Made In Japan Chế Tạo Tại Nhật Bản Akio Morita

Made In Japan Chế Tạo Tại Nhật Bản Akio Morita Và Tập Đoàn Sony Made In Japan Akio Morita Và Tập Đoàn Sony 60 năm về trước, một nhóm người tụ tập quanh toà nhà bách hoá tổng hợp bị cháy đen tại một khu buôn bán kinh doanh đã bị chiến tranh tàn phá ở Tokyo. Mục đích của họ là dựng nên một công ty mới, nhưng mục tiêu lớn hơn là phát triển các công nghệ góp phần khôi phục lại nền kinh tế Nhật Bản. Một trong số họ là Akio Morita đã trở thành chủ tịch của tập đoàn. Từ những chiếc máy ghi âm sơ khai đầu tiên tới cuộc cách mạng về máy nghe nhạc đĩa compact ngày nay. Sony là câu chuyện thành công thần kỳ khởi nguồn từ chính sách đảm bảo chất lượng sản phẩm tuyệt đối của Morita. Ông cũng nhận thấy rằng phải tìm kiếm thị trường mới thông qua các sản phẩm chưa từng có. Khi giới thiệu về máy nghe nhạc Wlkman, Morita từng nói: Theo tôi, việc nghiên cứu thị trường dù chi tiết đến đâu cũng chưa thể khẳng định được sự thành công của một sản phẩm. Mà ông tin rằng nếu sản phẩm đó có chất lượng và đồng thời có chiến lược phát triển hợp lý, khi đó ta mới thực sự thành công. Made in Japan là cuốn sách do chính Akio Morita viết về ông và những người sáng lập Sony, cùng những đồng nghiệp khác trong quá trình phát triển tập đoàn Sony. Made in Japan chính là giấc mơ của những chàng thanh niên Nhật Bản trẻ tuổi. Đây là cuốn sách mở ra cánh cửa giúp ta thấu hiểu triếtt lý quản trị theo phong cách Nhật Bản và vai trò của đạo đức kinh doanh. Akio Morita là người đại diện cho một thế hệ doanh nhân, Nhật Bản những người không chỉ tạo nên gái trị và sự thịnh vượng cho cả công ty của mình mà còn khiến cho thương hiệu Made in Japan nổi tiếng trên khắp thề giới. Made in Japan là cuốn sách kết hợp giữa lịch sử, triết học, quản trị doanh nghiệp và cả những suy nghĩ đời thường. Đó là một cuốn sách mà tất cả các nhà quản trị điều cần phải đọc nếu muốn hiểu làm cách nào để biến những công ty nhỏ bé thành những tập đoàn hùng mạnh. Trong cuốn sách của mình, Morita đã trình bày những nguyên tắc cơ bản trong lĩnh vực quản trị để thành công trong kinh doanh. Mời bạn đón đọc. Thông tin chi tiết

T o ebook: Tô H i Tri u

Ebook th c hi n dành cho nh ng b n ch a có đi u ki n mua sách

N u b n có kh năng hãy mua sách g c đ ng h tác gi ng i d ch

và Nhà Xu t B n

M C L C

CH T O T I NH T B N 2

L I GI I THI U 4

CHI N TRANH 8

HÒA BÌNH 43

BÁN HÀNG CHO C TH GI I 81

NGH THU T QU N LÝ 141

PHONG CÁCH NH T B N VÀ M 187

C NH TRANH 220

K THU T CÔNG NGH 245

NH T B N V I TH GI I 275

N N T( NG M I TOÀN C U 301

L I GI I THI U

Nh c đ n hàng hóa Nh t B n hay nh ng s n ph m mang nhãn hi u Made )n Japan trong tâm th c ng i tiêu dùng trên th gi i đ u ghi nh n ch t

l ng r t cao c a ch’ng Đóng góp cho vi c mang l i tên tu i, ch t l ng và

th ng hi u Nh t B n đó không th không k đ n vai trò quan tr ng c a Akio Morita và t p đoàn Sony

Là m t trong nh ng t p đoàn h‘ng m nh nh t th gi i trong lĩnh v c đi n

t Sony đ c thành l p năm ch v i h n k s t p trung trong m t khu nhà b tàn phá b i chi n tranh cho đ n nay Sony đã có t i g n 160.000 nhân viên và doanh s đ t 60 t đô la M (s li u năm v i s n ph m

r t đa d ng Ngoài vô tuy n truy n hình, hãng Sony còn s n xu t các lo i máy nh, máy tính xách tay và nhi u s n ph m đi n t hoàn h o khác

Made In Japan là cu n sách do chính Akio Morita vi t v ông và nh ng

ng i sáng l p Sony, cùng nh ng đ ng nghi p khác trong quá trình phát tri n T p đoàn Sony Made )n Japan chính là gi c m c a nh ng chàng thanh niên Nh t B n tr tu i (trong s nh ng ng i sáng l p Sony khi đó Morita m i 25 tu i còn Ibuka 36 tu i)

Đây là cu n sách m ra cánh c a giúp chúng ta th u hi u tri t lý qu n tr theo phong cách Nh t B n và vai trò c a đ o đ c kinh doanh Akio Morita là

ng i đ i di n cho m t th h doanh nhân Nh t B n, nh ng ng i không

ch t o nên giá tr và s th nh v ng cho c công ty c a mình mà còn khi n cho th ng hi u Made )n Japan n i ti ng trên kh p th gi i

Made In Japan là cu n sách k t h p gi a l ch s , tri t h c, qu n tr doanh nghi p và c nh ng suy nghĩ đ i th ng Đó là m t cu n sách mà t t c các nhà qu n tr đ u c n ph i đ c n u mu n hi u làm cách nào đ bi n nh ng công ty nh bé tr thành nh ng t p đoàn h‘ng m nh Trong cu n sách c a mình Morita đã trình bày nh ng nguyên t c c b n trong lĩnh v c qu n tr

đ thành công trong kinh doanh Nh ông đã khuyên ch’ng ta M t doanh nhân hay m t công ty mu n tr thành hùng m nh không ch c n nh m vào

m c tiêu l i nhu n mà còn ph i bi t đ t ra m t s m ng cho mình, m t s

m ng xã h i v nh ng gì h mong mu n mang l i cho c ng đ ng

Đ c Made )n Japan đ c gi s nh n th y r ng Sony không ph i đ c xây

d ng ch trong m t s m m t chi u mà c n r t nhi u th i gian, r t nhi u n

l c và s kiên nh n, quy t tâm và nh ng hy sinh, ch u đ ng Nh Morita

t ng nói khi tung ra s n ph m Walkman Tôi không tin r ng vi c nghiên

c u th tr ng (dù chi ti t đ n đâu cũng có th kh ng đ nh đ c s thành công c a m t s n ph m Mà ông tin r ng n u s n ph m đó có ch t l ng và

ta có ni m tin v ng ch c vào ch t l ng đ ng th i có chi n l c phát tri n

h p lý khi đó ta m i có th th c s thành công

Trong h i ký c a mình, Ibuka, Ch t ch đ u tiên c a Sony đã vi t M c tiêu

và đ ng l c cao nh t c a ch’ng tôi khi đó là thi t l p m t công ty có môi

tr ng t do, khuy n khích các ý t ng, m t ch làm vi c n đ nh n i

nh ng k s có ki n th c chuyên sâu v công ngh có th c ng hi n h t s c mình cho lĩnh v c mà h tâm huy t Không ch có v y, Ibuka và Morita còn theo đu i m c tiêu xa h n đó là xây d ng l i thành công m t n c

Nh t B n hùng m nh sau chi n tranh, áp d ng các nét đ c tr ng trong văn hóa c a dân t c Nh t B n vào vi c qu n lý và th’c đ y công ngh m i

***

Năm cu n sách Made )n Japan đã đ c NXB Khoa h c Xã h i cùng

Vi n Kinh t Th gi i d ch và xu t b n l n đ u tiên t i Vi t Nam v i s tài

tr c a Qu Toyota v i tiêu đ Ch t o t i Nh t B n Nh n th y giá tr to l n

c a cu n sách, l n này, chúng tôi ti n hành d ch và xu t b n l i cu n sách này có tham kh o b n d ch l n tr c nh ng gi nguyên tiêu đ Made In Japan

Tuy nhiên, vi c liên h b n quy n cu n sách này h t s c khó khăn Trong

h n m t năm qua ch’ng tôi đã liên h v i r t nhi u n i nh NXB E P Dutton n i đã xu t b n cu n sách, T p đoàn Sony t i M , v i ông Edward Reingold - đ ng tác gi c a cu n sách, và v i ông Joe Spieler - ng i đ i

di n đ c u quy n c a các tác gi nh ng v n không có k t qu R t may là thông qua m t ng i b n c a chúng tôi là ch Ph m Thu Giang ng i d ch

cu n Phúc ông T truy n cũng do Alpha Books và NXB Tri th c xu t b n,

hi n đang h c t p t i Nh t B n mà ch’ng tôi đã liên h đ c v i bà Mitsuko Shimomura đ ng tác gi c a cu n sách Do hi n nay ông Akio Morita đã qua đ i ông Edwin M Reingold và ng i đ i di n cho các tác gi cũng không th liên h đ c nên thay m t cho các tác gi , bà Mitsuko Shimomura đã đ ng ý cho chúng tôi d ch và xu t b n cu n sách này và bà cũng nói thêm r ng, n u bi t đ c đ ngh c a chúng tôi h n là ông Akio Morita s r t vui m ng đ ng ý

Nhân đây ch’ng tôi xin bày t l i c m n t i bà Mitsuko Shimomura vì nhã

ý này Ch’ng tôi cũng chân thành c m n các b n Ph m Thu Giang Đinh Vũ Trang Ngân, Ph m H ng Ti n, Nguy n Bích Ng c, Tr n Minh ( ng Lê

T ng Vân Đ ng Khánh Chi, Tr n Thuỳ D ng và nhi u ng i khác đã gi’p đ chúng tôi hoàn thành cu n sách này

Sau cu n sách Made in Japan và cu n sách Thomas Watson Sr Con ng i phi th ng và c máy IBM v t p đoàn IBM, Alpha Books có k ho ch d ch

và xu t b n ti p các cu n khác trong t sách AlphaBiz G ng doanh nhân

và t p đoàn v các t p đoàn hàng đ u th gi i nh Nokia Revolution v quá trình phát tri n c a nhà s n xu t đi n tho i di đ ng Nokia, cu n Inside Intel

v nhà s n xu t b vi x lý hàng đ u th gi i Intel, Google Story v t p đoàn tìm ki m thông tin trên m ng Google, cu n Toyota Way v qui trình s n

40 năm tr c*, vào bu i chi u ngày tháng Năm năm g n ng i

t t p t i t ng 3 c a m t tòa nhà cháy nham nh trong khu ph đ nát do chi n tranh tàn phá Tokyo đ thành l p m t công ty m i: Công ty Ch t o

