PHẦN MỞ ĐẦU ‘Nền kinh tế của nước ta hiện nay ngày càng phát triển,kéo theo đó là đờisống của người dân ngày một được nâng cao.Khi đó thì nhu cầu của con ngườicũng ngày càng tăng lên,
Trang 1ĐỀ TÀI 1: TRỤC LỢI BẢO HIỂM VÀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN HÀNH VI TRỤC LỢI BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI.
Trang 2MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU 3
A.Tổng quan về trục lợi bảo hiểm 4
I.Tìm hiểu chung về trục lợi bảo hiểm 4
1.khái niệm,đối tượng tham gia trục lợi bảo hiểm 4
1.1.Khái niệm trục lợi bảo hiểm 4
1.2.Đối tượng tham gia trục lợi bảo hiểm 5
2.Đặc điểm trục lợi bảo hiểm 6
3.phân loại các hình thức trục lợi bảo hiểm 7
4 Dấu hiệu của trục lợi bảo hiểm 10
5.Nguyên nhân ,Hậu quả 11
5.1 Nguyên nhân trục lợi bảo hiểm 11
5.2Hậu quả của trục lợi bảo hiểm 12
6.Nêu chế tài xử lý hành vi bảo hiểm 13
II.Thực trạng trục lợi bảo hiểm 14
1.tình hình trục lợi bảo hiểm ở 1 số nước trên thế giới 14
2.thực trạng trục lợi bảo hiểm ở việt nam 16
2.1.thực trạng trục lợi ở việt nam hiện nay 16
2.2.Biện pháp ngăn chặn hành vi trục lợi bảo hiểm 20
B.Liên hệ với hành vi trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới
và giải pháp ngăn chặn hành vi trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới 21
I.Sơ lược về trục lợi bảo hiểm xe cơ giới 21
1 Các hành vi trục lợi bảo hiểm xe cơ giới 21
2 Thực trạng,nguyên nhân ,hậu quả 24
2.1.Thực trạng 24
2.2 Nguyên nhân 25
II.Biện pháp ngăn chặn hành vi trục lợi bảo hiểm xe cơ giới ở 27
Việt Nam hiện nay
C KẾT LUẬN 32
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
‘Nền kinh tế của nước ta hiện nay ngày càng phát triển,kéo theo đó là đờisống của người dân ngày một được nâng cao.Khi đó thì nhu cầu của con ngườicũng ngày càng tăng lên,trong đó có nhu cầu được an toàn,phòng tránh các rủiro.Trong các biện pháp phòng chống rủi ro thì bảo hiểm là một trong số cácbiện pháp hữu hiệu nhất.Những yếu tố này hứa hẹn một thị trường bảo hiểmđầy tiềm năng,được các chuyên gia kinh tế thế giới đánh giá là mảnh đất màu
mỡ cho bảo hiểm phát triển trong tương lai.Thực tế trong những năm qua,thịtrường bảo hiểm Việt Nam ngày càng được phát triển mạnh mẽ với tốc độ pháttriển hàng nam lên đến 20%/năm.Tuy nhiên,bên cạnh đó thì thị trường bảohiểm Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức,trong đó có nhữngthách thức từ các hành vi trục lợi bảo hiểm với những thủ đoạn ngày càng tinhvi,phức tạp hơn,gây thất thoát lớn về tài chính cho cả Nhà nước và các doanhnghiệp bảo hiểm.Trong đó,trục lợi nghiệp vụ bảo hiểm vật chất xe cơ giới làphổ biến nhất Trục lợi bảo hiểm đã và đàng diễn ra ở nhiều nghiệp vụ và đãgây ra những hậu quả lớn đến khách hàng, doanh nghiệp và đối với toàn xã
hội Qua đề tài : “Trục lợi bảo hiểm và biện pháp ngăn chặn hành vi trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới ” chúng em muốn nêu lên nội dung liên quan tới
vấn đề trục lợi bảo hiểm để qua đó đưa ra những giải pháp phù hợp để cảithiện tình hình trục lợi bảo hiểm ở Việt Nam , đặc biệt là truc lợi bảo hiểm xe
cơ giới để thị trường bảo hiểm Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn ’
Trang 4A.Tổng quan về trục lợi bảo hiểm
I.Tìm hiểu chung về trục lợi bảo hiểm
1.Khái niệm va đối tượng tham gia trục lợi bảo hiểm
1.1.Khái niệm trục lợi bảo hiểm
Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu về bảo hiểm, hầu như không cómột khái niệm mang tính học thuật đề cập đến vấn đề trục lợi bảo hiểm Tuynhiên cụm từ “trục lợi bảo hiểm” được nhắc rất nhiều đến trong đời sống xãhội ở Việt Nam Theo quy dịnh tại thông tư 31/2004/TTC-BTC của Bộ Tàichính hướng dẫn thực hiện nghị định 118 về xử phạt hành chính trong lĩnh vựckinh doanh bảo hiểm thì:
“Trục lợi bảo hiểm là hành vi cố ý lừa dối của tổ chức, cá nhân nhằm thu lời bất chính khi tham gia bảo hiểm, bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiểm và giải quyết khiếu nại bảo hiểm.”
