sáng kiến kinh nghiệm đổi mới phương pháp dạy học ôn tập địa lí THPT

CƠ SỞ KHOA HỌC 1.Vai trò, vị trí của ôn tập Các bài ôn tập hết sức quan trọng, nhằm mục đích giúp học sinh củng cố chuẩn hóa những kiến thức, kĩ năng cần thiết, chuẩn bị cho việc bước

Đổi mới phương pháp dạy học ôn tập Địa lí THPT

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Lí do chọn đề tài: Ôn tập là vấn đề quan trọng trong học tập và giảng dạy nói chung và môn Địa lí nói riêng Cùng với việc đổi mới trong dạy học thì đổi mới trong ôn tập là vấn đề hết sức cấp thiết, hơn nữa để tiết ôn tập vừa đạt hiệu quả vừa đảm bảo thời gian trong dạy học là vấn đề khó, rất nhiều giáo viên quan tâm, trăn trở

Phạm vi đề tài, đối tượng nghiên cứu: Kinh nghiệm nhỏ này chỉ nghiên cứu trong phạm vi dạy ôn tập môn Địa lí THPT, sau khi đã tham khảo thực tế dạy học bộ môn trong Tỉnh và một số GV, chuyên viên của một số tỉnh khác So sánh việc dạy học và kết quả đạt được của học sinh THPT

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: Tìm hiểu phương pháp ôn tập và những gợi ý về phương pháp ôn tập trong chương trình của bộ môn nhằm cùng các giáo viên khác giảng dạy ôn tập đạt hiệu quả cao nhất

Giả thiết khoa học của đề tài: Ta từng có nhiều bài học sâu sắc về thực tiễn, mọi con đường đều tiến tới đích vậy tại sao ta lại phải lựa chọn? Con đường đi đến đích ngắn nhất, dễ đi nhất là điều chúng ta lựa chọn Trong dạy học cũng vậy, có rất nhiều phương pháp dạy học khác nhau, song người dạy cần lựa chọn phương pháp phù hợp nhất cho mỗi bài học, mỗi phần của mỗi bài nhằm đạt mục đích và hiệu quả giáo dục cao nhất – giáo dục toàn diện

Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu: Với kinh nghiệm trong quá trình dạy học, tham khảo nhiều tài liệu về lí luận và những bài giảng của các giáo viên giỏi, giàu kinh nghiệm khác vì thế có thể nói kinh nghiệm này là kết quả tích hợp giữa lí thuyết và thực tiễn giảng dạy của bản thân và đồng nghiệp; các phương pháp dạy học ôn tập được đưa ra trong bài viết này đều là những phương pháp dạy học mà bất cứ GV nào cũng có thể tiếp cận và cần thiết phải thực hiện đáp ứng yêu cầu đổi mới của nền giáo dục hiện đại Trong quá trình nghiên cứu vấn đề này bản thân đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó chủ yếu sử dụng phương pháp so sánh và tổng hợp

Dự báo những đóng góp của đề tài: Kinh nghiệm này còn nhiều vấn đề chưa trọn vẹn song những vấn đề đưa ra rất thực tế gắn với từng tiết dạy học cụ thể, người viết nghĩ rằng dù trực tiếp hay gián tiếp đều chia sẽ đến tất cả các

đồng nghiệp những bài học quý giá về ý thức, sự dày công của mỗi giáo viên khi đứng trên bục giảng, những trăn trở suy tư cho mỗi bài giảng; những phương pháp mà chính người viết đã áp dụng và rất có hiệu quả.