Vi n thông Tokyo, mà sau này tr thành (ãng Sony Masaru )buka khi đó

38 tu i, còn tôi m i 25 tu i Quen bi t ông là m t trong nh ng may m n c a

đ i tôi, và đ c làm vi c v i ông là m t ngu n vui vô b b n Cu n sách này

có đ c là nh m i quan h lâu b n v i Masaru Ibuka

Kho ng m t tu n sau l k ni m l n th 40 ngày thành l p Hãng Sony, tôi

và v tôi là Yoshiko k ni m năm ngày c i c a chúng tôi Yoshiko gi vai trò quan tr ng là nhà ngo i giao và đ i tác c a tôi Và cùng v i hai c u con trai tôi là (ideo và Masao và cô con gái Naoko bà đã ng h tôi, và v i

s th u hi u sâu s c, giúp tôi c ng hi n tr n đ i cho công vi c

Tôi không th bày t h t lòng bi t n v i cha m tôi, v i nh ng ng i đã

d y d tôi, v i vô s b n h u và đ ng nghi p c trong và ngoài Hãng Sony,

nh ng ng i đã gi’p tôi nuôi d ng m t môi tr ng sáng t o và t ng h Lòng bi t n sâu s c nh t c a tôi dành cho Edwin M Reingold và Mitsuko Shimomuta, nh ng ng i đã nhi t thành và kiên trì l ng nghe các câu chuy n và nh ng suy nghĩ c a tôi Không có h , cu n sách này không th hoàn thành

Tôi cũng mu n th hi n lòng trân tr ng đ i v i nhi u ng i khác, nh t là các tr lý c a tôi là Megumi Yoshii và Lidia Maruyama, trong vi c chu n b các tài li u quan tr ng đ hoàn thành cu n sách này

AKIO MORITA

l i quá s sài th m chí, chúng tôi không bi t rõ lo i bom nào đã đ c ném

xu ng Nh ng là m t sĩ quan k thu t v a t t nghi p đ i h c v i t m b ng

v t lý nên tôi hi u rõ m t qu bom nguyên t có ý nghĩa th nào đ i v i

n c Nh t và c đ i v i cá nhân tôi T ng lai ch a bao gi tr nên m m t

nh th , Nh t B n ch a bao gi thua tr n và ch có gi i thanh niên m i có

th l c quan tr c tình hình này Tuy nhiên, tôi v n tin t ng vào b n thân

và t ng lai c a chính mình

T nhi u tháng tr c tôi đã bi t r ng n c Nh t đang thua tr n và th t vô ích n u c ti p t c cu c chi n nh ng tôi cũng bi t là phái quân s mu n chi n đ u đ n ng i cu i cùng Tôi m i 24 tu i, t t nghi p tr ng Đ i h c (oàng gia Osaka và đang làm vi c trong nhóm nh ng nhà khoa h c và k s liên ngành đ hoàn ch nh các lo i vũ khí đi u khi n b ng nhi t và máy ng m

c a súng có t m nhìn ban đêm Các nhà c m quy n quân s hy v ng n n công ngh Nh t s góp ph n làm thay đ i c c di n chi n tranh Nh ng d‘ đã làm h t s c mình ch’ng tôi đ u hi u rõ là đã quá mu n và công trình mà chúng tôi th c hi n không th thành công Chúng tôi không nh ng thi u

m i ngu n l c mà còn thi u c th i gian Và bây gi tr c s ki n (iroshima đ i v i tôi, rõ ràng là th i gian đã h t

Không gi ng nh nh ng ng i dân th ng lúc b y gi , ch u s giám sát

ch t ch c a c nh sát và quân đ i, tôi có th ti p c n đ c nh ng thông tin

t h i quân và có th nghe nh ng bu i phát thanh trên làn sóng ng n, dù

đi u đó b coi là b t h p pháp ngay c đ i v i m t sĩ quan h i quân không làm nhi m v th ng tr c Tr c ngày tháng Tám năm tôi hi u rõ

s c m nh v t tr i c a Hoa Kỳ và n c Nh t thua trong cu c chi n tranh này là đi u không th ch i cãi Nh ng tôi ch a s n sàng nghe tin M ném bom nguyên t và cu c ném bom đó đã làm t t c m i ng i s ng s t

Trong cái ngày hè oi , m th p đó ch’ng tôi ch a th hình dung đ c h t

s kh ng khi p c a qu bom đã đ c ném xu ng B n tin mà tôi đ c đ c căn c h i quân vào gi ăn tr a ch thông báo qu bom ném xu ng là

m t lo i vũ khí m i n tung v i nh ng tia ch p sáng lòe nh ng s mô t

y cũng đ đ chúng tôi hi u r ng đó là m t lo i vũ khí nguyên t Trên

th c t , nhà c m quy n quân s Nh t đã c che gi u chi ti t v qu bom đã

đ c ném xu ng Hiroshima su t m t th i gian dài và m t vài sĩ quan v n không tin r ng ng i M đã có bom nguyên t Tr c đó ch’ng tôi cũng

ch a th nghiên c u đ y đ v m t lý thuy t đ bi t đ c chi ti t kh năng phá hu c a vũ khí nguyên t và hi u bao nhiêu sinh m ng con ng i s b

gi t b i qu bom này Ch’ng tôi cũng không bi t vũ khí nguyên t ghê g m

đ n m c nào nh ng tôi đã ch ng ki n h u qu kh ng khi p c a bom cháy

và th c t tôi đã có m t Tokyo đêm m‘ng và tháng Ba ngay sau khi các đ t bom cháy liên t c do máy bay B29 ném xu ng gây nên m t c n bão

l a gi t ch t h n ng i ch trong vài gi Tôi cũng đã ch ng ki n s

kh ng khi p c a các đ t ném bom xu ng Nagoya, thành ph quê h ng tôi Nhi u thành ph công nghi p l n c a Nh t, ngo i tr Kyoto đã b ném bom

và tr thành nh ng khu đ nát toàn g ch v n, nh ng v t d ng đã b cháy đen đó là ngôi nhà c a hàng tri u ng i Nh t Qu bom nguyên t l i có th còn tàn b o h n nhi u thì th t là đi u không th t ng t ng đ c

M c dù qu bom nguyên t ném xu ng Hiroshima vào lúc 8 gi 15 sáng ngày tháng Tám nh ng mãi đ n tr a ngày tháng Tám ch’ng tôi m i

bi t tin Ph n ng c a tôi đ i v i qu bom ném xu ng Hiroshima là ph n

ng c a m t nhà khoa h c Ng i ăn tr a tôi c m th y m t h t h ng thú

tr c món c m đ t tr c m t d‘ đó là m t th xa x trong th i chi n

Nh t B n Tôi nhìn các b n đ ng s đang ng i ăn xung quanh và nói v i m i

ng i ng i quanh bàn Có l ngay bây gi , chúng ta ph i t b công vi c nghiên c u N u ng i M có th ch t o đ c bom nguyên t đi u đó có nghĩa là ch’ng ta đã t t h u sau h r t xa trong m i lĩnh v c mà khó có th

đu i k p Viên sĩ quan c p trên c a tôi t ra r t t c gi n tr c câu nói này Tôi cũng hi u đ c m c đ nào đó ti m l c c a năng l ng nguyên t

nh ng tôi v n nghĩ là ít nh t cũng ph i m t năm m i hoàn thành vi c

ch t o bom nguyên t Nên tôi th t kinh ng c khi bi t ng i M đã ch t o xong lo i bom này Rõ ràng là n u ng i M đã ti n xa nh th thì n n k thu t c a chúng tôi hãy còn quá thô s so v i h Tôi nói không có lo i vũ khí nào mà chúng tôi có th làm ra sánh đ c v i bom nguyên t , và tôi cho

r ng chúng tôi không th ch t o b t c lo i vũ khí hay ph ng ti n phòng

th m i nào có th ch ng ch i l i bom nguyên t Tin bom nguyên t ném

xu ng Hiroshima là m t đi u không th tin n i đ i v i cá nhân tôi Kho ng cách k thu t gi a Nh t B n và M là quá l n

Tr c đó m c dù bi t có kho ng cách gi a n n công ngh c a M và Nh t, tuy nhiên, chúng tôi v n nghĩ n n công ngh c a Nh t là r t t t Ví d nh

t ng có l n ch’ng tôi thu đ c m t vài thi t b còn nguyên t m t chi c máy bay ném bom B.29 c a M b b n r i và nh n th y ng i M đã s

d ng m t vài thi t b k thu t tiên ti n và m ch đi n khác v i chúng tôi,

nh ng nh ng cái đó không t t h n nh ng th ch’ng tôi đang s d ng nhi u l m

Đó là lý do t i sao khi bi t tin cu c ném bom nguyên t xu ng Hiroshima, tôi m i nh n ra r ng s c m nh công nghi p c a M l n h n ch’ng tôi nghĩ

r t nhi u, n u không nói là hoàn toàn v t tr i Đáng l ra tôi ph i bi t đi u này t tr c Th c t là t khi còn là m t h c sinh trung h c tôi đã đ c xem m t b phim v vi c xây d ng nhà máy liên h p River Rouge c a Hãng

ô tô Ford Dearborn bang Michigan và l’c đó tôi r t ng ngàng tr c m t công trình có quy mô đ s đ n nh th B phim gi i thi u nh ng tàu bi n

l n ch qu ng s t t nh ng m xa xôi t i nhà máy thép River Rouge c a (ãng Ford đ t đây đ c luy n thành nhi u lo i thép v i nh ng hình

d ng khác nhau Sau khi luy n xong thép đ c chuy n t i m t phân x ng khác đ đ’c ho c đ khuôn thành nh ng chi ti t máy móc cho ngành ô tô

và sau đó đ c chuy n t i m t phân x ng khác đ l p ráp Th i b y gi ,

Nh t B n ch a có m t công ngh s n xu t liên h p nào gi ng nh th

Nh ng th t m a mai là nhi u năm sau, khi Nh t B n đã ph c h i n n kinh t sau chi n tranh và phát tri n h th ng công nghi p m i c a riêng mình, xây

d ng nh ng nhà máy m i, có hi u qu nh ng khu v c thu n ti n cho tàu

bè c p b n và phát tri n m t nhà máy s n xu t liên hoàn nh ch’ng tôi đã

th y nhà máy liên h p ô tô Ford h i tr c chi n tranh, tôi có d p đ n thăm khu liên h p River Rouge Nh ng tôi h t s c ng c nhiên, bàng hoàng

và th m chí th t v ng khi th y nh ng c nh đang di n ra tr c m t tôi gi ng

h t nh nh ng đi u tôi đã th y b phim tôi đã xem v nhà máy Ford g n năm tr c D ng nh nh ng thi t b đó v n đang đ c s d ng và đi u này khi n tôi băn khoăn v t ng lai c a các nhà máy công nghi p n c M

