Tính vô hình của SPBH làm cho việc giới thiệu,chào bán sản phẩm trở nên khó khăn hơn.Như vậy để ký được một hợp đồng BHnói chung và BHNT nói riêng không dễ, nhưng khi hợp đồng đã ký rồi
Trang 1Một số từ viết tắt
HĐBH: Hợp đồng bảo hiểm
HĐBHNT : Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ
DNBH: Doanh nghiệp bảo hiểm
SPBH: Sản phẩm bảo hiểm
BH: Bảo hiểm
BHNT: Bảo hiểm nhân thọ
STBH: Số tiền bảo hiểm
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Ngành bảo hiểm là một ngành dịch vụ, do đó SPBH cũng có các đặc điểmchung của các sản phẩm dịch vụ như tính vô hình, tính không thể tách rời vàkhông thể cất trữ được, tính không đồng nhất và không được bảo hộ bảnquyền.Ngoài ra SPBH còn có đặc điểm riêng là "sản phẩm không mong đợi" sảnphẩm có chu trình kinh doanh đảo ngược và sản phẩm có hiệu quả xê dịch Nếunhư đa số các sản phẩm hữu hình được trưng bày trong các cửa hàng, được vẽtrên các biển hiệu, tờ rơi , quảng cáo, được phô diễn công dụng trước người muatiềm năng… Do đó khách hàng dễ dàng nhận thấy sự tồn tại của sản phẩm Khimua SPBH người mua chỉ nhận được một lời hứa, lời cam kết về những đảmbảo vật chất trước các rủi ro Tính vô hình của SPBH làm cho việc giới thiệu,chào bán sản phẩm trở nên khó khăn hơn.Như vậy để ký được một hợp đồng BHnói chung và BHNT nói riêng không dễ, nhưng khi hợp đồng đã ký rồi thì việcduy trì được hợp đồng đó cũng là một vấn đề lớn mà các công ty hoặc doanhnghiệp bảo hiểm cần phải chú ý.Hiện nay, số lượng hợp đồng BH nói chung vàhợp đồng BHNT nói chung bị huỷ trước thời hạn rất nhiều, việc huỷ hợp đồngnày gây thiệt hại cho người tham gia, cho các DNBH và đại lý của hợp đồng đó.Khi hợp đồng BH bị huỷ trước thời hạn thì các bên có liên quan đến hợp đồng bịthiệt hại như thế nào? Có cách gì để giảm bớt mức thiệt hại cho các bên có liênquan tới hợp đồng bảo hiểm không? Để phần nào giải đáp được thắc mắc trêntrong phạm vi một đề án em xin chọn đề tài "Một vài suy nghĩ về việc
chuyển đổi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp ở Việt Nam" Bố cụccủa đề án gồm 3 phần:
Trang 3Do kiến thức của em còn nhiều hạn chế trong quá trình xây dựng đề án cònnhiều thiếu sót, em mong cá thầy cô đóng góp thêm ý kiến Đề án môn học của
em được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn
Trang 4NỘI DUNG Chương I: Lý luận chung về BHNT và hợp đồng BHNT I.Bảo hiểm nhân thọ
1.Khái niệm
BHNT là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm,màtrong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia bảo hiểm hoặc người thụhưởng quyền lợi bảo hiểm một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã địnhtrước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhấtđịnh),còn người tham gia bảo hiểm phải nộp phí đầy đủ và đúng hạn.Nói cáchkhác,BHNT là quá trình bảo hiểm cho các rủi ro liên quan đến sinh mạng,cuộcsống và tuổi thọ của con người
2.Đặc điểm
-BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro
Đây là một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa BHNT và BHPNT.Thật vậy, mỗi người mua BHNT định kỳ sẽ nộp một khoản tiền nhỏ(gọi là phíbảo hiểm) cho công ty BH, ngược lại các công ty BH có trách nhiệm trả một sốtiền lớn( gọi là số tiền BH) cho người được hưởng quyền lợi BH khi có các sựkiện BH xảy ra.STBH được trả khi người được bảo hiểm đến một độ tuổi nhấtđịnh và ấn định trong hợp đồng Hoặc số tiền này được trả cho thân nhân và giađình người được bảo hiểm khi người này không may bị chết sớm ngay cả khi họtiết kiệm được một khoản tiền rất nhỏ qua việc đóng phí bảo hiểm Số tiền nàygiúp những người còn sổng trang trải những khoản chi phí cần thiết: Thuốc men,mai táng, chi phí giáo dục con cái…Chính vì vậy BHNT vừa mang tính tiếtkiệm vừa mang tính rủi ro Tính chất tiết kiệm ở đây thể hiện trong từng cánhân, từng gia đình một cách thường xuyên có kế hoạch và có tính kỷ luật Nộidung tiết kiệm khi mua BHNT khác với các hình thức tiết kiệm khác ở chỗ ,người bảo hiểm đảm bảo trả cho người tham gia bảo hiểm hay người thân của họ