Bên cạnh đó khái niệm này có rất nhiều sự thiếu sót và sự công bằngtrong hoạt động bảo hiểm Đầu tiên là sự thiếu sót về hành vi trục lợi bảohiểm, chúng ta đều biết rằng hành vi trục lợi bảo hiểm có thể đến từ nhiềunguyên nhân, lí do khác nhau đôi khi chỉ là hành vi vô ý do thông tin bất cânxứng thường xuyên xảy ra, hoặc chỉ có thể là hành vi sai sót do việc cam kếthợp đồng không rõ ràng Tiếp theo là sự công bằng trong việc trục lợi bảohiểm giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm Trên khái niệm của bộtài chính cũng không đề cập đến trách nhiệm của người bảo hiểm
Trong nhiều tài liệu học thuật của các nước Anh, Mỹ thì quyền lợi củangười bảo hiểm thường được bảo vệ hơn so với người tham gia bảo hiểm Cụthể là trong việc khai báo thông tin trong hợp đồng bảo hiểm trong giáo trình
“Bảo hiểm và Nguyên tắc thực hành” của TS David Bland thì người tham giabảo hiểm chịu trách nhiệm hoàn toàn “All business transactions should beundertaken in good fail It effect that is saying that there should be an absense
of fraud or frauduienr intenrt This does not mean that the seller is under anyduty to point out the defects in the goods he is selling”
Tuy nhiên theo Luật kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam thì lại có sựcông bằng giữa người bảo hiểm và tham gia bảo hiểm trong trường hợp kí kết
và giải thích hợp đồng Cụ thể, Tại Điểm a, Khoản 2 Điều 17 Luật Kinhdoanh bảo hiểm (Luật KDBH) quy định: Doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụgiải thích cho bên mua bảo hiểm về các điều kiện, điều khoản bảo hiểm, quyền
và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm Khoản 1 Điều 19 Luật KDBH cũng quyđịnh: Khi giao kết hợp đồng bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệmcung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến hợp đồng bảo hiểm, giải thích cácđiều kiện, điều khoản bảo hiểm cho bên mua bảo hiểm, doanh nghiệp bảohiểm phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đó
Trang 5Ngược lại, bên mua bảo hiểm khi tham gia quan hệ bảo hiểm cũng phảicông bố các thông tin liên quan đến tài sản mà mình mua bảo hiểm Theo quyđịnh tại Điểm b, Khoản 2 Điều 18, Luật KDBH thì: “Bên mua bảo hiểm cónghĩa vụ kê khai đầy đủ, trung thực mọi chi tiết có liên quan đến hợp đồng bảohiểm theo yêu cầu của doanh nghiệp bảo hiểm” Và để đảm bảo nguyên tắctrung thực tuyệt đối của hoạt động kinh doanh bảo hiểm, bên mua bảo hiểmcũng phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của những thông tin
mà họ đưa ra Tuy nhiên, như đã trình bày, chỉ có doanh nghiệp bảo hiểm làngười biết rõ nhất sản phẩm bảo hiểm mà mình thiết kế, bao gồm những thôngtin nào là cần thiết cho việc hình thành nên quan hệ hợp đồng bảo hiểm, dovậy, pháp luật cho phép bên mua bảo hiểm chỉ phải cung cấp các thông tin liênquan đến hợp đồng bảo hiểm theo yêu cầu của doanh nghiệp bảo hiểm màthôi Như vậy, nếu việc không cung cấp thông tin từ phía bên mua bảo hiểm là
do doanh nghiệp bảo hiểm không yêu cầu, thì doanh nghiệp bảo hiểm cũngkhông được áp dụng trường hợp này để đơn phương đình chỉ thực hiện hợpđồng theo quy định tại Khoản 2 Điều 19, Luật KDBH về trách nhiệm cung cấpthông tin Một định nghĩa công bằng hơn và bao hàm hơn để tham khảo chobài khóa luận này được nêu ra dưới đây
“Trục lợi bảo hiểm là các hành vi vi phạm các nguyên tắc bảo hiểm của các chủ thể tham gia trong hợp đồng bảo hiểm nhằm giành được những quyền lợi riêng tham gia của nhiều bên tham gia, từ nhân viên môi giới, bên giám định tổn thất, người tham gia bảo hiểm’’
Vì vậy trong bảo hiểm nói riêng phải hiểu rủi ro đạo đức là trường hợpđặc biệt hơn, xảy ra do sự tìm kiếm những lợi ích riêng của người thiếu đạođức
+Ví dụ :
Chủ một chiếc xe Accura mua bảo hiểm ngày 28/12/2008 và báo tai nạnxảy ra tại Lâm Đồng Trong biên bản tai nạn được CA Lâm Đồng ký vào ngày17/1/2009 nhưng lại ký dấu treo Toàn bộ thiệt hại của chiếc xe này khoảng
200 triệu đồng Tuy nhiên, khi giám định tại garage thì phát hiện chiếc xe này