và v trí t i cao c a M mà c th gi i thèm mu n và ghen t

Nh ng vào tháng Tám năm tôi v n còn choáng váng khi bi t ch c

ch n s có nh ng thay đ i r t l n đ i v i n c Nh t và chính b n thân tôi

Su t nhi u năm tôi luôn luôn suy nghĩ v t ng lai c a mình Khi tôi còn đang tr ng đ i h c, m t viên sĩ quan đã khuyên tôi nên làm cho m t

ch ng trình c a h i quân (oàng gia đ đ c ti p t c nghiên c u và tránh

vi c hy sinh tính m ng trong m t cu c chi n tranh vô ích trên bi n m t

n i cách xa t qu c hàng ngàn d m Sau v Hiroshima và l n ném bom nguyên t th hai c a M xu ng Nagasaki h n bao gi h t, tôi càng tin

r ng n c Nh t c n ph i đào t o và gi chân m i nhân tài c n thi t cho

t ng lai c a đ t n c L’c đó tuy hãy còn là m t thanh niên tôi cũng không ng i nói r ng tôi c m th y mình c n ph i đóng m t vai trò trong cái

t ng lai đó Nh ng tôi không bi t rõ vai trò đó s to l n th nào

Tôi cũng không nh n th c r ng nhi u năm sau tôi s c ng hi n nhi u th i gian, nhi u tu n l và nhi u tháng tr i th c hi n nh ng chuy n đi hàng tri u d m góp ph n đ a n c Nh t, M và các n c ph ng Tây khác xích

l i g n nhau

Tôi là con đ u lòng và cháu đích tôn đ i th m i lăm c a m t trong nh ng dòng h n u r u sake lâu đ i và n i ti ng nh t Nh t B n Sake không

nh ng là m t th r u riêng c a dân t c Nh t mà còn là m t bi u t ng văn hóa đ i v i m i ng i dân Nh t B n Th m chí, sake còn là m t ph n

c a nh ng nghi l tôn giáo trong các l c i c truy n, cô dâu và chú r

th ng cùng nhau u ng c n m t chén r u sake Gia đình Morita làng Kosusaya g n thành ph công nghi p Nagoya đã n u và bán r u sake t kho ng năm tr c d i nhãn hi u Nenohimatsu Nhãn hi u này l y

t tên m t bài th trong cu n Man' yoshu, m t t p th n i ti ng đ c vi t vào th k VIII Tên này xu t phát t t c l c c a tri u đình là xu t hành v nông thôn vào đ’ng gi hoàng đ o ngày đ u năm Tý ch n m t cây thông con đem v nhà tr ng t i v n Cây thông là bi u t ng c a tu i th và

h nh phúc, nên qua vi c tr ng cây thông vào năm m i, m i ng i mong

mu n luôn đ c m nh kh e và th nh v ng su t trong năm

Dòng h Morita còn s n xu t c n c ch m đ u t ng và b t miso, m t lo i gia v ch y u trong th c ăn hàng ngày c a ng i Nh t B n đ n u xúp và tăng thêm m‘i v cho các món ăn khác Do kinh doanh nh ng m t hàng

tr ng y u trong đ i s ng c a c ng đ ng nên gia đình Morita luôn có v th trong xã h i và đ c dân chúng kính tr ng

Cha tôi là m t nhà kinh doanh gi i nh ng ông ti p nh n m t c s kinh doanh lâu đ i đang trong tình tr ng khó khăn nghiêm tr ng Ông n i và c

n i tôi là nh ng ng i có khi u th m m , r t t n tu v i ngh th công m ngh c a Nh t B n và Trung Qu c C hai đã dành nhi u th i gian và ti n

b c đ th c hi n nghĩa v công dân đ i v i thành ph và đ đ u các ngh sĩ các th th công và các nhà buôn bán hàng th công m ngh Các đ g m

s , các b đ trà, các lo i đ g gia đình đ p, các tranh v và các lo i đ v t dùng cho nghi l xã h i luôn đ c các t ng l p trên Nh t B n a chu ng và

đ c tr giá cao T nhi u năm tr c, Nh t B n th ng phong danh hi u Tài S n S ng c a Qu c gia cho nh ng th th công và ngh nhân có tài năng

nh t c a n n văn hóa Nh t B n truy n th ng, g m các h a sĩ th g m s ,

th d t, th rèn g m th thêu thùa, nh ng ng i vi t ch đ p và nhi u

th th công khác S n ph m c a nh ng ng i th tài hoa này đ u đ c

nh ng ng i yêu chu ng ngh thu t tìm mua Nh ng không may trong m t hai th h ng i đ ng đ u dòng h Morita đã quá ch’ tr ng khi u th m m

và say mê vi c s u t p đ n m c công vi c kinh doanh b đình tr do ch m i

mê theo đu i thú vui ngh thu t c a mình, phó m c công vi c kinh doanh vào tay nh ng ng i khác

C k tôi d a vào nh ng nhân viên qu n lý đ c thuê đ đi u hành Công ty Morita Nh ng đáng ti c là nh ng viên qu n lý này ch coi công vi c kinh doanh đ c giao phó cho h là m t vi c ki m s ng cho b n thân và n u nh

vi c kinh doanh g p khó khăn thì h cho đó là m t đi u đáng ti c nh ng không ph i là m t vi c quan tr ng cho s s ng còn c a chính b n thân h Cùng l m h ch m t đi m t vi c làm mà thôi, h không ch u trách nhi m

tr c các th h c a dòng h Morita trong vi c duy trì và phát tri n s

th nh v ng và phát đ t c a gia đình Morita Vì v y, khi vi c kinh doanh

đ c giao phó cho cha tôi là ng i con tr ng c a gia đình cha tôi ph i đ i

m t v i nhi m v tr c m t là v c công ty d y, làm ra l i nhu n và khôi

ph c gia s n c a gia đình Morita Không có nhân viên qu n lý nào ông có

th tin c y giao phó vi c này

Đó không ph i là m t nhi m v d dàng Cha tôi là Kyuzaemon Morita lúc

đó đang là sinh viên ngành qu n lý kinh doanh tr ng Đ i h c Keio Tokyo Khi đang h c d dang ông đ c g i v nhà đ đ m nh n trách nhi m đi u hành công ty L’c đó công ty Morita đang đ i m t v i s phá

s n, và cha tôi hi u rõ r ng sau khi bu c ph i thôi h c ông đang ph i đ ng

tr c th thách th c s ch không ph i là m t bài toán hay đ tài trên sách

v mà đó là t ng lai c a c gia đình Morita Ông tr v nhà b t tay xây

d ng l i công ty và đ m nh n m i vi c qu n lý

Th t tr trêu nh ng cũng là may m n đ i v i c gia đình tôi khi ông d‘ng

ti n thanh toán các món n c a công ty và khôi ph c ho t đ ng c a nhà máy b ng cách bán đi nhi u đ m ngh mà cha và ông n i đã mua tr c đây Sau nhi u năm nh ng đ m ngh này đã tăng giá và s đ u t c a gia

đình vào ngh thu t d‘ không khôn ngoan theo quan đi m đi u hành doanh nghi p nh ng l i r t có lãi và r t quan tr ng cho vi c ph c h i công

ty Trong s nh ng món đ quý giá b đem bán có ba th r t đ t ti n: m t

b c mành Trung Qu c, m t t m g ng b ng đ ng cũng c a Trung Qu c và

m t đ trang trí b ng ng c bích có niên đ i t th i Yayoi Nh t B n (kho ng

gi a năm tr c Công nguyên và 250 sau Công nguyên) Cha tôi là m t

ng i nghiêm kh c và b o th nên ông hi u r t rõ nh ng báu v t đó có ý nghĩa th nào đ i v i ng i cha Vì th ông đã th r ng khi nào gia đình

th nh v ng tr l i, ông s chu c l i chúng Th c s là nhi u năm sau

nh ng đ m ngh này đ c chu c l i và đ a tr v b s u t p c a gia đình

Khi tôi - đ a con trai đ u c a gia đình Kyuzaemon và Shuko Morita ra đ i, công vi c kinh doanh đã tr l i th i kỳ th nh v ng nên khi còn bé, tôi không bao gi bi t đ n s thi u th n trong gia đình Ng c l i, tôi luôn

đ c c ng chi u Chúng tôi là m t gia đình r t gi u có và s ng trong m t tòa nhà l n (theo tiêu chu n c a ng i Nh t) v i nhi u phòng ph Shirakabecho, m t trong nh ng khu ph đ p nh t Nagoya M i ng i

th ng g i đây là ph nhà giàu Chúng tôi có sân qu n v t ngay trong nhà, nhà Toyodas bên kia ph cũng có m t sân và các gia đình hàng xóm xung quanh cũng th Nh ng ngày đó ch’ng tôi c n m t tòa nhà l n vì t t c ch’ng tôi đ u cùng chung s ng d i m t mái nhà tôi và các em trai tôi nh Kazuaki kém tôi hai tu i, Masaaki kém tôi sáu tu i và em gái tôi là Kikuko kém tôi ba tu i T t nhiên là còn có cha tôi và m t ng i cô goá b a, ch ng

ch t s m không có con cái, và em trai cha tôi, t ng theo h c h i h a b n năm Pháp ông bà tôi sáu ng i giúp vi c trong nhà và ba b n ng i t quê ra nh gia đình tôi cho ăn h c tr ng và đ i l i gi’p đ chúng tôi các

20 - ng i trong gia đình và b n bè quen thu c Vào d p sinh nh t, chúng tôi h p m t ăn u ng và m m t cu c b c thăm Ng i nào cũng có m t

ph n th ng cho mình và ai cũng vui v T t nhiên, vi c qu n lý m t gia đình đông đ’c nh v y và gi i quy t nh ng tranh cãi gi a nh ng đ a tr ,

nh ng ng i ph c v và nh ng sinh viên nh là m t công vi c khá b n

r n do m tôi, m t ng i ph n khôn ngoan và r t kiên nh n đ m nh n

M tôi l y cha tôi khi m i 17 tu i và l’c đ u, cha m r t lo mình có th không có con Th i đó có m t đ a con trai đ n i dõi tông đ ng là đi u vô cùng quan tr ng đ i v i m i gia đình Nh t B n và đi u đó v n còn t n t i cho đ n ngày nay Mãi b y năm sau ngày c i, tôi m i ra đ i và cha m tôi

đ u c m th y nh nhõm M tôi là m t ng i ph n đi m tĩnh tinh t và

l ch thi p, nghiêm túc qu n lý m i vi c n i tr trong gia đình luôn b n r n

đ m i công vi c đ u đ c trôi ch y và các quan h gi a nh ng ng i cùng trong ngôi nhà đ c êm th m M tôi là ng i r t quy t đoán so v i các

bà n i tr theo phong cách Nh t B n, m t hi n t ng hi m th y khi đó Bà

có nh ng quan đi m v ng ch c, nh t là v m t h c hành c a tôi dù không

gi ng nh ng bà m quá chú tr ng vi c h c hành đ đ t c a con cái mà b t con ph i h c nh i nhét đ đ c lên t i đ i h c và theo h c các tr ng t t Tôi th y m tôi hi u bi t v m i chuy n và nói chuy n v i m tôi d dàng

h n nhi u so v i cha tôi vì cu c đ i c a ông luôn luôn b cu n hút vào công

vi c kinh doanh mà ông có trách nhi m ph i c u vãn, xây d ng l i và phát tri n Do đó tôi th ng đ n g p m tôi h n là cha tôi đ xin ý ki n và giúp

