giải pháp thiết thực để nâng cao giá trị và tìm đầu ra ổn định cho quả thanh long Bình Thuận

Tuy nhiên hiện nay thanh long Bình Thuận đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn từ những khó khăn trong sản xuất cho tới việc tiêu thụ như được mùa thì mất giá, giá cao nhưng chất lượn

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

1 Lý Do Nghiên Cứu

Thanh long nói chung và thanh long Bình Thuận nói riêng là một trong những loại trái cây có giá trị xuất khẩu cao của Việt Nam Từ một loại cây được tỉnh Bình Thuận khuyến khích người dân trồng để xoá đói giảm nghèo nay trở thành một trong những loại cây làm nên sự giàu có và sung túc cho bà con nông dân nơi đây Tuy nhiên hiện nay thanh long Bình Thuận đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn từ những khó khăn trong sản xuất cho tới việc tiêu thụ như được mùa thì mất giá, giá cao nhưng chất lượng quả không đủ đáp ứng yêu cầu của thị trường và đầu ra cho thanh long thường không ổn định Đây là những thực trạng mà hiện nay khiến các nhà chức trách, doanh nghiệp và nông dân gặp không ít khó khăn trong việc tìm ra phương pháp để giải quyết

Với mong muốn góp một phần sức lực trong việc tìm ra giải pháp để nâng cao giá trị và tìm đầu ra ổn định cho quả thanh long Bình Thuận, nhóm đã thực hiện đề tài nghiên cứu này

2 Mục Tiêu Nghiên Cứu

- Tìm hiểu và đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long Bình Thuận

- Tìm hiểu thực trạng xuất khẩu thanh long Bình Thuận

- Nghiên cứu và phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến thực trạng trên

- Nhận dạng được những điểm mạnh, điểm yếu cũng như cơ hội và thách thức cho thanh long Bình Thuận

- Đề ra những giải pháp thiết thực để nâng cao giá trị và tìm đầu ra ổn định cho quả thanh long Bình Thuận

3 Phương Pháp Nghiên Cứu:

3.1 Phương pháp nghiên cứu tại bàn:

Thu thập các tài liệu từ các công trình nghiên cứu, luận văn, các báo cáo tham luận

và một số website trên internet

3.2 Phương pháp chuyên gia:

Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi có tham khảo ý kiến của một số chuyên gia về thanh long Bình Thuận của Hiệp Hội Thanh Long Bình Thuận, và ý kiến về chuỗi cung ứng của GS.TS Đoàn Thị Hồng Vân

3.3 Phương pháp khảo sát điều tra thực tế:

Đây là phương pháp chủ yếu để thực hiện đề tài, giúp đề tài có cơ sở thực tiễn và tính khả thi cao

Chúng tôi thực hiên khảo sát điều tra trên hai nhóm đối tượng:

- Các hộ nông dân trồng thanh long tại hai huyện Hàm Thuận Bắc và Hàm

Thuận Nam của tỉnh Bình Thuận

- Các cơ sở thu mua thanh long trên địa bàn hai huyện Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam

4 Nội Dung Của Đề Tài

Công trình được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ Sở Lý Luận

Giới thiệu xu hướng tiêu dùng của người tiêu dùng trên thế giới và tình hình sản xuất thanh long tại Việt Nam

Chương 2: Thực trạng về sản xuất và tiêu thụ Thanh Long Bình Thuận

Đưa ra cái nhìn rõ ràng về thực trạng sản xuất và tiêu thụ Thanh Long Bình Thuận Phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng Thanh Long Bình Thuận

Chương 3: Các giải pháp phát triển đầu ra cho Thanh Long Bình Thuận

Đề ra ma trận SWOT từ đó đưa ra các nhóm giải pháp nhằm giải quyết từng vấn đề

cụ thể trong việc nâng cao giá trị và phát triển đầu ra cho thanh long Bình Thuận

Xây dựng tổng đài thông tin phục vụ cho nhu cầu thông tin về thị trường, giá cả, thời tiết, kỹ thuật… cho bà con nông dân

Quy hoạch từng vùng trồng thanh long để đáp ứng nhu cầu riêng biệt của từng thị trường xuất khẩu

Đề ra giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ và nâng cao hình ảnh quả thanh long trong thị trường nội địa giúp đa dạng hóa thị trường và giảm rủi ro

Xây dựng kho lạnh phục vụ cho việc bảo quản của bà con nông dân và doanh nghiệp giúp điều tiết lượng cung cho thích hợp với biến động của thị trường

Nâng cao tầm ảnh hưởng của chính quyền và Hiệp hội thanh long Bình Thuận lên khâu sản xuất và tiêu thụ thông qua việc thành tổng đài thông tin và tổ chức thu mua thanh long xuất khẩu

6 Hướng Phát Triển Của Đề Tài

Hiện nay ngoài việc thanh long gặp nhiều khó khăn từ khâu sản xuất cho đến khâu tiêu thụ, các loại rau quả khác cũng gặp những tình trạng tương tự như thanh long và vẫn chưa có giải pháp phù hợp

Nhóm mong muốn từ việc nghiên cứu, tìm hiểu về thực trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long Bình Thuận, để có thể giúp đưa ra một cái nhìn toàn diện, rõ ràng về rau quả Việt Nam nói chung

Nhóm hy vọng các giải pháp mà nhóm đưa ra không chỉ áp dụng cho thanh long Bình Thuận mà còn có thể áp ụng một cách hiệu quả cho những mặt hàng rau quả khác của Việt Nam, từ đó giúp người dân cải thiện đời sống, giúp doanh nghiệp kinh doanh thuận lợi, nâng cao được uy tín và thương hiệu của Việt Nam trên thế giới

MỤC LỤC

I DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

II DANH MỤC BẢNG ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG CÔNG TRÌNH

III DANH MỤC CÁC HÌNH ĐƯỢC SỬ DỤNG

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2

1.1 Xu hướng tiêu dùng trái cây trên thế giới và tình hình xuất khẩu trái cây của Việt Nam 2

1.2.1 Mười xu hướng tiêu dùng trên thế giới về trái cây : 2

1.2.2 Các loại trái cây tiêu thụ trên thế giới: 3

1.2.3 Tình hình sản xuất trái cây thế giới 3

1.2.4 Tình hình xuất khẩu trái cây ở Việt Nam 3

1.2 Tổng quan về thanh long 4

1.2.1 Giới thiệu về thanh long 4

1.2.2 Giống 4

1.2.3 Đặc điểm sinh học 5

1.2.4 Thông tin dinh dưỡng 6

1.2.5 Công dụng 6

1.3 Tình hình sản xuất thanh long ở Việt Nam 6

1.3.1 Bình Thuận 6

1.3.2 Long An 7

1.3.3 Tiền Giang 7

Kết Luận Chương 1 9

Chương 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ THANH LONG TẠI TỈNH BÌNH THUẬN 10

2.1 Tình Hình Sản Xuất Thanh Long Tại Bình Thuận 10

2.1.1 Giới thiệu sơ nét về tỉnh Bình Thuận 10

2.1.1.1 Vị trí địa lý: 10

2.1.1.2 Địa hình: 11

2.1.1.3 Thổ nhưỡng: 11

2.1.1.4 Khí hậu: 12

2.1.2 Vai trò của thanh long đối với tỉnh Bình Thuận 12

2.1.2.1 Đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu: 12

2.1.2.2 Giải quyết việc làm, cải thiện đời sống người dân 12

2.1.2.3 Mang thương hiệu Bình Thuận đi khắp đất nước và vươn xa ra thế giới 12

2.1.3 Thực trạng sản xuất thanh long tại Bình Thuận 13

2.1.3.1 Chuỗi cung ứng Thanh Long Bình Thuận 13

2.1.3.2 Qui trình sản xuất và kinh doanh thanh long 14

2.1.3.3 Nhân tố giống: 14

2.1.3.4 Kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh 16

2.1.3.5 Quy mô sản xuất 18

2.1.3.6 Thu hoạch, sơ chế và bảo quản 19

2.1.3.7 Hỗ trợ từ các cơ quan ban ngành 19

2.2 Tình hình tiêu thụ thanh long Bình Thuận 20

2.2.1 Thông tin giá cả 20

2.2.2 Thị trường nội địa 21

2.2.3 Thị trường xuất khẩu 21

2.2.3.1 Tiêu chuẩn xuất khẩu 21

2.2.3.2 Thị trường Trung Quốc 22

2.2.3.3 Thị trường Mỹ 24

2.2.3.4 Thị trường Nhật Bản 24

2.2.3.5 Thị trường khác 24

2.2.4 Thương hiệu thanh long Bình Thuận 25

Kết Luận Chương 2 26

CHƯƠNG 3: NHÓM GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐẦU RA CHO THANH LONG BÌNH THUẬN 26

3.1 Cơ Sở Đưa Ra Giải Pháp 26

3.2 Quan điểm xây dựng giải pháp 29

3.3 Mục đích xây dựng giải pháp 29

3.4 Các nhóm giải pháp: 29

3.4.1.Nhóm giải pháp nâng cao giá trị quả thanh long 29

3.4.1.1 Thành lập mô hình hợp tác xã, trang trại tiên tiến 29

3.4.1.2 Quy hoạch vùng chuyên canh thanh long xuất khẩu 30

3.4.1.3 Thành lập quỹ tạo lập mạng lưới thông tin về thanh long 32

3.4.1.4 Nâng cao chất lượng đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường, tăng diện tích trồng VietGap, nâng cao khâu quản lý chất lượng 33

