VẬN DỤNG lý LUẬN học THUYẾT mác – LÊNIN về GIAI cấp và đấu TRANH GIAI cấp TRONG THỜI kỳ QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội

Trong xu thế ấy, lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp vẫn vững vàng là một trong những nội dung căn bản nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết quả tấtyếu của sự hình thành và phát triể

VẬN DỤNG LÝ LUẬN HỌC THUYẾT MÁC – LÊNIN VỀ GIAI CẤP VÀ

ĐẤU TRANH GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

MỞ ĐẦU

Trong các hình thái kinh tế xã hội mà loài người trải qua, không phải hìnhthái kinh tế xã hội nào cũng tồn tại giai cấp, mà giai cấp chỉ xuất hiện trong mộtgiai đoạn lịch sử nhất định Khi xã hội có sự phân chia giai cấp, giai cấp thốngtrị chiếm đoạt lao động của các giai cấp và tầng lớp bị trị, sở hữu tư liệu sản xuất

và chiếm đoạt của cải xã hội vào tay mình Các giai cấp, tầng lớp bị trị khôngnhững bị chiếm đoạt kết quả lao động mà họ còn bị áp bức, bóc lột cả về chínhtrị, xã hội lẫn tinh thần Không có sự bình đẳng giữa giai cấp thống trị và giaicấp bị trị Họ dùng mọi thủ thuật, phương tiện để tuyên truyền về một xã hội

“công bằng”, “tự do”, bác ái; dùng mọi biện pháp kể cả vũ lực và công cụ hỗ trợ

để che chắn, bảo vệ địa vị giai cấp của họ, duy trì củng cố kinh tế xã hội chophép họ được hưởng những đặc quyền, đặc lợi giai cấp và công cụ chủ yếu làquyền lực nhà nước

Trước xu thế hoà bình - hợp tác, toàn cầu hóa, khu vực hóa và quá trìnhhội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều người dường như lãng quên vấn đề giai cấp vàđấu tranh giai cấp Ai nói đến đấu tranh giai cấp liền bị quy chụp là "bảo thủ",

"giáo điều" Ai nhắc nhở phải cảnh giác với âm mưu "diễn biến hòa bình" thìcho là "thiếu thức thời", "tư duy cũ" Nhất là sau sự sụp đổ chế độ XHCN ở cácnước Đông Âu và Liên Xô, một lần nữa, nhiều nhân vật chống cộng và không ít

kẻ "ăn theo" hí hửng rằng: CNXH đã chết, lý tưởng cộng sản đã hết thời; Họ cốtình đồng nhất việc Liên Xô đổ vỡ với việc chấm dứt CNXH và chủ nghĩa Mác -Lê-nin Trong xu thế ấy, lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp vẫn vững vàng

là một trong những nội dung căn bản nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết quả tấtyếu của sự hình thành và phát triển quan niệm duy vật về lịch sử Lý luận đó đã

và đang là cơ sở lý luận, phương pháp luận khoa học để các đảng cộng sản và giaicấp công nhân trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng xác định đường lốichiến lược, sách lược trong cuộc đấu tranh thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sửcủa mình, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội tiến lên chủ nghĩa cộng sản

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIAI CẤP VÀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP

Có thể nói, lý luận giai cấp và đấu tranh giai cấp là một mảng lớn tronghọc thuyết của chủ nghĩa Mác – Lênin, một bộ phận không thể thiếu để hìnhthành nên chủ nghĩa duy vật về lịch sử Vậy giai cấp là gì, giai cấp tồn tại trongđiều kiện lịch sử nào, vì sao có đấu tranh giai cấp, đấu tranh giai cấp có vai trònhư thế nào trong lịch sử và trong thời đại ngày nay? Đó là những vấn đề cơ bản

để khám phá các quy luật lịch sử, để hiểu thêm về xã hội, loài người từ khi xãhội nguyên thủy tan rã đến nay

1 Giai cấp là gì?

1.1 Khái niệm và đặc trưng của giai cấp

Quan điểm về giai cấp được hình thành khá sớm trong lịch sử Ở TrungQuốc, từ thế kỷ IV, III Trước công nguyên người ta đã thừa nhận rằng xã hộiphân chia thành giai cấp là một thực tế Nhưng do nguyên nhân gì mà xã hộiphân chia thành giai cấp thì có nhiều quan niệm khác nhau P hần lớn các nhàtriết học, xã hội học trước C.Mác, đặc biệt là các nhà triết học và xã hội học tưsản đều thừa nhận sự tồn tại thực tế của các giai cấp Song, do hạn chế về nhiềumặt, đặc biệt là hạn chế về nhận thức, về lập trường giai cấp, họ đã không thể lýgiải một cách khoa học về hiện tượng phức tạp này của lịch sử, họ đã cắt nghĩa sựphân chia xã hội thành giai cấp là do nguyên nhân chủ quan, do những yếu tốtinh thần Do chỗ họ không đưa ra được những tiêu chuẩn khoa học để phânđịnh sự khác nhau về giai cấp nên đã cho rằng: Sự khác nhau về giai cấp là dokhác nhau về chủng tộc, về màu da, về tâm lý, về tài năng cá nhân, về địa vị và

uy tín xã hội Từ đó các nhà tư tưởng của các giai cấp bóc lột kêu gọi đi tìmnhững giá trị xã hội, đạo đức, để hòa hợp giai cấp Đó là quan điểm duy tâm vềvấn đề giai cấp

Bên cạnh những quan điểm duy tâm nói trên, cũng có những quan điểm

có căn cứ thuyết phục hơn Chẳng hạn ở Hy Lạp, Platon cho rằng: Sự độc quyềnquá lớn về của cải trong tay giai cấp quý tộc là nguy hiểm về mặt chính trị, vì nó

đẻ ra những mâu thuẫn hết sức sâu sắc

Khi chủ nghĩa tư bản hình thành, cuộc đấu tranh giữa giai cấp tư sản vớigiai cấp địa chủ, quý tộc xuất hiện, quan niệm về giai cấp cũng như đấu tranhgiai cấp trở nên rõ ràng hơn Tômátmorơ (ở Anh), Tômađô Campanela (ở Italia)

và Rútxô (ở Pháp) cũng đã nhìn thấy quyền tư hữu là gốc rễ của nhiều tai họa.Xanhximông (ở Pháp) còn đi xa hơn, ông cho rằng xác lập quyền sở hữu là cơ

sở của kiến trúc xã hội, rằng lịch sử xã hội loài người là sự thay đổi những tiêuchuẩn của xã hội khác nhau dựa trên chế độ sở hữu

Tuy nhiên, công lao phát hiện ra vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấpđược gắn liền với tên tuổi các nhà sử học Pháp như Phờrăngxoa Ghidô,Ôguýtxtanh, Chieri và Phờrăngxoa Milê, mặc dù họ chưa lý giải được một cáchkhoa học về vấn đề giai cấp cũng như đấu tranh giai cấp Theo quan điểm củacác nhà sử học Pháp thì sự thay đổi về quan hệ tài sản, chủ yếu là quan hệ về

2

ruộng đất đã đưa tới mối quan hệ giai cấp mới và sự thay đổi về quan hệ chínhtrị.