đ

M tôi đã làm thay đ i nhi u t p quán s n có c a gia đình ch’ng tôi M c dù

xu t thân t m t gia đình Samurai và hi u rõ nh ng truy n th ng c truy n

- bà luôn luôn m c b Kimono nh ng m tôi v n s n sàng ch p nh n nh ng

đi u m i m T t nhiên là tr con ch’ng tôi th ng hay cãi nh ng khi l n lên tuy ch a đ n tu i tr ng thành tôi đã có nh ng s thích riêng trong

vi c h c hành và tôi ngày càng hay xin ý ki n d y b o c a m tôi Quán xuy n m i công vi c trong gia đình nên bà đã dành cho tôi m t phòng riêng

v i m t cái bàn Sau này tôi đ c mua thêm cái bàn th hai khi tôi b t đ u

nh ng cu c thí nghi m vì tôi c n bàn làm vi c Bà cũng mua cho tôi m t cái

gi ng, nên tôi không còn ph i n m trên t m đ m tatami tr i trên sàn nhà

nh h u h t m i ng i khác trong gia đình Nh th , ngay t khi còn nh , tôi đã đ c s ng m t cách hi n đ i Cha m tôi mu n tôi ph i s ng nh v y

vì hai ng i đang chu n b cho tôi có đ y đ lông cánh đ k t c công vi c kinh doanh c a gia đình và đ tr thành ng i ch t ng lai c a gia đình Morita ng i ch th m i lăm c a dòng h d i cái tên Kyuzaemon Theo t p quán c a dòng h , khi k t c ng i cha làm ch gia đình ng i con tr ng ph i b tên riêng đ l y tên theo truy n th ng c a dòng h là

Kyuzaemon H u h t nh ng ng i con tr ng su t 15 th h ti p l n l t

đ c đ t tên đ u là Tsunesuke ho c (ikotaro khi chào đ i Cha tôi tên là (ikotaro Morita cho đ n khi ông tr thành ch gia đình và l y tên Kyuzaemon th 14 Ông n i tôi khi sinh ra có tên là Tsunesuke Morita và

tr thành Kyuzaemon Morita khi ti p qu n s nghi p kinh doanh c a gia đình Khi v ngh h u ông tôi chuy n giao toàn b trách nhi m và nghĩa v

và c cái tên Kyuzaemon cho cha tôi đ l y cái tên n a là Nobuhide Morita

Nh ng khi tôi đ c sinh ra cha tôi nghĩ r ng cái tên s đ c đ t cho tôi là Tsunesuke đã quá l i th i đ i v i th k th 20 Vì v y, ông đ n g p m t

h c gi c a Nh t B n hi u bi t sâu s c truy n thuy t và văn hóa Trung Qu c

đ xin ý ki n trong vi c đ t tên cho tôi Nhà thông thái này r t n i ti ng và

là b n c a ông n i tôi đã khuyên nên đ t cho tôi cái tên là Akio mang nghĩa

là sáng su t t ch đ c phát âm là aki Ch này cũng có trong tên c a ông n i tôi Ch (án th ng có nhi u cách phát âm, th m chí có ch đ c theo hàng tá cách, cho nên tên tôi có th đ c theo ki u có nghĩa sáng su t,

nh ng khi đ c đ c v i ch Morita thì l i có nghĩa là cánh đ ng lúa th nh

v ng Đây là cái tên l c quan và hy v ng mà tôi mang theo su t c cu c

đ i ho t đ ng kinh doanh c a mình B m tôi r t thích cái tên này nên đã dùng ch cái đó đ t tên cho hai em tôi: là Masaaki và Kazuaki Các tri u đ i

hoàng đ Nh t B n đ u có niên đ i riêng và l y l ch chính th c t năm đ u tiên c a tri u đ i này Khi (oàng đ (irohito lên ngôi sau khi vua cha băng

hà vào năm (oàng gia cũng đ n h i ý ki n h c gi n i ti ng v Trung (oa này đ tìm m t cái tên mang l i đi m t t cho tri u đ i mình V h c gi

đ t tên cho tri u đ i đó là Showa có nghĩa là thái bình th nh v ng cũng s d ng ch aki nh trong cái tên c a tôi nh ng phát âm là sho Năm đ c chính th c g i là năm Showa t c là năm th 61 c a tri u đ i Showa)

Đ n l’c này gia đình tôi g i ý tôi nên b t đ u l y tên là Kyuzamon Cũng có

th thay tên nh s quy t đ nh c a gia đình n u nh ch ng minh tính l ch

s c a tên đó nh ng tôi nghĩ nh v y s không hay l m vì r t nhi u ng i trên th gi i đã bi t tên tôi là Akio Nh ng đôi khi tôi ký tên v i nh ng ch

đ u là AKM có nghĩa là Akio Kyuzaemon Morita Và tôi cũng có m t bi n s mang bi u t ng cá nhân trên chi c Lincoln Continental đ M là AKM

15 M t ngày nào đó đ a con trai c c a tôi là Hideo s k t c tôi đ ng đ u gia đình nh ng có tr thành m t Kyuzaemon hay không còn tuỳ thu c

nó, m c dù v ch ng tôi r t mu n đi u đó Nh ng bây gi là lúc ti p t c k câu chuy n c a tôi

T bé tôi đã hi u r t rõ truy n th ng gia đình và dòng h t tiên Gia đình tôi may m n đã s n sinh ra nhi u nhà văn hóa và ng i yêu ngh thu t nh ông tôi và c tôi T tiên tôi cũng là nh ng ng i lãnh đ o và đ ng đ u làng

xã k t th i kỳ Shogun T ng quân Tokugawa vào th k th 17 Dòng h tôi th i đó là m t gia đình quý t c và đ c h ng đ c ân s d ng tên h riêng và đ c quy n mang ki m M i khi cha m tôi đ a tôi v l i thăm làng Kosugaya thì l p t c dân ch’ng đ n vây quanh ca ng i làm tôi th y r t hãnh

di n

C t c a tôi là Kyuzaemon th 11 r t thích nh ng đi u m i l và nh ng t

t ng m i l Trong th i Minh Tr , vào cu i th k tr c, c đã m i m t

ng i Pháp đ n Nh t B n đ giúp c h c cách tr ng nho và n u r u T

đó c tr nên n i ti ng và cũng r t thích s n xu t r u Tây và r u sake

Nh t B n N c Nh t đã m c a nhìn ra bên ngoài sau h n năm t cô

l p, tách bi t v i c th gi i nên nh ng đi u m i l xâm nh p vào n c

Nh t ngày càng tr nên th nh hành (oàng đ Minh Tr cũng khuy n khích

ng i Nh t nên h c t p ph ng Tây đ c bi t là h c h i cách s ng và công ngh c a các n c ph ng Tây T i Tokyo ng i Nh t h c khiêu vũ b t

ch c các m t qu n áo, ki u tóc châu Âu và ch bi n các món ăn theo ki u

ph ng Tây ngay c trong hoàng cung cũng làm nh v y

Còn có nhi u lý do khác là nguyên nhân c a vi c khuy n khích tr ng nho và

s n xu t r u vang Chính ph c a (oàng đ Minh Tr d đoán là s p thi u

h t g o mà g o l i là nguyên li u chính đ n u r u sake Tr ng nho và thay th r u sake b ng r u vang s gi’p cho n c Nh t kh c ph c vi c mùa màng th t bát và lúa g o thi u h t Các nhà s h c cũng đã ghi chép

r ng chính ph cũng d‘ng vi c tr ng nho đ giúp các chi n binh Samurai thoát kh i c nh th t nghi p d i chính th m i Th i đó gia đình ch’ng tôi

có r t nhi u đ t đai nên năm đ c s khuy n khích c a chính ph Minh Tr , c t tôi đã mang nh ng ch i nho nh p t Pháp v đem tr ng t i đây C t tôi cũng cho l p đ t máy ch bi n nho và nh ng d ng c c n thi t

đ n u r u vang, r i thuê m n ng i v‘ng xung quanh đ trông nom

v n nho B n năm sau gia đình tôi đã s n xu t đ c m t ít r u nho, dù ít

nh ng r t đáng khích l vì nó mang l i hy v ng ngành s n xu t m i này s phát đ t Nh ng th c t đã không di n ra nh v y

Vào th i gian này các v n nho Pháp đang b tàn phá n ng n , lúc đ u b

n m m c t n công sau đó l i b sâu đ c r phá ho i M c dù các ch i r nho mua t Pháp đã đ c l a ch n k càng và phun thu c tr c khi đem tr ng,

nh ng b t ch p m i n l c, vi c tr ng nho c a gia đình b th t b i hoàn toàn Năm xu t hi n th sâu đ c r nho phyloxera trong v n nho

c a gia đình c t tôi nên c v n nho đ u b h ng C t Kyuzaemon ph i bán đ t đai đ tr n Các v n nho đ c chuy n sang tr ng dâu nuôi t m

nh ng nh ng lo i s n ph m truy n th ng khác mà gia đình Morita s n xu t

nh n c ch m đ u t ng và r u sake v n đ c đem tr ng bày t i cu c tri n lãm qu c t t i Paris năm M t trong các s n ph m này đã giành

đ c huy ch ng vàng l’c đó đ c coi nh là m t đi u r t n t ng đ i

v i m t công ty Nh t B n Dù th nào đi n a, c t tôi cũng là m t ng i r t thích tìm tòi s m i l và có đ y đ ngh l c và can đ m đ không đ u hàng

n u m t k ho ch nào đó b th t b i C t thân sinh ra c tôi khi đ ng đ u gia đình đã ti n hành s n xu t kinh doanh r u bia b ng cách thuê m t ông

th y ng i (oa đã h c ngh làm r u bia n c Anh truy n ngh cho Ông cũng thành l p m t công ty làm bánh mì, mà bây gi mang tên công ty Pasco Hi n nay công ty này làm ăn r t phát đ t và có nhi u chi nhánh

n c ngoài Tính kiên nh n, s b n b và tinh th n l c quan là nh ng tính cách di truy n c a dòng h truy n l i cho tôi qua nhi u th h Tôi nghĩ cha tôi cũng nh n th y nh ng đ c đi m này tôi

K tôi m t năm và t i năm nhân dân trong v‘ng đã d ng m t

b c t ng k b ng đ ng làng Kosugaya đ t ng nh nh ng công lao c a ông đ i v i dân chúng trong vùng Lúc sinh th i ông đã t b ti n ra làm

đ ng và xây d ng các công trình công c ng khác cho nhân dân nên Hoàng

đ Minh Tr đã khen th ng và t ng huy ch ng cho ông trong m t chuy n công du đ n v‘ng này Nh ng không may trong th i kỳ chi n tranh t ng

