NĂNG LƯỢNG VÀ NHU CẦU CÁC NGUỒN NĂNG LƯỢNG MỚI TRONG KINH TẾ VĨ MÔ

Ngày nay, do sự phát triển nhanh chóng xã hội, cùng với đó là nhu cầu các nguồn năng lượng cho phát triển đất nước, việc khai thác và sử dụng các nguồn năng lượng ngày càng tăng.. Xét th

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

===============

TIỂU LUẬN KINH TẾ VĨ MÔ

NĂNG LƯỢNG VÀ NHU CẦU CÁC NGUỒN NĂNG LƯỢNG MỚI TRONG KINH TẾ VĨ MÔ

NHÓM: Talented Group

SINH VIÊN: Khối 8 KT – K50.

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN :ThS Hoàng Xuân Bình

Hà Nội, 5/2012

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Năng lượng có vai trò vô cùng quan trọng với mọi mặt của đời sống xã hội, ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển kinh tế đất nước Vai trò đó không chỉ biếu hiện trong một ngành kinh tế hay trong một thời kỳ nhất định mà nó ảnh hưởng tới tất cả các ngành kinh tế

Ngày nay, do sự phát triển nhanh chóng xã hội, cùng với đó là nhu cầu các nguồn năng lượng cho phát triển đất nước, việc khai thác và sử dụng các nguồn năng lượng ngày càng tăng Trong bối cảnh ấy, các quốc gia có nguồn năng lượng dự trữ thực sự có tiếng nói đầy trọng lượng về kinh tế, chính trị trên trường quốc tế

Chính vì vậy, ở Việt Nam, việc tập trung chỉ đạo, đầu tư cho phát triển năng lượng luôn được Đảng và Nhà nước ta ưu tiên chú trọng, nhằm đảm bảo an ninh năng lượng Quốc gia

Ở nước ta, sự khởi sắc của nền kinh tế từ sau Đổi Mới làm nhu cầu về điện, dầu, than… gia tăng đột biến – đặc biệt trong ngành Công nghiệp Tuy nhiên do việc sử dụng lãng phí các nguồn năng lượng cũng như hạn chế về việc khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng, chúng ta đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng cũng như vấn đề an ninh năng lượng trong tương lai Hơn nữa, chúng ta vẫn chưa thực sự khai thác được tiềm năng của các nguồn năng lượng mới vốn rất có tiềm năng

Xét thấy quan hệ mật thiết giữa các nguồn năng lượng với sự phát triển kinh tế của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, cũng như những vấn đề

tồn đọng trong lĩnh vực này, nhóm chúng em quyết định chọn đề tài “Năng

lượng và nhu cầu các nguồn năng lượng mới trong kinh tế vĩ mô”

Chúng em xin cảm ơn thầy Hoàng Xuân Bình đã giúp đỡ, góp ý cho chúng

em ngay từ dàn ý ban đầu để chúng em hoàn thành tiểu luận Tuy nhiên trong

quá trình làm bài khó tránh khỏi những thiếu sót, chúng em rất mong nhận được đánh giá, nhận xét, góp ý của thầy để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn nữa

NỘI DUNG

I CÁC NGUỒN NĂNG LƯỢNG VÀ VAI TRÒ CỦA NĂNG LƯỢNG VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở VIỆT NAM

1 Những nguồn năng lượng hiện nay

+ Năng lượng truyền thống:

• Thủy năng

• Điện năng

• Năng lượng dầu mỏ, khí đốt

+ Năng lượng mới:

• Năng lượng gió

• Năng lượng mặt trời

• Năng lượng hạt nhân

• Năng lượng sinh khối

+ Các nguồn năng lượng khác:

 Năng lượng địa nhiệt

 Năng lượng thủy triều và nhiệt năng biển

 Năng lượng sinh khối

 Khí hydro & pin nhiên liệu

2 Vai trò của các nguồn năng lượng với phát triển kinh tế ở Việt Nam

Năng lượng có vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển kinh tế ở nước ta, thể hiện qua hai chức năng:

2.1 Năng lượng là yếu tố đầu vào không thể thiếu cho các ngành kinh tế.

Thử hình dung liệu cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao nếu không có các nguồn năng lượng, khi mà phần lớn các máy móc thiết bị phục vụ cho cuộc sống của con người đều cần đến sức mạnh của các nguồn năng lượng Trong số các nguồn năng lượng hiện đang được sử dụng rộng rãi, năng lượng biếu hiện dưới dạng điện năng là phổ biến nhất

