuất là nguyên

nhân gây bệnh sạn thận cho trẻ con

được mô tả trong bài báo của phóng viên

Giản Quang Châu đăng trên tờ Ðông

Phương Buổi Sáng ở Thượng Hải (Trung

Hoa) [6] Cơ quan Quản trị Thực và

Dược Phẩm Hoa Kỳ (U.S Food and Drug

Administration (FDA)) lập tức báo động

với cộng đồng người Á Châu và các siêu

thị của các sắc dân thiểu số trên toàn

quốc rằng sữa cho trẻ sơ sinh (infant

formula) do Trung Hoa sản xuất có thể bị

nhiễm melamine [7] và khuyến cáo

người dân không nên cho trẻ con uống

sữa do Trung Hoa sản xuất mà chỉ nên

dùng sữa sản xuất ở trong nước [8]

Sau đó, có ít nhất 25 quốc gia trên thế

giới, trong đó có Ðại Hàn, đã nhanh

chóng áp dụng biện pháp cấm nhập cảng tất cả sữa và sản phẩm có sữa do Trung Hoa sản xuất [9] Các quốc gia khác như Nam Dương, Ðài Loan, Nhật Bản, Tân Gia Ba, và Mã Lai thì cấm nhập cảng sản phẩm có sữa bị nhiễm melamine [10]

Phóng viên Giản Quang Châu (Ảnh: Forex.com) Mặc dù sữa và sản phẩm có sữa do Trung Hoa sản xuất được bày bán khắp nơi, giới chức có thẩm quyền về y tế và

an toàn thực phẩm ở Việt Nam dường như rất “bình tỉnh” trước hàng loạt tin tức dồn dập về ảnh hưởng tai hại của sữa bị nhiễm melamine ở Trung Hoa được trích đăng trên báo chí trong nước

Vì không biết sữa và sản phẩm có sữa được bày bán có an toàn hay không, giới tiêu thụ trong nước rất hoang mang và lo

sợ Họ không có cách nào khác ngoài phản ứng tự nhiên để bảo vệ sức khỏe của họ và gia đình họ: ngưng tiêu thụ sữa và sản phẩm có sữa Ðể biện hộ cho

“tính ưu việt của chế độ ta,” một số “nhà khoa học chân chính của tổ quốc” đã cáo

buộc giới tiêu thụ là “phản ứng quá đà”

và “cực đoan với thực phẩm nhiễm

melamine” [11] vì “ các thông tin một chiều về tính độc hại của melamine và khiếm khuyết của cơ chế quản lý đã chiếm gần hết nội dung và thời lượng của các bài báo” và “ “giới truyền thông

và giới trí thức, nhất là những người xuất

hiện dưới danh nghĩa khoa học (hay

ngụy khoa học) đóng một vai trò không

nhỏ trong việc sản xuất ra nỗi ám ảnh

cho công chúng” [12]

Có lẽ còn quá sớm để kết luận rằng phản

ứng của giới tiêu thụ Việt Nam (ngưng

tiêu thụ sữa và sản phẩm có sữa) là quá

đà và cực đoan khi được biết sữa có chứa

melamine do Trung Hoa sản xuất gây

bệnh sạn thận cho trẻ con Nhưng mối

lo ngại và lo sợ của giới tiêu thụ ở Việt

Nam dường như rất chính đáng qua

những tin tức và dữ kiện được trình bày

dưới đây

ẢNH HƯỞNG CỦA MELAMINE

ÐỐI VỚI SỨC KHỎE CON NGƯỜI

Mặc dù melamine được biết là có liên kết

với bệnh sạn thận ở trẻ con dưới 3 tuổi

qua các dữ kiện thu thập ở Trung Hoa,

ảnh hưởng của nó đối với sức khỏe con

người vẫn chưa được biết rõ ràng và vẫn

còn trong vòng nghiên cứu Theo FDA

[13], các kết quả nghiên cứu trên thú vật

gần đây cho thấy ảnh hưởng của

melamine tùy thuộc vào mức tiếp xúc

(level of exposure), sự hiện diện của

chất tương đương với melamine

(melamine analogue), và mức bài tiết

(rate of elimination) của từng chủng loại

Kết quả sơ khởi cho thấy sạn (crystals),

do melamine kết hợp với cyanuric acid

hoặc các chất khác được hình thành

trong thận, là nguyên nhân làm chó và

mèo chết vì chứng bại thận cấp tính

(acute renal failure) Ngoài cyanuric

acid, ammeline và ammelide cũng là

chất tương đương với melamine

Cyanuric acid và ammeline là sản phẩm

thủy phân (hydrolysis product) của

melamine, còn ammelide là sản phẩm

thủy phân của ammeline [1]