đ ng c a k tôi đã b h xu ng đ l y nguyên li u đ’c s’ng đ n và thay th

b ng m t t ng bán thân b ng s mà ngày nay v n còn đ t tr c m t mi u

th trong m t khu v n làng Kosugaya

M c dù l ch s dòng h và gia đình g n bó v i làng Kosugaya nh ng cha m tôi đã chuy n t ngôi làng yên bình nh bé đó đ n thành ph Nagoya, th

ph c a t nh, và tôi sinh ra đây ngày tháng M t năm Vi c chuy n gia đình t i Nagoya, m t thành ph công nghi p sôi đ ng, th ph c a t nh Aichi là do ý đ nh c a cha tôi mu n hi n đ i hóa công ty Morita và mang

đ n m t tinh th n m i cho công ty lâu đ i này Ngoài ra, thành ph này còn

là m t n i thu n ti n đ đi u hành m t hãng kinh doanh hi n đ i h n so

v i m t ngôi làng nông thôn h o lánh V y là tôi đã l n lên trong m t thành

ph ch không ph i m t làng quê nh bé nh các b c t tiên, m c dù trong

tâm kh m ch’ng tôi luôn luôn coi Kosugaya là quê h ng c i r c a gia đình

G n đây ch’ng tôi phát hi n th y nhi u t li u c v ngôi làng quê h ng trong kho l u tr c a gia đình Tôi th y nh ng t li u đó r t h p d n nên đã thành l p m t c s l u tr và nghiên c u nh ng t li u l ch s này Các t

li u đó r t chi ti t và k l i r t rõ v đ i s ng vùng nông thôn Nh t B n (kho ng năm tr c m t cách th c t Ch’ng tôi đã l p m c l c các t

li u và g i b n sao cho các th vi n l n và các tr ng Đ i h c Nh t Ch’ng tôi đã cho xây d ng m t khu nhà kính đ gi gìn, b o qu n nh ng t

li u c đó và m t nhà ba t ng cũng trong khu v c y đ các nhà nghiên c u

có th t i đ c tài li u g c đ c b o t n trong các t l u tr Tôi th ng nghĩ r ng khi v ngh h u tôi s dành nhi u th i gian đ nghiên c u l ch s

và tìm hi u nh ng t li u l ch s v làng Kosugaya này

Dù r t r ng l ng đ i v i tôi nh ng b i vì tôi s ph i đ m đ ng trách nhi m c a con tr ng trong gia đình nên ngay t khi còn bé cha tôi đã quy t đ nh d y tôi công vi c kinh doanh buôn bán Tr c đây vi c h c hành c a cha tôi b h n ch nhi u do th i gian không cho phép ông đ c

h c đ n n i đ n ch n ( n n a vì là con tr ng nên ông ph i ngh h c s m

đ đ m đ ng công vi c kinh doanh nh m c u vãn c đ c a gia đình Ông

là m t nhà kinh doanh th c t nh ng b o th , th m chí có th nói là r t b o

th khi ra quy t đ nh v nh ng vi c kinh doanh m i hay k c khi làm đi u

gì đó m i l Đôi khi tôi nghĩ cha tôi còn c m th y b t an khi th y mình không còn chuy n gì ph i lo l ng Nhi u lúc tôi ph i tranh lu n v i ông v

m t vài công vi c mà trách nhi m tôi ph i làm và tôi nghĩ ông thích các cu c tranh lu n vì coi đó là m t d p t t đ giáo d c tôi bi t th nào là ph i, trái và

bi t cách l p lu n b o v ý ki n c a mình Cha tôi còn bi n c nh ng c n

gi n c a tôi thành d p đ giáo d c, rèn luy n tôi Khi tr ng thành h n tôi

v n b t đ ng v i tính b o th c a ông nh ng rõ ràng s b o th đó có ích cho gia đình Trái ng c v i tính nghiêm túc, th n tr ng trong kinh doanh, ông l i là m t ng i cha đ l ng và nhân h u th ng dành toàn b th i

gi r nh r i cho con cái Tôi v n còn nh nhi u k ni m đ p đ khi ông d y ch’ng tôi b i câu cá và đi tham quan nhi u n i

Đ i v i ông, công vi c là công vi c và không th đ‘a c t trong vi c này Khi tôi m i lên hay gì đó l n đ u tiên tôi đ c đ a đ n văn phòng công

ty và x ng n u r u sake đ tham quan Tôi đ c ch b o cách qu n lý công ty ph ng pháp đi u hành công vi c kinh doanh và ph i ng i bên

c nh cha tôi trong các bu i h p ban qu n tr dài dòng và t nh t Nh ng qua

đó tôi đã h c đ c cách giao ti p đ i v i nh ng ng i làm vi c cho mình

và n m đ c rõ các cu c bàn lu n v công vi c kinh doanh t khi còn đang

h c tr ng ti u h c Là ng i ch công ty, nên cha có quy n tri u t p các

y viên qu n tr đ n nhà đ báo cáo và h i h p Nh ng d p đó ông th ng

b t tôi ng i bên c nh l ng nghe đ hi u đ c công vi c Ch m t th i gian sau, tôi b t đ u c m th y thích thú v i vi c này

Cha tôi th ng nói Con ph i b t đ u làm ông ch Hãy nh con là con

tr ng Tôi không bao gi quên vi c m t ngày nào đó tôi s là ng i k nghi p cha lãnh đ o công ty và là ch gia đình Tôi nghĩ đi u quan tr ng là tôi ph i luôn luôn th n tr ng trong m i vi c, dù tôi còn tr Cha nói Đ ng nghĩ r ng vì mình là ch nên có quy n sai phái lung tung Ph i rõ ràng, minh

b ch khi quy t đ nh làm đi u gì và khi yêu c u ng i khác làm vi c gì ph i

bi t ch u trách nhi m hoàn toàn v vi c đó Cha còn d y tôi không nên

m ng m c p d i và trách móc ng i khác v nh ng sai l m, trút gi n là

m t vi c vô ích! nhà ông đã d y tôi r ng ng i Nh t có truy n th ng coi

tr ng vi c khích l ng i khác, cùng nhau chia s m i công vi c vì nó s đem l i l i ích cho c hai bên Ai mà ch ng mu n thành công Tôi nh n th y

đ h c cách làm vi c v i nhân viên, m t ng i qu n lý c n ph i rèn luy n tính kiên nh n và thông c m do đó không th có nh ng hành đ ng ích k

ho c l i d ng ng i khác Nh ng quan ni m đó đã luôn luôn nh c nh tôi, giúp tôi hình thành tri t lý v qu n lý đi u giúp ích cho tôi r t nhi u trong công vi c tr c đây và ti p t c gi’p tôi đi u hành công ty hi n nay

Gia đình tôi cũng ch u nh h ng t nh ng l i răn c a đ o Ph t vì gia đình tôi r t s‘ng đ o và ch’ng tôi th ng xuyên l Ph t t i nhà B n tr con ch’ng tôi th ng đ c đ a cho m t quy n kinh Ph t đ đ c to lên nh ng bài k r c r i cùng v i ng i l n Tôi không dám nói tôi là ng i s‘ng đ o

Ph t nh ng nh ng t p quán và truy n th ng này có vai trò r t quan tr ng trong gia đình tôi cho nên đ n nay, chúng tôi v n g n bó v i tín ng ng

Ph t giáo Nh ng năm sau này m i khi v thăm cha m ch’ng tôi th ng

ph i đ n l tr c bàn th gia đình tr c khi làm b t kỳ công vi c gì khác Khi còn h c t i tr ng trung h c, trong nh ng ngày ngh l tôi th ng b

cu n hút vào công vi c kinh doanh, và ch kinh doanh mà thôi Cha tôi

th ng đ a tôi đ n văn phòng công ty m i khi có cu c h p c a ban qu n tr

đ d h p hay nghe m i ng i báo cáo sau đó còn ph i đi xem xét công

vi c ki m kê hàng t n kho Ch’ng tôi th ng s d ng ph ng pháp ki m kê

truy n th ng nh ng khá chính xác đó là đi v i v ch t ch công ty t i n i

s n xu t đ tr c ti p đ m m i th R i l i còn ph i n m r u sake nh ng thùng ch a r u l n vào gi a m‘a đông đ ki m tra quá trình r u lên men và cũng đ xem r u đã d y m‘i th m hay ch a Tôi ph i đi theo đ

đ c ch b o cách ki m tra quá trình làm r u, ng m m t ng m đ th

h ng v , r i nh ra Dù luôn n m r u tôi ch a bao gi thích r u, hay có

l b i n m nhi u quá nên tôi không thích

M c dù v b n ch t r t b o th , cha tôi l i mu n gia đình đ c mua s m đ y

đ ti n nghi hi n đ i c n thi t và mong mu n Cha tôi cũng r t thích nh ng công ngh và s n ph m m i nh p t n c ngoài Khi gia đình còn c tr’ làng Kosugaya cha tôi đã kh i x ng d ch v taxi và xe buýt đó b ng vi c

nh p m t xe Ford du l ch Ông đã ch n ng i kéo xe jinriksha, m t th xe hai bánh do ng i kéo r t ph bi n Nh t h i b y gi đ làm ng i lái xe

đ u tiên cho công ty Trong nh ng k ni m v th i th u, tôi còn nh r t rõ

nh ng bu i d o ch i c a gia đình ngày Ch nh t trên m t chi c xe Ford

ki u T ho c A mui tr n, ch y xóc n y ng i trên con đ ng ch t h p đ y

gà v i t c đ rùa bò M tôi ng i gh sau dáng ng i uy nghiêm và trang

tr ng gi ng cao chi c ô trên đ u đ che n ng M t th i gian sau, cha tôi l i

th ng đ n công ty b ng ô tô Buick do tài x lái nhà, chúng tôi dùng máy

gi t c a hãng General Electric và m t t l nh c a hãng Westinghouse

M c d‘ gia đình ch’ng tôi đã ph n nào b Tây hóa nh ng tôi cho r ng n

t ng n c ngoài th c s đ u tiên đ i v i tôi chính là ch’ Keizo ng i đã

đi du h c năm Paris v và mang l i cho gia đình m t lu ng không khí

ph ng Tây Ch’ tôi là m t con ng i có l i s ng hi n đ i, th c th i h n

b t kỳ ng i nào khác trong ch’ng tôi Nh ng th m chí tr c khi chú quay

v , tôi không b b t ph i m c kimono, còn cha tôi khi làm vi c thì m c đ Âu

và ch m c qu n áo truy n th ng khi nhà Th m chí đ n c ông tôi cũng

th ng m c âu ph c Ông tôi r t thích l i s ng ph ng Tây thích xem phim

nh c a M Tôi còn nh là ông tôi đã đ a tôi đi xem phim Kinh Kong khi tôi còn nh Nh ng ph i nói là ch’ Keizo đã mang v nh ng hình nh sinh đ ng

c a th gi i bên ngoài và đó là nh ng th đ c bi t h p d n đ i v i chúng tôi Chú mang v gia đình nh ng b c tranh Paris, nh ng nh ch p Pháp, hay nh ng b c nh trong các chuy n đi ch i London và New York Ch’ tôi còn cho xem nh ng phim quay b ng máy quay phim c nh Pathé, s d ng

lo i phim c 9,5 ly Khi Paris ch’ cũng có riêng m t chi c xe h i Renault

do chú t lái và ch ng minh vi c đó qua nh ng b c nh M c dù m i ch lên tám tôi đã có m t n t ng khá sâu s c v nh ng đ a danh n c ngoài mà

ch’ tôi đã k cho ch’ng tôi nghe nh qu ng tr ng Concorde đ i Montmartre đ o Coney Khi chú tôi k v đ o Coney, tôi hoàn toàn b lôi

cu n nên nhi u năm sau đó trong chuy n du l ch đ u tiên t i New York năm tôi đã t i thăm đ o Coney vào ngày Ch Nh t đ u tiên khi đ n