3.4.2 Nhóm giải pháp cải thiện tình hình tiêu thụ 35

3.4.2.1 Nâng cao khả năng bảo quản thanh long nhằm tăng giá trị cho quả thanh long xuất khẩu, giảm hao hụt, tổn thất 35

3.4.2.2 Đa dạng hóa sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng

37

3.4.2.3 Chú trọng phát triển thị trương nội địa nhằm giảm rủi ro khi gặp rào cản nhập khẩu và sự cạnh tranh của các nước 39

3.4.3 Giải pháp nâng cao hình ảnh, thương hiệu thanh long tại các thị trường lớn 40 3.4.4 Nhóm giải pháp xây dựng mối liên kết bốn nhà và hệ thống thông tin 42

3.4.4.1 Xây dựng mối liên kết giữa bốn nhà “Nhà vườn – Nhà Doanh nghiệp – Nhà Khoa học - Nhà nước” 42

Kết Luận Chương 3 44

KẾT LUẬN 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 46

Danh mục sách, luận văn, luận án, đề tài: 46

Website tham khảo : 47 PHỤ LỤC I Phụ lục 01: Thành phần axit béo của hai giống thanh long I Phụ lục 02: Giá trị xuất khẩu chính ngạch phân theo thị trường năm 2008, 2009,

2010 II Phụ lục 03: Danh sách phỏng vấn người trồng thanh long III Phụ lục 04: Danh sách phỏng vấn các vựa xuất khẩu thanh long X Phụ lục 05: Bản câu hỏi khảo sát X Phụ lục 06: Bảng thống kê SPSS số liệu khảo sát của nhóm XV

I DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT NGHĨA TIẾNG ANH NGHĨA TIẾNG VIỆT

GAP Good Agricultural

Practices Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt

VIETGAP Vietnamese Good

Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt toàn cầu

USD United State Dollar Đơn vị tiền tệ Mỹ

organization Tổ chức thương mại thế giới

ASEAN

Association of Southeast Asian Nations

Hiệp hội các nước Đông Nam Á

II DANH MỤC BẢNG ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG CÔNG TRÌNH

Bảng 1.1 Thành phần dinh dưỡng trong quả thanh long

Bảng 2.1 Cơ cấu các nhóm đất trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Bảng 2.2 So sánh về hàm lượng dinh dưỡng giữa các giống Thanh Long Bình

Thuận, Thanh Long Tiền Giang, Thanh Long Long An

Bảng 2.3 Thuận lợi và khó khăn của xuất khẩu tiểu ngạch và chính ngạch

Bảng 3.1 Ma Trận SWOT của Thanh Long Bình Thuận

Bảng 4.1 Thành phần axi béo của hai giống thanh long ruột đỏ và thanh long ruột

trắng Bảng 4.2 Giá trị xuất khẩu Thanh Long Bình Thuận 2008, 2009, 2010

Bảng 4.3 Danh sách người trồng thanh long được phỏng vấn

Bảng 4.4 Danh sách các vựa thu mua thanh long được phỏng vấn

Bảng 4.5 Thống kê SPSS về ý kiến “Nguồn tiêu thụ thanh long”

Bảng 4.6 Thống kê SPSS về ý kiến “Khó khăn khi bán của nhà vườn”

Bảng 4.7 Thống kê SPSS về ý kiến “Doanh nghiệp xuất khẩu, vựa, Hiệp hội thanh long Bình Thuận, Chính quyền cung cấp thông tin về nhu cầu thanh long trên thị trường”

Bảng 4.8 Thống kê về ý kiến “Cách xử lý thanh long thừa”

III DANH MỤC CÁC HÌNH ĐƯỢC SỬ DỤNG

Hình 1.1 Giống thanh long ruột trắng vỏ hồng (hay đỏ)

Hình 1.2 Giống thanh long ruột đỏ vỏ hồng (hay đỏ)

Hình 1.3 Giống thanh long ruột trắng vỏ vàng

Hình 2.1 Vị trí địa lý của tỉnh Bình Thuận

Hình 2.2 Chuỗi cung ứng của Thanh Long Bình Thuận

Hình 2.3 Quy trình sản xuất và kinh doanh thanh long

Hình 2.4 Biểu đồ giá bán thanh long Bình Thuận qua các năm 2008 – 2011

LỜI MỞ ĐẦU

Cuộc sống ngày càng tiến bộ, đời sống người dân ngày càng nâng cao, mọi người

đã biết quan tâm chăm sóc sức khỏe của bản thân mình và gia đình Và việc lựa chọn

ra những loại hoa quả tươi, ngon và có lợi cho sức khỏe là một nhu cầu thiết yếu cũng như xu hướng chính của người tiêu dùng trong nước và quốc tế Quả thanh long Bình Thuận không chỉ là một loại quả có hình dáng đẹp, bắt mắt, chứa hàm lượng chất dinh dưỡng cao có lợi cho sức khỏe mà còn đáp ứng được tiêu chuẩn vệ sinh an toàn cho sức khỏe người tiều dùng khi quả thanh long ở nhiều nơi đã đạt tiêu chuẩn VietGap Quả thanh long nay đã được nhiều người tiêu dùng trong nước và ngoài nước tin dùng, kim ngạch xuất khẩu tăng qua các năm và thương hiệu thanh long Bình Thuận

đã được người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến Thế nhưng hiện nay tình trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long lại đang gặp nhiều khó khăn và nghịch lý Người dân

và doanh nghiệp là những người cung ứng thanh long nhưng lại không quyết định được giá cả, tuy sản lượng trồng thanh long theo VietGap tăng qua các năm nhưng nhiều nhà vườn sau khi tham gia lại bỏ, không tiếp tục trồng theo VietGap Tại sao doanh nghiệp xuất khẩu lại ưa thích việc xuất khẩu tiểu ngạch qua Trung Quốc trong khi con đường này lại chứa đựng nhiều rủi ro Đề tài nghiên cứu về thanh long Bình Thuận được đưa ra để từ đó đề xuất những giải pháp thiết thực để giải quyết cho những khó khăn, hạn chế đồng thời nâng cao giá trị quả thanh long, quảng bá thương hiệu Thanh Long ra thị trường quốc tế

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Xu hướng tiêu dùng trái cây trên thế giới và tình hình xuất khẩu trái cây của Việt Nam

Sử dụng các sản phẩm có chứng nhận tiêu chuẩn GAP là đang là xu hướng của người tiêu dùng và các nhà bán lẻ trên toàn thế giới Sản xuất trái cây nói riêng và nông nghiệp nói chung theo tiêu chuẩn GAP đang là xu thế tất yếu Các nhà vườn cần sản xuất theo tiêu chuẩn GAP để tăng thu nhập và phát triển bền vững