Trong vụ thức ăn chó mèo bị nhiễm

melamine vào năm 2007, nhằm mục

đích bảo vệ sức khỏe của người dân, FDA

ấn định mức tiêu thụ cho phép hàng ngày (tolerable daily intake (TDI)) cho melamine và các chất tương đương của

nó là 0,63 mg/ngày cho mỗi kg sức nặng của cơ thể (0,63 mg/kg bw/d) TDI được định nghĩa là số lượng ước tính tối đa của một tác nhân mà một người có thể tiêu thụ hàng ngày trong suốt cuộc đời mà không bị ảnh hưởng đáng kể của tác nhân đó [14] Trị số TDI nầy được ấn định bằng cách dùng trị số thấp nhất của lượng melamine không gây ảnh hưởng nghiêm trọng (no-observed-adverse-effect levels (NOAELs)) trong các kết quả thử nghiệm trên thú vật là 63 mg/kg bw/d chia cho hệ số an toàn là 100 [13]

Trẻ con bị sạn thận ở Cam Túc (Trung Hoa)

(Ảnh: Reuters) Trong vụ sữa bột cho trẻ con bị nhiễm melamine, vì kết quả nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng gia tăng khi tiếp xúc với hỗn hợp của melamine và cyanuric acid, FDA đã gia tăng hệ số an toàn lên 1.000

để cho việc ấn định TDI được chắc chắn

Do đó, TDI cho melamine và các chất tương đương của nó trong thực phẩm hoặc nguyên liệu chế biến thực phẩm là 0,063 mg/ngày cho mỗi kg sức nặng của

cơ thể (0,063 mg/kg bw/d) Nếu một người trung bình cân nặng 60 kg và mỗi ngày tiêu thụ khoảng 1,5 kg thực phẩm, theo FDA, thì melamine và các chất tương đương của nó không có ảnh hưởng đến sức khỏe công cộng nếu nồng độ của

chúng trong thực phẩm thấp hơn 2,5

ppm (parts per million (phần triệu))

[13]

Nhưng FDA không thể ấn định TDI cho

melamine và các chất tương đương của

nó trong sữa cho trẻ sơ sinh (infant

formula) vì trẻ lệ thuộc hoàn toàn vào

sữa, việc tiếp xúc kéo dài nhiều tháng,

hệ thống bài tiết của trẻ sơ sinh chưa

phát triển đây đủ; và quan trọng hơn

hết, chưa đủ kiến thức khoa học về tính

độc hại của melamine và các chất tương

đương của nó đối với trẻ sơ sinh [13]

Ðiều nầy có nghĩa là melamine và các

chất tương đương của nó không được

phép hiện diện ở bất cứ nồng độ nào

trong sữa cho trẻ sơ sinh

PHẢN ỨNG CỦA VIỆT NAM

Sữa Yili bị nhiễm melamine ở Việt Nam

(Ảnh: Vietnamnet) Trong khi nhiều quốc gia trong vùng và

trên thế giới nhanh chóng đưa ra nhiều

biện pháp rõ ràng và dứt khoát để đối

phó thì Việt Nam có vẻ thụ động, nếu

không muốn nói là “tránh né.” Dường

như Việt Nam không muốn “đụng chạm”

vì Bộ trưởng Y tế Trung Hoa Cao Cường

vừa thông báo với Tổ chức Y tế Thế giới

(WHO) và một số nước và khu vực hữu

quan rằng loại sữa Sanlu bị nhiễm

melamine “toàn bộ tiêu thụ ở nội địa

Trung Quốc, trừ một khối lượng ít bán ở

lãnh thổ Đài Loan Trung Quốc, còn chưa

xuất khẩu ra nước ngoài hoặc khu vực khác” [15] Thái độ thụ động của chánh

quyền Việt Nam có lẻ là lý do quan trọng nhất khiến giới tiêu thụ trong nước hoang mang và hoài nghi với tất cả sữa

và sản phẩm có sữa được bày bán trên thị trường

“Khi vụ bê bối sữa độc bùng nổ ở Trung Quốc, người có trách nhiệm ở Bộ Y tế vẫn trả lời tỉnh bơ trên báo chí rằng ‘sữa melamine chưa phải là vấn đề của Việt Nam’; ‘chưa có sản phẩm sữa Trung Quốc nào nhập khẩu chính thức vào Việt Nam’ Trong khi đó, YiLi, một trong 22 nhà sản xuất có sản phẩm melamine đã được công nhận tiêu chuẩn chất lượng từ tháng 3-2008 chính tại Bộ Y tế! Sản phẩm YiLi tại Việt Nam cũng có melamine, chưa kể có tới 11 loại sữa xuất xứ Trung quốc khác cũng đã công

bố tiêu chuẩn chất lượng, nhưng Bộ Y tế không nhớ bới mãi mới tìm thấy hồ sơ!!!