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ KHOA HỌC

1.Vai trò, vị trí của ôn tập

Các bài ôn tập hết sức quan trọng, nhằm mục đích giúp học sinh củng cố chuẩn hóa những kiến thức, kĩ năng cần thiết, chuẩn bị cho việc bước sang một phần học mới, một chương trình mới, hay chuẩn bị cho một bài kiểm tra, một bài thi cuối kì, cuối cấp

Các bài ôn tập thường phát huy cao độ khả năng tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức đã học, xác lập mối quan hệ giữa các yếu tố địa lí, củng cố các kĩ năng phân tích, so sánh và giải thích các hiện tượng liên quan, đồng thời khắc sâu, nâng cao kiến thức, kĩ năng đã học, chuẩn bị cho học sinh những kiến thức, kĩ năng cần thiết để làm bài kiểm tra giữa kỳ, cuối kì, cuối cấp, các bài ôn tập còn

là cơ sở giúp học sinh tiếp thu kiến thức, kĩ năng mới sau này và vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn Vì vậy việc ôn tập đóng vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục phổ thông nói chung và môn Địa lí nói riêng

2 Mục đích của ôn tập

Sau bài ôn tập sẽ giúp học sinh:

- Nhớ lại, hệ thống hóa, khái quát hóa hệ thống tri thức đã được học riêng rẻ ở nhiều phần, nhiều bài, nhiều chương khác nhau

- Từ cách nhìn tổng thể học sinh hiểu rõ hơn các vấn đề đã được học, khẳng định lại những kiến thức đã được nắm, có thể chủ động hơn, tự tin hơn điều chỉnh những nhận thức chưa được chính xác trong quá trình học và là cơ sở

để tiếp nhận tri thức mới

- Bằng tư duy khái quát qua bài ôn tập, giúp HS tổng hợp được kiến thức, tìm ra các mối quan hệ địa lí, có kĩ năng, kĩ xảo trong phân tích đánh giá các mối quan hệ địa lí đã được học, vận dụng nhuần nhuyễn hơn kiến thức đã học vào thực tiễn

3 Một số dạng bài ôn tập

Căn cứ vào chức năng ôn tập, có thể phân loại các dạng bài ôn tập như sau:

- Ôn tập, cũng cố kiến thức sau khi vừa mới lĩnh hội tri thức nhằm khắc sâu hơn kiến thức vừa học

- Khái quát hóa, hệ thống hóa tri thức diễn ra sau khi học xong một phần, một chương, một số chương học Việc ôn tập này nhằm khái quát hóa, hệ thống hóa, đào sâu, mở rộng tri thức, hoàn thiện những kĩ năng, kĩ xảo Nó diễn ra trong quá trình lĩnh hội tri thức mới, luyện tập, vận dụng, tổng hợp tri thức đã học Ôn tập dạng này thường được thể hiện ở các tiết ôn tập trước kiểm tra một tiết, kiểm tra học kì

- Ôn tập sau khi hoàn thành chương trình học, thường là ôn thi tốt nghiệp,

ôn thi đại học, ôn thi học sinh giỏi Việc ôn tập này không những hệ thống hóa, khái quát hóa các kiến thức kĩ năng đã học mà sau khi ôn tập học sinh nhận thức vấn đề một cách có hệ thống, vận dụng một cách nhuần nhuyễn cac kiến thức,

kĩ năng của chương trình vào thực tiễn cuộc sống

4 Thực tế dạy học ôn tập ở các trường THPT

a/Một số kết quả học tập của học sinh được dạy trước khi sử dụng phương pháp đã nghiên cứu (%)

b/Phương pháp dạy học khá phổ biến

- Hầu hết các tiết dạy học ôn tập ở các trường THPT đều chỉ dừng lại ở việc ra đề cương ôn tập theo kiểu ra câu hỏi cho HS về nhà trả lời các câu hỏi

mà GV đã ra hoặc giới hạn một số nội dung ôn tập trong SGK

- Một số tiết tiến hành dạy ôn tập ngay trên lớp nhưng chỉ giải quyết được được một số câu hỏi trong phạm vi một phần của nội dung cần ôn tập

- Một số tiết GV đã hệ thống hóa kiến thức khá đầy đủ những nội dung cần ôn tập nhưng chưa lên kế hoạch kiểm tra quá trình tự ôn tập của HS

- Việc ôn tập bài bản, kĩ lưỡng thường chỉ diễn ra ở một số trường, lớp có

HS thi đại học, nhưng việc ôn tập này vẫn thường kéo dài thời gian, trên tinh thần thầy hướng dẫn kĩ lưỡng, chi tiết, học sinh tiếp thu, hiểu và ghi nhớ tốt các

kiến thức để phục vụ cho thi đạt kết quả cao chứ chưa chú trọng đến việc phát huy tư duy tích cực ở HS.