Cho đến nay, nhiều quốc gia cũng đã xây dựng bộ tiêu chuẩn GAP cho quốc gia mình như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Argentina…trong đó có Việt Nam với tên gọi VietGAP Ở nước ta hiện có hàng chục đơn vị có chức năng cấp chứng nhận VietGAP (do Cục Trồng trọt – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho phép) Châu Âu là một thị trường rau quả tươi lớn nhất và là nhà nhập khẩu lớn nhất của thế giới Riêng 16 nước Tây Âu nhập khẩu tới 73 triệu tấn rau quả, trong đó nhu cầu nhập trái cây tươi nhiệt đới tăng mạnh Đặc biệt, thị trường bán lẻ ở châu Âu đang thay đổi và có xu hướng tìm nguồn hàng trực tiếp hơn là qua trung gian Suy thoái kinh tế đã làm thay đổi tập quán của người tiêu dùng Họ chú ý nhiều hơn các cửa hàng bán lẻ giảm giá Một trong những yêu cầu tối thiểu đối với trái cây nhập khẩu vào châu Âu là phải đạt chuẩn Global GAP (tiêu chuẩn toàn cầu về chất lượng, an toàn và truy nguyên được nguồn gốc) Ngoài ra còn có nhiều tiêu chuẩn khác như: BRC (sau thu hoạch), MRLs (dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tối đa cho phép)

1.2.1 Mười xu hướng tiêu dùng trên thế giới về trái cây :

- Nhu cầu về sản phẩm tiện lợi (convenience) sẽ lớn hơn Do người dân ngày càng bận bịu với công việc, tình trạng người độc thân tăng lên, giá nhân công cao

…

- Sản phẩm ngày càng đa dạng: do công nghiệp chế biến ngày càng phát triển và nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng

- Nhu cầu tiêu dùng trái cây nhập khẩu, đặc sản tăng

- Nhu cầu về sản phẩm an toàn, sản phẩm hữu cơ (organic) tăng Thứ năm, sản phẩm chế biến sẵn, ăn liền (ready-cooked, take-out) tăng

- Phát triển thương hiệu

- Thị trường phân cực nhiều hơn (hàng cao cấp - hàng bình dân)

- Yêu cầu thông tin về sản phẩm trên nhãn ngày càng công khai, trung thực và cụ thể

- Ăn uống bên ngoài (không ăn ở nhà) do thời gian eo hẹp không có điều kiện chế biến

- Yếu tố nhân chủng học ở các quốc gia hay khuynh hướng tìm mua hàng tận nơi sản xuất của các nhà bán lẻ các nước

1.2.2 Các loại trái cây tiêu thụ trên thế giới:

Theo số liệu chúng tôi có được, sản lượng cây ăn quả nhiệt đới bình quân thế giới đạt khoảng 69 triệu tấn, trong đó Xoài chiếm 38-40% , tiếp theo là Dứa chiếm khoảng 20-21% (khoảng 14 triệu tấn),Thái lan là quốc gia sản xuất lớn nhất, chiếm 16% tổng sản lượng toàn cầu, kế tiếp là Philippine chiếm 12% Nhìn chung, Dứa vẫn tiếp tục giữ vị trí chi phối trên thị trường quả nhiệt đới, chiếm 45% -47% tổng giá trị xuất khẩu toàn cầu, chủ yếu là chế biến, kế tiếp là Xoài, chiếm 24%, Bơ : 11% , Đu đủ : 8%, các loại khác 9% -10% Xoài mặc dù có sản lượng lớn nhất nhưng giá trị trao đổi lại thấp hơn Dứa cho thấy giá cả tiêu thụ rất thấp

1.2.3 Tình hình sản xuất trái cây thế giới

Trái cây nhiệt đới là nguồn dinh dưỡng và thu nhập của các nước đang phát triển châu Á Mặc dù châu Á chiếm ưu thế về sản xuất trái cây tươi nhưng xuất khẩu chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ Trên thế giới năm 2008 sản xuất khoảng 65 triệu tấn khóm, xoài,

bơ và đu đủ, trong đó châu Á trên 38 triệu tấn, Nam Mỹ 9,5 triệu tấn, Trung Mỹ và vịnh Caribean 8,9 triệu tấn và Châu Phi 7,4 triệu tấn Những trái cây sản lượng nhỏ hơn như ổi, vải, nhãn, sầu riêng, chôm chôm … chiếm 17,8 triệu tấn Ấn Độ sản xuất trái cây nhiệt đới lớn nhất thế giới với sản lượng xoài và đu đủ lần lượt là 13,8 và 2,68 triệu tấn

1.2.4 Tình hình xuất khẩu trái cây ở Việt Nam

Việt Nam sản xuất rau quả đạt sản lượng lớn ( đứng thứ 5 Châu Á) nhưng chủ yếu

là tiêu thụ trong nước (85%), xuất khẩu được rất ít.Trong thời kỳ 2001 – 2010 nhu cầu tiêu thụ quả hàng năm tăng bình quân 3,6%, trong khi sản lượng chỉ tăng 2,8% Việc tiêu thụ rau quả ngày càng được khuyến khích chủ yếu do yếu tố có lợi sức khỏe Những điểm mạnh của cây ăn trái nước ta mà không phải quốc gia nào trên thế giới cũng có được: Đó là điều kiện thiên nhiên ưu đãi, khí hậu, đất đai phù hợp, có

nhiều giống trái cây nhiệt đới đặc sản nổi tiếng, nông dân có kinh nghiệm canh tác trái cây đặc sản truyền thống, điều kiện giao thương thuận lợi với những cảng biển sang các châu lục…Bên cạnh đó, cũng có không ít những điểm yếu là sản xuất trái cây còn nhỏ lẻ, tự phát, thậm chí còn theo phong trào Vấn nạn “ Trồng, chặt Chặt, trồng” là

hệ lụy của sản xuất bấp bênh, thụ động vẫn còn tiếp diễn Trình độ công nghệ chế biến, công nghệ giống, công nghệ qui trình sản xuất sạch, an toàn chưa theo kịp các nước trong khu vực, chưa có qui hoạch cho những vùng chuyên canh trái cây đặc

sản…

1.2 Tổng quan về thanh long

1.2.1 Giới thiệu về thanh long

Cây thanh long có tên khoa học là Hylocereus Undatus, thuộc họ xương rồng (Cactaceae), và có tên tiếng Anh là Pitahaya hay còn gọi là Dragon Fruit Thanh long

có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Trung Mỹ và Nam Mỹ, được nhập vào Việt Nam lúc đầu với vai trò là cây cảnh và được đưa lên thành hàng hoá vào thập niên 1980 Hiện nay, loài cây này cũng được trồng ở các nước trong khu vực Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia, Thái Lan, Philippines, Indonesia (đặc biệt là ở miền tây đảo Java); miền nam Trung Quốc, Đài Loan và một số khu vực khác

Thanh long là loại cây leo Quả to, hình trái xoan, màu xanh khi còn non, khi chín chuyển sang màu đỏ Quả nặng trung bình 300 – 400g, có quả nặng trên 600g Các hạt giống như hạt vừng đen nằm lẫn lộn trong ruột Lớp cùi thịt trong ruột thường được ăn

ở dạng quả tươi, có mùi vị thơm dịu, ngọt vừa phải và ít cung cấp calo Hương vị của

nó đôi khi giống như hương vị của quả kiwi (Actinidia deliciosa) Quả có thể chế biến thành nước quả hay rượu vang; hoa có thể ăn được hay ngâm vào nước giống như chè Mặc dù các hạt bé tí xíu của chúng được ăn cùng với thịt của ruột quả nhưng chúng không bị tiêu hóa

1.2.2 Giống

Quả của thanh long có ba loại, tất cả đều có vỏ giống như da và có một chút lá Chúng có tên gọi khoa học như sau:

Hình 1.3 Hylocereus megalanthus, trước đây được coi là thuộc chi Selenicereus, ruột trắng với vỏ vàng

1.2.4 Thông tin dinh dưỡng

Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng trong quả thanh long

Thành phần  g/100gr

thịt quả Thành phần

 Mg/

100gr thịt quả

Các giá trị nêu trên có thể thay đổi theo giống và điều kiện trồng trọt

(nguồn: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bình Thuận)

1.2.5 Công dụng :

Thanh long có vị ngọt, nhạt, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt, giải khát, lợi tiểu, nhuận tràng, chỉ khái hoá đàm, thường được dùng để chữa các chứng bệnh như viêm phế quản, lao phổi, viêm hạch bạch huyết, quai bị, mụn nhọt Thân cây có tác dụng thư cân hoạt lạc (giúp gân cốt co duỗi khoẻ khoắn và làm thông suốt các kinh lạc) và giải độc Hoa có tác dụng bổ phế, trừ ho Dùng quả ăn tươi rất tốt cho những người bị rôm sẩy, mụn nhọt, táo bón, Đặc biệt, chất nhầy trong quả thanh long giúp làm giảm cholesterol Do đó, người béo phì, người có hàm lượng cholesterol cao, huyết áp tăng nên ăn thanh long Thanh long còn thích hợp với người bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp

1.3 Tình hình sản xuất thanh long ở Việt Nam

1.3.1 Bình Thuận

Đến nay, tỉnh Bình Thuận vẫn là thủ phủ của quả thanh long Việt Nam với hơn 16.500 ha chiếm khoảng 76,1% diện tích trồng thanh long cả nước, với tổng sản lượng khoảng 400.000 tấn/năm, Hàng năm, số lượng thanh long xuất khẩu chính ngạch được 30.209 tấn, chiếm 7,5 %, với giá trị kim ngạch là 17,758 triệu USD USD Tuy nhiên

phần lớn diện tích hiện nay vẫn còn trồng thanh long theo cách truyền thống, chỉ khoảng hơn 5.000 ha trồng theo tiêu chuẩn VietGap và 160 ha đạt chuẩn Global Gap Trước đây, thanh long được xuất khẩu chủ yếu qua nước láng giềng Trung Quốc nên tiêu chuẩn về quả thanh long mà Trung Quốc đòi hỏi đáp ứng không cao nên cách trồng thanh long theo mô hình truyền thống có thể đáp ứng được Ngày nay, thanh long Bình Thuận đã và đang tìm được nhiều thị trường mới như Hoa Hỳ, EU, Nhật Bản…và mới đây là Hàn Quốc Vấn đề đặt ra là thị trường mới có, nhưng muốn các thị trường này chấp nhận quả thanh long của Việt Nam cũng không phải là điều dễ dàng nhất là thị trường đầy khó tính Hoa Kỳ Vì vậy mô hình thanh long truyền thống ngày càng không thể đáp ứng theo yêu cầu mà các thị trường khó tính đặt ra Hiện nay Bình Thuận đang khuyến khích các nhà vườn thanh long áp dụng mô hình canh tác theo tiêu chuẩn VietGap và Global Gap để đầu ra của thanh long được chấp nhận dễ dàng và có thể nâng cao về mặt giá trị cho quả thanh long mang về nhiều lợi nhuận hơn cho nhà vườn và đóp góp nhiều hơn cho ngân sách tỉnh

1.3.3 Tiền Giang

So với Long An, người hàng xóm Tiền Giang có diện tích trồng thanh long tương

đối lớn hơn, chủ yếu tập trung ở huyện Chợ Gạo với khoảng 2000 ha, trong đó có

khoảng 41% hộ trồng từ 2.000m2 đến 5.000 m2, 28% hộ trồng từ 5000m2 đến

10000m2 và có 8% hộ trồng với quy mô trên 10.000m2

Ở nơi đây, người trồng thanh long cũng được khuyến khích áp dụng Gap vào việc sản xuất Một điều đặc biệt là chủ yếu bà con nông dân nơi đây sử dụng kỹ thuật

“xông đèn” để kích thích cho cây ra quả trái vụ nhằm đạt được hiệu quả kinh tế cao Theo đánh giá của lãnh đạo địa phương, người trồng thanh long có thu nhập gấp 3 lần

so với người trồng lúa, riêng đối với các hộ xử lý trái vụ thì cao gấp từ 7- 10 lần so với người cho ra quả đúng mùa vụ

Tuy nhiên, mô hình sản xuất theo Gap vẫn còn ở qui mô nhỏ nên còn nhiều diện tích thanh long vẫn chưa đạt tiêu chuẩn

Kết Luận Chương 1

Ngày nay nhu cầu của con người về dùng trái cây sạch và có lợi cho sức khỏe ngày càng gia tăng Thị trường tiêu thụ trái cây thế giới tăng mạnh qua các năm qua là một cơ hội cho những nước xuất khẩu trái cây như Việt Nam chúng ta Thanh long đã

và đang góp phần vào việc đáp ứng nhu cầu to lớn đó Tuy được trồng khá nhiều nơi ở nước ta nhưng Bình Thuận có thể coi là “kinh đô” của thanh long với diện tích thanh long chiếm hơn 76% diện tích trồng thanh long toàn quốc Chất lượng quả thanh long cao, hình dáng quả như viên ngọc rồng với màu hồng và đỏ nên rất phù hợp với thị hiếu tiêu dùng và phong tục tập quá của người dân Á Đông chúng ta Quả thanh long với nhiều chủng loại như thanh long ruột trắng, ruột đỏ và nay đã có thêm ruột tím, cùng với những công dụng trong việc phòng chống và chữa một số bệnh.Tất cả những điều trên đã làm cho thanh long Bình Thuận nói riêng và cả nước nói chung không ngừng phát triển và vươn xa ra thị trường thế giới để có thể đáp ứng được người tiêu dùng

Chương 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ THANH LONG TẠI

TỈNH BÌNH THUẬN 2.1 Tình Hình Sản Xuất Thanh Long Tại Bình Thuận

2.1.1 Giới thiệu sơ nét về tỉnh Bình Thuận

Bình Thuận nằm trong vùng duyên hải cực Nam Trung Bộ, có mối liên hệ chặt

chẽ với vùng Đông Nam Bộ và nằm trong khu vực ảnh hưởng của vùng kinh tế trọng

điểm phía Nam Nằm cách thành phố Hồ Chí Minh 200 km, cách Thành phố Nha

Trang 250 km Có quốc lộ 1A, đường sắt Bắc Nam chạy qua; quốc lộ 28 nối liền Bình Thuận với các tỉnh Nam Tây Nguyên; quốc lộ 55 nối liền với Trung tâm dịch vụ dầu

khí và du lịch Vũng Tàu Diện tích tự nhiên 7.828 km2, dân số 1.169.450 người, lực

lượng lao động 734.500 người Gồm 10 đơn vị hành chính: Thành phố Phan Thiết, thị

xã Lagi và 8 huyện; trong đó có 1 huyện đảo Phú Quý

Những năm qua, kinh tế Bình Thuận tăng trưởng đạt mức bình quân 12%/năm

Tiềm năng tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng:

2.1.1.1 Vị trí địa lý:

Tỉnh Bình Thuận là một tỉnh duyên hải, có toạ độ địa lý:

- Kinh độ: 1070 24’E - 1080 23’E

- Vĩ độ: 10033’N - 11033’N Đông và Đông Nam giáp biển Đông, Bắc - Tây Bắc giáp tỉnh Lâm Đồng, Đông - Đông Bắc giáp tỉnh Ninh Thuận, Tây - Tây Nam giáp tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

- Diện tích tự nhiên: 7.828 km2

Hình 2.1 Vị trí địa lý tỉnh Bình Thuận

- Tỉnh Bình Thuận có 01 thành phố, 01 thị xã và 08 huyện bao gồm Thành phố Phan Thiết, thị xã La Gi và các huyện: Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Hàm Tân, Tánh Linh, Đức Linh và huyện đảo Phú Quý Bình Thuận có nhiều dân tộc sinh sống: Kinh, Chăm, Hoa, K'Ho, Chơ Ro

2.1.1.2 Địa hình:

Địa hình Bình Thuận bao gồm 4 dạng cơ bản: núi thấp, gò đồi, đồng bằng, đồi cát

và cồn cát ven biển Ngoài khơi có một số đảo, trong đó có 10 đảo của huyện đảo Phú Quý, cách thành phố Phan Thiết 120 km Trên địa bàn tỉnh có một số núi cao như: Đa

Mi (1.642 m), Dang Sruin (1.302 m), Ông Trao (1.222 m), Gia Bang (1.136 m), núi Ông (1.024 m) và Chi Két (1.017 m) Một số nhánh mũi chạy ra sát biển tạo nên các mũi La Gàn, Kê Gà, Mũi Né, Hòn Rơm và Mũi Nhỏ

2.1.1.3 Thổ nhưỡng:

Bảng 2.1: Cơ cấu nhóm đất tại Bình Thuận

(Nguồn: Đào Nguyên Tuyết Lan, “Giải pháp thu hút các nguồn tài trợ phát triển thanh long Bình Thuận giai đoạn 2010-2020”, Luận văn thạc sĩ kinh tế, bảng 2.2, trang 22)