M Tôi đã s ng nh ng gi phút tuy t v i đó lái m t chi c xe chuyên

đi u di n ra đ i v i chú tôi nên sau khi v n c ch’ tôi đã m ngay m t

x ng v t i nhà chúng tôi và c‘ng gia đình tôi m t th i gian khá dài cho đ n khi l p gia đình Ông tôi đã chu c p ti n b c cho ch’ tôi ăn h c

n c ngoài trong su t b n năm tr i Nhi u năm sau, cha tôi l i cũng cho tôi

ti n đ đi tham quan nhi u n i Nh t v i b n h c vào d p ngh hè Chúng tôi còn đi thăm m t ng i h hàng s ng Tri u Tiên khi n c này b Nh t chi m đóng t năm và sau đó b sáp nh p vào n c Nh t năm

Sau khi thăm Tri u Tiên, chúng tôi t i Mãn Châu Vào năm hay

tôi đã có d p đi xe l a Châu Á nh ng toa xe hi n đ i đ u tiên có đi u hòa nhi t đ Sau đó tôi đã có ý đ nh đi thăm M nh ng ý đ nh này không thành

vì chi n tranh bùng n và chuy n du l ch đó đã ph i hoãn l i h n năm Trong gia đình ch’ng tôi có m t cu c s ng r t hi n đ i M tôi r t thích âm

nh c c đi n ph ng Tây và bà đã mua nhi u đĩa hát cho chi c máy hát c Victrola c a gia đình Ông tôi cũng th ng đ a m tôi đi nghe các bu i hòa

nh c và tôi tin r ng có l do nh h ng c a bà mà tôi quan tâm đ n đi n t

và âm thanh Ch’ng tôi th ng ng i r t lâu nghe đi nghe l i nh ng tác

ph m c a các nh c sĩ n i ti ng châu Âu phát ra t cái loa r t l n V i

nh ng thi t b ghi âm mà ng i ch i âm nh c có th có đ c th i b y gi ,

ng i ta khó mà ghi đ c t t c âm thanh c a m t dàn nh c l n, cho nên

nh ng đĩa hát t t nh t cũng ch ghi đ c nh ng b n đ c t u hát và nh c c

mà thôi Tôi nh r ng m tôi r t thích nghe ca sĩ Enrico Caruso và nh c sĩ đàn violon Efrem Zimbalist M i khi có nh ng ngh sĩ n i ti ng t i thành

ph Nagoya bi u di n ch’ng tôi luôn đi xem Tôi còn đ c nghe ca sĩ n i

ti ng gi ng nam tr m ng i Nga là Feodor Chaliapin, và ngh sĩ piano

ng i Đ c Wilhelm Kempff bi u di n khi h hãy còn r t tr Trong th i gian

đó m t ch c a hi u đĩa hát trong v‘ng th ng nh p các lo i đĩa hát c

đi n c a hãng Victor Red Seal Hàng tháng, m i khi có đ t đĩa hát m i v ,

ông ta th ng g i cho m tôi m i th m t đĩa đ bà th ng th c Tôi còn

nh lúc nh , m i khi mu n nghe đĩa hát tôi đã ph i ra s c quay dây cót c a cái máy hát cũ k c a gia đình tôi Sau đó khi tôi đã lên trung h c gia đình ch’ng tôi đã mua m t máy hát ch y đi n nh p t M

Cha tôi nghĩ r ng n u thích nghe âm nh c thì c n ph i có máy phát âm thanh chu n xác Ngoài ra sau này ông cũng th ng b o chúng tôi là nghe cái máy hát c Victrola v i ti ng âm thanh rè rè nh th s không t t cho tai cũng nh cho s th ng th c âm nh c Dù ông không hi u rõ ho c ch a

bi t th ng th c âm nh c theo đ’ng ý nghĩa ngh thu t ho c chuyên môn,

nh ng ông r t mu n gia đình đ c nghe nh ng âm thanh chính xác đ’ng

nh b n nh c ho c bài hát đã đ c bi u di n Ông c m th y cách duy nh t

ng i ta mu n th ng th c m t nh c ph m ho c m t bài hát hay là ph i nghe nh ng âm thanh đ c ghi v i ch t l ng cao nh t Vì v y, khi máy hát

m i đ c nh p vào Nh t B n, cha tôi b ra r t nhi u ti n đ mua m t trong

nh ng chi c máy hát đ u tiên Nh t, ho c chí ít cũng là chi c máy đ u tiên

đ c bán vùng chúng tôi Tôi còn nh là máy hát m i đ u tiên, nhãn hi u Victor có giá cao không th t ng t ng n i là 600 yen Vào th i b y gi ,

ng i ta có th mua m t cái ô tô Nh t v i giá 1500 yen

Tôi s ch ng bao gi quên bu i đ u đ c nghe nh ng âm thanh tuy t v i t cái máy hát đi n phát ra, t t nhiên là so v i âm thanh chi c máy hát quay tay cũ k c a gia đình Th’ th t tôi c m th y hoàn toàn kinh ng c b i đó là

m t lo i âm thanh hoàn toàn khác h n Nh ng đĩa hát đ u tiên sau khi mua máy m i là Bolero c a Ravel Tôi r t thích đĩa Bolero vì nó truy n t i

nh ng c m xúc mãnh li t và h n n a, b n nh c này đ c phát ra r t chu n, không chút t p âm Tôi đã nghe đi nghe l i nh ng đĩa nh c c a Mozart, Bach, Beethoven, Brahms v i m t c m giác b i h i kỳ di u và băn khoăn t

h i là t i sao m t thi t b ch y đi n gi ng nh m t ng chân không l i có

th phát ra nh ng âm thanh tuy t v i ngay c v i nh ng đĩa hát ch y cót két tôi t ng dùng cái máy quay tay cũ

Tôi b ám nh b i phát hi n m i này v i r t nhi u câu h i hi n ra trong tâm trí Tôi có m t ng i h hàng đang là k s và khi bi t là anh đã t mình l p ráp m t chi c máy hát ch y đi n thì tôi r t háo h c mu n xem nó Tôi đ n nhà anh và đ c anh ta trình bày c n k cách ch t o máy hát đi n Trên

m t chi c chi u tr i sàn nhà, tôi th y bày ra đ các th linh ki n đ c n i

v i nhau b ng dây đ ng Nh là m t đi u kỳ di u khi m t lo i máy ph c t p

nh th l i có th do m t ng i th nghi p d làm ra ch không ph i các

nhà máy l n Th c ra, vi c ch t o các radio đã tr thành m t s thích c a

r t nhi u ng i, vài t báo và t p chí còn gi i thi u ph ng pháp l p ráp radio cùng v i các s đ và b n kê các lo i linh ki n ph i s d ng đ giúp cho đ c gi nào thích thú tiêu khi n này Đó chính là đi u tôi mu n làm Tôi b t đ u mua sách d y v đi n t và còn đ t mua các lo i t p chí k thu t

c a Nh t và n c ngoài có đăng nh ng thông tin m i nh t v cách ghi phát

l i âm thanh và radio Ch ít lâu sau, vi c tôi say mê đi n t đã nh h ng

t i công vi c h c t p tr ng Tôi đã dành h u h t s th i gian ngoài gi

tr ng cho s thích m i này, t p l p ráp các thi t b đi n t theo nh ng s

đ h ng d n c a t t p chí Nh t B n có tên là Vô tuy n và Nh ng thí nghi m M c c a tôi là t mình l p m t máy hát ch y đi n và ghi đ c

âm thanh ti ng nói c a chính mình Tôi tích lu d n d n nh ng kinh nghi m

c n thi t trong khi h c k thu t m i này Tôi bu c ph i t h c là chính vì

th i b y gi , nh ng đi u tôi th c s quan tâm l i không đ c d y nhà

tr ng Nh ng tôi cũng đã tìm cách l p đ c m t máy hát ch y đi n thô s

và m t máy thu do chính tay tôi làm Tôi cũng ghi thô đ c gi ng mình và cho phát l i qua chi c máy hát này

Th c t , vì quá mê m n v i công vi c l p ráp các thi t b đi n t tôi suýt b

đu i ra kh i tr ng Nhi u l n, m tôi b g i đ n tr ng vì tôi h c hành sa sút Th y hi u tr ng lo l ng và không hài lòng v chuy n tôi thi u hăng say trong vi c h c các môn thông th ng Tôi nh r ng th i đó h c sinh

th ng đ c x p ng i bàn nào trong l p là tuỳ theo l c h c L p chúng tôi có 250 h c sinh chia làm 5 nhóm, m i nhóm ng i H c sinh đ ng

đ u nhóm là nhóm tr ng còn ch ng i thì s p x p cho các h c sinh theo thành tích h c t p và theo th t t cu i l p tr lên M c dù vi c phân lo i

h c sinh đ c ti n hành th ng xuyên m i năm nh ng tôi luôn ph i ng i bàn đ u cùng v i nh ng c u b n h c y u kém khác

Thành th t mà nói thì tôi cho r ng mình h c gi i toán, v t lý và hóa Nh ng tôi luôn b đi m d i trung bình v đ a lý, l ch s và Nh t văn Tôi th ng

đ c g i lên phòng th y hi u tr ng và b qu trách v vi c h c không đ u này M i l n nh v y, cha m l i r y la tôi và b t tôi ph i t b s thích các