Câu hỏi đặt ra là những loại sữa nhập về

từ Trung Quốc được cấp phép sao vẫn có độc chất? Và những loại sữa trôi nổi không nhãn mác sao vẫn cứ lọt qua biên giới và ngang nhiên bày bán tại thị trường Việt Nam?

Cho dù căn cứ trên những qui định nào thì trách nhiệm thuộc các cơ quan công quyền là Cục ATVSTP [An toàn Vệ sinh Thực phẩm], Hải quan và Quản lí thị trường là trách nhiệm không thể chối bỏ

Bên cạnh đó, vai trò của hội bảo vệ người tiêu dùng ở đâu trong vụ việc này, khi mà hầu như chưa thấy họ lên tiếng?

Trong tình hình nước sôi lửa bỏng hiện nay, các biện pháp đủ mạnh và khả thi

để can thiệp vào tình hình hầu như chưa được đưa ra và triển khai Cục ATVSTP không nhớ là đã cấp phép cho những loại sữa nào từ Trung Quốc nhập vào Việt

Nam Cơ quan xét nghiệm loại sữa nào

nhiễm độc thì kêu quá tải không đủ sức

công bố nhanh để hướng dẫn người tiêu

dung Và việc công bố công khai như Bộ

Y tế đã hứa cũng hết sức nhỏ giọt

Thiếu một người cầm cân nảy mực đảm

bảo chỉ ra đích danh "ông lớn" sản xuất

sữa nào của Việt Nam an toàn, bản năng

phòng vệ của cộng đồng còn một lựa

chọn duy nhất: nhịn sữa, tốt nhất là với

tất cả các loại sữa, và sản phẩm từ sữa,

bởi không ai biết phế phẩm từ sữa của

các công ty nào không dùng sữa Trung

Quốc.” [16]

Một cửa hàng sữa ở Hà Nội (Ảnh: Lao Ðộng)

Khi sữa bị nhiễm melamine được phát

hiện trên thị trường, thay vì đưa ra

những biện pháp đối phó và hướng dẫn

rõ ràng để bảo vệ giới tiêu thụ (cả quyền

lợi lẫn sức khỏe), chánh quyền Việt Nam

lại cố gắng bào chữa vì “… sản phẩm

được bán ra thị trường có nhiễm

melamine có thể do sự gian lận ở một

khâu nào đó” [17] Hơn thế nữa, chánh

quyền Việt Nam còn cáo buộc giới truyền

thông trong nước đã gây hoang mang

cho giới tiêu thụ làm phương hại đến sức

khỏe của trẻ em [sic] và ảnh hưởng tiêu

cực đến việc phát triển kinh tế “… Việc

tuyên truyền một chiều, cung cấp không

đầy đủ thông tin hoặc cường điệu hoá

vấn đề như một số phương tiện truyền

thông đã tiến hành trong thời gian qua

đã dẫn đến hiện tượng tại một số địa

phương người tiêu dùng hoang mang, tẩy chay sử dụng các sản phẩm sữa nói chung, trong đó có sản phẩm sữa được sản xuất tại Việt Nam hoặc sữa được nhập khẩu không phải xuất xứ từ Trung Quốc, mặc dù các sản phẩm này đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng và an toàn cho người sử dụng Điều này ảnh hưởng đến chế độ dinh dưỡng hàng ngày của người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em, đồng thời ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm sữa của các doanh nghiệp trong nước và hoạt động thương mại hai chiều giữa Việt Nam

và các nước.” [18]

Chủ trương “phát triển kinh tế bằng mọi giá” của Việt Nam, kể cả sức khỏe của người dân, dường như luôn được đặt lên hàng đầu Trong hội nghị sơ kết công tác kiểm soát tình hình nhiễm melamine trong sữa và các sản phẩm sữa tại Việt Nam, Bộ Y tế đã đề nghị dùng sữa có nhiễm melamine nhập cảng từ Trung