Tất cả cách dạy trên đều do một trong các nguyên nhân sau: Giáo viên (GV) thiếu tâm huyết với việc dạy học và ôn tập bộ môn này; một số GV thực

sự thiếu kinh nghiêm và phương pháp ôn tập; một bộ phận còn nặng về ý nghĩa thực dụng là chỉ coi trọng điểm số chứ chưa coi trọng việc phát triển tư duy ở

HS nên hiệu quả GD và mục tiêu GD đạt được chưa đáp ứng được mục tiêu GD của nền giáo dục hiện đại

Xuất phát từ thực trạng trên, người viết đã mạnh dạn đưa ra một số phương pháp ôn tập nhằm mục đích cùng nhau cải thiện việc dạy ôn tập trong chương trình THPT

III.PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ÔN TẬP

Ôn tập là phương pháp dạy học giúp học sinh mở rộng, đào sâu, khái quát hóa, hệ thống hóa tri thức đã học, nắm vững những kĩ năng, kĩ xảo một cách hệ thống, phát triển trí nhớ, tư duy của họ, đồng thời qua đó có thể điều chỉnh, sửa chữa những sai lầm trong hệ thống tri thức của họ

Dạy học là cả một nghệ thuật đòi hỏi người giáo viên phải dày công rèn luyện, dạy một tiết học bình thường vốn đã khó, việc dạy một tiết ôn tập càng khó khăn hơn nhiều Muốn dạy một tiết ôn tập, một bài ôn tập hay ôn tập một

hệ thống đòi hỏi giáo viên không những có kiến thức chắc chắn, chuyên sâu mà còn phải nắm chắc các quy trình ôn tập, có kĩ năng, kĩ xảo trong sử dụng các phương pháp ôn tập, phải đảm bảo được những yêu cầu sử dụng phương pháp

ôn tập

1 Những nguyên tắc trong dạy học ôn tập

- Ôn tập phải có tính hệ thống và phải đảm bảo tuân thủ theo kế hoạch

- Ôn tập phải theo nhiều hình thức khác nhau để vận dụng hiệu quả tối đa các mặt mạnh của mỗi phương pháp và khắc phục những hạn chế của mỗi phương pháp

- Ôn tập là một công việc cần được làm thường xuyên, từ việc cũng cố sau mỗi phần, mỗi bài, ôn xen kẽ với việc tiếp nhận tri thức mới, tránh tình trạng để vấn đề được học bị bỏ quên khá lâu nên rất khó nhớ lại

- Cần vận dụng phương pháp sơ đồ, bảng hệ thống hóa nhằm hệ thống hóa những khái niệm, quy luật các mối quan hệ giữa các yếu tố địa lí với nhau theo một hệ thống tri thức nhất định

2 Cách thức tiến hành dạy học ôn tập

Có thể tiến hành ôn tập theo các cách sau:

- Tiến hành dạy ôn tập bằng hình thức quy nạp: Với hình thức quy nạp giúp học sinh tổng hợp được các kiến thức đã lĩnh hội và tự tin khẳng định được

hệ thống tri thức mà bản thân đã được học, đã tư duy tích hợp nên Tuy nhiên hình thức này đòi hỏi có thời gian và việc đi từ vấn đề chi tiết đến tổng hợp mất nhiều thời gian không phù hợp cho việc ôn tập một lượng kiến thức lớn Hình thức này nên dùng trong quá trình phân tích tổng hợp ở một lượng kiến thức nhỏ trong phạm vi một mục bài, một bài học Nếu dùng trong ôn tập chỉ nên đặt một vài câu hỏi tổng hợp cuối những nội dung lớn mang tính mở rộng, nâng cao

Ví dụ:

+ Sau khi đã hệ thống hóa kiến thức về sự phân bố các yếu tố khí áp, khối khí, nhiệt độ, mưa trên trái đất Giáo viên có thể đặt câu hỏi sự phân bố các yếu tố này trên trái đất theo những quy luật nào?

