đến môi trường xã hội công việc của mỗi người trong xã hội, mối quan hệ của con người với nhau và trẻ hiểu biết về chính bản thân mình, mặt khác việc cho trẻ làm quen với môi trường xu
Trang 1A - ĐẶT VẤN ĐỀ
I – LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Bác Hồ kính yêu đã nói :
“ vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người ”
Giáo dục Mầm Non là ngành học mở đầu trong hệ thống giáo dục quốc dân, chiếm vị trí quan trọng Trong giáo dục Mầm non có nhiệm vụ xây dựng những
cơ sở ban đầu, đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người Trẻ em
là hạnh phúc của mọi gia đình, là tương lai của cả dân tộc, việc bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ không phải chỉ là trách nhiệm của mơi người và của toàn xă hội và của cả nhân loại
Đây là thời điểm mấu chốt và quan trọng nhất, thời điểm này tất cả mọi việc đều bắt đầu: bắt đầu ăn, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, nhìn và vận động bằng đội chân, đôi tay của mình tất cả những cử chỉ đó đều làm lên nhưng thói quen,kể
cả thói xấu Chính vì vậy chúng ta đã bước sang thế kỷ 21 thế kỷ nền văn minh trí tuệ, của nền khoa học hiện đại Do vậy con người cần phải năng động sáng tạo để phù hợp với sự phát triển của thời đại Muốn được như vậy ngay từ tuổi
ấu thơ trẻ MâmNon, Đặc biệt là trẻ 4- 5 tuổi đang ở nhũng bước phát triển mạnh
về nhận thức, tư duy, về ngôn ngữ, về tình cảm những thế giới khách quan xung quanh thật bao la rộng lớn ,có biết bao điều mới lạ hấp dẫn , và còn có bao
lạ lẫm khó hiểu, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá, cho nên giáo dục mầm non dã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ Trách nhiệm
nặng nề và cao cả ấy tất cả thuộc về cô giáo Mầm Non tạo nên nền tảng vững
chắc, là chặng đường khôn lớn của trẻ Ở lứa tuổi này “ cái nảy sảy cái ung” chính vì vậy sự nhảy cảm và có trách nhiệm cao là yêu cầu không thể thiếu trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ, cô giáo phải rất linh hoạt nhạy bén kịp thời, có năng lực và có tính chủ động sáng tạo
Vậy giáo dục có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống con người nhất là ở tuổi Mầm non Ca dao xưa có câu “ dạy con từ thủa còn thơ ” câu ca dao ấy đã
đi vào lòng người và không thể nào quên Mỗi chúng ta đều được lớn lên từ
Trang 2những tiếng du dịu ngọt của bà của mẹ cất lên “Cháu ơi cháu ở với bà” hoặc “ con ơi con ngủ cho ngon ” Đã hoà vào hồn ta và du ta khôn lớn vì vậy cho trẻ LQ với Môi trường xung quanh mang lại nguồn biểu tượng vô cùng phong phú, đa dạng, xinh động, đầy hấp dẫn với trẻ thơ, thế giới xung quanh xinh động
là vậy, thích thú là vậy, vì thế trẻ luôn có niềm khao khát khám phá, tìm hiểu về chúng Cho trẻ LQ với môi trường xung quanh sẽ cung cấp cho trẻ vốn hiểu biết những gì xung quanh mình, từ môi trường tự nhiên ( cỏ cây, hoa lá, chim
uông )đến môi trường xã hội ( công việc của mỗi người trong xã hội, mối quan hệ của con người với nhau ) và trẻ hiểu biết về chính bản thân mình, mặt khác việc cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh trong trường mầm non đang gặp một số khó khăn về cơ sở vật chất
Nếu giáo viên không quan tâm tạo điều kiện học tập cho trẻ, không sáng tạo trong việc tổ chức, tổ chức tiết dạy nhằm làm cho trẻ hứng thú, tập chung chú ý vào tiết học thì hiệu quả không cao