+ Độ ẩm tương đối: 79%

+ Tổng số giờ nắng: 2.459 giờ

2.1.2 Vai trò của thanh long đối với tỉnh Bình Thuận

2.1.2.1 Đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu:

Theo Sở Công thương Bình Thuận, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa quý 1/2012 ước đạt 42,2 triệu USD, tăng 11,7% so cùng kỳ năm trước Trong đó: nhóm hàng thuỷ sản đạt 14,7 triệu USD, tăng 12,4% so cùng kỳ năm trước; hàng nông sản đạt 6,7 triệu USD, giảm 15,2% so với cùng kỳ năm trước; hàng hoá khác 20,2 triệu USD, tăng 24%, chủ yếu như: hải sản đông khoảng 2.827 tấn, hải sản khô khoảng 150 tấn; nhân

hạt điều khoảng 158 tấn; quả thanh long khoảng 8.136 tấn( với tổng kim ngạch ước tính hơn 3 triệu USD chiếm khoảng 7.11 %), cao su khoảng 225 tấn

2.1.2.2 Giải quyết việc làm, cải thiện đời sống người dân

Đã từ lâu thanh long được xem là cây trồng chủ lực của tỉnh Bình Thuận, do đó cây thanh long có đóng góp không nhỏ vào sự phát triển chung của tỉnh

Thanh long, từ một loại cây trồng giúp xoá đói giảm nghèo nay trở thành cây làm giàu của bà con nông dân nơi đây, mang lại sự ấp no, hạnh phúc, đầm ấm cho hàng chục nghìn nhà vườn thanh long Bình Thuận Từ doanh lợi mà thanh long mang lại, nhiều nhà vườn nơi đây ngày càng có thể nâng cao mức sống cho gia đình Nhiều nhà vườn một nắng hai sương có thể xây mới lại nhà cửa, sắm sửa đồ đạc, mua xe tay ga…

2.1.2.3 Mang thương hiệu Bình Thuận đi khắp đất nước và vươn xa ra thế giới

Nhắc đến thanh long thì chắc hẳn mọi người đều nghĩ ngay đến Bình Thuận Nơi đây được xem là thủ phủ của loại trái cây mang tên “rồng” Đối với bạn bè quốc tế, quả thanh long Bình Thuận chinh phục lòng người bằng hương vị thanh tươi và ngọt lịm của mình

2.1.3 Thực trạng sản xuất thanh long tại Bình Thuận

2.1.3.1 Chuỗi cung ứng Thanh Long Bình Thuận

Hình 2.1: Chuỗi Cung Ứng Thanh Long Bình Thuận

 Tiêu thụ trong nước

Thường thì chuỗi cung ứng sẽ đi theo sơ đồ sau :

Nông dân => Thương lái => Doanh nghiệp => Tiểu thương => Người tiêu dùng

Nông

dân

Thương lái

Doanh

nghiệp

Tiểu thương

Người tiêu dùng

Liên minh sản xuất

2.1.3.2 Qui trình sản xuất và kinh doanh thanh long

Hình 2.2: Qui trình sản xuất và kinh doanh thanh long

SƠ ĐỒ HOẠT ĐỘNG

Bón phân Tưới nước Phòng trừ dịch hại Xác định thời gian thu hoạch

Cách thu hoạch Phân loại sơ bộ trái vừa

thu hoạch

Nhận hàng

Làm sạch

Xử lý nấm bệnh Phân loại chất lượng Đóng gói Chất hàng

Kiểm tra điều kiện vận chuyển Đưa vào container Làm lạnh trước container

Kiểm tra khâu xếp hàng

Kiểm tra hàng đến

Bảo quản (Nguồn: Thông tin hướng dẫn đảm bảo chất lượng trái thanh long – Sở KH-CN-MT

tỉnh Bình Thuận.)

Nhà xuất khẩu

Nhà nhập hàng/ nhà bán sỉ

Ghi nhận kiểm tra khâu xếp hàng

Ghi nhận kiểm tra hàng đến

Ghi nhận phân loại chất lượng

Ghi nhận việc kiểm tra đóng gói

Nhà đóng gói

Phòng trừ dịch hại

Sử dụng thuốc điều hòa sinh trưởng thực vật

Nông dân Nhật ký đồng ruộng

Phân bón Tưới nước

2.1.3.3 Nhân tố giống:

Bảng 2.2 So sánh về hàm lượng dinh dưỡng giữa các giống thanh long Bình Thuận,

Tiền Giang, Long An

( Nguồn: “Giải pháp thu hút các nguồn tài trợ phát triển thanh long Bình Thuận giai

đoạn 2010 – 2020, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Đào Nguyên Tuyết Lan, Bảng 1, trang 114)

Người dân Bình Thuận trồng chủ yếu là giống thanh long ruột trắng Vì thanh long ruột trắng dễ trồng, dễ chăm sóc và cho sản lượng cao

Giống thanh long ruột đỏ đang được trồng thí điểm tại một số hộ ở Hàm Thuận Bắc Theo số liệu năm 2010 toàn tỉnh có khoảng 10 ha trồng thanh long ruột đỏ Giống thanh long ruột đỏ có giá trị cao và được ưa chuộng trên thị trường quốc tế hơn giống thanh long ruột trắng

Tuy nhiên, hiện nay tại Bình Thuận giống thanh long ruột đỏ vẫn chưa được phổ biến Vì những nguyên do như nguồn cung cấp giống ít và giá cao; người dân không biết về kỹ thuật chăm sóc giống thanh long ruột đỏ; giống thanh long ruột đỏ dễ mắc bệnh và có sản lượng thấp hơn thanh long ruột trắng Nên mặc dù giá cao hơn nhiều lần so với thanh long ruột trắng, người dân vẫn chưa quan tâm đến giống thanh long ruột đỏ

2.1.3.4 Kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh

Người dân Bình Thuận rất cần cù, chịu khó, ham học hỏi và có nhiều kinh nghiệm trong việc trồng trọt, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh trên Thanh long nên có thể nói chất lượng quả thanh long Bình Thuận rất cao Bên cạnh đó, nông dân Bình Thuận cũng rất sáng tạo khi áp dụng phương pháp chong đèn để cây thanh long cho quả trái

vụ mang lại hiệu quả kinh tế cao

Hiện nay, theo xu hướng chung của thế giới về tiêu dùng rau quả sạch theo tiêu chuẩn GAP, tỉnh Bình Thuận chỉ đạo việc đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật theo tiêu chuẩn VietGap nhằm đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm phục vụ xuất khẩu Sau 3 năm triển khai, đến nay toàn tỉnh đã hình thành được 339 tổ hợp tác, nhóm liên kết sản xuất, trang trại với 10.470 hộ, tổng diện tích đăng ký sản xuất thanh long VietGAP là 7.474 ha Đến cuối năm 2011, tổng diện tích sản xuất thanh long VietGap đạt 5.000 ha

Kết quả sản xuất thanh long VietGAP trong những năm qua, cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất bình thường, tạo được khối lượng hàng hóa lớn, có chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu Cùng với đó, môi trường sản xuất được cải thiện nhờ giảm được lượng thuốc bảo vệ thực vật; sức khỏe người tiêu dùng và người lao động được bảo đảm Kiến thức, kinh nghiệm sản xuất của nông dân cũng được nâng lên, đã biết lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc sinh học hoặc

hữu cơ thay thế dần các sản phẩm hóa học, góp phần bảo vệ môi trường đất, nước ngầm…

Kế hoạch của tỉnh Bình Thuận phấn đấu đến năm 2015 có 100% diện tích thanh long sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, vì thế hiện nay tỉnh đã chỉ đạo không mở rộng thêm diện tích thanh long mà tập trung vào việc nâng cao chất lượng quả thanh long Đến thời điểm này diện tích đã lên trên 16.000 ha, trong khi kế hoạch đến 2015 chỉ 15.000 ha

Khó khăn:

Theo nhóm khảo sát thì số lượng các hộ trồng tái đăng ký tiêu chuẩn VietGap đang giảm dần do một số lý do Thứ nhất việc thực hiện theo tiêu chuẩn VietGap và phải ghi nguồn gốc rõ ràng của quả thanh long đang trồng đã gây nhiều khó khăn cho bà con nông dân Quả thanh long trồng theo VietGap theo đánh giá của người dân thì sẽ làm quả nhỏ, không đẹp mà khi thu mua thì các doanh nghiệp thu mua sẽ lựa chọn rất