Để tìm hiểu về vai trò này của năng lượng, chúng ta sẽ đi tìm hiểu cụ thể từng nguồn năng lượng và vai trò của chúng trong từng lĩnh vực kinh tế cụ thể

2.1.1 Trong ngành nông nghiệp

Thời xa xưa, khi chưa có điện, những người nông dân Việt Nam vẫn có thể sản xuất nông nghiệp dựa vào sức người là chủ yếu Một ví dụ rõ nhất là việc trồng lúa nước: Từ việc ngâm thóc, gieo mạ đến gặt lúa, phơi thóc hay xát gạo đều dùng sức người Thế nhưng, cách làm truyền thống này không mang lại năng suất cao, còn chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu lương thực trong nước Thế nhưng, cho đến ngày nay, Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 trên thế giới chỉ sau Thái Lan Điều gì đã tạo nên bước đột phá đó?

Bảng 1: Diện tích gặt lúa, năng suất lúa, và tổng sản lượng lúa và dân

số (FAOSTAT) và bình quân tổng sản lượng lúa, 1975 -2005 (* tính dựa vào

số liệu trong các cột trước)

Năm

Diện tích

gặt lúa (triệu ha)

Năng suất lúa (kg/ha)

Tổng sản lượng lúa (triệu tấn)

Dân số (triệu người)

Bình quân (kg/người)

-Có được điều này là do chúng ta đã biết áp dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất: một mặt dần cơ giới hóa nông nghiệp, mặt khác tạo ra các giống lúa cho năng suất cao Hiện nay, gần như máy móc đã thay thế phần lớn sức người: từ việc gieo hạt cho đến phun thuốc trừ sâu, gặt hay tuốt lúa, xát gạo đều có vai trò của máy móc Mà cơ giới hóa nông nghiệp không thể không dùng nhiên liệu để vận hành máy móc Như vậy, năng lượng đóng vai trò vận hành máy móc, máy móc làm tăng năng suất, tăng chất lượng sản phẩm nông nghiệp

2.1.2 Trong ngành công nghiệp – xây dựng

Việt Nam định hướng năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp hóa Công nghiệp hóa ở Việt Nam là đưa nền kinh tế từ nông nghiệp và thủ công sang máy móc công nghiệp là chính Khoa học công nghệ là động lực của công nghiệp hóa - hiện đại hóa, kết hợp công nghệ truyền thống và công nghệ hiện

đại, tranh thủ đi nhanh vào công nghệ hiện đại ở những khâu có tính chất quyết định

Ví dụ điển hình là: Cơ cấu tiêu thụ điện năng của ngành công nghiệp luôn chiếm khoảng 50% lượng tiêu thụ điện toàn quốc Cụ thể năm 2005 là 45,8% và đến năm 2008 đã là 50,7% Hay trong ngành xây dựng, để san bằng một vùng đất đá nào đó lấy đất cho xây dựng, không sử dụng máy móc hiện đại thì liệu sức người có thể phá hủy và vận chuyển hàng tấn đá khổng lồ

Phần lớn các máy móc công nghiệp, xây dựng đều cần đến năng lượng để vận hành Năng lượng dưới các dạng của nó: xăng, dầu, điện năng, quang năng, hóa năng… là yếu tố không thể thiếu cho quá trình công nghiệp hóa đất nước

2.1.3 Trong ngành dịch vụ

Thể hiện rõ qua vai trò của điện năng: Sử dụng điện năng để thắp sáng đèn điện trang trí các cửa hàng, siêu thị, nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí,

…; công nghiệp giải trí với các hệ thống âm thanh, máy quay phim, ánh sáng, kỹ xảo…

Ngoài ra, hiện nay các lĩnh vực dịch vụ giao thông vận tải, bưu chính viễn thông… cũng đang đầu tư phát triển các nguồn năng lượng mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người cũng như ứng phó với tình hình ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng

2.2 Các ảnh hưởng khác của năng lượng với phát triển kinh tế

2.2.1 Sức ảnh hưởng của biến động giá năng lượng:

Có thể thấy rõ vai trò của năng lượng khi năng lượng có sự biến động về giá Sự biến động đó có thể kéo theo sự biến động về giá của hàng loạt mặt hàng khác “Dầu thô mất giá mạnh, vàng thừa dịp nhích lên”, “Kinh tế Mỹ kéo giá dầu tăng mạnh đẩy vàng hạ nhẹ”, “ Với giá năng lượng tăng cao, lạm phát 2012

sẽ đi về đâu?” Tăng giá xăng dầu có thể dẫn tới việc tăng giá các mặt hàng khác: tăng giá taxi, giá thực phẩm, giá các nguyên liệu sản xuất…