Trang 5một số tiền rất lớn ngay khi họ tiết kiệm được một số tiền nhỏ.Có nghĩa là,ngườiđược bảo hiểm không may gặp rủi ro trong thời hạn bảo hiểm đã được ấn định,những người thân của họ sẽ nhận được STBH hay những khoản trợ cấp từ công
ty bảo hiểm điều này thể hiện tính chất rủi ro trong BHNT
- BHNT đáp ứng được rất nhiều mục đích khác nhau của người tham gia bảo hiểm
Mỗi mục đích thể hiện khá rõ trong từng loại hợp đồng.Chẳng hạn hợpđồng hưu trí đáp ứng yêu cầu của người tham gia những khoản trợ cấp đều đặnhàng tháng,từ đó góp phần ổn định cuộc sống của họ khi già yếu….Chính vì đápứng được nhiều mục đích khác nhau mà loại hình bảo hiểm này có thị trườngngày càng rộng và được rất nhiều người quan tâm
- Các loại hợp đồng trong bảo hiểm nhân thọ rất đa dạng và phức tạp
Tính đa dạng và phức tạp trong các hợp đồng BHNT thể hiện ngay trongcác sản phẩm của nó Mỗi sản phẩm BHNT có nhiều loại hợp đồng khác nhau,chẳng hạn: Mỗi sản phẩm BHNT có nhiều loại hợp đồng khác nhau,mỗi hợpđồng lại có sự khác nhau về thời gian,STBH,phương thức đóng phí , đôi tuổingười tham gia…
- Phí bảo hiểm nhân thọ chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố:độ tuổi
người được bảo hiểm,tuổi thọ bình quân của con người,số tiền bảo hiểm, thờihạn tham gia,phương thức thanh toán…
- BHNT ra đời và phát triển trong điều kiện kinh tế -xã hội nhất định.
+ Điều kiện về kinh tế như: tốc độ tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc nội,mức thu nhập của dân cư, tỷ lệ lạm phát của đồng tiền…
+ Điều kiện về xã hội: dân số, tuổi thọ bình quân của người dân,trình độhọc vấn…
Ngoài điều kiện kinh tế - xã hội, thì môi trường pháp lý cũng ảnh hưởngkhông nhỏ đến sự ra đời và phát triển của BHNT
Trang 6+ Người tham gia bảo hiểm là người đứng ra yêu cầu bảo hiểm ,thoả thuận
và ký kết hợp đồng Người tham gia bảo hiểm phải đảm bảo quy định của phápluật về năng lực pháp lý Trong các hợp đồng bảo hiểm cá nhân người tham giabảo hiểm và người được bảo hiểm là hai người khác nhau chỉ khi người đượcbảo hiểm chưa đến tuổi vị thành niên hoặc trong các hợp đồng bảo hiểm theo
Trang 7nhóm người được bảo hiểm và người tham gia cũng là hai người khácnhau.Người tham gia bảo hiểm có quyền yêu cầu huỷ bỏ hợp đồng bảo hiểm.+ Người được hưởng quyền lợi bảo hiểm là người được nhận STBH và cáckhoản trợ cấp do công ty BH thanh toán như đã nêu rõ trong hợp đồng Ngườiđược hưởng quyền lợi bảo hiểm do người tham gia bảo hiểm chỉ định Nếu việcchỉ địn không rõ ràng,STBH sẽ được giải quyết theo luật thừa kế Ngườiđượchưởng quyền lợi bảo hiểm thường là người được bảo hiểm, chỉ là ngườikhác khi người được bảo hiểm bị chết Xác định rõ được người được hưởngquyền lợi bảo hiểm là hết sức quan trọng vì tránh được những tranh chấp , khiếunại…
- Người tham gia bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng phải cóquan hệ huyết thống,nuôi dưỡng, cấp dưỡng hoặc vợ chồng
- Ngưòi tham gia bảo hiểm có trách nhiệm khai báo trung thực về nhữngrủi ro và tình trạng sức khoẻ của mình để doanh nghiệp BHNT xác định chínhxác mức phí Truờng hợp nếu họ phát hiện ra sự thay đổi về những rủi ro và tìnhtrạng sức khoẻ của mình dẫn tới việc thay đổi phí phải thông báo cho doanhnghiệp BHNT để họ điều chỉnh lại mức phí cho phù hợp
2.Đặc điểm của hợp đồng BHNT.