Vận dụng và mở rộng chủ nghĩa duy vật biện chứng vào xem xét lĩnh vực

xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã luậngiải một cách khoa học vấn đề giai cấp Theo C.Mác, sự phân chia xã hội thànhgiai cấp là kết quả tất nhiên của sự phát triển lịch sử xã hội Quan hệ giai cấpchính là biểu hiện về mặt xã hội của những quan hệ sản xuất, trong đó tập đoànngười này có thể bóc lột lao động của tập đoàn người khác Vì vậy, chỉ có thểhiểu đúng vấn đề giai cấp khi gắn nó với đời sống kinh tế, với nền sản xuất vậtchất xã hội Kế thừa và phát triển tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong tácphẩm “Sáng kiến vĩ đại”, V.I.Lênin đã đưa ra một định nghĩa khoa học về giaicấp V.I.Lênin viết: “Người ta gọi là giai cấp những tập đoàn to lớn gồm nhữngngười khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất địnhtrong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ (thường thường thì những quan hệ nàyđược pháp luật quy định và thừa nhận) đối với tư liệu sản xuất, về vai trò của họtrong tổ chức lao động xã hội và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và

về phần của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tậpđoàn người, mà tập đoàn này thì có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác, dochỗ tập đoàn đó có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế - xã hội nhất định”1

Định nghĩa của V.I.Lênin đã chỉ ra đặc trưng cơ bản của giai cấp, đó lànhững tập đoàn người có địa vị kinh tế - xã hội khác nhau trong một hệ thống sảnxuất xã hội nhất định trong lịch sử Địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp do toàn bộcác điều kiện tồn tại kinh tế - vật chất của xã hội quy định và mang tính kháchquan Địa vị của các giai cấp là do phương thức sản xuất nhất định sinh ra và quyđịnh Địa vị của mỗi giai cấp trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định, nóilên giai cấp đó là giai cấp thống trị hay giai cấp bị thống trị Phương thức sản xuất

xã hội là cơ sở hiện thực đưa tới sự ra đời của các giai cấp Tuy nhiên, không phảibất cứ phương thức sản xuất nào trong lịch sử cũng sản sinh ra giai cấp, mà chỉ cónhững phương thức sản xuất chứa đựng những điều kiện vật chất tạo ra sự đối lập vềlợi ích giữa các tập đoàn người mới sản sinh ra giai cấp

Địa vị kinh tế - xã hội của các giai cấp được quy định bởi vai trò của tậpđoàn người đó trong các mối quan hệ cơ bản, đó là quan hệ sở hữu đối với tư liệusản xuất; quan hệ tổ chức quản lý sản xuất và quan hệ phân phối của cải xã hội.Trong những quan hệ trên, quan hệ đối với tư liệu sản xuất là quan hệ cơ bản vàchủ yếu nhất quyết định trực tiếp đến địa vị kinh tế - xã hội của các giai cấp Bởi

vì, giai cấp nào nắm giữ tư liệu sản xuất tức là nắm được phương tiện vật chất chủyếu của nền sản xuất xã hội và theo đó sẽ nắm giữ luôn vai trò chi phối trong tổchức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm lao động Từ chỗ thống trị về kinh

tế, giai cấp đó cũng giữ luôn vai trò thống trị trên các lĩnh vực khác của đời sống

xã hội và trở thành giai cấp thống trị xã hội Các giai cấp khác do không có tư liệu

1 V.I.Lênin, Toàn tập, tập 39, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva.1977, tr 17-18.

sản xuất, buộc phải phụ thuộc vào giai cấp có tư liệu sản xuất và trở thành các giaicấp bị thống trị, bị bóc lột

Như vậy, thực chất của quan hệ giai cấp là quan hệ giữa bóc lột và bị bóclột, là tập đoàn người này chiếm đoạt lao động của tập đoàn người khác do khácnhau về địa vị trong một chế độ kinh tế - xã hội nhất định Sự đối lập về lợi ích cơbản giữa các giai cấp là nguyên nhân căn bản của mọi xung đột xã hội từ khi lịch

sử xã hội loài người có sự phân chia thành các giai cấp cho đến ngày nay

Giai cấp là một phạm trù kinh tế - xã hội có tính lịch sử, sự tồn tại của nógắn với những hệ thống sản xuất xã hội dựa trên cơ sở của chế độ tư hữu về tưliệu sản xuất Vì thế, chỉ có thể nhận thức một cách đầy đủ bản chất của các giaicấp khi xem xét nó trong hệ thống những mối quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp vàkhông ngừng vận động, biến đổi Song, cơ sở khoa học để xem xét các mối quan

hệ đó, theo V.I.Lênin, không thể có gì khác hơn là phân tích chế độ kinh tế đã sảnsinh ra các giai cấp đó và địa vị cụ thể của mỗi giai cấp trong một chế độ kinh tế -

xã hội nhất định

Định nghĩa giai cấp của V.I.Lênin mang bản chất cách mạng và khoa học,

có giá trị to lớn về lý luận và thực tiễn Đây là cơ sở để nhận thức đúng đắn vị trí,vai trò, bản chất của các giai cấp trong lịch sử; đồng thời trang bị cho giai cấp vôsản cơ sở lý luận khoa học trong cuộc đấu tranh xoá bỏ giai cấp và xây dựng xãhội mới

Từ định nghĩa trên cho thấy, khi nói đến giai cấp là nói đến hệ thống cáctập đoàn người trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định do chế độ đó sản sinh

ra, giai cấp là một phạm trù kinh tế – xã hội có tính lịch sử

Để hiểu được đặc trưng của từng giai cấp cụ thể, phải đặt nó trong hệthống, trong mối quan hệ với giai cấp đối lập Bản chất của giai cấp thể hiện ở

sự khác nhau về địa vị giữa các tập đoàn người trong hệ thống kinh tế – xã hộinhất định Sự tồn tại của giai cấp gắn liền với những giai đoạn lịch sử nhất địnhcủa sự phát triển sản xuất vật chất xã hội, gắn liền với những phương thức sảnxuất nhất định Trong một hệ thống kinh tế – xã hội có giai cấp, nếu tập đoànngười này nắm địa vị thống trị thì tập đoàn người khác ở địa vị bị thống trị Sựkhác nhau về địa vị trong hệ thống kinh tế – xã hội là đặc trưng chung nhất củagiai cấp

Làm thế nào để nhận biết một xã hội nào đó có sự phân hóa dân cư thànhgiai cấp hay không? Và một nhóm người nào đó thuộc giai cấp này hay giai cấpkhác? Cần phải căn cứ vào các đặc trưng của hiện tượng dân cư bị phân hóathành giai cấp Căn cứ vào cấu trúc của quyền lực kinh tế và mối quan hệ giữaquyền lực kinh tế với quyền lực chính trị những tập đoàn người trong mộtphương thức sản xuất nhất định là các giai cấp của họ khi:

- Khác nhau về quan hệ đối với tư liệu sản xuất:

4

Đây là sự khác nhau cơ bản nhất Chủ nô (trong chế độ nô lệ), địa chủphong kiến (trong chế độ phong kiến), tư bản trong (chế độ tư bản) là những tậpđoàn giữ địa vị thống trị trong hệ thống kinh tế xã hội mà họ là đại biểu trướchết do các tập đoàn người này chiếm hữu tư liệu sản xuất xã hội, tức là nắmđược phương tiện, điều kiện vật chất quan trọng nhất để chi phối lao động củatập đoàn người không có hoặc có rất ít tư liệu sản xuất Những tập đoàn ngườimất tư liệu sản xuất (nô lệ trong chế độ nô lệ, nông nô trong chế độ phong kiến,

vô sản trong chế độ tư bản chủ nghĩa) buộc phải phụ thuộc về kinh tế trong cáctập đoàn thống trị

- Khác nhau về vai trò trong tổ chức lao động xã hội, trong tổ chức quản

lý sản xuất.

Tập đoàn nào chiếm hữu tư liệu sản xuất đương nhiên giữ vai trò lãnhđạo, chỉ huy hoạt động sản xuất và lưu thông trên quy mô toàn xã hội cũng nhưtừng đơn vị kinh tế Chẳng hạn trong xã hội tư bản chủ nghĩa, vai trò, chức năngquản lý công nghiệp các ngành kinh tế khác không thể không thuộc về các nhà

tư bản Các giai cấp lao động là những tập đoàn người trực tiếp sản xuất dướiđiều kiện của giai cấp thống trị trong phương thức sản xuất Ở một số nước,trong nhiều công ty, xí nghiệp, công nhân có địa diện ở hội đồng quản trị, songvai trò quản lý thực chất vẫn thuộc về các tập đoàn tư bản

- Khác nhau về phương thức thu nhập của cải xã hội.