bị đóng bụi bẩn như đã nằm tại garage lâu lắm Sau khi kiểm tra sổ của bảo vệgarage thì biết chiếc xe này được kéo về garage ngày 27/12/2008, tức là thờiđiểm trước ngày mua bảo hiểm Như vậy, sau khi xe bị tai nạn, chủ xe mới gắnbiển số xe bị hư hại này vào chiếc xe khác cùng loại còn nguyên vẹn và muabảo hiểm để được đền bù cho chiếc xe bị thiệt hại
1.2.Đối tượng thực hiện hành vi trục lợi bảo hiểm bao gồm:
a Hành vi trục lợi bảo hiểm của bên được bảo hiểm
b Hành vi trục lợi bảo hiểm của bên trung gian bảo hiểm
c Hành vi trục lợi của cán bộ, nhân viên trong doanh nghiệp bảo hiểm
d Hành vi tiếp tay cho trục lợi bảo hiểm của một số đối tượng khác
Trang 62.Đặc điểm của trục lợi bảo hiểm
Ta thấy rằng : “Bản chất của bảo hiểm là hệ thống quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội dưới hình thái giá trị nhằm hình thành và sử dụng quỹ bảo hiểm cho mục đích bù đắp tổn thất do rủi ro bất ngờ gây ra cho bên được bảo hiểm, đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được thường xuyên và liên tục” ,thì bảo hiểm thể
hiện là một nhánh nhỏ trong hệ thống tài chính, do vậy trục lợi bảo hiểm cũngmang hai đặc điểm cơ bản về sự thất bại trong hệ thống tài chính do thông tinbất cân xứng đó là lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức
- Lựa chọn đối nghịch: là vấn đề do thông tin không cân xứng tạo ra
trước khi diễn ra cuộc giao dịch Chọn lựa đối nghịch xảy ra ở các thị trườngkhi những người đi vay có khả năng tạo ra một kết cục không mong muốn –tức là rủi ro không hoàn thành trách nhiệm theo hợp đồng Trong việc trục lợibảo hiểm thì lựa chọn đối nghịch được thể hiện khi mà người tham gia bảohiểm kê khai về đối tượng bảo hiểm một cách không trung thực nhằm giảmphí bảo hiểm xuống mức thấp nhất, mặc dù người bảo hiểm đã kiểm tra nhưngkhông đánh giá hết được những gian lận này Đôi khi , trong bảo hiểm điềunày diễn ra ngược lại, chẳng hạn như người tham gia bảo hiểm không có hiểubiết về bảo hiểm nhưng lại tham gia bảo hiểm, mặc dù không có nhu cầu rõràng
Tuy nhiên trong một số nước ở Anh, Mĩ thì việc chọn lựa đối nghịchđược quy định rõ là chịu trách nhiệm của người tham gia bảo hiểm vì không aihiểu nhu cầu bảo hiểm hơn người tham gia bảo hiểm, mặc dù sản phẩm bảohiểm lại do người bảo hiểm cung cấp
- Rủi ro đạo đức: là một vấn đề do thông tin không cân xứng tạo ra sau
khi cuộc giao dịch diễn ra Rủi ro đạo đức trong các thị trường tài chính xảy rakhi một trong hai bên phải chịu một rủi ro là phía đối tác có ý muốn thực hiệnnhững họat động không đúng mục đích của bên còn lại Đây là loại rủi ro phátsinh khi ý thức chủ thể tham gia họat động tài chính bị suy thoái Trong bảohiểm thì rủi ro đạo đức xảy ra một cách tinh vi hơn với sự trợ giúp của mộtbên liên quan nào đấy, thường là bên giám định tổn thất bảo hiểm Tuy vậytrong một vài trường hợp trong bảo hiểm thì rủi ro đạo đức được chuẩn bị rấtlâu trước khi kí kết hợp đồng với sự tham gia của nhiều bên tham gia, từ nhânviên môi giới, bên giám định tổn thất, người tham gia bảo hiểm Vì vậy trongbảo hiểm nói riêng phải hiểu rủi ro đạo đức là trường hợp đặc biệt hơn, xảy ra
do sự tìm kiếm những lợi ích riêng của người thiếu đạo đức
Trang 73 Phân loại các hình thức trục lợi bảo hiểm
Căn cứ để phân lọai trục lợi bảo hiểm thường được phân loại theo cáctiêu chí là: Hình thức trục lợi, đặc điểm của trục lợi và lĩnh vực trục lợi
a) Căn cứ vào lĩnh vực trục lợi:
- Trục lợi trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ: Là hình thức trục lợi bảohiểm liên quan đến sức khỏe, tuổi thọ và tài chính của con người Đối tượngbảo hiểm khó có thể đánh giá tổn thất một cách chính xác và có nhiều trườnghợp đặc biệt trong hợp đồng Hình thức trục lợi bảo hiểm thường thườngkhông được rõ ràng rất khó phân xử
- Trục lợi trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ: là tất cả các hình thứctrục lợi bảo hiểm còn lại, có một đối tượng bảo hiểm rõ ràng, có thể đánh giáđược tổn thất một cách khách quan
b) Căn cứ vào đặc điểm trục lợi
- Trục lợi do lựa chọn đối nghịch: là hình thức trục lợi xảy ra trongviệc kê khai trong quá trình bảo hiểm không đúng với sự thật của các chủ thểbảo hiểm Đôi khi những vụ trục lợi bảo hiểm do thông tin bất đối xứng chỉ là
do vô ý hoặc thiếu hiểu biết về bảo hiểm, tuy nhiên khi sự việc xảy ra thực tếkhông phải là lí do được chấp nhận