đ đi n t Tôi nghe l i ông bà nên vi c h c hành có khá lên nh ng r i tôi

l i quay l i v i ni m say mê riêng c a mình

2

Khi còn tr ng trung h c, l n đ u tiên tôi đ c v ph ng pháp ghi âm

b ng t trong t t p chí Vô tuy n và Nh ng thí nghi m Vào th i đi m đó

r t ít ng i Nh t có máy hát ch y đi n, lo i máy quay đĩa hát ch t l ng

t i b ng nh a ho c nhôm v i các kim đ c b ng thép ch t o ra nh ng âm thanh r t t i và chóng làm mòn đĩa hát Nh ng sau đó hãng N(K - Công ty phát thanh Nh t B n đã nh p t Đ c v m t máy ghi âm có băng thép Đây

là m t thi t k hoàn toàn m i, s d ng m t th b ng kim lo i làm ph ng

ti n ghi âm và cho ra âm thanh có đ trung th c cao h n nhi u so v i máy

ch y đi n ki u m i nhãn hi u Victor c a chúng tôi

Cùng th i gian y tôi đ c thông báo là ti n sĩ Kenzo Nagai c a Tr ng đ i

h c Tohoku đã ch t o đ c máy ghi âm qua dây Tôi b lôi cu n b i ý

t ng t mình ghi ti ng nói c a mình và quy t đ nh t ch t o m t máy ghi

âm qua dây L’c đó th c ra tôi ch a có đ y đ ki n th c đ ch t o m t chi c máy nh ý mu n nh ng do s nhi t tình và tính năng đ ng c a tu i thanh niên tôi đã đi ra ph mua m t s dây đàn piano và b t tay ngay vào công vi c Th thách đ u tiên và cũng là hóc b’a nh t đ i v i tôi đó là ph i thi t k và ch t o m t đ u ghi âm Tôi đã b ra g n m t năm đ làm vi c

đó th nghi m h t lo i này đ n lo i khác nh ng l n nào cũng th t b i Sau

đó tôi đã hi u đ c t i sao th t b i đó là khe đ u ghi, t c là đi m giao ti p

đ âm thanh chuy n sang dây d i hình th c m t tín hi u đi n t đi m giao ti p này có khe h quá r ng và do đó tín hi u b ng t quãng Tôi còn không hi u gì v t m quan tr ng dòng đi n bi n thiên mà ti n sĩ Nagai đã hoàn ch nh cũng nh cách ch t o lo i máy này Các sách và t p chí tôi đã

đ c trong th i kỳ y không đ c p gì đi u này và h n n a, s hi u bi t c a tôi còn quá nông c n Vì không hi u các nguyên t c c b n và đ n gi n cũng

nh nh ng gi i pháp th c ti n, nên tôi c ti p t c nghiên c u và th nghi m Nh ng th t b i liên t c khi n tôi r t th t v ng nh ng tôi không h

n n chí

Khi h c năm cu i c a tr ng trung h c, tôi xin phép cha m và các th y giáo thi vào ngành khoa h c tr ng Đ i h c th Tám Nh t B n vào th i gian đó ch ng trình giáo d c c a tr ng h c r t tiên ti n và các tr ng

đ i h c đã có nh ng b môn mà M ng i ta d y t hai năm đ u c a

tr ng đ i h c Quy t đ nh c a tôi l’c đó đã làm cho m i ng i r t kinh

ng c vì m c dù tôi gi i khoa h c và toán nh ng đi m t ng k t c a tôi l i khá

t i Cha m và th y giáo nh c tôi là mu n thi vào ngành khoa h c, tôi s ph i qua nh ng kỳ thi gay go v các môn h c mà tôi đã sao nhãng Tôi hi u đi u

đó nh ng tôi đã quy t tâm Và nh v y tôi đã tr thành m t ronin Ngày

x a m t samurai khi không còn ch ho c đã m t thái p c a mình thì đ c

g i là ronin M t h c sinh khi đã đi l ch h ng, ph i t dành th i gian h c thêm đ thi ti p sau khi đã t t nghi p cũng đ c g i là ronin Ngay c vào

th i bây gi cũng v y Su t m t năm tr i tôi đã ph i b r t nhi u công s c vào nh ng môn h c còn y u kém và mi t mài h c t p Tôi đã m i gia s kèm riêng môn ti ng Anh, toán cao c p văn h c kinh đi n Trung Hoa và

Nh t B n Có th nói là su t năm đó tôi không làm gì khác là h c t p và h c

t p Và tôi đã làm đ c đi u tôi mong c

Tôi mu n nói r ng vì nh ng n l c to l n trong năm đó tôi đã v t lên

đ ng đ u l p nh ng không ph i nh v y Tuy nhiên tôi đ c vinh d khác

là ng i t t nghi p trung h c lo i th p nh t đ c nh n vào khoa Khoa h c

tr ng đ i h c Th Tám Cho đ n lúc b y gi ch a có m t h c sinh nào x p

h ng th 180 trong l p l i đ c nh n vào khoa Khoa h c nh ng tôi đã thành công vì đã h c hành chăm ch su t m t năm và luôn nung n u quy t tâm vào khoa đó

Vi c h c tr ng trung h c th t ra cũng không suôn s cho l m Tôi th y giáo trình c a khoa Khoa h c cũng đ y r y nh ng môn h c t ng t nh khoáng v t và th c v t và nhi u môn khác Tôi c m th y th t phí th i gian

Nh ng may thay đ n năm th ba ch’ng tôi đ c ch n chuyên ngành và tôi

đã l a ch n môn v t lý, môn h c tôi luôn luôn đ c đi m t i đa Vì r t say

mê môn v t lý nên tôi đã th n t ng hóa các gi ng viên môn h c này

M c dù tôi r t l c quan và đ y nhi t tình nh ng năm đã báo tr c cho

th y là t ng lai còn khá m m t Th gi i đang trong c n bi n đ ng châu Âu Pháp đã đ u hàng quân đ i Đ c còn n c Anh đang b nh ng phi

đ i máy bay c a Đ c ném bom tàn phá và chính Winston Churchill, th

t ng Anh đã ph i nói cho dân chúng bi t là tr c m t h , không có gì khác là máu n c m t và kh c c Nh t B n cũng đang sa l y vào chi n tranh nh ng tin t c trong n c b c quan ki m duy t c t xén thông tin đã xoa d u tình hình H c sinh sinh viên nh ch’ng tôi ít đ ý đ n tình hình chính tr c qu c t l n trong n c Còn gi i quân phi t Nh t đang ki m soát đ t n c đã tuyên b thi hành lu t t ng đ ng viên năm Đ’ng vào l’c tôi vào đ i h c thì Nh t B n đã th ng tr châu Á Trong n c các đ ng phái chính tr cũ đ u b gi i th Đ ng tr c tình hình b M và các l c

l ng đ ng minh bóp ngh t v kinh t và đe d a phong t a các con đ ng

v n t i nguyên li u và d u l a t i Nh t, chính ph Nh t đã đi đ n quy t

đ nh là ph i ti n hành chi n tranh ch ng M n u c n thi t đ duy trì s t n

t i c a n c Nh t và đ m b o cho Nh t B n ti p t c ki m soát các n c đang b c ng ép gia nh p vào cái g i là Khu Th nh v ng chung Đ i Đông

Á Nhi u s ki n quan tr ng đang di n ra trong l ch s c a đ t n c nh ng

th t tình mà nói l’c đó tôi ch quan tâm đ n v t lý mà thôi

M t trong nh ng nhà giáo đ c tôi quý m n nh t tr ng trung h c là

th y Gakujun Hattori Th y r t t t v i tôi và đã có nh h ng l n t i cu c

đ i c a tôi sau này Tôi h c gi i v t lý và th y Hattori, khi theo dõi nh ng

ti n b c a tôi trong h c t p đã t ra r t hài lòng tr c nh ng k t qu tôi đã thu l m đ c Và h n n a th y t ra đ ng tình v i ý đ nh c a tôi là ti p

t c theo đu i ngành v t lý sau khi t t nghi p Đó là l’c ph i có nh ng suy nghĩ v ti p t c h c lên b c đ i h c tôi đã trình bày nh ng suy t c a mình

v i th y L’c đó tôi bi t rõ là khoa v t lý tr ng đ i h c Hoàng gia Osaka có

nh ng nhà nghiên c u n i ti ng nh giáo s (idetsugu Yagi ng i đã sáng

ch ra ăngten Yagi r t quan tr ng trong vi c phát tri n ngành rada hi n đ i khoa này còn có giáo s K Okabe ng i đã sáng ch ra máy t tính macnetron, m t thi t b d‘ng đ phát năng l ng t n s vi ba

M t hôm giáo s (attori nói v i tôi Này Morita th y có m t ng i b n

h c khi còn tr ng đ i h c Tokyo hi n đang d y Osaka, tên là Tsunesaburo Asada Ông là nhà khoa h c gi i nh t trong lĩnh v c v t lý ng

d ng N u đó là lĩnh v c em mu n theo đu i thì giáo s Asada chính là

ng i em c n g p đó em nên t i thăm th y y vào d p ngh hè Th y có th thu x p vi c này cho em Đó là m t d p may m n đ i v i tôi và tôi ch p ngay l y c h i Trong d p ngh hè năm đó tôi v i vã đi ngay Osaka và tìm

mà ng i th y r t đ c tôn tr ng ng ng m và các nhà giáo th ng r t quan tâm đ n đi u này Giáo s Asada hình nh ít ch’ ý đ n đ a v cao quý

c a mình Qua câu chuy n trao đ i ch’ng tôi đã th y r t tâm đ u ý h p Chính vi c g p g con ng i tuy t v i đó mà tôi đã quy t đ nh l i Osaka

đ ti n hành h c t p nghiên c u ch không ph i là đ n tr ng đ i h c n i

ti ng Tokyo hay Kyoto - hai tr ng có khoa v t lý r t t t v i nh ng giáo s

n i ti ng trong n c nh ng l i quá c l và giáo đi u- ho c ít nh t lúc b y

gi tôi đã có ý nghĩ nh v y

Giáo s Asada d n tôi đi xem phòng thí nghi m c a ông và ch’ng tôi đã nói chuy n v i nhau khá nhi u trong ngày hôm đó Ông đã ki m tra trình đ

c a tôi qua câu chuy n trao đ i gi a hai bên vì ông mu n bi t tôi hi u bi t

đ n đâu đã ti n hành nh ng thí nghi m nh th nào đã ch t o đ c

nh ng gì và còn đang ch’ ý quan tâm đ n nh ng v n đ nào khác n a Sau

đó ông cũng nói cho tôi bi t nh ng công vi c mà ông đang ti n hành và

đi u đó đã cu n h’t tôi Giáo s Asada t ra r t say mê khoa h c ng d ng,

và trong nh ng vi c ông đang quan tâm gi i quy t có v n đ v truy n âm thanh đi n tho i b ng chùm ánh sáng thông qua vi c s d ng đèn thu ngân có áp su t cao Ông có th ch ng minh là các chùm ánh sáng dù có

c ng đ cao đ n đâu cũng có th b đi u ti t b i t n s âm thanh Tôi r t

mu n làm vi c v i nhà khoa h c xu t s c đ y t tin và h t s c c i m , vui tính này

V m t v t lý hi n đ i tr ng Đ i h c (oàng gia Osaka đã tr thành m t

đ a ch lý t ng đ i v i sinh viên và nh ng ng i mu n ti n hành thí nghi m nghiêm t’c Đó là b môn khoa h c m i nh t c a b t kỳ tr ng đ i

h c nào và h n n a nó còn đ c trang b nh ng ph ng ti n t i tân nh t

Vì tr ng đ i h c này m i đ c xây d ng, cho nên các giáo s gi ng d y đây còn tr và không b nh ng t t ng th c u ràng bu c