Là người trực tiếp chiếm hữu tư liệu sản xuất và tổ chức lãnh đạo sảnxuất, tập đoàn thống trị đủ điều kiện thực hiện mục đích của mình trong sản xuấtkinh tế là chiếm đoạt lao động thặng dư của các giai cấp lao động Chế độ phânphối sản phẩm trong các xã hội có giai cấp đối kháng là chế độ phân phối bấtcông vì nó bảo đảm cho giai cấp thống trị (giai cấp chiếm thiểu số trong dân cư,giai cấp không trực tiếp lao động sản xuất) chiếm hữu phần lớn của cải xã hội;còn giai cấp lao động chỉ nhận phần ít ỏi của cải xã hội dưới hình thức này hayhình thức khác Trong xã hội nô lệ, người nô lệ sống như súc vật, họ không cócông cụ lao động, không được đối đãi như giá trị một con người, họ chỉ là công

cụ lao động biết tiếng người Trong xã hội phong kiến, phần lớn sản phẩm củanông nô và/ nông dân làm ra phải cống nạp cho địa chủ, vua quan, thậm chí cótrường hợp chiếm đến 80 – 90% sản phẩm

Giai cấp tư sản, nhất là đại tư sản, chiếm hữu của cải xã hội dưới hìnhthức thu lợi nhuận, tính bằng giá trị Đó là giá trị thặng dư do lao động làm thuêtạo ra Trong nền sản xuất hiện đại, bộ phận lao động làm thuê có trình độ khoahọc kỹ thuật cao tạo ra nhiều giá trị thặng dư nhất cho giới chủ tư sản Giai cấpcông nhân và những trí thức làm thuê được nhận một phần sản phẩm lao độngcủa mình dưới hình thức tiền lương Đó là tiền bán sức lao động Ngày nay giaicấp công nhân ở các nước tư bản phát triển có mức sống cao hơn mức sốngnhững người lao động trước đây Tuy nhiên sự nâng cao mức sống của nhữngngười lao động hoàn toàn không tương xứng với sự tăng lên nhanh chóng của

năng xuất lao động Tỷ suất bốc lột giá trị thặng dư của giai cấp tư sản vẫnkhông ngừng tăng lên Trong các xã hội có giai cấp, mức sống của người laođộng thay đổi theo những điều kiện cụ thể, song điều không thay đổi là họ phảicống nạp phần lớn sức lao động của mình cho giai cấp thống trị dưới hình thứcnày hay hình thức khác Ngày nay, tài sản của một nhà tư bản có thể bằng tiềnlương cả cuộc đời lao động của hàng trăm, hàng ngàn công nhân.

Tóm lại, sự khác nhau giữa các tập đoàn người về đị vị kinh tế trong chế

độ kinh tế - xã hội tất yếu dẫn đến tập đoàn này chiếm đoạt lao động của tậpđoàn người khác Đó là bản chất của quan hệ giai cấp đối kháng Trong các xãhội có giai cấp, bên cạnh giai cấp thống trị và bị trị bao giờ cũng tồn tại nhữngtầng lớp “trung gian” không chiếm địa vị cơ bản trong phương thức sản xuất.Các tầng lớp trung gian luôn bị phân hóa, một số người leo lên địa vị giai cấptrên, một số người rơi xuống địa vị giai cấp bị trị Ở những nước tư bản pháttriển, bộ phận công nhân áo cổ trắng phát triển nhanh chóng, song họ vẫn làcông nhân làm thuê chứ không phải “giai cấp trung lưu” như xã hội học tư sảnmiêu tả

Trong xã hội tư bản đương đại, bộ mặt các giai cấp và quan hệ các giaicấp có những biến đổi đáng kể Trong giai cấp công nhân, như trên đã nói, sốlượng công nhân kỹ thuật cao, lao động trí tuệ hóa ngày càng tăng, trở thành bộphận tiêu biểu của giai cấp công nhân hiện đại; số lượng công nhân “áo xanh”ngày càng giảm Tham gia vào đổi ngũ giai cấp công nhân hiện đại còn có một

bộ phận trí thức kĩ thuật làm công ăn lương Ngày nay, ở các nước tư bản, giaicấp công nhân vẫn không ngừng phát triển về số lượng, mặc dù tỷ lệ công nhânthất nghiệp ở mức cao Một số khá đông công nhân mua cổ phiếu, được phânchia lợi nhuận, song giá trị cổ phiếu trong tay công nhân chỉ chiếm một tỷ lệkhông đáng kể Sự phát triển các công ty cổ phần biểu hiện xu thế xã hội hóa tưbản, nhưng xu thế này không làm thây đổi bản chất của giai cấp tư sản và giaicấp công nhân, không làm thây đổi bản chất quan hệ giữa tư bản và lao động.Đối với giai cấp tư sản hiện đại cũng diễn ra những biến đổi về hình thức chiếmhữu tư liệu sản xuất, về cơ chế bốc lột giá trị thặng dư, về phương thức tổ chứcquản lý sản xuất Điều không thây đổi là giai cấp tư sản vẫn là những ngườichiếm hữu tư liệu sản xuất xã hội, những người chỉ huy sản xuất, những ngườichiếm hữu giá trị thặng dư Không lý thuyết nào bác bỏ được thực tế này

1.2 Nguồn gốc hình thành giai cấp

Xã hội loài người không phải bao giờ cũng tồn tại giai cấp Mác là ngườiđầu tiên chứng minh rằng “Sự tồn tại của giai cấp chỉ gắn liền với những giaiđoạn phát triển lịch sử nhất định của sản xuất” Sự phân chia xã hội thành giaicấp trước hết là do nguyên nhân kinh tế Thật vậy, điều đó đã được chứng minhqua các chế độ xã hội khác nhau

Chẳng hạn, trong chế độ công xã nguyên thủy, lực lượng sản xuất cònthấp kém, công cụ lao động thô sơ bằng đá, gậy gộc, cung tên,… do vậy con

6

người làm ra sản phẩm chỉ đủ để tồn tại, duy trì nòi giống, chưa có sản phẩmthừa Hơn nữa, lúc này cũng vì lợi ích mà họ sống cùng nhau, kiếm ăn cùngnhau để chống lại thiên tai, thú dữ,… họ sống giúp đỡ, bình đẳng với nhau,tương tựa vào nhau mà sống Không những nguyên nhân trên mà trong thời kỳcông xã nguyên thủy vẫn chưa có giai cấp.

Trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ, do lực lượng sản xuất chưa phát triển,nên năng suất lao động còn rất thấp kém Vì vậy, làm chung, hưởng chung trởthành phương thức chủ yếu để duy trì sự tồn tại và phát triển của xã hội cộng sảnnguyên thuỷ Điều kiện sản xuất lúc bấy giờ không cho phép và không thể có sựphân chia xã hội thành giai cấp được Ph.Ăngghen chỉ rõ, trong xã hội cộng sảnnguyên thuỷ tất cả đều bình đẳng và tự do, chưa có nô lệ và thường thường cònchưa có sự nô dịch những bộ lạc khác