- Trục lợi do rủi ro đạo đức: là hình thức trục lợi dựa trên sự hiểu biếtsâu sắc về chính sách bảo hiểm của công ty cũng như luật pháp bảo hiểm vàmôi trường kinh doanh bảo hiểm Trục lợi bảo hiểm theo hình thức nàythường được chuẩn bị kĩ lưỡng với các tình tiết và kịch bản lên sẵn Do vậy rấtkhó khăn để phát hiện và xử lí triệt để
c) Căn cứ theo hình thức trục lợi bảo hiểm:
- Khai tăng trị giá tổn thất
Hành vi này thường được thực hiện bằng cách lợi dụng tổn thất xảy ra để làm hư hỏng thêm tài sản được bảo hiểm nhằm được trả tiền bồi thường cao hơn, hoặc làm hư hỏng toàn bộ tài sản đã được bảo hiểm để được bồi thường tài sản có trị giá lớn hơn Một cách khác là tổn thất ít, lẽ ra không được bồi thường, nhưng làm cho tổn thất vượt quá mức miễn thường để được bồi
thường
Ví dụ: Hợp đồng bảo hiểm hàng hóa bằng đường biển quy định: “Mức miễn thường là 0,35% trách nhiệm qua cân tại cảng” Trên thực tế, trọng lượnghàng hóa bị thiếu là 0,34% nên không được bồi thường Bên mua bảo hiểm có thể trục lợi bảo hiểm qua việc “tìm cách” nâng con số này lên trên 0,35% để được bồi thường
Trang 8- Đã xảy ra tổn thất mới đi mua bảo hiểm
Hình thức trục lợi bảo hiểm này không phải là hiếm Đối tượng bảo hiểm (máy móc, phương tiện vận chuyển…) đã bị tổn thất tức là sự kiện bảo hiểm đãxảy ra, bên mua bảo hiểm mới đi giao kết hợp đồng bảo hiểm để được bồi thường hoặc được trả tiền bảo hiểm
Ví dụ: Tàu biển đã bị đắm, toàn bộ hàng hóa bị tổn thất, chủ hàng mới đi mua bảo hiểm Thực tế cho thấy, có khi người bán bảo hiểm không biết là tàu
đã bị đắm, nhưng phần lớn là có sự “bắt tay… bẩn” với nhau để ghi ngày giao kết hợp đồng bảo hiểm trước ngày xảy ra đắm tàu, làm cho hợp đồng bảo hiểm
có giá trị pháp lý Đúng ra là hợp đồng này vô hiệu vì sự kiện bảo hiểm đã xảy
ra, đối tượng bảo hiểm (ở đây là hàng hóa) không còn tồn tại (Điều 22, Luật Kinh doanh bảo hiểm)
- Bảo hiểm trùng
Bảo hiểm trùng là việc bên mua bảo hiểm giao kết hợp đồng bảo hiểm với hai doanh nghiệp bảo hiểm trở lên để bảo hiểm cho cùng một đối tượng, với cùng điều kiện và sự kiện bảo hiểm Trong trường hợp này (bảo hiểm trùng), theo Luật Kinh doanh bảo hiểm thì khi xảy ra sự kiện bảo hiểm mỗi doanh nghiệp bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm bồi thường theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm đã thỏa thuận trên tổng số tiền bảo hiểm của tất cả các hợp đồng mà bên mua bảo hiểm đã giao kết Tổng số tiền bồi thường của các doanh nghiệp bảo hiểm không vượt quá giá trị thiệt hại thực tế của tài sản Khi xảy ra tổn thấtcho tài sản mà rủi ro gây ra tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và trong thời gian
có hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm, do các doanh nghiệp bảo hiểm không biết bên tham gia bảo hiểm đã “bắt cá nhiều tay” nên cùng trả tiền bảo hiểm mà kết quả là bên mua bảo hiểm được bồi thường gấp nhiều lần trị giá tài sản
Ví dụ: Một tài sản trị giá 10 tỷ đồng được mua bảo hiểm ở 3 doanh nghiệp bảo hiểm với số tiền bảo hiểm ở mỗi doanh nghiệp là 10 tỷ đồng Khi
có tổn thất toàn bộ, 3 công ty phải trả 30 tỷ đồng, trong khi lẽ ra chỉ phải cùng nhau chi trả tổng cộng là 10 tỷ đồng
- Cố ý gây tổn thất cho đối tượng bảo hiểm
Đây là hình thức trục lợi bảo hiểm rất tinh vi, có kiến thức nghiệp vụ cao
về bảo hiểm, được chuẩn bị kỹ lưỡng, số tiền trục lợi thường lớn, rất khó điều tra hoặc tìm ra được sự thật thì tốn nhiều công sức, tiền của Một cách khá phổ biến là tìm cách hủy hoại tài sản trong một hoàn cảnh được dàn dựng như thật
Ví dụ như cố ý đánh đắm tàu biển trong một tình huống được tạo ra rất “hợp lý” (thời tiết xấu, hỏng máy, cố ý đâm va…) Tất nhiên là kẻ trục lợi nắm vữngmọi điều khoản của hợp đồng bảo hiểm để chắc chắn rủi ro không nằm trong trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng để không bị từ chối bồi thường Kiểu trục lợi này “rất nguy hiểm”, với hậu quả nghiêm trọng về mặt tài chính cho doanh nghiệp bảo hiểm khi có thông đồng giữa bên mua bảo hiểm và những “con sâu” trong doanh nghiệp bảo hiểm
Trang 9nâng giá trị tài sản được bảo hiểm trước khi tham gia bảo hiểm.