Trên thực tiễn hiện nay các tiết học “ LQ với môi trường xung quanh cho trẻ 4- 5 tuổi còn rất tẻ nhạt, giáo viên ngại dậy trẻ chưa có hứng thú học tập “ vì vậy việc sử dụng những thủ thuật gây hứng thú cho trẻ nhằm nâng cao tiết học “
LQ với môi trường xung quanh” là rất cần thiết, chính vì vậy mà tôi đã chọn đề tài này
II / Mục đích nghiên cứu
Trong công tác giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ làm quen với môi trường xung là không thể thiếu Môi trường xung quanh có tác dụng giáo dục về mọi mặt đối với trẻ như là: ngôn ngữ, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể lực Làm quen với môi trường xung quanh là phương tiện để giao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh để giao lưu và bầy tỏ nguyện vọng của mình và đồng thời là công cụ của tư duy Vì vậy các nhà giáo dục sử dụng nhiều phương pháp
để cho trẻ tiếp cận với thể giới xung quanh
III / Nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 3Qua đề tài nghiên cứu giúp giáo viên có những định hướng phù hợp trong công tác chăm sóc cho trẻ mầm non ở độ tuổi 4 - 5 tuổi sau khi vận dụng đề tài
sẽ góp phần đắc lực cho quá trình hình thành nhân cách cho trẻ
IV/ Đối tượng nghiên cứu
Căn cứ vào yêu cầu của đề tài, tôi chọn đối tượng nghiên cứu là trẻ Mầm Non 4 – 5 tuổi trường Mầm Non An Tường
V / Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu
Trong phạm vi khả năng và trách nhiệm của mình Tôi vận dụng vấn đề mà bài viết này đề cập đến chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non từ 4 - 5 tuổi ở chính đơn vị trường tôi dang công tác
Đề tài được tiến hành trong một năm học, từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 3 năm 2015 tại lớp Mẫu giáo 4 tuổi A của trường Mầm Non An Tường
VI / Phương pháp nghiên cứu
Trước hết bản thân phải nhận định được tình hình chung của đối tượng nghiên cứu,sau đó đọc, phân tích, tổg hợp tài liệu tham khảo Để xây dượng đề cương sáng kiến, áp dụng sáng kiến và hoàn thành sáng kiến
VII / Cấu trúc của sáng kiến kinh nghiệm
A Đặt vấn đề
B Nội dung
C kết luận
Trang 4B – NỘI DUNG
I – TÌNH HÌNH THỰC TẾ
1/ Tình trạng trước khi thực hiện đề tài
a thuận lợi :
Được sự quan tâm của Phòng GD - ĐT, thường xuyên tâm bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên
Bản thân luôn yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn Tìm tòi và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy vào hoạt động vui chơi của trẻ
Trẻ ở gần trường nên rất chăm đi lớp
b Khó khăn:
Cơ sở vật chất thiếu thốn, phòng học chật hẹp, đồ dùng phục vụ tiết dạy còn rất thiếu thốn như : những vật mẫu, những con vật thật, đồ vật
Góc tự nhiên còn nghèo, số cây ít, loại cây chưa phong phú, đồ chơi, đồ dùng còn ít
Số trẻ ở lớp chưa qua nhóm lớp nhà trẻ, trẻ đến lớp 4 - 5 tuổi chiếm 80 % , khả năng trẻ tiếp thu chậm
Vốn hiểu biết về môi trường xã hội còn hạn chế
Đồ dùng phục vụ tiết dạy còn nghèo nàn, đồ chơi của trẻ cũng rất ít, thiếu những hình ảnh đẹp, sinh động để trẻ quan sát
2- Số liệu điều tra trước khi thực hiện
Trước khi thực hiện đề tài tôi đã có những tiết cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh, tôi thấy vốn biểu tượng về thế giới xung quanh của trẻ còn ít , đặc biệt trẻ rất rễ nhầm lẫn, khi gọi tên các con vật