Hoa để làm thức ăn gia súc! “Về phương

án Bộ Y tế đang cân nhắc là chuyển đổi mục đích sử dụng những sản phẩm này

đã không được sự đồng thuận của đại diện một số đại biểu Ông Nguyễn Xuân Dương, Phó cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN-PTNN [Nông nghiệp-Phát triển Nông thôn]), nêu quan điểm: ‘Melamine không có vai trò dinh dưỡng trong chăn nuôi động vật Do đó, chúng tôi kiến nghị không sử dụng dưới mọi hình thức trong chăn nuôi’ Ông Dương cho rằng với khoảng 700 tấn sản phẩm nhiễm melamine nếu được tái sử dụng sẽ phải rất thận trọng, bởi việc quản lý nguồn sữa này đi về đâu, được sử dụng ra sao

sẽ rất phức tạp!” [19]

KHẢ NĂNG VÀ BIỆN PHÁP ÐỐI PHÓ CỦA CƠ QUAN CHUYÊN MÔN VIỆT NAM Việc sử dụng melamine trong thực phẩm quả thật là “bất ngờ,” nhưng sự bất ngờ

đó không thể được xem như là một lý do

chính đáng để biện minh cho sự yếu kém

của các cơ quan chuyên môn Việt Nam

Sự yếu kém được báo chí trong nước

phanh phui, không phải vì thiếu khả

năng và phương tiện chuyên môn, mà là

vì “quản lý” có quá nhiều vấn đề; cho

nên, các biện pháp đối phó của các cơ

quan nầy thường chậm chạp, bất nhất,

thiếu minh bạch, nặng phần trình diễn và

không có sức thuyết phục khiến giới tiêu

thụ càng hoang mang thêm

Bộ trưởng Y tế Nguyễn Quốc Triệu đi “kiểm”

sữa ở siêu thị Big C Hà Nội (Ảnh: Tiền Phong)

“Cuối tháng 9, trong khi một công ty tại

TP.HCM đã nhập khẩu 18 tấn sữa hiệu

Yili - một trong những mặt hàng sữa bị

Trung Quốc cấm lưu hành - có giấy phép

do một Cục phó Cục Vệ sinh An toàn

Thực phẩm thuộc Bộ Y tế cấp và đã tung

ra bán Nhưng đáng ngạc nhiên là trong

lúc phía xuất khẩu của Trung Quốc yêu

cầu công ty nhập khẩu của Việt Nam cho

ngưng ngay và thu hồi thương hiệu sữa

Yili đã bán thì một Cục phó khác của Cục

Vệ sinh An toàn Thực phẩm lại tuyên bố

chưa có mặt hàng sữa Yili nhập vào Việt

Nam!

Cùng một cơ quan nhưng quản lý rất

thiếu đồng bộ và có thể nói là mập mờ

như thế đã làm cho lòng tin của người

dân rất hoang mang trong khi họ cần

được thông báo một cách chính xác và cụ

thể để tránh rước những loại sữa gieo tai

họa về sau

Hiện nay, nhìn vào công tác kiểm nghiệm sữa của ngành y tế thì thấy rõ, một là không có tính hệ thống, thậm chí cho phép cả các cơ sở bán sữa được gửi mẫu

đi kiểm nghiệm ở nước ngoài, ‘’mạnh ai, nấy kiểm nghiệm’ khiến cho kết quả trở nên bất khả tín Thực tế đã có cùng một mẫu sữa mà hai cơ quan kiểm nghiệm cho ra hai kết quả khác nhau

Hai là bất cập trong việc điều phối phương tiện và nhân sự mà theo công bố thì rất thiếu và yếu Lẽ ra, từ lâu nếu việc kiểm nghiệm sữa được quan tâm và chuẩn bị đúng mức thì ngay sau khi có những thông tin xấu là cơ quan chức năng đã sẵn sàng vào cuộc kịp thời, khoa học và có hệ thống như một cơ quan an ninh mạng kịp thời phát hiện và xử lý virus! Thật khó lòng nói khác là công tác bảo vệ an toàn cho người tiêu dùng trong mặt hàng sữa đã bị lơ là, thậm chí là bỏ ngỏ

Mới đây, hẳn là nhận ra vấn đề trong công tác an toàn vệ sinh thực phẩm mà lãnh đạo Bộ Y tế cho biết sẽ thực hiện một cuộc “đại phẫu” đối với Cục An toàn

Vệ sinh Thực phẩm vì qua vụ nhập khẩu sữa và nhiều vụ khác, cục này đã không còn ‘an toàn’ nữa Cuộc ‘đại phẫu’ này là quá muộn màng nhưng không biết tính triệt để của nó tới đâu trong khi an toàn thực phẩm cũng vô cùng cần thiết, không thua an ninh quốc phòng!” [20]