Chẳng hạn như, một tàu biển trị giá 30 triệu đô-la, được “bắt tay” nâng lên 32 triệu đô-la; sau đó tàu bị đắm rất “hợp lý” và “ngẫu nhiên”, số tiền bảo hiểm phải trả là 32 triệu đô-la (gian lận 2 triệu đô-la!) Một cách làm khác là thay thếnhững thiết bị đắt tiền của tài sản được bảo hiểm bằng những đồ “rởm” sau đó hủy hoại tài sản đó Dĩ nhiên là số tiền bồi thường sẽ được tính cho đồ “xịn” như khi tham gia bảo hiểm Cách trục lợi này thường xảy ra với các tài sản có giá trị cao, có lắp đặt thiết bị đắt tiền như tàu thủy, xe chuyên dụng
- Khai ngày xảy ra sự kiện bảo hiểm trước thời hạn hợp đồng
Hợp đồng bảo hiểm phải có thời hạn bảo hiểm, tức là nếu trong khoảng thời gian đó có sự kiện bảo hiểm xảy ra thì doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiềnbảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm
Ví dụ: Một “Giấy chứng nhận bảo hiểm môtô-xe máy” có ghi thời hạn bảo hiểm: 24 tháng, từ 8 giờ 50 phút ngày 28-9-2005 đến 8 giờ 50 phút ngày 28-9-2007 Nếu tai nạn cho người đi xe máy xảy ra ngày 29-9-2007 thì kẻ trục lợi bảo hiểm sẽ “đạo diễn” sao cho tai nạn xảy ra trước 8 giờ 50 phút ngày 28-9-2007
- Lập hồ sơ giả
Cách trục lợi này thường phải có “tay trong” ở các doanh nghiệp bảo hiểm và “bắt tay” với đường dây sửa chữa đối tượng bảo hiểm là tài sản như phương tiện vận tải, máy móc, thiết bị… Tuy không có tổn thất thực tế đối với đối tượng bảo hiểm nhưng vẫn có đầy đủ chứng từ hợp lệ (hóa đơn sửa chữa, mua vật tư, phụ tùng…) với đầy đủ chữ ký thật, dấu thật, chứng từ thật hoàn toàn nhưng chỉ có “sự thật” là… giả
- Tạo dựng hiện trường giả
Trục lợi bảo hiểm theo cách này thường biểu hiện ở việc tạo ra một hiện trường như… thật Ví dụ: Giả vờ bị mất cắp hàng hóa thì khóa cửa kho bị phá, niêm phong hầm hàng bị mở, mái kho bị dỡ ra… Có trường hợp còn “đóng kịch” là bị cướp tài sản, bị trói, nhét giẻ vào miệng; tự đốt nhà kho sau khi tẩu tán tài sản…, thay hàng hóa, phương tiện vận chuyển bị hư hỏng nhưng không tham gia bảo hiểm bằng hàng hóa, phương tiện vận chuyển có tham gia bảo hiểm để lập sơ đồ, bản ảnh, bản vẽ… nhằm hợp lý hóa hồ sơ
Ví dụ: như đánh tráo biển số của xe ôtô không tham gia bảo hiểm nhưng bị tai nạn bằng biển số của xe có tham gia bảo hiểm nhưng không bị tai nạn… Trongbảo hiểm nhân thọ, đã xảy ra việc tự gây thương tích như gẫy chân, tay, vỡ đầu… sau khi đã tham gia bảo hiểm với số tiền bảo hiểm rất lớn, nhưng khi doanh nghiệp bảo hiểm nghi ngờ, phối hợp với cảnh sát giao thông để dựng lại hiện trường tai nạn thì thấy không thể… gẫy chân, tay, vỡ đầu được vì khai là
do ngã xe máy mà xe và mặt đường không có một vết xây sát nào và khai thời gian ngã vào giờ tan tầm mà lại không có ai trông thấy để làm chứng
Trang 104 Dấu hiệu của trục lợi bảo hiểm:
Theo thống kê của các doanh nghiệp bảo hiểm, hiện tượng khách hàng cóhành vi lừa dối trong giao kết hợp đồng bảo hiểm nhằm mục đích trục lợi bảohiểm đang diễn ra ngày càng phổ biến và thường biểu hiện qua một số đặcđiểm sau:
- Người được bảo hiểm chết do các bệnh có thời gian tiến triển bệnh líkéo dài như: ung thư, lao, xơ gan, suy thận, suy tim
- Người được bảo hiểm chết khi hợp đồng có hiệu lực trong những nămđầu
- Người được bảo hiểm đã điều trị bệnh ( thuộc trường hợp những bệnhkhông chấp nhận bảo hiểm) trước khi hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực dưới tênngười khác
- Hợp đồng có số tiền bảo hiểm lớn so với khả năng tài chính, hoàn cảnhkinh tế của người tham gia bảo hiểm
- Rủi ro xảy ra liên quan đến nhiều hợp đồng bảo hiểm được phát hànhvào những thời điểm gần nhau
- Quan hệ giữa người tham gia bảo hiểm, người được hưởng quyền lợibảo hiểm và người được bảo hiểm ít ràng buộc về mặt huyết thống
- Người yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểm không cung cấp các thôngtin về quá trình điều trị bệnh trước lúc tử vong, kê khai chung chung về nguyênnhân chết như: chết do bệnh già, chết đột tử tại nhà, không rõ nguyên nhân,không có ai chứng kiến
- Các thông tin về rủi ro xảy ra và quá trình cấp cứu, điều trị không logicgiữa các giấy tờ và chứng từ do người yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểmcung cấp