- Hợp đồng BHNT rất đa dạng và do các công ty bảo hiểm thực hiện đadạng hoá sản phẩm để đáp ứng các nhu cầu phong phú của người tham gia Cácquy định trong hợp đồng có nhiều điểm khác nhau ở mỗi nước.Tuy vậy, nó đều
có những điểm chung phải tuân thủ như các hợp đồng kinh tế và hợp đồng dân
sự khác như: Trách nhiệm, quyền lợi…
- Hợp đồng BHNT có thể thay đổi được tuỳ theo yêu cầu của người thamgia bảo hiểm Chẳng hạn: Bảo hiểm tử kỳ cố định có thể chuyển thành một hợpđồng bảo hiểm nhân thọ trường sinh, bảo hiểm tử kỳ tái tục có thể tái tục vàongày kết thúc mà không cần bằng chứng nào về sức khoẻ…Tuy nhiên sự chuyểnđổi này không nhằm mục đích trục lợi bảo hiểm
Trang 8- Hợp đồng BHNT có thể dùng làm vật thế chấp vay vốn hoặc người thamgia có thể ứng trước một khoản tiền nhất định giống như công ty công ty bảohiểm cho họ vay tiền Khoản tiền ứng trước này được các DNBH lấy trong dựphòng phí để thực hiện
- Hợp đồng BHNT nếu bị huỷ bỏ thì sẽ nhận được một số tiền nhất địnhgọi là giá trị hoàn lại từ phía doanh nghiệp bảo hiểm nếu người tham gia đóngphí đủ từ hai năm trở lên
- Hợp đồng BHNT thường là những hợp đồng có giá trị lớn
- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là hợp đồng dài hạn vì vậy chủ yếu được kýkết với từng cá nhân Việc ký kết theo nhóm rất ít và nếu có chủ yếu là loại bảohiểm tử vong có kỳ hạn xác định
- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có thể chuyển nhượng giữa các chủ hợpđồng với điều kiện chủ hợp đồng mới phải có quan hệ pháp luật với người đượcbảo hiểm,người thụ hưởng và được doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận
3 Tính chất của hợp đồng bảo hiểm
Hợp đồng BH có những tính chất chung trong khuôn khổ của luật pháp,ngoài ra còn có một số tính chất riêng biệt do đặc điểm kinh tế – kỹ thuật củangành BH chi phối
- HĐBH là hợp đồng song vụ, mở sẵn : có nghĩa là các bên ký kết hợp
đồng đều có quyền và nghĩa vụ đối với nhau Quyền của bên này là nghĩa vụ củabên kia và ngược laị Quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng bảo hiểm đều quy định
rõ và thể hiện ở các điều khoản bảo hiểm, như là đã mở sẵn Bên tham gia bảohiểm sau khi xem xét thấy phù hợp với nhu cầu của mình thì ký kết và ngượclại
- HĐBH mang tính tương thuận : với tính chất này chỉ cần hai bên
chấp thuận là đi đến ký kết Việc đi đến ký kết hợp đồng dựa trên nguyên tắc tựnguyện, bình đẳng trong khuôn khổ pháp luật
Trang 9- HĐBH là hợp đồng có bồi thường ( phải trả tiền) : quyền lợi và
nghĩa vụ của hai bên tham gia hợp đồng thể hiện mối quan hệ tiền tệ rất rõ nét,tức là người tham gia bảo hiểm phải trả tiền bằng cách nộp phí bảo hiểm mớiđược đảm bảo có quyền lợi kinh tế từ doanh nghiệp bảo hiểm Vì vậy dù hợpđồng đã ký kết , nhưng người tham gia bảo hiểm chưa nộp phí, thì hợp đồng vẫnchưa có hiệu lực và người tham gia chưa đòi hưởng quyền lợi của mình
- HĐBH là hợp đồng may rủi : trong thời hạn có hiệu lực, nếu sự kiện
bảo hiểm xảy ra, bên tham gia bảo hiểm sẽ được DNBH bồi thường hoặc chi trả.Trái lại, nếu không xaỷ ra sự kiện bảo hiểm, mặc dù đã nộp phí bảo hiểm bêntham gia bảo hiểm vẫn không nhận được bất cứ một khoản chi hoàn trả nào từphía DNBH DNBH chấp nhận rủi ro từ phía người tham gia bảo hiểm đổi lạiDNBH nhận được phí bảo hiểm Nhưng rủi ro này mới tồn tại ở trạng thái tươnglai, có thể xảy ra hoặc không xảy ra Vì vậy không thể xác định được hiệu qủakhi ký kết hợp đồng và người ta thường quan niệm HĐBH là hợp đồng may rủi
4.Thiết lập và thực hiện HĐBHNT.