Mặc dù giới tiêu thụ, giới kinh doanh, và các nhà sản xuất trong nước nóng lòng trông đợi các quy định rõ ràng về nồng

độ an toàn của melamine trong sữa và sản phẩm có sữa và sự an toàn của sữa

và các sản phẩm có sữa được bày bán trên thị trường, cơ quan có thẩm quyền

là Bộ Y tế vẫn chỉ khẳng định một cách

chung chung và mơ hồ rằng “melamine

từ trước cho đến nay chưa bao giờ được công nhận là một chất có trong thực phẩm” và rằng “không phải tất cả các

loại sữa lưu hành ở Việt Nam đều bị

nhiễm melamine” [21] Dường như Việt

Nam chưa muốn ấn định mức độ an toàn

của melamine trong thực phẩm trong lúc

nầy vì Thứ trưởng Y tế Cao Minh Quang

từng cho biết rằng “… không cần một

nghiên cứu lâm sàng nào, tổng hợp quy

định của các quốc gia trong khu vực và

của WHO, đầu tuần tới (ngày 8/10) Bộ Y

tế sẽ dự kiến ban hành giới hạn an toàn

của melamine cho phép trong thực

phẩm” [22], nhưng đến ngày 7 tháng 10,

cũng chính Thứ trưởng Y tế Cao Minh

Quang lại tuyên bố rằng “… VN không

thể áp dụng một cách cơ học quy định

của các nước Nếu VN ban hành quy

định này cũng sẽ căn cứ vào các nghiên

cứu trên động vật thí nghiệm, nhưng

không phải thời điểm này” [23]

Thứ trưởng Y tế Việt Nam Cao Minh Quang

(Ảnh: Tuổi Trẻ)

“THÔNG TIN KHOA HỌC” Ở VIỆT NAM

Sau khi Bộ Y tế ra công văn số

6696/BYT-ATTP ngày 27 tháng 9 năm

2008 cáo buộc “… việc tuyên truyền một

chiều, cung cấp không đầy đủ thông tin

hoặc cường điệu hóa vấn đề… như một

số phương tiện truyền thông đã tiến

hành trong thời gian qua” [18], báo chí

trong nước bắt đầu đăng tải nhiều “thông

tin khoa học” từ nhiều “nhà khoa học”

trong lẫn ngoài nước, có lẻ để “tuyên

truyền nhiều chiều và cung cấp thông tin

đầy đủ” về ảnh hưởng của chất

melamine Nhưng theo dữ kiện gần đây

nhất, những thông tin khoa học nầy có

vẻ lỗi thời, thiếu chính xác (nếu không muốn nói là sai lạc) hoặc thiếu tính khoa học Nhiều khi, chúng chứa đầy cảm tính và nhằm mục đích phục vụ cho mục tiêu chánh trị

Trước tiên, Phó giáo sư Tiến sĩ (PGS TS) Nguyễn Công Khẩn, Cục trưởng Cục

ATVSTP, cho biết “Theo quy định của Cơ

quan An toàn thực phẩm châu Âu [European Food Safety Authority (EFSA)], ngưỡng an toàn đối với melamine ăn vào hằng ngày [mức tiêu thụ cho phép hằng ngày (TDI)] là 0,5 mg trên 1 kg thể trọng, trong khi Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược Hoa Kỳ (FDA) quy định là 0,63 mg/kg/ngày”

[24] Nhưng các trị số TDI nầy đã lỗi thời vì chúng được ấn định trong vụ nhiễm độc thực phẩm cho chó mèo vào năm 2007 EFSA chưa cập nhật trị số TDI cho melamine, còn FDA thì đã điều chỉnh trị số TDI mới cho melamine là 0,063 mg/kg/ngày, như đã trình bày ở trên

Bác sĩ (BS) Thiện Chí cho biết, “Theo

mức của Châu Âu, một người lớn nặng

60 kg có thể chấp nhận được tới 30.000 mcg [micrograms] hay 30 mg melamine/ngày và trẻ sơ sinh 4 kg chấp nhận được mức 2.000 mcg hay 2 mg melamine/ngày Tính từ ngày

18-9-2008, năng lực ứng phó của một số nước với nạn ‘sữa bẩn’ đã được thể hiện qua việc ban hành tiêu chuẩn giới hạn melamine trong thực phẩm Ngày 23-9, Hồng Công (Trung Quốc) ban hành giới hạn (Limit) đối với thực phẩm các loại là 2,5 mg/kg sản phẩm hay 2,5 ppm (ppm

là phần triệu của ki-lô gam) và 1 ppm đối với sữa uống và tất cả các sản phẩm sữa, thực phẩm các loại cho trẻ em dưới