Cuối xã hội nguyên thuỷ, lực lượng sản xuất phát triển lên một trình độmới do con người biết sử dụng công cụ sản xuất bằng kim loại và do thườngxuyên cải tiến công cụ sản xuất v.v Sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đếnnăng suất lao động tăng lên và xuất hiện “của dư ” trong xã hội Sự xuất hiện của

dư không chỉ tạo khả năng cho những người này chiếm đoạt lao động của nhữngngười khác, mà còn là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới phân công lao động xã hộiphát triển Sự phát triển của phân công lao động xã hội làm cho hoạt động trao đổisản phẩm trở thành tất yếu, thường xuyên và phổ biến Đến lượt mình, sự pháttriển của phân công lao động và trao đổi lại là những nhân tố kích thích mạnh mẽđến sự phát triển của sản xuất vật chất xã hội Tình trạng sản xuất lúc bấy giờ chothấy, sản xuất cộng đồng nguyên thuỷ không còn phù hợp nữa, sản xuất gia đình

cá thể trở thành hình thức sản xuất có hiệu quả hơn Các gia đình có tài sản riêngngày một nhiều, trong công xã xuất hiện sự chênh lệch về tài sản Chế độ tư hữu

về tư liệu sản xuất dần dần được hình thành thay thế cho chế độ công hữu nguyênthuỷ về tư liệu sản xuất Trong điều kiện ấy, những người có chức, có quyền trongthị tộc, bộ lạc lợi dụng địa vị của mình chiếm đoạt tài sản của công xã làm củariêng Sự phát triển tiếp theo của sản xuất vật chất từng bước phân hóa xã hộithành những tập đoàn người có sự đối lập về địa vị kinh tế - xã hội và giai cấpxuất hiện

Nghiên cứu sự tan rã của các thị tộc, bộ lạc trong xã hội cộng sản nguyênthuỷ, Ph.Ăngghen đi đến kết luận: “Trong những điều kiện lịch sử lúc đó, sự phâncông xã hội lớn đầu tiên, do tăng năng xuất lao động, tức là tăng của cải và do mởrộng lĩnh vực hoạt động sản xuất, nhất định phải đưa đến chế độ nô lệ Từ sự phâncông xã hội lớn đầu tiên, đã nảy sinh ra sự phân chia lớn đầu tiên trong xã hội thànhhai giai cấp: chủ nô và nô lệ, kẻ bóc lột và người bị bóc lột”2

Như vậy, nguyên nhân của việc phân chia xã hội thành các giai cấp, cũngnhư nguyên nhân của sự ra đời và mất đi của một hệ thống giai cấp này hay hệthống giai cấp khác không phải là nguyên nhân chính trị hay tư tưởng mà lànguyên nhân kinh tế Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất là cơ sở trực tiếp của sự hình

2 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.240

thành các giai cấp Và chừng nào, ở đâu còn tồn tại chế độ tư hữu về tư liệu sản xuấtthì ở đó còn có sự tồn tại của các giai cấp và đấu tranh giai cấp Giai cấp chỉ mất đikhi chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất hoàn toàn bị xóa bỏ

Như vậy, nguồn gốc sâu xa của giai cấp là do sự phát triển của lực lượngsản xuất và nguồn gốc trực tiếp đưa tới sự ra đời của giai cấp là chế độ tư hữu về

tư liệu sản xuất Theo các nhà kinh điển mácxít, từ xã hội cộng sản nguyên thuỷsang chế độ chiếm hữu nô lệ là cả một bước quá độ lâu dài từ chế độ công hữusang chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất; từ chưa có giai cấp sang có giai cấp, trong

đó các cuộc chiến tranh, những thủ đoạn cướp bóc, những hành vi bạo lực là điều

kiện góp phần đẩy nhanh quá trình phân hoá giai cấp trong xã hội

Tổng kết lại thì sự phân chia xã hội thành giai cấp diễn ra torng lịch sửbằng hai con đường:

- Những người có chức có quyền trong bộ lạc chiếm hữu tài sản của công

xã là của riêng và trở nên giàu có, tiến hành bóc lột nô lệ, tù binh qua chiếntranh

- Sự phân hóa trong bộ lạc dẫn đến các thành viên trong bộ lạc mất hết tưliệu sản xuất, phụ thuộc vào những người chiếm đoạt tư liệu sản xuất (giai cấpthống trị) họ tham gia ngày càng đông đảo vào hàng ngũ của những người nô lệ

Đến cuối xã hội nguyên thủy, công cụ kim loại ra đời làm cho năng suấtlao động tăng lên, con người có thể sản xuất số lượng lớn sản phẩm vượt nhucầu tối thiểu để tồn tại, dẫn đến sản phẩm dư thừa Lúc này họ nhận ra rằng làm

ăn riêng thì có lợi hơn là làm ăn chung như trước kia, sản xuất cá thể của từnggia đình có hiệu quả hơn là sản xuất tập thể Và thế là những người có chức cóquyền trong thị tộc, bộ lạc đã nảy lòng tham chiếm toàn bộ công cụ sản xuất,chế độ tư hữu ra đời Và chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất là cơ sở trực tiếp hìnhthành giai cấp Thật vậy, những người nắm trong tay toàn bộ tư liệu sản xuất của

xã hội sẽ nắm luôn tất cả các quyền lực về kinh tế, chính trị,… trong khi nhữngngười không có tư liệu sản xuất, muốn sống phải bán sức lao động cho nhữngngười kia và chấp nhận bị bóc lột sức lao động và bị chiếm đoạt toàn bộ giá trịthăng dư do họ làm ra và lúc này giai cấp xuất hiện Đó là giai cấp chiếm toàn

bộ tư liệu sản xuất của xã hội trở thành giai cấp thống trị, bóc lột, trong khinhững người không có tư liệu sản xuất thì trở thành giai cấp bị áp bức, bóc lột

Vậy, sự xuất hiện chế độ tư hữu là nguyên nhân quyết định trực tiếp sư rađời của giai cấp Sự tồn tại của giai cấp đối kháng gắn với chế độ chiếm hữu nô

lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ nghĩa Chủ nghĩa tư bản phát triển caolại tạo tiền đề khiến chọ sự thủ tiêu chế độ tư hữu, các cơ sở kinh tế của sự đốikháng giai cấp trở thành xu thế khách quan trong sự phát triển xã hội Đó làlogic khách quan của tiến trình phát triển lịch sử

Nếu nhìn kỹ lại thì ta thấy nguyên nhân sâu xa của sự phân chia xã hộithành giai cấp là do sự phát triển của lực lượng sản xuất và sự phân công lớn vềlao động xã hội Còn nguyên nhân kinh tế trực tiếp phân chia xã hội thành giai

8

cấp đó chính là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Vì vậy mà Các Mác vàĂngghen đã chỉ ra rằng, nguyên nhân phân chia xã hội thành giai cấp cũng nhưnguyên nhân của sự ra đời và mất đi của hệ thống giai cấp chính là nguyên nhânkinh tế chứ không phải là nguyên nhân chính trị hay tư tưởng Mặt khác, Ph.Ăngghen cũng nhấn mạnh chiến tranh cũng góp phần vào việc phân chia giaicấp như những thủ đoạn cướp bóc, những hành vi bạo ngược đã góp phần thúcđẩy quá trình phân hóa giai cấp nhưng bản thân bạo lực chính trị không tạo rachế độ tư hữu và giai cấp Như vậy, sự xuất hiện và mất đi của những giai cấp

cụ thể đều dựa trên lợi ích kinh tế Vì vậy, muốn mất đi giai cấp thì không có gìkhác là bảo vệ lợi ích cho tất cả các cá nhân trong xã hội

1.3 Kết cấu xã hội - giai cấp

Kết cấu xã hội - giai cấp là tổng thể các giai cấp và mối quan hệ giữa các

giai cấp, tồn tại trong một giai đoạn lịch sử nhất định Kết cấu xã hội - giai cấp

trước hết là do trình độ phát triển của phương thức sản xuất xã hội quy định.Trong xã hội có giai cấp, kết cấu xã hội - giai cấp thường rất đa dạng do tính đadạng của chế độ kinh tế và cơ cấu kinh tế quy định