a) Thiết lập hợp đồng
- Nguyên tắc : khi thiết lập HĐBH phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
+ nguyên tắc công bằng đôi bên cùng có lợi : nguyên tắc này đòi hỏi người
tham gia bảo hiểm và DNBH phải thiết lập hợp đồng với điều kiện tôn trọng lợiích của mỗi bên Các bên được hưởng quyền lợi với điều kiện phải thực hiệnnhững nghĩa vụ nhất định Nguyên tắc này thể hiện tính song vụ của hợp đồngbảo hiểm
+ Nguyên tắc bàn bạc thống nhất : đây là nguyên tắc đòi hỏi các bên tham
gia phải tỏ rõ ý muốn của mình khi thiết lập hợp đồng và phải đạt được sự thốngnhất về ý muốn đó Có như vậy mối quan hệ giữa các bên mới đảm bảo lâu dài
và hạn chế việc huỷ bỏ hợp đồng trước thời hạn
Trang 10+ Nguyên tắc tự nguyện : Tự nguyện thiết lập hợp đồng bảo hiểm có
nghĩa là bên này không được dựa vào ưu thế kinh tế của mình hoặc ý muốn chủquan của mình để áp đạt cho bên kia, bắt ép bên kia xác lập hợp đồng
+ Nguyên tắc không làm tổn hại lợi ích chung của xã hội : Lợi ích chung
của xã hội là lợi ích cộng đồng, lợi ích căn bản của mọi người trong xã hội màcác đạo luật khác quy định Hai bên tham gia trong hợp đồng bảo hiểm đều phảicùng nhau bảo vệ lợi ích này
- Trình tự thiết lập hợp đồng bảo hiểm
+ Khai báo rủi ro : Cơ sở pháp lý đầu tiên để thiết lập hợp đồng bảo hiểm
chính là những yêu cầu , đề nghị của người tham gia bảo hiểm Những yêu cầu,
đề nghị này được thực hiện bởi người tham gia bảo hiểm khai báo rủi ro và cungcấp những thông tin cần thiết có liên quan cho DNBH theo một phiếu in sẵn
+ Chấp nhận rủi ro bảo hiểm : sau khi DNBH nhận được giấy yêu cầu
được bảo hiểm, qua qúa trình xét duyệt thấy phù hợp với điều kiện bảo hiểm,DNHBH sẽ đồng ý chấp nhận bảo hiểm và đóng dấu vào giấy yêu cầu bảo hiểm
đó Và như vậy chứng tỏ DNBH đã chấp nhận cam kết
+ Thoả thuận về việc nộp phí bảo hiểm : sau khi chấp nhận bảo hiểm, hai
bên còn phải thoả thuận với nhau về việc nộp phí bảo hiểm
+ Cấp đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm : Sau khi DNBH ký
tên, đóng dấu chứng nhận vào giấy yêu cầu bảo hiểm, tức là HĐBH đã lập xong.Dựa vào hợp đồng DNBH phải kịp thời cấp đơn cho người tham gia bảo hiểm.Đơn bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm là văn bản pháp lý, là bằngchứng của việc giao kết hợp đồng, song chúng chỉ đề cập đến những thông tin
cơ bản, vắn tắt về HĐBH Khi DNBH cấp đơn và giấy chứng nhận bảo hiểm làbằng chứng hoàn thành toàn bộ trình tự thiết lập HĐBH
b) Thực hiện HĐBHNT.