+ Từ phân tích những nhân tố tác động tới các yếu tố trong khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thổ nhưỡng quyển chúng ta đều thấy chúng liên quan nhiều tới yếu tố nào? ( Tác động nhiều nhất của yếu tố bức xạ mặt trời từ đó rút ra kết luận các yếu tố tự nhiên diễn ra trong khí quyển trên

bề mặt Trái Đất chịu tác động mạnh mẽ nhất của yếu tố ngoại lực - nhất

là bức xạ mặt trời)

- Tiến hành dạy học ôn tập theo hình thức diễn dịch: Hình thức diễn dịch

là hình thức thuận tiện nhất trong dạy học ôn tập Sau khi đã học nhiều kiến thức ở các bài, chương, phần thì giúp học sinh khái quát lại những nội dung lớn, mỗi nội dung lớn gồm nhiều nội dung nhỏ hơn, cứ như thế giáo viên tổ chức cho học sinh hệ thống lại lượng kiến thức lớn theo một lô gic dễ hiểu, dễ nhớ và

sự nhớ lại này không còn nhàm chán đơn lẻ của việc tái hiện lại các kiến thức

đã học mà nhớ lại một cách có hệ thống hay nói đúng hơn tư duy lại lượng kiến thức đã học phân tán ở mỗi bài, mỗi phần theo một trật tự mới và được phân cấp một cách rõ ràng, khoa học

Và với một thời gian ngắn các em đã hệ thống lại một lượng kiến thức lớn, điều chỉnh lại những kiến thức chưa đúng và mau chóng nhận thức một cách tổng thể, từ tổng thể các em tiếp tục triển khai, vận dụng các kiến thức đã học một cách hợp lí, khoa học, dễ dàng nhận thức được các mối quan hệ địa lí một cách mạch lạc

Ví dụ khi dạy tiết ôn tập trước kiểm tra học kì II, chương trình địa lí 12, giáo viên đặt câu hỏi:

Hãy cho biết trong toàn bộ chương trình địa lí 12 chúng ta đã học được những vấn đề lớn nào? Trong mỗi vấn đề đó ta tìm hiểu những nội dung gì?Sau khi một vài học sinh trả lời chúng ta đã có một khung kiến thức cần ôn tập của địa lí 12 ( Địa lí Việt Nam) và học sinh đã hình dung được kiến thức của cả chương trình Từ đó bằng nhiều phương pháp khác nhau giáo viên và học sinh

sẽ tiến hành triển khai, hệ thống hóa và hoàn thiện kiến thức một cách cụ thể hơn, chi tiết hơn

- Dạy học ôn tập kết hợp cả hai hình thức quy nạp và diễn dịch: Trong dạy học ôn tập giáo viên cũng nên lồng ghép cả hai hình thức quy nạp và diễn dịch nhưng nên sử dụng hình thức quy nạp ít hơn, định hướng chung nên dùng hình thức diễn dịch sẽ hiệu quả cao hơn, phù hợp với nhiều đối tượng hơn và phù hợp với nội dung ôn tập của bộ môn địa lí

Ví dụ: Chúng ta có thể ôn tập chương trình Địa lí 12 theo chương mục, ở chương trình Địa lí 12 ngoài bài mở đầu, gồm 3 phần lớn, với nhiều nội dung được sắp xếp như sau:

ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN: 1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ; 2 Đặc điểm chung của

tự nhiên; 3 Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên

ĐỊA LÍ DÂN CƯ: 1 Đặc điểm dân số và sự phân bố dân cư; 2 Lao động và việc làm; 3 Đô thị hóa

ĐỊA LÍ KINH TẾ: 1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế; 2 Địa lí các ngành kinh tế; 3 Địa lí các vùng kinh tế; 4 Địa lí địa phương

- Ôn tập theo chuyên đề: Chúng ta không nên nhầm lẫn là chương trình sách giáo khoa đã sắp xếp nội dung theo chuyên đề nên ôn tập theo chương mục

cũng là ôn tập theo chuyên đề Ôn tập theo chuyên đề có tính chuyên sâu hơn theo từng mảng kiến thức mang tính độc lập hơn.