ít trong số đó ( khoảng 10%) để xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, EU Còn lại người dân đem bán cho vựa để xuất khẩu tiểu ngạch qua Trung Quốc Nên việc không đảm bảo đầu ra làm người dân không muốn trồng theo VietGap hay có trồng theo nhưng lại không làm đúng như tiêu chuẩn mà có hộ sẽ sử dụng thuốc quá liều lượng để quả căng và đẹp hơn làm cho khi các công ty mua về xuất đi thì lại bị trả hàng về khi tới nhà máy chiếu xạ vì bị dư lượng thuốc Dẫn đến các doanh nghiệp cũng không còn mặn mà mua thanh long VietGap để xuất khẩu qua các thị trường khó tính như Mỹ, EU

Khí hậu hiện nay đang biến đổi thất thường do hiệu ứng nhà kính đã làm cho thời tiết thay đổi, xuất hiện nhiều thiên tai, dịch bệnh gây khó khăn cho người nông dân Thêm vào đó việc sản xuất của người dân ở các vụ nghịch cũng không được đảm bảo do sản lượng điện không đủ cung cấp cho các hộ sản xuất để tiến hàng chong đèn cho cây thanh long Hiện nay, nhiều nơi điện cung cấp cho người dân chong đèn không ổn định, cứ 3 đêm thì sẽ bị cúp 1 đêm Điều này làm quả cây thanh long khó có thể cho sản lượng tối đa, nhiều vườn thậm chí còn không ra quả làm thiệt hại rất lớn cho các hộ sản xuất

2.1.3.5 Quy mô sản xuất

Sản xuất hàng hoá còn mang tính chất tự phát, manh mún và thiếu đồng bộ Quy

mô sản xuất còn nhỏ lẻ, lấy quy mô hộ gia đình là chính Sự liên kết đồng bộ về sản xuất và tiêu thụ còn kém Điều này dẫn đến nhiều khó khăn trong việc sản xuất và tiêu thụ thanh long vì không thể đáp ứng được những đơn đặt hàng lớn, không đảm bảo được sự đồng đều về chất lượng và tiêu chuẩn, đồng thời cũng không thể xây dựng được thương hiệu thống nhất Bên cạnh đó, việc sản xuất nhỏ lẻ, manh mún cũng gây khó khăn trong khâu kiểm soát chất lượng quả thanh long Hậu quả là giá trị và hiệu quả sản xuất thấp, khó cạnh tranh trên thị trường

Trong những năm qua tỉnh (cụ thể là ban quản lý dự án ACP) đã có những chính sách hỗ trợ thành lập các liên minh sản xuất nông nghiệp giữa doanh nghiệp và nông dân, khuyến khích các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa với người sản xuất (hợp tác xã, hộ nông dân, trang trại) nhằm gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản để phát triển sản xuất ổn định, bền vững Trong thời gian qua, Ban quản lý Dự án Cạnh tranh nông nghiệp Bình Thuận (ACP) đóng vai trò là cầu nối khá vững chắc trong việc hình thành các liên minh sản xuất Ông Trần Văn Khâm- chuyên gia tư vấn hợp phần B (hỗ trợ liên minh sản xuất mới), thuộc dự án ACP Bình Thuận cho biết: Hiện tại trên địa bàn tỉnh đã hình thành được 12 liên minh, trong đó có 4 liên minh về thanh long Vai trò của ACP trong liên minh là xây dựng mối quan hệ mua bán giữa doanh nghiệp với nông dân; hỗ trợ một phần kinh phí cho nông dân nâng cao năng suất, chất lượng, với mức hỗ trợ khoảng 2.000 USD/hộ, nhưng không quá 200.000 USD cho 1 liên minh Riêng doanh nghiệp, dự án sẽ hỗ trợ 20.000 USD/ doanh nghiệp, để mở rộng thị trường và xúc tiến thương mại, nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ trong sản xuất,…( nguồn:

http://www.baobinhthuan.com.vn )

Với những chính sách này, sẽ là cơ hội, động lực để các doanh nghiệp và nông dân trồng thanh long trong tỉnh gắn bó hơn Thông qua liên minh, doanh nghiệp mua hàng trực tiếp với nhà vườn, không qua thương lái nên có lợi về giá cả mua bán cả hai phía Ngoài ra, doanh nghiệp mua được sản phẩm có chất lượng, không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật,…

2.1.3.6 Thu hoạch, sơ chế và bảo quản

Hiện nay, công tác thu hoạch thanh long tại Bình Thuận chủ yếu là do thương lái đến tận vườn xem xét, thu mua và thuê người thu hoạch, còn nhà vườn không tự thu hoạch Khi thu hoạch, quả thanh long được cắt và chất thẳng vào sọt Quả thanh long được thu hoạch vào lúc sáng sớm và phải được để trong bóng mát Hầu hết nhà vườn

và thương lái thu mua đều không chú trọng đến khâu bảo quản khi thu hoạch và trong quá trình vận chuyển đến nơi sơ chế

Theo số liệu khảo sát của chúng tôi thì hầu hết các nhà vườn và thương lái sau khi thu hoạch thanh long đều chất thẳng vào sọt dẫn đến quả thanh long có thể bị gãy tai, dập làm mất vẻ đẹp của quả thanh long Điều này sẽ làm giảm giá trị của quả thanh long

Thanh long sau khi được thu mua sẽ được vận chuyển đến nơi sơ chế để sơ chế và đóng gói sau đó được đưa lên container lạnh để xuất khẩu thẳng sang Trung Quốc hoặc được đưa vào các nhà máy xử lý trái cây bằng chiếu xạ ( xuất khẩu sang Mỹ), hơi nước (xuất khẩu sang Nhật) để xử lý và đưa ra cảng xuất khẩu

2.1.3.7 Hỗ trợ từ các cơ quan ban ngành

- Thủ tướng chính phủ ra quyết định số 01/2012/QĐ-TTg vào ngày 09/01/2012 về một số chính sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản

- Dự án cạnh tranh nông nghiệp (Agriculture Competitiveness Project-ACP) được Ngân hàng Thế giới tài trợ tại 8 tỉnh miền Trung - Tây nguyên, trong đó có Bình Thuận, và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 6/2009 Với mục tiêu nâng cao khả năng tiếp cận thị trường của nông dân thông qua cung cấp công nghệ mới, dự án sẽ tổ chức và liên kết các nhóm sản xuất nhằm tăng khả năng cạnh tranh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nông dân liên minh sản xuất, tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm hiệu quả hơn…

- Tỉnh hỗ trợ cho việc quảng bá thương hiệu như hỗ trợ việc dán tem, in ấn bao bì…

- Tỉnh tổ chức tuyên truyền, tập huấn về sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn

VietGap và lập các tổ sản xuất thanh long VietGap để hỗ trợ người dân trong quá trình sản xuất

- Tỉnh hỗ trợ về nguồn vốn sản xuất bằng việc đơn giản hoá thủ tục vay vốn của người dân cho việc sản xuất thanh long như cho vay vốn để chăm sóc, hạ bình điện phục vụ chong đèn và kinh doanh xuất khẩu thanh long

- Về đầu tư công trình thuỷ lợi: trong những năm gần đây, với nhiều nguồn vốn, Bình Thuận đã đầu tư xây dựng và nâng cấp đập tạm thành đập kiên cố ( đập Phan Dũng, đập Phùm, đập Mắc Cỡ, đập Tà Mú,…) góp phần phát huy năng lực tưới tiêu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của địa phương, đặc biệt là cho vùng chuyên canh cây thanh long

- Về đầu tư giao thông nông thôn: tỉnh đã đầu tư 93,8 tỷ đồng kinh phí cho việc xây dựng đường giao thông nông thôn tại các vùng tập trung sản xuất thanh long

- Về đầu tư thực hiện các dự án tăng cường nguồn điện cung cấp gồm đường dây

220 KV Hàm Thuận – Phan Thiết, trạm 220 KV Phan Thiết 125MVA, xây dựng đường dây 110KV Đại Ninh – Phan Rí, Xuân Trường – Đức Linh để cung cấp điện sản xuất thanh long