ví dụ như : Tất cả các con vật biết bay, trẻ đều gọi là chim mà không gọi được đó là chim én hay chim bồ câu Mặt khác khả năng quan sát, phân loại của trẻ gặp rất nhiều khó khăn, số liệu cụ thể qua từng tiết dạy được tổng hợp trong bảng sau :
Bảng 1: Kết quả tổng kết khả năng quan sát, So sánh, phân loại vật mẫu của trẻ
Trang 5( Tổng số trẻ là 41)
STT Kỹ năng quan sát, tìm ra đặc điểm,
khả năng so sánh, phân loại
Kết quả
Số lượng Tỷ lệ %
Từ kết quả như trên, tôi luôn băn khoăn suy nghĩ tìm nhiều biện pháp để tiết dạy “ LQ với môi trường xung quanh ” đạt hiệu quả cao hơn Từ đó nâng dần khả năng quan sát, so sánh và phân loại cho trẻ, làm phong phú biểu tượng
về môi trường xung quanh trong mỗi trẻ
Dựa vào vốn kiến thức đã học và được bồi dưỡng chuyên môn, tôi đã tìm
ra một số biện pháp sau :”
II NỘI DUNG THỰC HIỆN
Sau một năm thực hiện đề tài , tôi đã sử dụng một số biện pháp sau :
1- Xây dựng cơ sở vật chất
2- Bổ sung đồ dùng, đồ chơi để tiết dạy thêm sinh động, hấp dẫn
3- Xây dựng góc ( bé với thiên nhiên )
4- Làm giầu vốn biểu tượng về môi trường xung quanh
5- Rèn trẻ thông qua tiết dạy
6- Nâng cao kỹ năng quan sát, so sánh và phân loại
7- Kết hợp giữa cô giáo và phụ huynh để đạt hiệu quả dạy trẻ cao nhất III NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1 Xây dựng cơ sở vật chất
Đồ dùng trực quan, đồ chơi phục vụ tiết học như: Bàn, ghế, bảng, tranh,
mô hình, các từ gắn với mỗi hình ảnh, vật mẫu Cần phải đầy đủ cho cô và trẻ cùng hoạt động
Đồ dùng của trẻ cũng phải đẹp, hấp dẫn, phong phú sinh động nhằm kích thích hứng thú,tò mò lòng ham hiểu biết của trẻ, tôi thường sử dụng đồ thật, vật thật hoặc hình ảnh động cho tiết học để học sinh học
Trang 6Dựa vào yêu cầu thực tế dạy trẻ, tôi đề nghị với BGH nhà trường trang bị thêm thiết bị, đồ dùng dạy học như: Bảng, tranh ảnh , lôtô , và với mỗi tiết cần
có đồ dùng để phục vụ thật đầy đủ
Với các bậc phụ huynh vận động họ mua thêm đồ dùng, tranh, truyện, đặc biệt là tranh, sách, ảnh về các con vật, cây cối, hoa lá, quả , Sưu tầm những câu ca dao, tục ngữ, đồng dao để làm phong phú vốn hiểu biết về môi trường xung quanh của trẻ
Với chính bản thân mình tôi tận dụng những nguyên vật liệu có sẵn ở địa phương như : vải vụn, coọng rơm khô, lá khô, hoa ép khô, vỏ cây khô để làm tranh ảnh cho tiết dạy Sưu tầm các loại hạt, các loại vỏ trai ốc, hến sò để bổ xung làm ra đồ chơi của trẻ
2 Bổ xung đồ chơi
Được nhà trường cấp cho tranh dạy môi trường xung quanh, lô tô các loại Ngoài ra tôi còn tự làm đồ dùng phục vụ tiết dạy, các loại tranh ảnh, hình ảnh, các con vật, cây cỏ, hoa lá Sưu tầm tranh có hình ảnh đẹp xử dụng trong việc cho trẻ LQ với môi trường xung quanh Tận dụng các hình ảnh ở đốc lịch, bìa, hoạ báo, ảnh cũ Vừa trang trí lớp vừa làm đồ dùng đồ chơi
Tôi tận dụng bìa cát tông có dây dật thật sinh động, hấp dẫn, gây hứng thú với trẻ Sau đó để trẻ tự điều khiển, để trẻ biết con vật này có chân hay có cánh, có chân thì biết chạy có cánh thì biết bay
Tôi để cho trẻ tự làm một sản phẩm như tranh vẽ về các con vật, cỏ cây ,hoa lá, hoặc các sản phẩm nặn những đồ vật xung quanh trẻ , các sản phẩm tạo hình, tranh từ những phế liệu, cô và trẻ cùng làm thể hiện vốn hiểu biết phong phú của trẻ về MTXQ