Trong một kết cấu xã hội - giai cấp bao giờ cũng gồm có hai giai cấp cơbản và những giai cấp không cơ bản, hoặc các tầng lớp xã hội trung gian Giai cấp

cơ bản là giai cấp gắn với phương thức sản xuất thống trị, là sản phẩm của nhữngphương thức sản xuất thống trị nhất định; còn những giai cấp không cơ bản lànhững giai cấp gắn với phương thức sản xuất tàn dư, hoặc mầm mống trong xãhội Thông thường các giai cấp do phương thức sản xuất tàn dư của xã hội sảnsinh ra, sẽ tàn lụi dần cùng với sự phát triển của xã hội; các giai cấp do phươngthức sản xuất mầm mống sản sinh ra chính là mặt phủ định xã hội cũ Trong quátrình phát triển của lịch sử, các giai cấp cơ bản và không cơ bản có thể có sự chuyểnhoá do sự phát triển và thay thế nhau của các phương thức sản xuất

Trong xã hội có giai cấp, ngoài những giai cấp cơ bản và không cơ bảncòn có các tầng lớp và nhóm xã hội nhất định Mặc dù các tầng lớp, nhóm xã hộikhông có địa vị kinh tế độc lập, song nó có vai trò quan trọng trong sự phát triểncủa xã hội nói chung và tuỳ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể mà nó có thể phục

vụ cho giai cấp này, hoặc giai cấp khác Các tầng lớp xã hội này luôn bị phân hoádưới tác động của sự vận động nền sản xuất vật chất xã hội Từ khi xã hội phânchia thành giai cấp đến nay đều luôn tồn tại hai giai cấp cơ bản đối kháng gắnliền với phương thức sản xuất thống trị của xã hội đó Đó là chủ nô và nô lệtrong chế độ nô lệ; địa chủ và nông nô trong chế độ phong kiến; tư sản và vô sảntrong chế độ tư bản chủ nghĩa Hai giai cấp của mỗi chế độ kinh tế – xã hội vừa

là sản phẩm đích thực của chế độ kinh tế – xã hội vừa là giai cấp quyết định sựtồn tại và phát triển của hệ thống sản xuất trong xã hội đó Trong đó, giai cấpthống trị là giai cấp tiêu biểu cho bản chất của chế độ kinh tế, xã hội đang tồntại Ngoài hai giai cấp cơ bản đó, thì mỗi kết cấu giai cấp xã hội còn có giai cấpkhông cơ bản (ví dụ là tập đoàn giai cấp tàn dư của phương thức sản xuất cũ hay

là tập đoàn giai cấp là mầm móng của phương thức sản xuất tương lai, những

tập đoàn giai cấp này chỉ là mầm móng hay là mầm móng tương lai của phươngthức sản xuất đang tồn tại, chứ không phải là giai cấp cơ bản.

Như đã đề cập ở trên thì còn có các tầng lớp trung gian, là sản phẩm củachính phương thức sản xuất đang thống trị, là kết quả của quá trình phân hóa xãhội không ngừng diễn ra trong xã hội Nó không giữ địa vị cơ bản trong phươngthức sản xuất đang tồn tại và rất dễ bị phân hóa, gia nhập vào giai cấp thống trịhoặc rơi vào các địa vị giai cấp bị trị Đó là tầng lớp bình dân trong xã hội nô lệ,tầng lớp tiểu tư sản thành thị và nông thôn trong xã hội tư bản Xã hội có giaicấp nào cũng tồn tại một tầng lớp xã hội có vai trò quan trọng về kinh tế – xã hội– chính trị – văn hóa, đó là tầng lớp tri thức Một câu hỏi đặt ra, vậy tri thức cóphải là một giai cấp hay một tầng lớp đặc biệt đứng ngoài giai cấp Tri thức làkhái niệm dùng để chỉ những người làm nghề thuộc về lao động trí óc chứkhông phải là khái niệm dùng để chỉ giai cấp Bản thân một tri thức nào đó cũngxuất thân từ một giai cấp nhất định Đó chỉ là xuất thân của một tri thức, chứ trithức chỉ là một tầng lớp chứ chưa được gọi là giai cấp vì nó không gắn với mộtphương thức sản xuất nào

Kết cấu xã hội - giai cấp luôn có sự vận động và biến đổi không ngừng

Sự vận động, biến đổi đó diễn ra không chỉ khi xã hội có sự chuyển biến cácphương thức sản xuất, mà cả trong quá trình phát triển của mỗi phương thức sảnxuất

Phân tích kết cấu xã hội - giai cấp và khuynh hướng vận động, phát triểncủa nó có ý nghĩa cực kỳ quan trọng cả về lý luận và thực tiễn trong điều kiệnhiện nay Phân tích khoa học kết cấu xã hội - giai cấp giúp cho chính đảng củagiai cấp vô sản xác định đúng các mâu thuẫn cơ bản, mâu thuẫn chủ yếu của xãhội; nhận thức đúng địa vị, vai trò và thái độ chính trị của mỗi giai cấp Trên cơ

sở đó để xác định đối tượng và lực lượng cách mạng; nhiệm vụ và giai cấp lãnhđạo cách mạng, v.v

2 Đấu tranh giai cấp và vai trò của nó trong sự phát triển của xã hội

có giai cấp?

2.1 Tính tất yếu và thực chất của đấu tranh giai cấp

Trong xã hội có giai cấp, đấu tranh giai cấp là quy luật tất yếu của xã hội.Tính tất yếu của đấu tranh giai cấp xuất phát từ tính tất yếu kinh tế, từ sự đối lập

về lợi ích căn bản không thể điều hoà được giữa các giai cấp C.Mác vàPh.Ăngghen chỉ rõ: “Lịch sử tất cả các xã hội cho đến ngày nay chỉ là lịch sử đấutranh giai cấp Người tự do và người nô lệ, quý tộc và bình dân, chúa đất và nông

nô, thợ cả của phường hội và thợ bạn, nói tóm lại là những kẻ áp bức và nhữngngười bị áp bức, luôn luôn đối kháng với nhau, đã tiến hành một cuộc đấu tranhkhông ngừng, lúc công khai, lúc ngấm ngầm, một cuộc đấu tranh bao giờ cũngkết thúc bằng một cuộc cải tạo cách mạng toàn bộ xã hội hoặc bằng sự diệt vongcủa cả hai giai cấp đấu tranh với nhau”3

3 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 4 , Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.597.

10

Đấu tranh giai cấp là cuộc đấu tranh của các tập đoàn người to lớn có lợiích căn bản đối lập nhau trong một phương thức sản xuất xã hội nhất định Trong

xã hội có giai cấp, về cơ bản các giai cấp, tầng lớp xã hội còn lại đều có lợi ích ít,nhiều gắn với việc đánh đổ giai cấp thống trị bóc lột Song, do lợi ích giữa các tậpđoàn là hết sức khác nhau, nên thái độ của các giai cấp tham gia vào cuộc đấutranh chung không giống nhau Chỉ có giai cấp đại diện cho phương thức sản xuấtmới và quần chúng cùng khổ là lực lượng tham gia đông đảo, tích cực nhất Vìvậy, đấu tranh giai cấp chủ yếu và trước hết là cuộc đấu tranh của hai giai cấp cơbản trong xã hội có lợi ích căn bản đối lập nhau Cuộc đấu tranh này là trục chínhthu hút các giai cấp không cơ bản và các tầng lớp trung gian trong xã hội thamgia

Thực chất của đấu tranh giai cấp là cuộc đấu tranh của giai cấp bị thống trị,bóc lột chống lại giai cấp thống trị, bóc lột nhằm lật đổ ách thống trị của chúng.V.I.Lênin khẳng định: “Đấu tranh giai cấp là đấu tranh của bộ phận nhân dân nàychống một bộ phận khác, đấu tranh của quần chúng bị tước hết quyền, bị áp bức

và lao động, chống bọn có đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và ăn bám, cuộc đấutranh của những người công nhân làm thuê hay những người vô sản chống nhữngngười hữu sản hay giai cấp tư sản”4

Đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến cách mạng xã hội, đây là điểm khácnhau căn bản giữa quan điểm của những người cách mạng với những người cơhội chủ nghĩa Cách mạng xã hội là phương thức tất yếu để lật đổ ách thống trịcủa giai cấp thống trị bóc lột, xoá bỏ quan hệ sản xuất cũ và mở đường cho lựclượng sản xuất phát triển