Việc ôn tập theo hình thức này sẽ giúp học sinh hiểu từng vấn đề một cách sâu hơn, rộng hơn, lô gíc hơn nhưng cũng đòi hỏi thời gian nhiều hơn, dày công hơn Việc ôn tập này của chương trình địa lí THPT cũng cần dựa trên cơ

sở đã nắm được hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản trong chương trình sách giáo khoa qua hệ thống chương mục đã được học Sau khi nắm chắc hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản trong chương trình sách giáo chúng ta mới ôn tập theo chuyên đề Có thể chọn một vài chuyên đề quan trọng để ôn tập, có thể ôn tập hết các chuyên đề

Việc ôn tập này không những chỉ yêu cầu học sinh nắm được hệ thống kiến thức cơ bản mà còn hiểu rộng hơn, sâu hơn từng vấn đề được học và vận dụng vấn đề, giải quyết vấn đề được học vào các dạng bài tập câu hỏi, thực tiễn một cách nhuần nhuyễn hơn Hình thức ôn tập này thường dùng cho ôn tập học sinh giỏi, ôn thi đại học

Ví dụ: Ôn tập chuyên đề về biển đảo Việt Nam ở chương trình địa lí 12 THPT, chúng có thể kết hợp kiến thức của các bài học trong chương trình như: Bài 2 (Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ), Bài 8 (Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển), Bài 42 (Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh, quốc phòng ở Biển Đông và các đảo, quần đảo) Mở rộng thêm kiến thức về bảo vệ tài nguyên môi trường biển đảo, nâng cao, tổng hợp việc phát triển kinh tế biển của các vùng, tổng hợp kiến thức phát triển giao thông, công nghiệp, du lịch, ngành thủy sản

đã học ở địa lí kinh tế ngành Rèn luyện kĩ năng vẽ lược đồ, sơ đồ về các vùng biển, đảo.v.v

Lưu ý: Ôn tập theo chuyên đề chỉ được thực hiện sau khi học sinh đã nắm vững

hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản trong chương trình sách giáo khoa

4 Các phương pháp thường sử dụng trong dạy học ôn tập

Trong ôn tập giáo viên cần sử dụng nhuần nhuyễn nhiều phương pháp dạy học khác nhau, các phương pháp hay được sử dụng gồm:

- Phương pháp vấn đáp, đàm thoại

Vấn đáp và đàm thoại là phương pháp trong đó GV đặt ra những câu hỏi

để HS trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả GV, qua đó HS lĩnh hội được kiến thức

Với những câu hỏi ngắn vấn đáp sẽ giúp giải quyết các kiến thức cơ bản không cần phải trình bày dài dòng vì thế nhanh chóng hệ thống được một lượng kiến thức lớn Với phương pháp đàm thoại thầy trò cởi mở trao đổi kiến thức một cách nhẹ nhàng Cả hai phương pháp này đều rèn cho HS bản lĩnh tự tin,

khả năng diễn đạt trước một vấn đề trước tập thể sau cả một quá trình đã được học, vì thế sử dụng phương pháp này trong ôn tập rất hiệu quả.

- Phương pháp thảo luận nhóm

Đây là phương pháp rất cần trong ôn tập để giúp các nhóm học tập nhanh chóng hệ thống lại một lượng kiến thức tương đối nhiều nhờ vận dụng thế mạnh của sự hợp tác lẫn nhau trong một nhóm học, các em có thể chia sẻ những băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, khẳng định lại kiến thức đã học và điều chỉnh những nhận thức chưa đúngmột cách tự tin

- Phương pháp lập bảng hệ thống, lập sơ đồ lôgíc, sơ đồ tư duy

Hình thức này cần vận dụng một cách triệt để để giúp học sinh có thể hệ thống, tập hợp một lượng kiến thức lớn một cách lôgíc nhất, nhanh nhất và để từ

đó dễ dàng khái quát hóa các kiến thức một cách chính xác nhất

thổ (số đơn

chính, diện tích, dân số)

Thế mạnh và hạn chế (tự nhiên, kinh tế

- xã hội)