36 tháng tuổi, phụ nữ có thai và phụ nữ cho con bú Ngày 27-9, châu Âu ra giới hạn trong 1 ki-lô-gam sản phẩm đối với các sản phẩm sữa xuất xứ từ Trung Quốc

(bao gồm cả thức ăn cho trẻ sơ sinh) là

2,5 ppm hay 2.500 ppb Ðến ngày 29-9,

Niu Di-lân là nước thứ ba đưa ra giới hạn

này: đối với sữa cho trẻ nhỏ là 1 ppm và

thực phẩm các loại là 2,5 ppm Trong

748 sản phẩm sữa và thức ăn cho trẻ ăn

dặm đã được công bố tại Cục ATVSTP từ

trước tới ngày 23-9-2008, không có sản

phẩm xuất xứ từ Trung Quốc Như vậy

trẻ em Việt Nam có thể yên tâm sử dụng

lại các sản phẩm sữa” [12]

Những “thông tin khoa học” do BS Thiện

Chí đưa ra dường như không trung thực,

thiếu chính xác, và gây ngộ nhận rằng

trẻ sơ sinh có thể uống sữa nhiễm

melamine! Trị số 500 mcg/kg/ngày mà

EFSA ấn định chỉ áp dụng cho thực phẩm

nhập cảng từ Trung Hoa mà thôi, còn

sữa và sản phẩm có sữa do Trung Hoa

sản xuất thì bị cấm nhập cảng hoàn toàn

[25]; do đó, trị số nầy không thể được

dùng để tính mức melamine cho phép

cho trẻ sơ sinh Mặc dù Hong Kong và

New Zealand ấn định mức melamine cho

phép là 1 ppm, nhưng thật ra, các quốc

gia nầy không cho phép melamine hiện

diện trong sữa cho trẻ sơ sinh và các sản

phẩm có sữa vì đây là nồng độ thấp nhất

mà các phương pháp thử nghiệm có thể

tìm thấy hiện nay (current lowest

detection limit) [26] “Thông tin” do Cục

ATVSTP công bố ngày 23-9 có thể đúng,

nhưng ngày hôm trước, Bộ Y tế đã được

báo cáo cho biết rằng 1.494 thùng sữa

Yili có nhiễm melamine do Trung Hoa sản

xuất đã được Công ty Kim Ấn nhập cảng

trong tháng 8-2008! [27] Trong số

“thông tin khoa học” của BS Thiện Chí,

có một “thông tin” sơ đẳng cần được lưu

ý, đó là “ppm,” chữ viết tắt của parts per

million trong tiếng Anh Nó có nghĩa là

“phần triệu” chứ không phải là “phần

triệu của ki-lô gam!”

“Thông tin khoa học nhiều chiều và đầy

đủ nhất” có lẻ là những “thông tin” do TS

Nguyễn Văn Tuấn đưa ra Nhưng những

“thông tin” nầy có nhiều sai sót rất sơ đẳng, mơ hồ, mang nhiều cảm tính và dường như nhắm vào mục tiêu chánh trị chứ không phải khoa học

“Các chuyên gia về an toàn thực phẩm trên thế giới nhất trí rằng liều lượng melamine dung nạp hàng ngày mà cơ thể con người có thể chịu được (tiếng Anh là tolerable daily intake hay TDI) là 0,5 mg/kg cân nặng Ở Mĩ, Cục quản lí thực phẩm và dược phẩm (FDA) đề nghị TDI 0,63 mg/kg cân nặng Cần nói thêm rằng ‘kg cân nặng’ ở đây chính là trọng lượng của một cá nhân

Dựa vào TDI 0,5 mg/kg cân nặng, một người 50 kg có thể dung nạp 30 mg melamine mỗi ngày Nếu một em bé cân nặng 5kg, thì liều lượng TDI cho melamine là 2,5 mg/ngày Liều lượng này tương đương với 750 ml sữa bị nhiễm 3,3 mg/lít (hay 3,3 ppm) Ăn hay uống cao hơn liều lượng này có thể xem

là ở mức độ đáng quan tâm

Cần nói thêm rằng sữa của công ti Sanlu đang bị điều tra hiện nay có nồng độ melamine lên đến 2500 mg/kg sữa bột, tương đương với 350 ppm