Đấu tranh giai cấp không phải là hiện tượng vĩnh viễn trong lịch sử Cuộc đấu tranh giai cấp giữa các giai trong lịch sử tất yếu phát triển đến cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản Trong cuộc đấu tranh này, giai cấp vô sản đứng lên giành chính quyền, thiết lập nền chuyên chính của mình và thông qua nền chuyên chính đó tiến hành cải tạo triệt để xã hội cũ, tiến tới xoá bỏ mọi đối kháng giai cấp, xây dựng thành công xã hội cộng sản chủ nghĩa

Trong đấu tranh giai cấp tất yếu có liên minh giai cấp Liên minh giai cấp

là sự liên kết giữa những giai cấp này để chống lại những giai cấp khác Cơ sở của liên minh giai cấp là sự thống nhất về lợi ích cơ bản Liên minh giai cấp có tính chiến lược lâu dài khi các giai cấp có lợi ích căn bản thống nhất với nhau Ngược lại, sẽ là sách lược tạm thời khi dựa trên cơ sở sự thống nhất về những lợi ích trước mắt, không cơ bản Liên minh giai cấp là vấn đề có ý nghĩa cực kỳ quan trọng để tập hợp và phát triển lực lượng trong các cuộc đấu tranh giai cấp

2.2 Vai trò của đấu tranh giai cấp trong sự phát triển của xã hội có giai cấp đối kháng

4 V.I.Lênin, Toàn tập, tập 7, Nxb Tiến Bộ, Mátxcơva, 1979, tr 237 - 238.

Trong các xã hội có giai cấp đối kháng (chiếm hữu nô lệ, phong kiến và

tư bản chủ nghĩa) thì đấu tranh giai cấp là một trong những động lực thúc đẩy sựphát triển của xã hội Vai trò là động lực thể hiện ở những điểm sau đây:

Một là, Thông qua cuộc đấu tranh giai cấp thì mâu thuẫn giữa lực lượng

sản xuất mới với quan hệ sản xuất lỗi thời sẽ được giải quyết, từ đó thực hiệnbước quá độ từ một chế độ xã hội lỗi thời sang một chế độ xã hội mới tiến bộhơn

Như đã biết: sự phát triển của xã hội xét đến cùng là do sự phát triển củalực lượng sản xuất quyết định Nhưng sự phát triển của lực lượng sản xuất lạiphụ thuộc vào việc lực lượng sản xuất mới có gạt bỏ được những quan hệ lỗithời đang kìm hãm nó hay không Nếu như không gạt bỏ được quan hệ sản xuấtlỗi thời thì chứa đựng mâu thuẫn gay gắt giữa lực lượng sản xuất mới và quan hệsản xuất lỗi thời đang kìm hãm nó Mà mâu thuẫn giữa các lực lượng sản xuấtmới và quan hệ sản xuất lỗi thời, biểu hiện về mặt xã hội chính là mâu thuẫngiữa giai cấp đại diện cho lực lượng sản xuất mới và giai cấp đại diện cho quan

hệ sản xuất lỗi thời Mâu thuẫn đó chỉ có thể được giải quyết bằng một cuộc đấutranh giai cấp mà đỉnh cao là một cuộc cách mạng xã hội nhằm xóa bỏ quan hệsản xuất lỗi thời, xác lập quan hệ sản xuất mới tiến bộ, từ đó làm cho xã hội pháttriển đi lên Do vậy mà nói, đấu tranh giai cấp là động lực phát triển của xã hội

có giai cấp đối kháng

Hai là, Đấu tranh giai cấp là động lực phát triển của xã hội có giai cấp đối

kháng không chỉ thể hiện trong thời kỳ cách mạng xã hội mà còn thể hiện trong

cả thời kỳ hòa bình Trong thời kỳ hòa bình, cuộc đấu tranh giai cấp vẫn có tácdụng thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất Chẳng hạn đấu tranh củagiai cấp công nhân chống giai cấp tư sản tăng lợi nhuận bằng cách kéo dài ngàylao động đã buộc các chủ tư sản phải chú ý sử dụng kỹ thuật hoàn thiện hơn đểnâng cao năng suất lao động, qua đó để rút ngắn thời gian lao động cần thiết chocông nhân, khi phong trào đấu tranh của công nhân đang đòi hỏi phải giảm bớtthời gian lao động Các Mác có nhận xét rằng: ở nước Anh kể từ năm 1825 sựphát sinh và sử dụng máy móc chỉ là kết quả của cuộc đấu tranh giữa công nhân

và chủ các xí nghiệp Hoặc những cải cách tiến bộ ở một số nước nào đó cũng làkết quả của cuộc đấu tranh giai cấp ở trong nước và áp lực của đấu tranh giaicấp ở các nước khác trên thế giới tạo ra Như thế chứng tỏ trong thời kỳ hòabình, đấu tranh giai cấp vẫn có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sảnxuất, mà sự phát triển của lực lượng sản xuất lại là nguyên nhân sâu xa của sựphát triển xã hội

Ba là, Đấu tranh giai cấp không chỉ có tác dụng cải tạo xã hội, xóa bỏ các

lực lượng xã hội phản động mà còn có tác dụng cải tạo cả bản thân các giai cấpcách mạng Vì qua đấu tranh giai cấp, các giai cấp cách mạng được tôi luyện vàtrưởng thành lên về nhiều mặt như tư tưởng, lý luận, tổ chức, để đương đầu vàchiến thắng giai cấp đối kháng

12

Tóm lại: Đấu tranh giai cấp là một trong những động lực phát triển của xãhội có giai cấp đối kháng Đấu tranh giai cấp là quy luật chung, phổ biến củamọi xã hội có phân chia giai cấp Song quy luật này lại có những biểu hiện đặcthù trong từng xã hội cụ thể do kết cấu giai cấp trong xã hội, do địa vị lịch sửcủa giai cấp cách mạng trong từng phương thức sản xuất, do tương quan lựclượng giai cấp trong từng giai đoạn và trên từng địa bàn quyết định Do vậy,muốn hiểu đúng quy luật đấu tranh giai cấp còn phải phân tích cụ thể nhữngđiều kiện lịch sử cụ thể

II CUỘC ĐẤU TRANH CỦA GIAI CẤP VÔ SẢN NÓI CHUNG VÀ CUỘC ĐẤU TRANH CỦA GIAI CẤP VÔ SẢN Ở NƯỚC TA NÓI RIÊNG

Từ những lý luận đã trình bày ở trên, giúp ta có thể hiểu rõ hơn về đấutranh giai cấp của giai cấp vô sản từ lúc chưa giành được chính quyền cho đếnsau khi giành được chính quyền về tay giai cấp vô sản, đặc biệt là khi chuyênchính vô sản được thiết lập

1 Đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản khi chưa có chính quyền

Đấu tranh giai cấp trong lịch sử tất yếu dẫn đến cuộc đấu tranh của giai cấp

vô sản chống lại giai cấp tư sản - cuộc đấu tranh giai cấp cuối cùng trong lịch sử.Tổng kết thực tiễn cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản khi chưa giành đượcchính quyền, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khái quát và chỉ ra ba hình thức đấu tranh cơbản, đó là đấu tranh kinh tế; đấu tranh chính trị và đấu tranh tư tưởng

Đấu tranh kinh tế là một trong những hình thức cơ bản đấu tranh giai cấp

của giai cấp vô sản Đấu tranh kinh tế có nhiệm vụ trước mắt là bảo vệ những lợiích hàng ngày của công nhân như tăng lương, rút ngắn thời gian lao động, cảithiện điều kiện sống v.v Đấu tranh kinh tế bao gồm nhiều hình thức đa dạng và

có vai trò rất quan trọng nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của giai cấp vô sản Nếukhông có đấu tranh kinh tế thì không thể giành và bảo vệ được những quyền lợihàng ngày của công nhân; không hạn chế được sự bóc lột của giai cấp tư sản và sẽlàm cho giai cấp vô sản nhanh chóng trở thành đám đông nghèo nàn, kiệt quệ.Ngoài ra, đấu tranh kinh tế còn có tác dụng tập hợp lực lượng, giác ngộ quầnchúng trong cuộc đấu tranh giai cấp nói chung Tuy nhiên, đấu tranh kinh tế chỉhạn chế chứ không thể xoá bỏ được sự bóc lột của giai cấp tư sản, không thể đạtđược mục đích cuối cùng là xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa

Đấu tranh chính trị là hình thức đấu tranh cao nhất của giai cấp vô sản.