- Khai báo rủi ro xảy ra trong hoàn cảnh đặc biệt: tự ngã, tai nạn xảy ratrong đêm không có mặt của công an
Trong số những dấu hiệu kể trên, hiện tượng trục lợi bảo hiểm thườngxảy ra phổ biến nhất là việc khách hàng kê khai không trung thực về tình trạngsức khỏe của người được bảo hiểm trong giấy yêu cầu bảo hiểm- một phần củahợp đồng bảo hiểm
Trang 115.Nguyên nhân ,Hậu quả
5.1 Nguyên nhân trục lợi bảo hiểm
*Về phía doanh nghiệp
_Công tác tuyển dụng, đào tạo, quản lý đại lý, cán bộ còn bị buông lỏng;quy trình kiểm tra, kiểm soat nội bộ; các quy trình nghiệp vụ, quy trình raquyết định kinh doanh, quản lý tài chính, hách toán, kế toán, đầu tư, giải quyết,bồi thường…chưa chặt chẽ và còn có những lỗ hổng có thể bị kẻ xấu lợi dụng;
Ví dụ : Do lỗi vô tình hay cố ý của các nhân viên bảo hiểm Họ có thể vôtình ghi sai ngày tham gia bảo hiểm trên giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc dothiếu trách nhiệm đã không đánh giá đúng mức độ trầm trọng của rủi ro cũng
có thể nhân viên bảo hiểm thông đồng với khách hàng để trục lợi bảo hiểm Họ
có thể đánh giá cao mức độ tổn thất hoặc vạch đường đi nước bước cho kháchhàng lợi dụng các kẽ hở về giấy tờ, về thủ tục giám định, bồi thường để trụclợi
_Vai trò kiểm tra, giám sát của Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và các
cổ đông đối với các hoạt động hàng ngày của giám đốc doanh nghiệp còn chưađược phát huy đầy đủ;
_Giữa các doanh nghiệp bảo hiểm chưa có cơ chế hợp tác, phối hợp, chia
sẻ thông tin hoặc tuyên truyền nâng cao nhận thức củ người dân và tranh thủ sựủng hộ công luận
_Ngoài ra, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng chịu sức ép về thời hạn giảiquyết bồi thường dẫn đến không có đủ thời gian và nguồn lực cần thiết để điềutra đầy đủ về những vụ có dấu hiệu trục lợi hoặc có nghi vấn trước khi quyếtđịnh việc trả tiền bảo hiểm
* Về phía người tham gia bảo hiểm
_Một bộ phận người tham gia bảo hiểm không ý thức được trách nhiệmđạo đức và pháp lý của mình nên đã cố tình kê khai khống mức độ thiệt hại,hay lợi dụng những kẽ hở trong hợp đồng bảo hiểm hay quy trình nghiệp vụcủa DNBH để thu lợi bất chính
_Do sự thông đồng giữa những người tham gia bảo hiểm có hành vi gianlận với những người có liên quan như y, bác sỹ, những người làm chứng trongcác tai nạn, rủi ro… Ví dụ như mua chuộc bác sỹ để dựng lên bệnh án hoặclàm giả, kê những đơn thuốc đắt tiền để đòi được số tiền bảo hiểm nhiều hơn…khá phổ biến trong loại hình bảo hiểm con người
* Về phía các nhà cung cấp dịch vụ
Một số tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cho bên mua bảo hiểm hayngười được bảo hiểm đã vô tình hoặc cố ý tiếp tay cho hành vi trục lợi bằngnhững việc làm của mình (ví dụ cấp giấy chứng nhận thương tật, cấp giấychứng từ trong đó nguyên nhân dẫn đến tử vong không phù hợp với thực tế…)
Trang 12* Ngoài ra còn các nguyên nhân sau :
+ Do những kẽ hở pháp luật và do thực hiện pháp luật không nghiêm,thiếu sự kiểm tra, kiểm soát và xử lý nên nhiều người nảy sinh hành vi gianlận
-Ví dụ các nghiệp vụ bảo hiểm mà luật kinh doanh bảo hiểm quy địnhbắt buộc như bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với ngườithứ ba, nhưng các chủ xe không tham gia bảo hiểm vì không có sự kiểm tra xửphạt
+ Nhận thức của người dân về pháp luật còn nhiều yếu kém, nhất lànhững văn bản pháp quy về bảo hiểm Nhiều người dân nhận thức còn rất mơ
hồ về bảo hiểm và họ cho rằng quỹ bảo hiểm giống như quỹ phúc lợi Cho nên
đã có rất nhiều trường hợp nói sai sự thật để giúp nạn nhân nhận quyền lợi bảohiểm
+ Không gian địa lý cũng là nơi phát sinh gian lận bảo hiểm Đối vớinhững tổn thất xảy ra ở xa, hoang vắng, ít người qua lại (đối với bảo hiểm xe
cơ giới, tàu thuyền), khó có thể giữ nguyên hiện trường, sự thay đổi tình tiếthiện trường có lợi cho người tham gia bảo hiểm là rất dễ xảy ra
5.2.Hậu quả của trục lợi bảo hiểm
_Đối với DNBH, hậu quả có thể tính toán được do hành vi trục lợi bảohiểm là làm giảm lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh bị hạn chế Thậm chí còn gâytác động xấu đến uy tín của doanh nghiệp.Khi lợi nhuận của lợi nhuận củacông ty bảo hiểm giảm thì các khoản phải nộp cho Ngân sách nhà nước cũngphải giảm Điều này kéo theo việc đầu tư cho xã hội cũng giảm và lợi íchchung của xã hội bị mất đi là không nhỏ