Tôi sưu tầm những bài thơ về môi trường xung quanh, sau đó dùng hình ảnh minh hoạ và có chữ viết đi cùng Vừa giúp trẻ củng cố hình ảnh vừa để trẻ rèn luyện ngôn ngữ Từ đó tư duy của trẻ cũng phát triển
Với những đồ dùng, đồ chơi được phát và tự làm khi tôi đưa vào sử dụng trong tiết dạy môi trường xung quanh, tôi thấy trẻ rất hào hứng, hứng thú học, trẻ hiểu biết nhiều, quan sát rất tốt, tìm rất nhanh các vật mẫu cô đưa ra, so sánh
Trang 7và phân loại cũng rất rõ ràng, rành mạch, ngôn ngữ rất phát triển, trẻ thuộc rất nhiều thơ ca dao, tục ngữ, đặc biệt là các câu đố về các con vật, các cây hoa, các loại quả Tư duy của trẻ cũng nhanh và chính xác hơn
3 Xây dựng góc “bé với thiên nhiên ”
Góc thiên nhiên là nơi dành cho các hoạt động chăm sóc cây cối: Nhặt
cỏ ,bắt sâu, tưới nước, ngoài ra còn là nơi tìm đọc các loại sách về thiên nhiên, các tranh ảnh về thế giới tự nhiên
Tôi xây dựng góc thiên nhiên có các cây xanh như: cây vạn niên thanh , cây hoa hồng … Dàn dây leo
Tôi bố trí giá sách chủ yếu là sách vẽ con vật, cây cối, hoa lá, quả hạt … Tranh ảnh vừa tầm với của trẻ để trẻ có thể xem và đọc sách ( có que chỉ cho việc đọc sách ) Đọc sách theo từng chữ, từng dòng, tôi sắp xếp các hộp đựng vỏ cây khô hoa lá ép khô, các loại hạt … Có gắn nhãn mác và hình ảnh rõ ràng để trẻ rễ nhận thấy, trẻ được chơi và làm được những sản phẩm từ những dồ chơi
ấy ngoài ra tôi cũng dùng vỏ hến, ốc trai, sò … vỏ trứng vệ sinh sạch sẽ vừa làm đồ dùng, đồ chơi phong phú vừa rẻ tiền vừa rễ kiếm
Các tranh, lô tô đều đợc phân loại để ở giá vừa rễ lấy, rễ tìm
Ví dụ : Tôi phân loại lô tô :
- Lô tô con vật xếp vào một ô
- Lô tô các loại quả xếp vào một ô
Đối với tranh đều có chữ cái tương ứng ở dưới cũng được phân loại xếp gọn gàng và rễ kiếm
4 Làm giầu vốn hiểu biết về môi trường xung quanh
Biểu tượng về thế giới sung quanh, đa đến với trẻ qua nhiều hình thức : Câu đố, bài hát, ca dao, tục ngữ, đồng dao, tranh ảnh, đồ vật, vật thật … Giúp trẻ không bị nhàm chán, lại rễ tiếp thu để trẻ ghi nhớ và chính xác hoá thành biểu tượng của mình
Ví dụ : Cho trẻ làm quen với con cua :
“ Con gì tám cẳng hai càng
Đầu thì không có bò ngang cả đời ”
Trang 8Trẻ đoán ngay được đó là con cua Nhưng trong đầu trẻ biểu tượng về con cua được chính sác là con cua có hai càng to, có tám chân này, lại bò ngang nữa
Cho trẻ làm quen với con cá, tôi dùng câu đố
“Con gì có vẩy có vây Không đi trên cạn mà đi dưới hồ ” Trẻ trả lời đó là con cá Nhưng trẻ lại biết thêm con cá có đặc điểm cụ thể,
có vây có đuôi, vẩy, môi trường sống của chúng…
Từ đó trẻ có thể so sánh xem con cá và con cua có đặc điểm gì giống nhau ,có đặc điểm gì khác nhau ? Sau đó trẻ có thể phân nhóm
Ngoài ra tôi còn dùng cách khác để vào bài cung cấp biểu tượng thế giới sung quanh cho trẻ, qua hình ảnh mô hình, con vật thật …
5 Rèn trẻ thông qua tiết dạy
Vì cho trẻ LQVMTXQ, nên trong mỗi tiết với mỗi mẫu vật, hay tranh ảnh, tôi đều cho trẻ quan sát kỹ, cho trẻ đưa ra nhiều ý kiến nhận xét để tìm ra đầy đủ và chính xác đặc điểm vật mẫu
Ví dụ: Làm quen với con cua, trẻ đã tìm được đặc điểm của con cua có hai càng to, tám chân … Sau đó đặt câu hỏi gợi mở
các con có biết con cua nó đi như thế nào không ?