Mục tiêu của đấu tranh chính trị là đánh đổ ách thống trị của giai cấp tư sản, phảnđộng, giành chính quyền về tay giai cấp vô sản Đấu tranh chính trị có nhiều hìnhthức cụ thể và trình độ khác nhau Thực tiễn cách mạng cho thấy, khi chưa cóđiều kiện tiến lên đánh đổ chính quyền của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản sửdụng nhiều hình thức đấu tranh như: tham gia nghị viện tư sản và dùng nghị việnlàm phương tiện để tố cáo chính sách của nhà nước tư sản; tổ chức các cuộc míttinh, biểu tình, bãi công chính trị v.v Những hình thức đấu tranh này có ý nghĩahết sức to lớn, nhằm nâng cao giác ngộ và bảo vệ lợi ích giai cấp, phát triển lực

lượng cách mạng v.v Tuy nhiên, muốn giải quyết được mâu thuẫn cơ bản của xãhội, theo quy luật chung, giai cấp vô sản phải sử dụng bạo lực cách mạng để đậptan nhà nước của giai cấp tư sản, thiết lập quyền lực chính trị của mình đối vớitoàn bộ xã hội Trên cơ sở đó mà tổ chức cải tạo xã hội cũ và xây dựng thànhcông xã hội mới Đây là hình thức đấu tranh cao nhất, quyết định nhất và có tínhchất gay go, quyết liệt Để giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh, giai cấp vô sảntất yếu phải tổ chức ra chính đảng của mình Đảng là đội tiền phong của giai cấp

có nhiệm vụ vạch ra đường lối chiến lược, sách lược, tổ chức lực lượng, nắm bắttình thế, thời cơ, xác định các hình thức đấu tranh phù hợp để giành thắng lợi

Đấu tranh tư tưởng có mục đích đập tan hệ tư tưởng của giai cấp tư sản,

khắc phục những ảnh hưởng của tư tưởng, tâm lý, tập quán lạc hậu trong phongtrào cách mạng; vũ trang cho họ hệ tư tưởng cách mạng và khoa học của giai cấpcông nhân, đó là chủ nghĩa Mác - Lênin Ngoài ra, đấu tranh tư tưởng còn nhằmgiáo dục quần chúng nhân dân lao động thấm nhuần đường lối chiến lược, sáchlược cách mạng của đảng, biến đường lối cách mạng của đảng thành hành độngcách mạng Đấu tranh chống các trào lưu tư tưởng lệch lạc, hữu khuynh, tảkhuynh trong phong trào cách mạng, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối,chủ trương, chính sách của đảng Đấu tranh tư tưởng được diễn ra dưới nhiềuhình thức đa dạng, phong phú, cả công khai, cả bí mật, như tuyên truyền cổ động;đấu tranh trên lĩnh vực báo chí; đấu tranh trên lĩnh vực văn hoá nghệ thuật, v.v

Ba hình thức đấu tranh cơ bản của giai cấp vô sản có quan hệ chặt chẽ vớinhau, hỗ trợ lẫn nhau, nhưng có vai trò không ngang bằng nhau Trong đó, đấu tranhchính trị là hình thức đấu tranh cao nhất, có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của giaicấp vô sản Việc sử dụng các hình thức đấu tranh nào, ở những giai đoạn cụ thể nàocủa cuộc đấu tranh là do điều kiện lịch sử cụ thể, do tương quan lực lượng giữa cácgiai cấp quy định Vì vậy, để đảm bảo cho thắng lợi cuối cùng của cuộc đấu tranh,giai cấp vô sản phải xác định và sử dụng đúng các hình thức đấu tranh cho phù hợpvới mỗi giai đoạn cụ thể của cuộc cách mạng

2 Đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

Do đặc điểm kinh tế - xã hội của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội chi

phối mà đấu tranh giai cấp là tất yếu Sau khi giành được chính quyền, mục tiêu

cuối cùng của giai cấp vô sản là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội vẫn chưahoàn thành Thời kỳ này, giai cấp tư sản tuy bị đánh đổ về mặt chính quyền, songchúng vẫn còn lực lượng, tiềm lực về kinh tế, chính trị và tư tưởng Được sự giúp

đỡ của chủ nghĩa tư bản và các thế lực thù địch quốc tế, chúng luôn tìm cáchchống phá sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản để khôi phục lại thiên đường

đã mất Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ sở kinh tế để nảy sinh giaicấp bóc lột vẫn tồn tại Nền sản xuất nhỏ và kinh tế nhiều thành phần còn chứađựng cơ sở khách quan để tồn tại và nảy sinh ra các giai cấp bóc lột Mặt khác,những tư tưởng, tâm lý và tập quán của giai cấp bóc lột, của xã hội cũ chưa bị

14

quét sạch Những tàn dư đó không tự động mất đi, chúng chỉ có thể bị thủ tiêuthông qua cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản.

Cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản sau khi giành được chính

quyền được diễn ra trong điều kiện mới với những thuận lợi rất cơ bản, song cũng

có không ít các khó khăn, thách thức đặt ra Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội, cơ cấu và địa vị các giai cấp có sự biến đổi căn bản, tạo ra so sánh lựclượng có lợi cho giai cấp vô sản Giai cấp vô sản từ địa vị giai cấp bị thống trị, bịbóc lột, trở thành giai cấp lãnh đạo xã hội; trong tiến trình của cách mạng nó có sựphát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng Giai cấp nông dân được giảiphóng khỏi ách áp bức, bóc lột, trở thành lực lượng lao động cơ bản xây dựng xãhội mới Tầng lớp trí thức mới được hình thành và có sự phát triển nhanh chóng,ngày càng có những đóng góp to lớn vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.Khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức được củng cố vững chắc trở thànhnền tảng của chế độ xã hội mới

Các lực lượng phản cách mạng ngày càng bị thu hẹp và phân hoá, tiến tới

bị xoá bỏ hoàn toàn Bên cạnh những điều kiện thuận lợi rất cơ bản trên, đấutranh giai cấp của giai cấp vô sản trong thời kỳ quá độ còn diễn ra trong điềukiện có không ít các khó khăn Các khó khăn nổi lên trong thời kỳ này là, kinhnghiệm quản lý xã hội về mọi mặt của giai cấp vô sản còn nhiều hạn chế; giaicấp tư sản và các thế lực thù địch bằng nhiều âm mưu và thủ đoạn chống phá sựnghiệp cách mạng; các tàn dư về tư tưởng, tập quán, tâm lý của xã hội cũ và củagiai cấp thống trị, bóc lột còn nhiều v.v Vì vậy, tính chất của cuộc đấu tranhgiai cấp trong thời kỳ này là hết sức gay go, quyết liệt và phức tạp

Khác với cuộc đấu tranh giai cấp trước khi giành được chính quyền, cuộcđấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

có nội dung mới Mục tiêu của nó là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trêntất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hoá.v.v Về thực chất, đây làcuộc đấu tranh “ai thắng ai” giữa hai con đường xã hội chủ nghĩa và tư bản chủnghĩa