_Đối với khách hàng là những người trung thực sẽ bị thiệt thòi về quyềnlợi Bởi vì, phí bảo hiểm mà họ phải nộp lại dùng để chi trả cho cả nhữngkhoản tiền gian lận không được phát hiện ra.Do vậy, những DNBH nào cónhiều vụ gian lận sẽ có mức phí bảo hiểm cao hơn những doanh nghiệp kiênquyết chống và loại trừ những kẻ trục lợi bảo hiểm
_Đối với xã hội, gian lận bảo hiểm là một nguy cơ về đạo đức, làm thahóa, biến chất cán bộ Nhà nước, làm cho môi trường kinh doanh thiếu lànhmạnh và thiếu sự công bằng Từ đó còn dẫn đến tình trạng coi thường luậtpháp, gây rối trật tự an ninh xã hội
-Hành vi gian lận không chỉ ảnh hưởng tới từng công ty riêng lẻ mà nólàm suy yếu cả ngành bảo hiểm nói chung Mà như đã biết bảo hiểm là ngànhkinh tế có vai trò ổn định kinh tế - xã hội và thu hút đầu tư nước ngoài Vì vậy,việc gian lận đã gián tiếp ảnh hưởng xấu tới việc thu hút đầu tư nói riêng và sựphát triển kinh tế xã hội nói chung
Trang 13-Bảo hiểm có vai trò thành lập nên một quỹ tài chính để giúp dỡ những người gặp rủi ro Vì vậy nếu hành vi gian lận trot lọt thì những kẻ phi pháp lại được lợi Điều này gây ra sự bất công trong xã hội.
-Nền kinh tế nước ta đang phát triển, thị trường bảo hiểm còn non trẻ nên những hành vi gian lận cũng mới ở dạng bộc phát, lẻ tẻ Nhưng nếu không có những biện pháp ngăn chặn kịp thời thì các hành vi này sẽ phát triển thành các hành vi tội phạm có tổ chức Đồng thời sẽ tạo ra tâm lý coi thường kỷ cương
và pháp luật
-Hậu quả to lớn nhất là nguy cơ về đạo đức Bởi tính chất phát triển và quy mô tổ chức của những vụ trục lợi sẽ kéo theo sự tha hóa, biến chất của đội ngủ nhân viên các ngành công an, Viện kiểm soát, y tế…
Tóm lại, hành vi trục lợi bảo hiểm đã gây ảnh hưởng xấu đến không chỉhoạt động kinh doanh của công ty bảo hiểm mà còn ảnh hưởng tới đạo đức xãhội và pháp luật của Nhà nước Cuộc chiến chống lại những hành vi gian lậnnày đang gặp rất nhiều khó khan Đây không chỉ là vấn đề riêng của ngành bảohiểm nước ta mà của tất cả các nước trên thế giới
6.Nêu chế tài xử lý hành vi bảo hiểm
Xét dưới góc độ pháp lý,trục lợi bảo hiểm là hành vi vi phạm phápluật.Do đó tùy theo tính chất,mức độ vi phạm,hậu quả gây ra,phương thức vàthủ đoạn thực hiện mà người thực hiện hành vi vi phạm có thể bị xử lí về dânsự,xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự
1.Về dân sự,theo quy định tại Điều 17 luật kinh doanh bảo hiểm,khi pháthiện hành vi trục lợi,DNBH có quyền :
- Từ chối trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc từ chối bồi thườngcho người được bảo hiểm
- đơn phương đình chỉ thực hiện hợp đồng bảo hiểm và thu phí bảo hiểmđến thời điểm đình chỉ thực hiện hợp đồng bảo hiểm
Ngoài ra,theo quy định của Bộ Luật dân sự,hợp đồng dân sự được giaokết do bị lừa dối có thể dẫn đến hợp đồng bị tuyên là vô hiệu và “ không làmphát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự của các bên; các bên khôi phục tình trạngban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận Bên có lỗi gây ra thiệt hại phảibồi thường Tùy từng trường hợp, xét theo tính chất của giao dịch vô hiệu, tàisản giao dịch và hoa lợi, lợi tức thu được có thế bị tịch thu theo quy định củapháp luật”
Trang 142 Về hành chính, đối với những hành vi trục lợi bảo hiểm không có đủcác điều kiện để cấu thành tội phạm( chẳng hạn mức độ không nghiêm trọng,
vi phạm lần đầu, đã khắc phục được hậu quả v.v ), người thực hiện hành vitrục lợi có thể phải chịu các chế tài hành chính thèo quy định tại Điều 15, nghịđính 118/2003/NĐ-CP ngày 13/10/2003 của Chính phủ như sau:
“1 Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng tới 5.000.000 đồngđối với cá nhân , tổ chức có hành vi trục lợi nhận tiền bồi dưỡng, tiền bảo hiểm “ 2 Phạt tiền từ 2.000.000 đồng tới 10.000.000 đồng đối với cán bộ,nhân viên của doanh nghiệp bảo hiểm, đại lí bảo hiểm hay doanh nghiệp môigiới bảo hiểm có 1 trong những hành vi sau đây
a) Yêu cầu người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm trả thù lao, haycác quyền lợi vật chất khác trái pháp luật trong quá trình giải quyết bồi thường,trả tiền bảo hiểm;