2.2.2 Xuất khẩu năng lượng mang lại một nguồn thu lớn cho Việt Nam

Năng lượng hiện là nhóm ngành luôn được xếp vào những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong thời gian qua, mang lại nhiều lợi nhuận nhất

cho nước ta khi xuất khẩu Cụ thể, trước đây, dầu thô luôn giữ vững vị trí dẫn đầu trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước ta: năm 2005, tổng giá trị xuất khẩu dầu thô vào khoảng 7,73 tỷ USD Mặc dù gần đây, với định hướng

là khai thác đảm bảo đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước nhưng với giá năng lượng tăng cao, lợi nhuận thu được từ nhóm hàng này cũng không hề nhỏ Cụ thể, nhóm hàng nhiên liệu (gồm dầu thô, than đá, khoáng sản) vẫn đạt 7,92 tỷ USD năm 2010, đứng thứ 2 trong các nhóm ngành xuất khẩu chủ lực của nước ta

II TÌNH TRẠNG SỬ DỤNG CÁC NGUỒN NĂNG LƯỢNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Tình trạng sử dụng năng lượng điện:

- Trong năm 2009, tổng sản lượng điện do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) sản xuất đạt 74,6 tỷ KWh, cộng thêm với lượng điện huy động từ bên ngoài là khoảng 84,14 tỷ KWh, thì điện dùng cho chiếu sáng là trên 21 tỷ KWh

- Mức tiêu thụ gia tăng đáng kể Vào năm 1995, mức tiêu thụ điện của Việt Nam trung bình vào khoảng 156 KWh cho mỗi người hàng năm Trong thời gian 1996 - 2004, mức tiêu thụ tăng gấp ba lần, lên đến 484 KWh Tuy nhiên so với mức tiêu thụ 1.265 KWh tại những nước có lợi tức thấp và trung bình trên thế giới, mức tiêu thụ điện của Việt Nam rất thấp Nhu cầu tiêu thụ điện của khu vực công nghệ và dân cư chiếm 85% - 90% Khuynh hướng này sẽ tiếp tục trong tương lai Tổng số điện tiêu thụ tại Việt Nam tăng từ 11,2 Terawatt giờ (TWh) vào năm 1995 lên đến 57,6 TWh vào 2006

- Theo ước tính của Việt Nam, nhu cầu về điện lực sẽ gia tăng 16% mỗi năm trong giai đoạn 2006 - 2010 và sẽ giảm bớt trong 10 năm sau Trong khi đó mức tăng trưởng kinh tế trung bình vào khoảng 7,5% trong những năm vừa qua Theo dự đoán của Ngân Hàng Thế Giới, kinh tế của Việt Nam tăng trưởng 8,3% trong năm 2007 và 8,5% vào năm 2008, tức là nhu cầu về điện của Việt Nam tăng 20% vào năm 2006

- Hiện nay, Việt Nam đang thiếu điện cho sản xuất, Nhà nước còn bao cấp qua giá Dù Chính phủ thường xuyên kêu gọi toàn dân tiết kiệm điện song ở nhiều thành phố, hệ thống các cửa hàng, cửa hiệu, các hộ tiêu dùng (người dân)

sử dụng điện cho thắp sáng còn quá lãng phí Thực tế, chỉ người nghèo mới buộc phải tiết kiệm cho phù hợp mức thu nhập của mình

- Hiện nay thì mức điện thiếu hụt ước tính vào khoảng 800 MW đến 1.300 MW vào lúc mức tiêu thụ lên cao nhất Việt Nam đã phải tính đến giải pháp hạn chế phân phối điện

2 Tình trạng sử dụng năng lượng gió

- Nhận thức được tầm quan trọng của năng lượng tái sinh nói chung và năng lượng gió nói riêng, chính phủ của nhiều quốc gia trên thế giới đang dốc tiền của, nhân lực vào việc nghiên cứu và đưa vào sử dụng thực tiễn năng lượng gió, giúp giảm sự căng thẳng năng lượng ở các nước