*Quyền và nghĩa vụ của bên tham gia bảo hiểm
- Bên tham gia bảo hiểm có quyền:
Trang 11+ Lựa chọn doanh nghiệp để mua BH.
+Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải thích rõ các điều kiện, điều khoảnbảo hiểm,cấp đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm
+ Đơn phương đình chỉ hợp đồng theo luật định nếu như DNBH cố ý cungcấp thông tin sai sự thật để giao kết hợp đồng,không chấp nhận giảm phí nếu rủi
ro được bảo hiểm thay đổi theo hướng có lợi cho cho DNBH mà bên tham gia
đã yêu cầu giảm phí…
+Yêu cầu DNBH trả tiền BH hoặc tiền bồi thường khi sự kiện BH xảy ra.+Chuyển nhượng HĐBH theo thoả thuận trong hợp đồng hoặc theo quyđịnh của pháp luật
+Các quyền khác theo quy định của pháp luật
- Bên tham gia BH có nghĩa vụ:
+ Kê khai đầy đủ trung thực mọi chi tiết có liên quan đến hợp đồng bảohiểm.Việc kê khai này phải được tiến hành khi ký kết hợp đồng và suốt trongquá trình thực hiện hợp đồng, chẳng hạn như việc thay địa chỉ,trụ sở của ngườitahm gia BH,mức độ tăng giảm rủi ro…Những thông báo này có liên quan tớiviệc quản lý hợp đồng,tăng phí hay giảm phí bảo hiểm…
+Đóng phí đầy đủ theo thời gian và phương thức đã thoả thuận trong hợpđồng bảo hiểm.Phí bảo hiểm có thể đóng một lần hay định kỳ.Trong trường hợpnộp phí chậm thì doanh nghiệp bảo hiểm ấn định một thời hạn để người thamgia bảo hiểm nộp phí.Nếu hết thời hạn đó mà người tham gia BH không đóngphí thì hợp đồng chấm dứt
+Thông báo cho DNBH về việc xảy ra sự kiện bảo hiểm theo như thoảthuận trong hợp đồng, việc thông báo này phải được thực hiện nhanhchóng.Việc áp đặt thời hạn thông báo là để bảo vệ quyền lợi cho DNBH,giúp họgiải quyết hậu quả rủi ro nhanh chóng,chính xác,đặc biệt giúp bảo vệ khả năngtruy đòi người thứ 3 có liên quan.Sau khi khai báo lần đầu về những tổn thất xảy
ra, bên tham gia bảo hiểm còn phải cung cấp tất cả các giấy tờ cần thiết có liên
Trang 12quan để DNBH làm rõ nguyên nhân và mức độ tổn thất giúp hoàn tất thủ tục bồithường.
+ áp dụng các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất để hạn chế tối đa hậuquả của rủi ro
* Quyền và nghĩa vụ của DNBH
- DNBH có quyền:
+ Thu phí bảo hiểm theo thoả thuận trong hợp đồng bảo hiểm
+ Yêu cầu khách hàng cung cấp đầy đủ các thông tin có liên quan đến hợpđồng bảo hiểm
+ Đơn phương đình chỉ hợp đồng nếu bên tham gia cố ý cung cấp cácthông tin sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng để được bồi thường hoặc được trảtiền bảo hiểm.Trong trường hợp phí đóng nhiều lần nhưng người tham gia bảohiểm đóng phí một hoặc một số lần sau đó không thể tiếp tục đóng phí thì saumột thời gian nhất định DNBH có quyền đơn phương đình chỉ thực hiện hợpđồng…
+ Từ chối trả tiền bảo hiểm hoặc từ chối thanh toán tiền bồi thường chokhách hàng trong những trường hợp không thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểmhoặc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo như thoả thuận trong hợpđồng
+ Yêu cầu khách hàng áp dụng các biện pháp đề phòng, hạn chế tổn thấttheo quy định của pháp luật
- DNBH có nghĩa vụ:
+ Giải thích cho khách hàng về các điều kiện,điều khoản bảo hiểm, quyền
và nghĩa vụ của họ khi mua bảo hiểm.Sự giải thích ở đây có thể bằng lời hoặcbằng văn bản,thông thường các điều kiện, điều khoản bảo hiểm ,DNBH phảigiải thích bằng văn bản