- Ngoài ra, tỉnh còn khuyến khích, hỗ trợ thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học

về thanh long Bình Thuận và đưa vào ứng dụng như đề tài “Ứng dụng bả sinh học để phòng trừ ruồi đục quả trên diện rộng nhằm xây dụng vùng thanh long phi dịch hại phục vụ xuất khẩu”, “Ứng dụng trồng cây đậu phộng dại để phủ vườn thanh long thay cho rơm rạ”, …

2.2 Tình hình tiêu thụ thanh long Bình Thuận

2.2.1 Thông tin giá cả

Hình 2.3 Biểu đồ giá thanh long Bình Thuận 2008-2011

Theo như biểu đồ ta thấy, giá thanh long tăng cao từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau

và giảm thấp trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 8 nhưng tăng, giảm không đều giữa các tháng và qua các năm Từ tháng 5 đến tháng 10 là khoảng thời gian mùa mua ở tỉnh và đây cũng vụ mùa của quả thanh long nên lượng thanh long sản xuất ra lớn, chi phí sản xuất thấp nên giá thanh long thấp Từ tháng 9 đến tháng 4 là khoảng thời gian trái vụ của thanh long, vào thời gian này lượng sản xuất ít, chi phí chong đèn, tưới nước, bón phân cao nên giá thanh long được đẩy lên cao Giá thanh long giữa các năm cũng không đồng đều và biến động mạnh Năm 2008 giá cao nhất vào tháng 1 khoảng 11.000 VND, thấp nhất là 2.500 VND, năm 2009 giá cao nhất vào tháng 2 khoảng 16.000 VND thấp nhất khoảng 3.000 VND và cho tới năm 2011 thì giá cao nhất lại vào tháng 4 với mức giá khoảng 18.000 VNĐ và thấp nhất là 2.000 VND Và theo số liệu nhóm khảo sát thu thập vào tháng 3 năm 2012 thì giá ở một số vựa thanh long đã lên đến 23.000 VND

Có thể thấy, giá thanh long biến động rất thất thường nên rất khó để dự đoán Bên cạnh đó, tỉnh, doanh nghiệp chưa chú trọng vào việc nghiên cứu, tìm hiểu thị trường

nên việc điều tiết nguồn cung khi thị trường biến động rất khó khăn

2.2.2 Thị trường nội địa

Chỉ có 20% sản lượng tiêu thụ nội địa, chủ yếu là hàng dạt (hàng loại II) và hàng mùa (thu hoạch vào vụ chính) Có thể nói là thị trường thanh long nội đia rất kém phát triển, thanh long Bình Thuận được bán chủ yếu ở các tỉnh thành lớn như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Dương,… Vì là hàng dạt nên giá bán tương đối thấp

2.2.3 Thị trường xuất khẩu

2.2.3.1 Tiêu chuẩn xuất khẩu

Chất lượng quả thanh long thương mại là do màu sắc và hình dạng hấp dẫn Do vậy, để đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, quả thanh long cần đạt các tiêu chuẩn sau:

- Quả không bị vết nấm hay côn trùng gây hại

- Quả sạch, dạng hình đẹp, vỏ bóng, có màu đỏ đều trên 70% diện tích quả, khoảng mũi không sâu quá 1 cm và quả không có mũi nào lồi lên

- Tai thẳng cứng, xanh và dài trên 1,5 cm (đối với Thị trường Trung Quốc tai dài càng tốt)

- Thịt quả có màu trắng và cứng, hột màu đen

- Quả không có vết tổn thương cơ giới hay chỗ bị thâm, không có đốm xanh hay vết cháy do nắng hay do phun thuốc hóa học

- Trọng lượng : Tùy thị trường nhập khẩu:

+ Thị trường Châu Âu : 250 - 300 g/Quả

+ Thị trường Trung Quốc : 400 - 600 g/Quả

+ Thị trường Singapore : 300 - 500 g/Quả

+ Thị trường Hồng Kông : > 400 g/Quả

2.2.3.2 Thị trường Trung Quốc

Trung Quốc là thị trường xuất khẩu chủ yếu của thanh long Bình Thuận, chiếm hơn 80% tổng sản lượng xuất khẩu Xuất khẩu chính ngạch qua Trung Quốc năm

2010 đạt sản lượng 12693,60 tấn có giá trị hơn 5 triệu đô Nhưng các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu qua Trung Quốc chủ yếu theo tiểu ngạch Thanh long được thu mua tại nhà vườn, được sơ chế và đóng gói sau đó được container kho lạnh chở tới cửa khẩu

Tiêu chuẩn xuất khẩu qua Trung Quốc: chính ngạch thì yêu cầu quả nặng từ 600g Còn theo đường tiểu ngạch thì yêu cầu quả càng nặng càng tốt, cụ thể là trên 600g và không yêu cầu tiêu chuẩn

400g-Bảng 2.3 Thuận lợi và khó khăn của xuất khẩu tiểu ngạch và chính ngạch

Khó khăn - Rủi ro khi bán chịu cho

thương lái Trung Quốc

- Mua bán không có hợp đồng

- Giá cả bị thương lái Trung Quốc chèn ép

- Không thanh toán qua hệ thống ngân hàng nên chính phủ khó kiểm soát

- Giấy tờ rườm rà, khó khăn

Tuy xuất khẩu theo tiểu ngạch gặp nhiều khó khăn, bất lợi và rủi ro cao, nhưng đa

số các doanh nghiệp xuất khẩu vẫn ưa thích tiểu ngạch hơn vì một số lí do sau:

- Nhận thức của doanh nghiệp còn kém, họ chủ yếu là người nông dân phát triển lên nên không thích thủ tục rườm rà cũng như vấn đề về ngôn ngữ khi kí kết hợp đồng với các đối tác theo chính ngạch

- Buôn bán tiểu ngạch không có yêu cầu gì đối với doanh nghiệp, nên ai cũng có thể xuất khẩu chỉ cần họ có vốn mua một chiếc container là đã có thể trở thành doanh nghiệp xuất khẩu

2.2.3.3.Thị trường Mỹ

Theo quy định của Mỹ, quả thanh long muốn vào thị trường nước này phải được chiếu xạ từ 400 gray (đơn vị chiếu xạ) trở lên, trong khi các loại trái cây khác chỉ cần

100 - 200 gray Bên cạnh đó, quả thanh long cũng cần tuân thủ theo tiêu chuẩn

VietGap, GlobalGap Thị trường Mỹ yêu cầu quả thanh long có chất lượng, hình dáng đồng đều Trọng lượng quả từ 400g – 600g

Bên cạnh đó, thị trường Mỹ cũng có các yêu cầu khắt khe về nhà đóng gói, bao bì cũng như yêu cầu về quy trình sơ chế, vận chuyển

Sản lượng xuất khẩu đạt 48,4 tấn, giá trị xuất khẩu đạt 92,6 ngàn USD (số liệu

2010, phụ lục 02) Nhìn chung, tuy Thanh Long Bình Thuận đã có giấy phép xuất khẩu sang Mỹ nhưng các doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe

từ phía Mỹ nên việc xuất khẩu vẫn còn rất hạn chế Thanh Long Việt Nam gặp nhiều cạnh tranh đến từ các nước Trung Mỹ, Nam Mỹ và các nước khác Bên cạnh đó, chi phí chiếu xạ tương đối cao cũng làm tăng giá thành, từ đó làm giảm lợi thế cạnh tranh Mặt khác, chi phí vận chuyển đường hàng không tương đối cao so với các nước trong khu vực Nếu vận chuyển bằng đường biển sẽ tốn nhiều thời gian làm giảm chất lượng quả khi đến Mỹ

2.2.3.4.Thị trường Nhật Bản

Khi Nhật Bản tháo bỏ lệnh cấm nhập thanh long Việt Nam bằng biện pháp xử lý hơi nước nóng (10/2009) thì sau đó không lâu, Công ty YASAKA (Nhật) đã đầu tư một nhà máy xử lý hơi nước nóng có quy mô thương mại đầu tiên ở tỉnh Bình Dương Tiếp đó, công ty Good Life ở TP.HCM cũng khởi công xây dựng nhà máy hơi nước nóng thứ 2 tại Việt Nam Trong năm 2011, sản lượng thanh long xuất khẩu sang Nhật Bản đạt khoảng 600 tấn, năm 2009 đạt khoảng 420 tấn Thanh long xuất khẩu qua Nhật Bản sẽ được bày bán trong các siêu thị của Nhật Bản với giá từ 8-10 USD/kg Đánh giá chung, Nhật Bản là thị trường rất tiềm năng cho quả thanh long của Việt Nam