- Hình 1 trình bày công xuất sản xuất từ điện gió trên thế giới trong khoảng thời gian từ 1996 đến 2008 Tổng lượng công suất sản xuất trên thế giới vào năm 2009 là 159.2 GW, với 340 TWh năng lượng, xác nhận mức tăng trưởng 31% mỗi năm, một con số khá lớn giữa lúc nền kinh tế toàn cầu đang gặp nhiều khó khăn Theo thống kê trên thế giới, Đức, Tây Ban Nha, Hoa Kỳ, Đan Mạch và Ấn Độ là những quốc gia sử dụng năng lượng gió nhiều nhất trên thế giới Chẳng hạn vào năm 2009, điện gió chiếm 8% tổng số điện sử dụng tại Đức ; trong khi đó con số này lên đến 14% ở Ai-len và 11% tại Tây Ban Nha Hoa Kỳ sản xuất nhiều điện gió nhất thế giới với công suất nhảy vọt từ 6 GW vào năm 2004 lên đến 35 GW vào 2009 và điện gió chiếm 2,4% tổng số điện tiêu dùng Trung Quốc và Ấn Độ cũng phát triển nhanh về nguồn năng lượng sạch này, ví dụ Trung Quốc là 22.5 GW (năm 2009)

Hình 1 : Công suất điện gió trên thế giới trong thời gian 1996-2008

- Tiềm năng gió của Việt Nam rất lớn, vì thế việc nghiên cứu phát triển năng lượng gió là một công việc cần thiết Sự nghiên cứu triển khai năng lượng gió ở Việt Nam đã đi những bước đầu tiên Nhưng cơ bản sự phát triển năng lượng gió trong nước còn nhỏ lẻ, còn khá khiêm tốn so với tiềm năng to lớn của Việt Nam Hiện tại Việt Nam có tất cả 20 dự án điện gió với dự kiến sản xụất 20

GW Nguồn điện gió này sẽ kết nối với hệ thống điện lưới quốc gia và sẽ được phân phối và quản lý bởi Tổng Công Ty Điện Lực Việt Nam Vào tháng 4 năm

2004, Việt Nam đã lắp đặt trạm năng lượng gió công suất 858KW trên đảo Bạch Long Vĩ do chính phù tài trợ và các tổ máy được chế tạo bởi hãng Technology SA (Tây Ban Nha) Ngoài ra Trung Tâm Năng Lượng Tái Tạo và Thiết Bị Nhiệt (RECTARE) Đại học Bách Khoa TP Hồ Chí Minh đã lắp đặt trên 800 tuốc bin gió ở hơn 40 tỉnh thành với sự tài trợ của Hiệp hội Việt Nam – Thụy Sĩ, tập trung nhiều nhất gần Nha Trang, trong đó có gần 140 tuốc bin gió

đã hoạt động Ở Cần Giờ, TP Hồ Chí Minh, với sự hỗ trợ của Pháp cũng đã lắp đặt được 50 tuốc bin gió Tuy nhiên những tuốc bin gió trên đều có công suất nhỏ (khoảng vài KW), mức độ thành công không cao vì không được bảo dưỡng thường xuyên theo đúng yêu cầu

3 Tình trạng sử dụng năng lượng than

- Trữ lượng than của nước ta đến ngày 1/1/2011 vào khoảng 48,7 tỷ tấn, trong đó than đá chiếm 48,4 tỷ tấn, còn lại là than bùn

- Tại Việt Nam có rất nhiều mỏ than, tập trung nhiều nhất ở các tỉnh phía Bắc, nhất là tỉnh Quảng Ninh, mỗi năm khai thác khoảng 15 đến 20 triệu tấn Than được khai thác lộ thiên là chính, còn lại là khai thác hầm lò

- Báo cáo của Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam cho thấy trong 44,56 triệu tấn than được tiêu thụ năm 2011 thì xuất khẩu gần 17 triệu tấn và dự kiến

sẽ giảm xuống còn 13,5 triệu tấn vào năm 2012.Tuy nhiên, căn cứ vào khả năng sản xuất và nhu cầu sử dụng thì đến năm 2015, Việt Nam sẽ thiếu than và số lượng thiếu hụt cũng tăng dần theo từng năm Ước tính của Bộ Công Thương thì đến năm 2015 lượng than nhập khẩu phục vụ tiêu dùng trong nước vào khoảng

15 triệu tấn, đến 2025 nâng lên là 45 triệu tấn

Nhập khẩu than từng nơi

1/1/2010

(nghìn tấn)