b) Đồng lõa với người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm để giảiquyết bồi thường bảo hiểm Trả tiền bảo hiểm trái pháp luật
“ 3.Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả
Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do các hành vi vi phạmhành chính gây ra được quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này”
3.Về hình sự, tùy vào các tình tiết của từng vụ việc cụ thể, hành vi trụclợi bảo hiểm có thể bị khép vào các tội tham ô (Điều 278), tội hối lộ (điều 279)v.v với khung hình phạt có thể lên đến chung thân hoặc tử hình
II.Thực trạng trục lợi bảo hiểm
1.Tình hình trục lợi bảo hiểm ở 1 số nước trên thế giới
Có một thực tế là thị trường bảo hiểm ngày càng phát triển, mức độ trụclợi càng nghiêm trọng, thủ đoạn càng tinh vi khiến cho việc phát triển, điều tra,truy tố, xét xử càng trở nên khó khăn
Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu về trục lợi bảo hiểm ở Mỹ, nếutrục lợi bảo hiểm là một doanh nghiệp thì doanh nghiệp này sẽ đứng đầu trongdanh sách 500 công tý lớn nhất thế giới về doanh thu theo kết quả xếp hạngcủa Tạp chí Fortune
Trang 15Dưới đây là tóm tắt mức độ thiệt hại do trục lợi bảo hiểm gây ra tại một
số nước trên thế giới
Nước Tổn thất do trục lợi bảo hiểm gây ra
Nam Phi 8-35% số kiếu nại bảo hiểm được các doanh nghiệp bảo hiểm chi
trả có đấu hiệu trục lợi, gây ra thiệt hại khoảng 2-3 tỷ Rand (khoảng 300-420 triệu USD)
Đức 10-30% số phí bảo hiểm thu được bị thất thoát do trục lợi trong
khâu bồi thường
Thụy Sỹ 10% quyền lợi bảo hiểm đã được cho trả cho các khiếu nại giả
mạo
New
Zealand Trên 50% số khiếu nại bồi thường có yếu tố trục lợi.
Mỹ Chỉ tính riêng các vụ đã phát hiện, mỗi năm số tiền trục lợi bảo
hiểm đã lên tới 96 tỷ đô la; do trục lợi bảo hiểm, mỗi hộ gia đình
Mỹ phải đóng thêm từ 200-300USD phí bảo hiểm/ năm
1/3 số khiếu nại về tai nạn xe cơ giới có yếu tố trục lợi
¼ số vụ hỏa hoạn là do hành vi cố ý đốt nhà để dược nhận tiền bảo hiểm
Hàng năm số gia đình trục lợi khoảng 30 tỷ USD, trục lợi trong bảo hiểm ý tế nên tới 54 tỷ USD
Canada 10-15% khiếu nạn bồi thường được chi trả có đấu hiệu trục lợi
Trục lợi bảo hiểm làm tăng phí bảo hiểm phi nhân thọ lên tới 1,3
tỷ USD hàng năm
Ireland Tổn thất do trục lợi bảo hiểm đối với ngành bảo hiểm lên tới 100
triệu bảngChâu Âu Số tiền trục lợi bảo hiểm hàng năm của 25 nước thành viên
không dưới 8 tỷ euro, tương đương 2% doanh thu phí hàng năm của khu vực này
Nhìn chung, pháp luật các nước coi hành vi trục lợi bảo hiểm là nghiêm trọng và quy định những chế tài xử phạt nghiêm khắc Điều 131 Luật bảo hiểmTrung quốc quy định:” người giao kết hợp đồng bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng bảo hiểm có hành vi trục lợi bảo hiểm sẽ bị coi là tội phạm và chịu sự điều tra của các cơ quan chức năng theo quy định của pháp luật”
Trang 16Theo luật pháp của bang California (Mỹ), chỉ riêng người tham gia bảo hiểm đưa ra các khiếu nại dối trá đã bị coi là tội có thể phạt tù đến 5 năm với
số tiền phạt tù là 50.000 USD, còn việc nhận tiền bồi thường trục lợi sẽ bị phạt với tội danh là trộm cắp với những tình tiết tăng nặng Theo số liệu do Liên minh chông Trục lợi bảo hiểm của Mỹ công bố tháng 12 năm 2003, chỉ tính riêng năm 2002, các cơ quan quản lý bảo hiểm tiểu bang ở Mỹ đã điều tra 33.000 vụ trục lợi bảo hiểm, trong đó đưa ra truy tố, xét xử hình sự 2500 vụ
Ở những nước có tình trạng trục lợi phát triển, số vụ trục lợi nhiều, tính chất nghiêm trọng, thủ đoạn tinh vi, người ta thường thành lập những cơ quan chuyên trách trong cơ cấu quản lý bảo hiểm Điển hình cho xu hướng quản lý này là Mỹ Để phục vụ cho công tác phòng chống trục lợi, người ta đã thành lập Phòng Giải quyết trục lợi trực thuộc cơ quan quản lý ở mỗi tiểu bang, bao gồm các nhân viên là các sĩ quan cảnh sát, điều tra viên chuyên nghành hay những người có nhiều kinh nhiệm trong công tác điều tra, đánh giá tổn thất, giải quyết các bồi thường tại các DNBH Cơ quan này phối hợp chặt chẽ với các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc phát hiện điều tra truy tố và xét xử những hành vi trục lợi bảo hiểm
2.Thực trạng trục lợi bảo hiểm ở việt nam
2.1.Thực trạng trục lợi ở việt nam hiện nay