Những tiêu chuẩn an toàn trên đây vẫn còn nhiều bất định, bởi vì chúng ta chưa

có các dữ liệu ở con người, nhất là trẻ

em Ngoài ra, mối tương tác giữa melamine và axít cyanuric vẫn chưa được biết chính xác ra sao Một điều rất quan trọng cần lưu ý là phơi nhiễm melamine (hay các chất tương tự) có khi hoàn toàn

do ‘lây truyền’ (từ bao bì hay sản phẩm khác) chứ không phải do pha trộn trong sữa, tuy nhiên nguồn melamine này rất thấp

Cho đến nay, chưa thấy sản phẩm nào qua xét nghiệm ở nước ta có nồng độ melamine quá cao Gần đây có thông tin cho biết một số sữa đang có mặt trên thị

trường ở Việt Nam (một số có thể xuất

phát từ Trung Quốc) có nồng độ

melamine cao nhất là 6 mg/kg (hay 6

ppm) Do đó, có thể nói sữa ở Việt Nam

có lượng melamine rất thấp và an toàn

Tuy nhiên, theo nguyên lí phòng ngừa,

đáng lẽ lượng melamine không nên có

trong sữa, nhất là sữa cho trẻ em

Một số sữa có chứa melamine ở nồng độ cao (AQSIQ)

Tuy nhiên, thông tin về hàng hóa và thực

phẩm bị nhiễm melamine liên tiếp xuất

hiện trên hệ thống truyền thông Việt

Nam Người viết bài này có cảm tưởng

giới truyền thông Việt Nam có xu hướng

quan tâm đến melamine nhiều hơn các

nước trong vùng như Singapore,

Malaysia, Hong Kong, Thái Lan, những

nơi melamine cũng được tìm thấy trong

một số sữa, bánh, kẹo, và nhiều hàng

hóa khác.” [28]

Trước hết, cần phải minh xác rằng các

chuyên gia về an toàn thực phẩm trên

thế giới chưa hề “nhất trí” về trị số TDI

“chung chung” 0,5 mg/kg/ngày cho

melamine, và cũng chưa hề ”nhất trí”

rằng “một em bé nặng 5 kg có thể uống

750 ml sữa có 3,3 ppm melamine mỗi

ngày” như “thông tin” của TS Tuấn Như

đã trình bày ở trên, trị số TDI 0,5

mg/kg/ngày hay 500 mcg/kg/ngày là do

EFSA ấn định cho thực phẩm nhập cảng

từ Trung Hoa và được một số quốc gia

trên thế giới áp dụng; còn đối với sữa và

sản phẩm có sữa, nhất là sữa cho trẻ

em, thì tuyệt đối không được phép có melamine

Tính khoa học và trung thực của những

“thông tin” do TS Tuấn đưa ra rất đáng nghi ngờ qua các dữ kiện và con số tính toán Một người có kiến thức trung bình

không thể hiểu được bằng

cách nào mà “một người

nặng 50 kg có thể dung nạp 30 mg [xin lặp lại, 30

mg] melamine mỗi ngày”

nếu TDI cho melamine là 0,5 mg/kg/ngày! Ngoại trừ

TS Tuấn, có lẽ không ai có thể khẳng định rằng nồng

độ 2.500 mg/kg “tương đương” với 350 ppm!? Hơn nữa, nồng độ 2.500 mg/kg mà TS Tuấn cho là cao nhất đã lỗi thời và trở nên “quá thấp” so với nồng độ 6.196,61 mg/kg do Tổng cục Giám sát Phẩm chất, Thanh tra và Phòng dịch Trung Hoa (General Administration of Quality Supervision, Inspection, and Quarantine (AQSIQ)) công bố vào ngày

30 tháng 9 năm 2008 Nguy hiểm hơn,

có những loại sữa bán cho các nhà sản xuất thực phẩm (bao 25 kg) có nồng độ melamine lên đến 5.577,29 mg/kg [29] Trong một “thông tin khoa học” khác, TS

Tuấn cho biết “Vấn đề, do đó, không phải

là thực phẩm hay sữa có hay không có hàm chứa melamine (hay hóa chất khác); mà là liều lượng an toàn là bao nhiêu Theo các chuyên gia ở New Zealand và Âu châu thì nồng độ melamine an toàn trong sữa và thực phẩm là 5 ppm (5 phần triệu) Nồng độ này được đưa ra với tinh thần bảo thủ (tức thấp hơn 100 lần cho phép) Cần nói thêm rằng 5 ppm có nghĩa tương đương với 1 giọt mực trong một bồn 52 lít nước Cho đến nay, chưa có sữa nào

từ Việt Nam được xét nghiệm hàm chứa

nồng độ đó” [12] “Thông tin” nầy hoàn

toàn không đúng sự thật!

Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm New

Zealand (New Zealand Food Safety

Authority (NZFSA)), “mức 5 ppm mà

NZFSA loan báo hôm Thứ sáu vẫn còn là

mức khởi động (trigger) để điều tra

nguyên liệu dùng chế tạo thực phẩm

Ðối với sữa cho trẻ sơ sinh, mức an toàn

vẫn giữ ở mức phát hiện tối thiểu của các

thử nghiệm hiện nay là 1 ppm Ðối với

thực phẩm thành phẩm không phải là

sữa cho trẻ sơ sinh, mức nầy là 2,5 ppm”

[26] Mức 5 ppm được ấn định dựa trên

TDI chứ không phải trên “mức cho

phép.” Theo định nghĩa, nếu giọt mực có

thể tích là 50 mcl (microliter), thì 1 giọt

mực trong bồn nước 50 lít (tức

50.000.000 mcl) tương đương với 1

ppm; do đó, 5 ppm phải tương đương với

5 giọt mực trong bồn nước 50 lít! Năm

ngày trước khi TS Tuấn đưa ra “thông tin

khoa học” nầy, Cục ATVSTP đã công bố

kết quả kiểm tra và thử nghiệm sữa và

sản phẩm có sữa ở Việt Nam Hai trong

18 sản phẩm nhiễm melamine là sữa

tăng chiều cao Golden Food cho trẻ từ 1

tuổi trở lên và sữa bột Advanced

Distribution Nguồn gốc của hai loại sữa

nầy thì không rõ, nhưng chúng có nồng

độ melamine lên đến 707,19 và 207,76

mg/kg [30]

TS Tuấn đưa ra những “nghi vấn” như

tiêu chuẩn an toàn còn bất định, chưa có

dữ liệu ở con người nhất là trẻ em, mối

tương tác giữa melamine và cyanuric

acid vẫn chưa biết chính xác, và

melamine có thể do “lây truyền” chứ

không phải do pha trộn trong sữa như

những “bằng chứng khoa học” để “hạ

nhiệt” và “trấn an” giới tiêu thụ rằng sữa

nhiễm melamine vẫn… an toàn cho trẻ

em! Nhưng trong lãnh vực y tế môi

trường (environmental health), những

“nghi vấn” là những nguy cơ có thể gây

thảm họa, và đó là lý do khiến cho FDA

phải điều chỉnh TDI cho melamine từ 0,63 mg/kg/ngày xuống còn 0,063 mg/kg/ngày Có một điều quan trọng

cần lưu ý về “một điều quan trọng cần

lưu ý là phơi nhiễm melamine (hay các chất tượng tự) có khi hoàn toàn do ‘lây truyền’ (từ bao bì hay sản phẩm khác) chứ không phải do pha trộn trong sữa, tuy nhiên nguồn melamine này rất thấp,”

vì nếu nguồn melamine ‘lây truyền’ rất thấp thì TS Tuấn “quan trọng hóa" vấn

đề để làm gì?

Có lẽ “nóng lòng” vì giới truyền thông

“phản ứng quá đà,” TS Tuấn đã dùng

“thông tin lỗi thời và không rõ nguồn gốc” (6 mg/kg hay 6 ppm) để kết luận rằng “chưa thấy sản phẩm nào qua xét nghiệm ở nước ta có nồng độ melamine quá cao” và rằng “sữa ở Việt Nam có lượng melamine rất thấp và an toàn.” Kết luận nầy chẳng những không phù hợp với “thông tin” của chính ông (chưa quá 5 ppm) mà còn trái với kết quả kiểm tra và thử nghiệm sữa và sản phẩm của Cục ATVSTP như đã trình bày ở trên Dường như TS Tuấn đã dùng quá nhiều cảm tính và “cảm tình (sic)”, thay cho những phân tích khoa học và khách quan, để “lên án” giới truyền thông Việt Nam là có xu hướng quan tâm đến melamine nhiều hơn các nước trong vùng như Singapore, Malaysia, Hong Kong, và Thái Lan Ðúng, giới truyền thông Việt Nam có lẽ đã quan tâm “quá đà,” nhưng sức khỏe của người dân chứ không phải melamine mới chính là mối quan tâm của

họ Nếu những người có trách nhiệm ở Việt Nam cũng có những phản ứng nhanh chóng, minh bạch, và đưa ra những biện pháp có hiệu quả để đối phó với vấn đề như ở các quốc gia bạn, chắc

TS Tuấn đã không phải bận tâm!

Có một “thông tin khoa học cực kỳ quan trọng” nhưng không được giới truyền thông trong nước quan tâm Ðó là khả năng xác định nồng độ của melamine ở