Để thực hiện thắng lợi cuộc đấu tranh đó, giai cấp vô sản đồng thời phảithực hiện hai nhiệm vụ chiến lược, là bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng đãgiành được và cải tạo xã hội cũ, xây dựng thành công xã hội mới trên tất cả cáclĩnh vực Hai nhiệm vụ này có quan hệ chặt chẽ với nhau, làm tiền đề cho nhau.Trong đó, thực hiện nhiệm vụ thứ nhất là trọng yếu và không thể thiếu được,thực hiện thắng lợi nhiệm vụ này tạo ra điều kiện thuận lợi để thực hiện thắnglợi nhiệm vụ xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ này có vai tròđặc biệt quan trọng trong thời kỳ đầu khi mới giành được chính quyền, hoặctrong tình huống đất nước bị đe doạ và có khả năng xảy ra chiến tranh

Xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội là nhiệm vụ cơ bản và chủ yếunhất có ý nghĩa quyết định đến sự thắng lợi hoàn toàn của giai cấp vô sản đốivới giai cấp tư sản Bởi vì, phân tích đến cùng thì năng xuất lao động là cái quan

trọng nhất, căn bản nhất cho sự thắng lợi của trật tự xã hội mới Mặt khác, cóxây dựng thành công chủ nghĩa xã hội mới tạo ra sức mạnh hiện thực để bảo vệvững chắc thành quả của sự nghiệp cách mạng Đây cũng là nhiệm vụ phức tạp,khó khăn và lâu dài nhất trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản.

Cuộc đấu tranh giai cấp của vô sản giai cấp diễn ra trong những điều kiện

mới, với nội dung mới tất nhiên phải có những hình thức mới Trong cuộc đấu

tranh này, giai cấp vô sản phải sử dụng tổng hợp và kết hợp các hình thức đadạng, phong phú, như có đổ máu và không có đổ máu; bằng bạo lực và hoà bình;bằng quân sự và kinh tế; bằng giáo dục và hành chính, v.v Sử dụng hình thứcnào, điều đó do tình hình kinh tế, chính trị xã hội của mỗi nước, mỗi giai đoạnlịch sử cụ thể quy định

Hình thức mới của đấu tranh giai cấp còn được biểu hiện ở việc thực hiệncác nhiệm vụ cụ thể của sự nghiệp cách mạng Về kinh tế, đó là xây dựng, pháttriển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Về chính trị, là xâydựng và phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện hệ thống chính trị vànhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Về tư tưởng và văn hoá, là xác lập vai tròthống trị của hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin, xây dựng nền văn hoá xã hộichủ nghĩa Bên cạnh đó, giai cấp vô sản còn phải đấu tranh làm thất bại các âmmưu chống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch; bảo vệ vững chắc

hệ tư tưởng vô sản và đấu tranh kiên quyết với các quan điểm tư tưởng sai lầm,phản động của giai cấp tư sản và chủ nghĩa cơ hội

3 Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản ở nước ta hiện nay

Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản ở nước ta có đặc trưng là gắn liền vàđược tiến hành ngay sau cuộc cách mạng giải phóng dân tộc dân chủ nhân dân.Ở Việt Nam, đấu tranh giai cấp trong giai đoạn quá độ hiện nay cũng là một tấtyếu Thật vậy, đất nước chúng ta đang ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội màthời kỳ quá độ là thời kỳ tồn tại đan xen giữa cái cũ và cái mới Cái cũ ở đâychính là giai cấp tư sản, mặc dù không còn giữ địa vị thống trị nhưng cơ sở kinh

tế – xã hội của nó vẫn còn; cái mới chính là giai cấp công nhân dù đã giànhđược chính quyền nhưng khả năng, cơ sở kinh tế vẫn chưa vững chắc để đảmbảo cho chính quyền đang có, nền chuyên chính vô sản đang được thiết lập Chonên, vẫn còn phải đấu tranh, đấu tranh để xóa bỏ tận gốc tàn dư của cái cũ đangkìm hãm sự phát triển của cái mới Hơn nữa, cùng với sự phát triển của chủnghĩa tư bản, giai cấp tư sản đang phát triển thành hệ thống quốc tế, chúng liênminh tối đa để bóc lột giai cấp vô sản và do đó, giai cấp vô sản đấu tranh từnggiờ từng phút từng giây Mục tiêu của họ không chỉ là giành lại lợi ích riêng tư,giải phóng cho mình mà giành chính quyền để nhân dân lao động làm chủ, xóa

bỏ tận gốc, triệt để người bóc lột người

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta tiếp tục khẳng định rằng,hiện nay và cả trong thời kỳ quá độ của nước ta còn tồn tại một cách khách quancác giai cấp và đấu tranh giai cấp Nhưng đấu tranh giai cấp hiện nay phải nhận

16

thức cho đúng, nó diễn ra trong điều kiện mới với những nội dung và hình thứcmới.

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội hiện nay mà nhất là xu hướng toàncầu hóa ngày càng cao đã đặt nước ta trước nhiều nguy cơ và thử thách Dĩnhiên cũng tạo cho ta nhiều cơ hội hòa nhập dễ dàng hơn vào thị trường thế giới

Và Hội nghị Đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ (1-1999) của Đảng xác định 4nguy cơ đến nay vẫn tồn tại và có nhiều diễn biến hơn, đó là: tụt hậu về kinh tế,diễn biến hòa bình, nguy cơ chệch hướng XHCN và nguy cơ nạn tham nhũng

Để giữ vững độc lập dân tộc và định hướng XHCN đưa đất nước thoát ra khỏinhững nguy cơ trên thì các giai cấp, tầng lớp xã hội phải hợp tác, đoàn kết trongmặt trận dân tộc thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng như đã từng hợp tác,đoàn kết trong thời kỳ giành độc lập dân tộc

Đấu tranh giai cấp diễn ra trong những điều kiện mới như sau:

Một là, Nước ta đang ở trong thời kỳ quá độ lên CNXH chứ chưa thật sự

trên con đường xã hội chủ nghĩa

Hai là, Chủ nghĩa tư bản đang phát triển rất mạnh trên thế giới.

Ba là, Xu thế hội nhập khu vực và thế giới ngày càng gia tăng.

Mối quan hệ của các giai cấp, sự phát triển của các giai cấp trong sựnghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ tổ quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự lãnhđạo của Nhà nước không còn như trước đây Ngày nay, mối quan hệ giữa cácgiai cấp, các tầng lớp chủ yếu là mối quan hệ hợp tác và đấu tranh trong nội bộnhân dân nhằm tăng cường đoàn kết trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốcdưới sự lãnh đạo của Đảng

III THỰC TIỄN CUỘC ĐẤU TRANH GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH Ở NƯỚC TA TRONG XU THẾ TOÀN CẦU HÓA

1 Đặc điểm đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

1.1 Bối cảnh quốc tế: Hiện nay tình hình thế giới có nhiều diễn biến

phức tạp : thống nhất nước Đức, sự sụp đổ của Đông Âu và Liên Xô, chiến tranhvùng vịnh, sự kiện Kosovo,sự nổi lên của nhà nước hồi giáo IS…, trong đó sựkiện sụp đổ của Liên Xô là biến động lớn nhất, chi phối tình hình thế giới vàchấm dứt cục diện của thế giới từ sau chiến tranh thế giới lần thứ II, tức là haiphe, hai siêu cường, hai cực và thế giới đang phát triển theo hướng hình thànhcục diện mới : cục diện đa cực; xu hướng đa cực diễn ra từ từ chứ không như ởchiến tranh thế giới lần thứ II Trên đà sụp đổ của các nước XHCN Đông Âu vàLiên Xô, chủ nghĩa đế quốc đang hy vọng xoá bỏ hoàn toàn CNXH hiện thựctrên hành tinh và cả học thuyết Mác-Lênin, trong đó có lí luận về giai cấp và đấutranh giai cấp

Về kinh tế : xu hướng quốc tế hoá ngày càng phát triển với sự ra đời hàngloạt những liên minh như : liên minh Châu Âu (EU), hiệp định mậu dịch tự do