Trẻ trả lời được là con cua bò ngang, tôi dùng que chỉ rõ, cua có mai cua ,yếm cua cứng để bảo vệ cơ thể chúng
Đây là hai cái càng to của con cua, và đây là tám cái gì đây cac con ? Tôi còn cho trẻ đếm số chân của nó
Như vậy không những trẻ biết được cua có những đặc điểm gì mà trẻ còn biết môi trường sống của chúng, cách vận động (Đi như thế nào ? ) các bộ phận
cơ thể ra sao Nắm rõ đặc điểm trẻ quan sát rễ hơn, từ đó so sánh rất rõ ràng và phân loại cũng rất tốt
Trong tiết dạy môi trường xung quanh tôi lồng ghép thích hợp các môn khác như :” Toán , âm nnhạc, tạo hình,văn học … để trẻ thêm hứng thú, ghi nhớ tốt hơn, hiểu vấn đề sâu và rộng hơn
Trang 9Ví dụ : Trong tiết dạy làm quen với động vật sống dưới nước
Tôi cho trẻ thi “ đố vui ” hai đội ra câu đố cho nhau và giải câu đố đội bạn
“ Nhà hình soán nằm ở dước ao Chỉ có một cửa ra vào mà thôi Mang nhà đi khắp mọi nơi Không đi đóng cửa nhỉ ngơi một mình ”
( con ốc ) Con gì đầu bẹp
Hai ngạnh hai bên Râu ngắn vểnh lên Mình trơn bóng nhẵn ( con cá trê) Như vậy trẻ được câu đố rất vui vẻ hào hứng, kích thích tư duy, làm phong phú vốn từ và ngôn ngữ mạch lạc Trong tiết dạy tôi cũng lồng ghép toán sơ đẳng, LQ với con cua, cô và trẻ cùng đếm số chân cua
Tôi đưa âm nhạc xen kẽ giữa các phần chuyển tiếp trong tiết dạy để tiết dạy thêm hào hứng, sôi động
Trong tiết dạy tôi cũng kích thích khẳ năng sáng tạo nghệ thuật của trẻ bằng cách gắn hoặc dán để hoàn thiện bức tranh
Tôi thường tổ chức các trò chơi trong tiết học Các trò chơi động, trò chơi tĩnh đan xen nhau để tạo hứng thú, tiết dạy vui tươi, trẻ thêm phần hoạt bát nhanh nhẹn
Với mỗi hình ảnh cho trẻ làm quen đều có từ tương ứng ở dưới để rễ nhận biết được chữ cái mình đã học
6 Nâng cao kỹ năng quan sát, so sánh và phân loại ở trẻ
Biết được kỹ năng và nghệ thuật dậy trẻ làm quen với MTXQ cũng chưa thật sáng tạo, nên bản thân tôi kắc phục bằng cách: Thường xuyên học tập bạn
bề đồng nghiệp, luyện tập giọng nói sao cho thật chuyền cảm, tác phong dạy sao cho nhẹ nhàng, linh hoạt
Trang 10Về kiến thức phải nắm vững phương pháp dạy, cung cấp cho trẻ kiến thức
dù đơn giản nhưng cũng phải thật chính xác
Tận dụng mọi thời gian để tự rèn luyện mình, dù ở lớp hay ở nhà
Sử dụng bộ tranh cho trẻ LQVMTXQ , theo nội dung từng bài, theo đúng chương trình
Luôn lắng nghe, tiếp thu ý kiến nhận xét của BGH sau mỗi tiết dạy, để từ
đó phát huy những mặt tốt, khắc phục những hạn chế
+ Về cách tiến hành :
Với mỗi bài tuỳ thuộc vào đối tượng cho trẻ làm quen, tôi tìm những cách vào bài khác nhau để gây sự chú ý, tò mò của trẻ có thể dùng câu đố, bài hát …
Để trẻ nhận biết đối tượng bằng tranh ảnh và đồ vật, vật thật và mô hình
Với mỗi đối tượng trẻ được làm quen, trẻ được quan sát thật kỹ, trẻ biết
đ-a rđ-a ý kiến nhận xét củđ-a mình, cùng với đó là câu hỏi gợi mở củđ-a cô, cứ mỗi lần làm quen như vậy tôi lồng ghép nội dung giáo dục vào bài Trẻ không những hiếu về vật đó mà còn có cách ứng xử, hành động với chúng
Sau khi trẻ được làm quen 3 – 4 đối tượng( trong 1bài ) tôi cho trẻ so sánh
2 đối tượng một, để trẻ có thể rễ ràng hoàn thành nhiệm vụ phân loại trong các trò chơi
Tổ chức các trò chơi trong mỗi tiết đạt, tôi tổ chức đan xen trò chơi động với trò chơi tĩnh, làm cho không khí tiết dạy vui tơi hào hứng và hiệu quả
Trong các tiêt học khác tôi cũng lồng ghép kiến thức môi trường xung quanh để củng cố vốn hiểu biết về biểu tợng đã có của trẻ
Ví dụ : Chọn tiết làm quen với con vật sống trong rừng
Cô đưa tranh hình “con voi ” Cô và trẻ cùng đàm thoại về con voi để trẻ biết được hình dạng ,môi trường sống , thức ăn và cách vận động của nó
Trong hoạt động khác của trẻ, tôi có thể cung cấp kiến thức cũ, tận dụng mọi lúc, mọi nơi để giáo dục trẻ
Trong hoạt động góc, trẻ đợc chơi ở góc thiên nhiên trẻ tưới cây, nhặt lá, bắt sâu, xem sách về môi trường xung quanh đặc biệt trẻ được chơi nhiều đồ vật thật, khi được hoạt động nhiều với đồ vật thật, trẻ được nhìn, sờ, nắn, ngửi …