Phương hướng khai thác lãnh thổ

Một số ngành sản xuất chính

và cơ sở, trung tâm sản xuất tiêu biểuTDMNBB

- Phương pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập

Hướng dẫn học sinh ôn tập ở nhà là vấn đề hết sức quan trọng, bởi nếu

GV tổ chức ôn tập ở lớp tốt bao nhiêu cũng sẽ không có hiệu quả cao nếu các

em không tự ôn tập ở nhà và không có phương pháp tự ôn tập Muốn HS ôn tập

tốt, GV cần hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự ôn luyện, đối với bộ môn địa lí nên hướng dẫn các em cách lập bảng hệ thống, cách sử dụng sơ đồ tư duy,

cách ghi nhớ, cách tư duy, phải luôn đặt câu hỏi: Như thế nào? Tại sao? và tự

trả lời, nếu chưa trả lời được thì nên tham khảo ý kiến của bạn bè, ý kiến của thầy cô Giáo viên cũng cần ra đề cương cho các em ôn tập để các em có định hướng rõ hơn và tích cực giúp HS trước những vấn đề các em chưa rõ

- Phương pháp kiểm tra đánh giá

Kiểm tra đánh giá ở đây không đồng nghĩa với tiết kiểm tra, hay kì thi, mà là việc kiểm tra về tiến trình tự ôn tập của học sinh Kiểm tra đánh giá quá trình ôn tập của học sinh là hết sức cần thiết và đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhiều thời gian

của GV sau các tiết ôn tập nhất là đối với những mảng kiến thức lớn Nếu sau

khi đã ôn tập và hướng dẫn tự ôn tập ở nhà GV khôngtiếp tục theo dõi, kiểm tra, đôn đốc rất nhiều em sẽ chủ quan hoặc lười biếng thì việc ôn tập của GV

dù tốt đến đâu cũng không mang lại kết quả như ý muốn Chính vì vậy giáo

viên cần có biện pháp để kiểm tra và đôn đốc việc ôn tập của trò; nếu kiên trì làm được điều này thì có thể nói là bài ôn tập đến đây mới thực sự thành công

và quyết định đến 50% của ôn tập đấy

Lưu ý chung:

- Trước khi tiến hành dạy ôn tập GV cần chuẩn bị kế hoạch dạy học chu đáo, HS chuẩn bị kiến thức nhất định trên cơ sở hướng dẫn của GV

- Ôn tập phải có tính hệ thống và phải đảm bảo tuân thủ theo kế hoạch

- Tiết ôn tập không phải là việc GV nhắc lại hay giảng lại kiến thức đã học mà giúp HS nhớ lại và tìm ra mạch kiến thức cơ bản của các nội dung đã học

- Luôn thay đổi hình thức ôn tập cho đa dạng, trong bất kì hình thức nào

HS cũng phải là đối tượng chủ động tham gia

5 Xây dựng kế hoạch dạy ôn tập

Các tiết ôn tập cũng là dạy học, việc lên kế hoạch ôn tập cũng như kế hoạch dạy học nói chung, cũng cần đảm bảo các bước và cần có kế hoạch cụ thể

và đòi hỏi GV phải dày công cho việc lập kế hoạch, chuẩn bị cho dạy ôn tập.a/Các bước xây dựng kế hoạch bài ôn tập

a1 Xác định mục tiêu của bài ôn tập

a2 Nghiên cứu SGK và các tài liệu liên quan, chuẩn bị lượng kiến thức,

kĩ năng đầy đủ, hệ thống và GV phải thực sự làm chủ, chắc chắn, nhuần nhuyễn các kiến thức, kĩ năng cần ôn tập của cả chương trình

a3 Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của học sinh, dự kiến những khó khăn, tình huống có thể xẩy ra

a4 Lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện, thiết bị dạy học, hình thức tổ chức, cách thức tiến hành ôn tập.