2.2.3.5 Thị trường khác

Thị trường Singapore : sản lượng xuất khẩu 2837,9 tấn , đạt giá trị xuất khẩu 1938,55 ngàn USD (số liệu 2010, phụ lục số 02)

Thị trường Hà Lan: sản lượng xuất khẩu 1992,2 tấn, đạt giá trị xuất khẩu 3027,8 ngàn USD (số liệu 2010, phụ lục số 02)

Thị trường Thái Lan: sản lượng xuất khẩu 2837,9 tấn, đạt giá trị xuất khẩu 1349,6 ngàn USD (số liệu 2010, phụ lục số 02)

2.2.4 Thương hiệu thanh long Bình Thuận

Bất kỳ hàng hóa nào, khẳng định được thương hiệu, đẳng cấp là cả một quá trình lâu dài, khó khăn, nhưng để giữ vững càng khó khăn hơn Thanh long Bình Thuận và rộng hơn, một số loại trái cây Việt Nam, không phải là ngoại lệ Do vậy, phải chuẩn bị thật kỹ lưỡng, thận trọng từng khâu, từng bước, thà chậm mà chắc, để đàng hoàng, đĩnh đạc khi ra "biển lớn"

Thanh long Bình Thuận đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp đăng bạ tên gọi xuất xứ hàng hóa Theo UBND tỉnh Bình Thuận, Cơ quan Sáng chế và nhãn hiệu Hoa Kỳ vừa cấp văn bằng bảo hộ thương hiệu trong vòng 10 năm cho sản phẩm trái thanh long Bình Thuận Trái thanh long Bình Thuận được bảo hộ thương hiệu độc quyền trên toàn nước Mỹ Sau 10 năm có thể được gia hạn Theo đó, nhãn hiệu thanh long Bình Thuận gồm dòng chữ Bình Thuận (viết cách điệu màu xanh) Dragon Fruit (màu đỏ) và hình ảnh trái thanh long

Ủy ban nhân dân đã ra quyết định QĐ 14_UBND về “Ban hành Quy chế quản lý

và sử dụng Chỉ dẫn địa lý Bình Thuận dùng cho sản phẩm quả thanh long” nhằm tránh việc mất thương hiệu, chỉ dẫn địa lý về tay các doanh nghiệp nước ngoài như một số mặt hàng Việt Nam xuất khẩu khác

Tuy nhiên, hầu hết người trồng sản xuất, thương lái và doanh nghiệp vẫn chưa chú trọng đến nhãn mác và thương hiệu Với thị trường Trung Quốc chiếm hơn 70% lượng xuất khẩu nhưng phần lớn xuất khẩu theo đường tiểu ngạch ( chiếm 80%), thanh long được xuất theo đường tiểu ngạch thì thường không có thương hiệu, nhãn mác rõ ràng nên dễ bị thương lái Trung Quốc ép giá Thanh Long trồng theo tiêu chuẩn VietGap không có nhãn mác chứng nhận và được thương lái thu mua với giá như thanh long thường làm người nông dân không có động lực tiếp tục sản xuất theo tiêu chuẩn

VietGap

Kết Luận Chương 2

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, người dân giàu kinh nghiệm trong việc sản xuất

đã phát triển thanh long thành một mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh Bình Thuận, góp phần đáng kể vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho người dân Bình Thuận, đồng thời đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Bên cạnh đó, tình trạng sản xuất và tiêu thụ tuy đã được cải thiện qua các năm nay nhưng vẩn còn nhiều bất cập, khó khăn Với tình trạng “ được mùa thì mất giá “ còn “giá cao thì lại không có hàng “ đã gây không ít khó khăn cho người sản xuất Xuất khẩu của các thương lái và doanh nghiệp xuất khẩu cũng gặp không ít khó khăn khi xuất khẩu chủ yếu theo đường tiểu ngạch sang Trung Quốc, giá cả lại phụ thuộc vào phía lái buôn Trung Quốc Nên nhiều doanh nghiệp khi chở hàng sang biên giới đã bị ép giá, bán với giá thấp có khi phải chở hàng về do giá quá thấp không bán được Việc thực hiện VietGap tuy có nhiều ưu điểm nhưng đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc áp dụng vào sản xuất và mở rộng diện tích

CHƯƠNG 3: NHÓM GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐẦU RA CHO THANH

LONG BÌNH THUẬN

3.1 Cơ Sở Đưa Ra Giải Pháp

Từ việc phân tích, đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long Bình Thuận, chúng tôi đã thấy được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong việc phát triển thanh long Bình Thuận Từ đó chúng tôi lập nên ma trận SWOT và dựa vào

ma trận này để có thể đưa ra được những giải pháp nhằm cải thiện tình hình sản xuất

và tiêu thụ, đồng thời tiến tới phát triển thanh long Bình Thuận một cách bền vững

Strengths (điểm mạnh)

1 Điều kiện tự nhiên thuận lợi

2.Nông dân giàu kinh nghiệm trong sản xuất

3 Diện tích trồng và sản lượng lớn

4 Hàm lượng dinh dưỡng cao và quả to, đẹp

5 Chính quyền có chính sách hỗ trợ tích cực

6 Điều kiện giao thông thuận lợi

7.Thanh long đã có thương hiệu

8 Tiêu chuẩn VietGap được quốc tế chấp nhận

9 Có nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lớn tại địa

bàn tỉnh

Weaknesses (điểm yếu)

1 Nhận thức và kiến thức người dân và doanh nghiệp còn thấp

2 Khâu bảo quản sau thu hoạch không được chú trọng

3 Chất lượng quả không đồng đều

4 Vấn đề tuyên truyền còn chưa tốt

5 Đầu ra không được đảm bảo

6 Mối liên kết giữa bốn nhà không chặt chẽ, bền vững

7 Hệ thống thông tin thiếu hiệu quả

8 Chưa chú trọng đến quảng bá hình ảnh thương hiệu

9 Chưa có sản phẩm khác từ thanh long

10 Chưa đánh giá đúng mức thị trường nội địa

Opportunities (cơ hội)

1 Nhu cầu ngày càng tăng, đa

dạng và phong phú

2 Thị trường rộng lớn

3 Việt Nam đã là thành viên

của WTO

4 Quả thanh long đã đáp ứng

được các yêu cầu khắc khe của

Nhật Bản, Mỹ…

5 Tiêu dùng sản phẩm rau quả

sạch đang là xu hướng chủ đạo

6 Thanh long được các ban

ngành ưu tiên hỗ trợ, phát triển

7 Giá trị xuất khẩu cao

Nhóm chiến lược S-O

1 Tăng diện tích và tăng sản lượng nhằm đáp ứng nhu cầu

2 Nâng cao chất lượng đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường, tăng diện tích trồng VietGap, nâng cao khâu quản lý chất lượng

3 Nâng cao hình ảnh, thương hiệu thanh long tại các thị trường lớn để tạo tiếng vang nhằm

dễ dàng thâm nhập vào các thị trường mới

4 Nâng cao xuất khẩu nhờ lợi thế Việt Nam đã

là thành viên của WTO

5 Thu hút vốn đầu tư phát triển thanh long Bình Thuận

6 Giải pháp khuyến nghị chính quyền tăng cường hỗ trợ cho người dân và công ty

Nhóm chiến lược W-O

1 Quy hoạch vùng chuyên canh thanh long xuất khẩu để đáp ứng nhu cầu từng thị trường

2 Thành lập mô hình hợp tác xã, trang trại nhằm chia sẻ kinh nghiệm, tăng sức mạnh đàm phán, đáp ứng đơn đặt hàng lớn

3 Xây dựng mối liên kết giữa 4 nhà để cung cấp thông tin qua lại, thống nhất hoạt động chung, tăng sức cạnh tranh, chủ động về đầu ra

4 Xây dựng nhà máy xử lý thanh long để tiết kiệm chi phí vận chuyển nhằm giảm giá thành tăng khả năng cạnh tranh

5 Nâng cao khả năng bảo quản thanh long nhằm tăng giá trị cho quả thanh long xuất khẩu, giảm hao hụt, tổn thất