4 Tình trạng sử dụng năng lượng dầu mỏ:

- Trong báo cáo tháng 3/2012, Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đã cắt giảm dự báo nhu cầu tăng trưởng dầu mỏ thế giới trong năm

2012 Đây là lần cắt giảm thứ hai trong vòng 2 tháng khi tổ chức này chỉ ra rằng các bất ổn kinh tế hiện nay tiếp tục là yếu tố tác động tiêu cực đến giá dầu Trong tháng 2, sản lượng dầu của OPEC đạt 31,27 triệu thùng/ngày Hiện nay, OPEC ước tính nhu cầu dầu khoảng 88,63 triệu thùng/ngày, giảm so với dự báo 88,76 triệu thùng/ngày trong tháng trước OPEC cho rằng, tốc độ tăng trưởng yếu của các nền kinh tế thuộc Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) đã ảnh hưởng xấu đến nhu cầu tiêu thụ dầu cũng như khả năng tăng trưởng mức tiêu thụ tiềm năng Mặc dù, các số liệu kinh tế Mỹ cho thấy tín hiệu lạc quan, nhưng bối cảnh châu Âu hiện nay cùng với việc giá dầu tăng cao đã không đảm bảo chắc chắn cho nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ trong nửa năm cuối

Sản lượng than toàn thế giới

Năm Sản lượng (triệu tấn)

- Việt Nam nhập cảng 96% xăng dầu cho thị trường tiêu thụ toàn quốc, giá xăng dầu tăng lên ngày một Giá xăng dầu của Dung Quất lại cao hơn xăng nhập cảng Mục tiêu khai thác của Petro Vietnam (PVN) trong 4 tháng đầu năm

2011 là 15 triệu tấn dầu thô, nhưng chỉ đạt được có 7.97 triệu tấn Trong khi đó, việc phát hiện những mỏ dầu mới có khả năng khai thác thương mại thì không

có, và trữ lượng các mỏ đang khai thác cũng giảm dần

- Ngoài ra ý thức sử dụng dầu mỏ ở Việt Nam còn rất kém Người dân còn lãng phí dầu vào những việc như để thắp sáng đèn, đốt rác… Bên cạnh đó, việc đi lại bằng xe máy quá nhiều khiến cho giao thông quá tải và cũng khiến cho nguồn dầu mỏ bị sử dụng cạn kiệt

- Bên cạnh đó, việc bỏ qua những nguồn năng lượng (như dầu bỏ đi, cặn dầu) có thể tái tạo là một trong những sai lầm lớn nhất

- So với các nước sản xuất dầu khí trên thế giới, Việt Nam vẫn còn non trẻ Trong những năm qua, ngành dầu khí Việt Nam có một số quan chức cao cấp bị truy tố vì tham nhũng, hối lộ … Hiện tượng này cũng rất phổ biến trong các nước sản xuất dầu khí, phần đông là những nước đang phát triển Tham nhũng đã trở thành quốc nạn cho các nước này Có dầu tưởng là may mắn nhưng

đã trở thành lời nguyền rủa cho các quốc gia này Tuyệt đại đa số lợi tức từ dầu đều vào túi những kẻ nắm quyền Dân trơ thì vẫn là dân trọi Hy vọng dầu khí sẽ không là lời nguyền cho Việt Nam

5 Tình trạng sử dụng năng lượng khí đốt

- Sản phẩm LPG (khí hóa lỏng hay còn gọi là gas) đã được tiêu dùng ở Việt Nam từ năm 1957 Giai đoạn đầu những năm 90, thị trường gas Việt Nam mới có 3 công ty tham gia kinh doanh là Elfgas, Petrolimex và Saigon Petro với tổng mức tiêu thụ mới ở mức 5.000-8.000 tấn/năm

- Nhu cầu tiêu thụ gas tăng dần qua các năm sau đó Theo Petrolimex, năm 1994 tiêu thụ đạt 16.400 tấn, năm 1996 tăng mạnh lên 91.000 tấn, năm

1999 tăng lên 225.000 tấn (nhập khẩu 58.000 tấn), năm 2002 đạt 500.000 tấn (nhập khẩu 340.000 tấn), năm 2003 tiêu thụ đạt mức 630.000 tấn, trong đó nhập khẩu 360.000 tấn, năm 2005 tăng lên 830.000 tấn, trong đó nhập khẩu khoảng