b/Cấu trúc kế hoạch bài học

b1 Mục tiêu bài học: Về kiến thức, về kĩ năng, về thái độ

b2 Chuẩn bị của GV và HS: GV chuẩn bị thiết bị dạy học, phương tiện dạy học; HS chuẩn bị bài theo hướng dẫn của GV

b3 Tổ chức các hoạt động dạy học: Trình bày rõ cách thức triển khai hoạt động dạy và học

b4 Hoạt động nối tiếp: Hướng dẫn HS ôn tập ở nhà

Đây là hoạt động rất quan trọng đối với các bài ôn tập

Tự

ôn tập ở nhà là công việc hết sức quan trọng, muốn có kết quả cao

việc tự ôn tập là hết sức cần thiết Tự học ôn tập ở nhà là khâu quan trọng nhất

để các em nắm chắc, nhớ lâu, vận dụng linh động kiến thức, kĩ năng đã được học Tuy nhiên việc tự ôn tập ở nhà của HS phải dựa trên sự hướng dẫn của GV,

GV phải hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự học, những nội dung cần học

Một số phương pháp hướng dẫn HS tự học: Giao những nội dung,

những vấn đề cần học; giao các bài tập, câu hỏi, chuyên đề và lên kế hoạch cần thực hiện cho các em (thực hiện trong bao lâu, thời gian nào thực hiện những công việc gì); hướng dẫn những tài liệu cần tham khảo; hướng dẫn một số phương pháp tự ôn tập có hiệu quả như phương pháp lập sơ đồ (sơ đồ tư duy - dạng cành cây là phương pháp sử dụng tự học rất hiệu quả và rất thú vị), phương pháp lập bảng hệ thống Ví dụ: GV hướng dẫn HS lập bảng hệ thống so sánh đặc điểm tự nhiên của các miền tự nhiên trong chương trình Địa lí lớp 12, lập bảng so sánh đặc điểm về trình độ phát triển kinh tế giữa nhóm nước phát triển và đang phát triển trên thế giới ở chương trình Địa lí lớp 11 như cách lập bảng hệ thống đặc điểm các vùng nông nghiệp trong sách giáo khoa Địa lí 12, bảng hệ thống sự phân bố sinh vật, đất theo vĩ độ ở SGK Địa lí lớp 10 (trang 69, 70)

IV.MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY ÔN TẬP MINH HỌA

Giáo án1 Tiết 15: Ôn tập (Ôn tập trước kiểm tra một tiết, chương trình Địa lí lớp 10)

1 Mục tiêu bài học

a/ Về kiến thức

- HS nhớ lại, hệ thống lại kiến thức từ bài 2 đến bài 13: phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ, cách sử dụng bản đồ, khái niệm Vũ Trụ,

Hệ Mặt Trời, các hệ quả các vận động của Trái Đất, các khái niệm khái niệm liên quan tới thạch quyển, khí quyển.

- HS nắm được các mối quan hệ giữa nội lực, ngoại lực với địa hình bề mặt Trái Đất, mối qua hệ giữa bức xạ mặt trời với các yếu tố nhiệt, khí áp, gió, mưa; mối quan hệ giữa các quá trình ngoại lực

- HS vận dụng được những hiểu biết về thuyết kiến tạo mảng, nội lực, ngoại lực, hệ quả các vận động của Trái Đất, các khái niệm và sự phân bố của các yếu tố thạch quyển, khí quyển để giải thích được các hiện tượng tự nhiên liên quan

b/ Về kĩ năng:

- Nhận biết được các phương pháp sử dụng kí hiệu trên bản đồ, có kĩ năng đọc, phân tích các bản đồ

- Kĩ năng phân tích biểu đồ khí hậu

- Kĩ năng phân tích một số sơ đồ, bảng hệ thống, bảng số liệu

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a/Chuẩn bị của giáo viên

- Máy chiếu

- Các sơ đồ, bảng hệ thống

- Phiếu học tập

b/Chuẩn bị của học sinh

- Xem lại toàn bội nội dung đã được học, các câu hỏi ở trong SGK

- Ghi lại những thắc mắc, nghi vấn trong phần được học cần trao đổi, làm

rõ cùng GV và cả lớp

3 Phương pháp dạy học

a/Hình thức ôn tập: Ôn tập theo chương mục

b/Cách thức tiến hành: Tiến trình chung là tiến hành theo hình thức diễn dịch,