Cha tôi t ra h t s c th t v ng vì tôi đã không theo h c ngành kinh t mà l i

l a ch n khoa h c Theo quan đi m c a ông, ngay c n u tôi đã xin theo h c khoa h c, có l tôi đã ph i h c môn hóa nông vì nó có th giúp tôi làm t t công vi c kinh doanh r u bia, m t ngh truy n th ng c a gia đình nh ng tôi l i xin theo h c v t lý môn c b n nh t c a khoa h c Tôi mu n bi t c

ch ho t đ ng c a các v t th Cha tôi không tìm cách bu c tôi ph i thay đ i chí h ng nh ng ch c ch n ông v n hy v ng tôi đ m nh n v trí c a mình trong công ty khi c n thi t Ông tin r ng v t lý ch là m t s thích c a tôi Chính tôi đôi khi cũng e ng i r ng ni m tin c a ông là đ’ng

Nh ng khi tôi vào h c tr ng đ i h c Hoàng gia Osaka thì chi n tranh n

ra Phòng thí nghi m c a giáo s Asada b bu c ph i làm công tác nghiên

c u cho h i quân Tôi v n ti p t c làm các cu c thí nghi m và b nhi u bu i

h c tr ng đ có thêm thì gi dành cho phòng thí nghi m Tôi c m th y

r ng h u h t các giáo s trong vai trò gi ng viên thì đ u bu n t nh nhau

Vì h th ng bao gi cũng vi t sách và cho in, nên tôi th y l’c nào cũng có

th bi t đ c nh ng đi u h gi ng n u vi c đ c sách c a h Vì hay b h c

tr ng nên tôi dành đ c nhi u th i gian đ làm vi c phòng thí nghi m

h n các sinh viên khác c‘ng l p Giáo s Asada gi’p tôi ngày càng nhi u nên ch ng bao lâu tôi đã đ kh năng gi’p l i ông trong vi c gi i quy t m t vài công vi c nh cho h i quân, ch y u là môn đi n t vì nó g n gũi v i môn v t lý h n là làm vi c v i các m ch đi n và đi n c

T i tr ng đ i h c giáo s Asada đ c coi nh m t chuyên gia v v t lý

ng d ng và có nhi u t báo đã đ ngh ông tr l i nh ng câu h i v các v n

đ khoa h c do đ c gi đ ra Ông cũng đã vi t m c tin t c hàng tu n

nh ng bài báo nói v nh ng phát tri n m i nh t v m t nghiên c u - k thu t, t t nhiên là nh ng lo t thông tin không c n ph i gi bí m t Đ c gi nhi u t báo đã vi t th cho ông đ nh gi i đáp m t s câu h i c a h v khoa h c do đó m c tin t c này đã tr nên r t sinh đ ng và đ c m i

ng i a thích

Tôi th ng gi’p giáo s Asada trong công tác nghiên c u và khi ông b n tôi cũng thay ông vi t m c tin t c khoa h c này Tôi nh l i có m t l n vi t

m c này tôi đã th o lu n v lý thuy t năng l ng nguyên t và đã phát bi u

ý ki n n u năng l ng nguyên t đ c quan tâm đ’ng m c thì ng i ta có

th ch t o ra m t lo i vũ khí có s c công phá r t m nh Th i b y gi , ý nghĩ v năng l ng nguyên t ho c vũ khí nguyên t hình nh còn quá xa

v i v i m i ng i Nh t B n th i đó đã có hai cyclotron và công ngh t o

ra m t ph n ng nguyên t đ c di n ra v i t c đ r t ch m ch p Theo

nh s hi u bi t c a tôi, n n k thu t Nh t m i ch có th tách đ c m t vài miligram uran 235 trong m t ngày Tôi tính v i t c đ nh v y, ít nh t cũng

ph i m t đ n năm m i có th tích tr đ c đ ch t này đ ch t o m t

qu bom T t nhiên l’c đó tôi cũng ch ng bi t là khoa h c M và Đ c đã

ti n t i đâu trên lĩnh v c này và cũng ch ng m t ai Nh t bi t v công trình nghiên c u Manhattan

Vài công trình c a ti n sĩ Asada là nghiên c u cho H i quân Hoàng gia Nh t

và tôi đã tr giúp ông Trong công vi c tôi đã g p g v i m t s sĩ quan ( i quân c a Trung tâm Công ngh Hàng không, trung tâm này đ t Yokosuka

g n Yokohama Tôi s p t t nghi p và ch a đ c phân công công tác thì m t hôm m t sĩ quan b o tôi r ng sau khi t t nghi p v t lý tôi có th xin làm

vi c ng n h n và tr thành sĩ quan k thu t n u qua m t cu c sát h ch Tôi không m n mà l m v i ý t ng tr thành sĩ quan ( i quân và nghĩ t t h n

ch làm tình nguy n đ đ c l a ch n nhi m v ch không đ b phân công

vào quân đ i hay H i quân M t hôm, m t đ i uý sĩ quan khác đ n phòng thí nghi m nói cho tôi bi t có m t kh năng khác ( i quân có ch ng trình

th c t p cho sinh viên đ i h c Sinh viên năm th hai có th n p đ n tình nguy n và khi đ c ch p nh n, h s tr thành ng i c a H i quân M c dù

vi c s ph i ph c v su t đ i cho H i quân khi n tôi e ng i b i tôi không

mu n mình là m t sĩ quan ( i quân chuyên nghi p nh ng tôi l i r t quan tâm đ n ch ng trình này Viên sĩ quan nói nh ng ng i có ki n th c v t lý

đ c đào t o ng n h n s đ c giao nhi m v đi u khi n nh ng rada s p

đ c l p trên tàu chi n Nh ng đi u y có nghĩa là tôi s ph i ho t đ ng trong chi n tranh và ph i b d vi c h c hành ch a nói đ n có khi còn b

m t m ng Tôi đ ng tr c hai l a ch n: ho c n p đ n xin ph c v t m th i trên tàu, ho c đăng ký ph c v c đ i trong H i quân và ti p t c vi c h c

su t đ i cho h i quân còn h n nh n kh năng r i ro Tôi xin đi thi và đã đ

H i quân c p cho tôi 30 yen m i tháng và tôi đ c đeo ph‘ hi u m neo vàng c áo Vì th , tôi tr thành sĩ quan h i quân đ c giao nhi m v ti p

t c làm công tác nghiên c u v t lý tr ng đ i h c Nh ng th i gian đó cũng ch ng đ c là bao Khi tôi lên đ n năm th ba, chi n tranh di n ra ngày càng ác li t h n Nh ng sinh viên khoa v t lý ch’ng tôi cũng nh t t c

m i ng i trong c n c đ u ph i theo m nh l nh c a quân đ i Đ u năm

1945, tôi b đi u sang làm vi c t i ban K thu t (àng không đóng t i Yokosuka

Đó là đi u tôi không h mong đ i Ng i ta đ a tôi vào trong m t căn nhà

t p th c a công nhân Ngay sáng s m hôm sau tôi b bu c ph i cùng v i

nh ng công nhân khác làm vi c trong nhà máy Tôi đ c đ a cho m t cái giũa và ph i làm vi c trong x ng máy Ngày nào cũng nh ngày nào tôi

ph i giũa thép nh m t k nô l trong x ng Ch m i sau có vài ngày mà tôi t ng có th phát điên lên đ c n u không thoát kh i cái công vi c kh

sai này Không ch sinh viên khoa h c nh tôi mà trên kh p n c Nh t, t t

c các sinh viên đ u ph i r i tr ng h c, trong khi công nhân ph i gác l i

nh ng công vi c ch a c p thi t l m đ ph c v cho các nhu c u chi n tranh Yoshiko Kamei ng i sau này tr thành v tôi cũng ph i r i gh nhà

tr ng đ n làm vi c t i m t nhà máy T i đây cô ph i làm các b ph n b ng

g cho b cánh c a m t lo i máy bay hu n luy n tên là Chu n chu n Đ Vì

th cho đ n bây gi , v tôi v n s d ng đ m c khá thành th o Khi nhà máy ch t o máy bay này b đánh bom cô đ c đ a đ n làm vi c trong m t nhà máy chuyên may qu n áo b nh vi n cho binh lính b th ng Sau đó v tôi l i đ c chuy n đ n m t nhà máy in n i chuyên in nh ng gi y t quân

s đ dùng cho nh ng vùng b Nh t chi m đóng châu Á Nh ng giai đo n sau c a chi n tranh, h u h t các tr ng h c ch h c m t ngày trong tu n,

th m chí, m t s tr ng hoàn toàn đóng c a S thanh niên nhà đi h c r t

ít vì khi đó s c m nh quân s c a Nh t B n b dàn tr i r t nhi u n i Cho

đ n t n năm Yoshiko và tôi m i g p m t và c i nhau cũng vào năm

đó

Sau m t vài tu n làm công vi c c c nh c nhà máy, ch c có ai đó nh n th y tôi đ c giao m t công vi c không thích h p, b i đ t nhiên tôi đ c chuy n đ n làm vi c t i phòng thí nghi m quang h c Nh v y, tôi b t đ u

có c m nh n là đ c quay tr v v i đ’ng th gi i c a mình Cùng làm vi c phòng thí nghi m này có m t vài sĩ quan và công nhân đã t t nghi p

tr ng nhi p nh nh ng tôi là sinh viên đ i h c duy nh t chuyên v v t lý, cho nên h giao cho tôi kiêm t t c nh ng v n đ k thu t nan gi i Nhi m

v đ u tiên c a tôi là tìm ra ph ng pháp đ các t m nh không b h ng, vì thông th ng nh ch p đây hay có nh ng v t x c l m ch m do tr ng tĩnh đi n phát sinh ra trong không khí khô Đ nghiên c u v n đ này, tôi

c n ph i đ n m t phòng thí nghi m đ c trang b các d ng c , máy móc và

ph ng ti n hi n đ i Tôi nghĩ ra m t cách đó là l y c tr c ti p là ng i

c a H i quân tôi đ n g p m t giáo s n i ti ng c a Vi n Nghiên c u Hóa -

Lý Tokyo ngài Jiro Tsuji đ xin phép ông đ c s d ng phòng thí nghi m

c a vi n Ông đã gi’p đ tôi r t t n tình

Sau đó tôi xin đ n v n i tôi làm vi c cho phép đi Tokyo hàng ngày đ ti n hành cu c nghiên c u Nh ng lý do tôi đ a ra đ xin phép đ c đi Tokyo

ch c h n có s c thuy t ph c cao, nên c p trên đ ng ý ngay Th i đó các chuy n tàu kh h i t Yokohama đ n Tokyo th ng r t ch m và đông khách, cho nên tôi ph i m t c ti ng đ ng h cho vi c đi l i và h n n a còn

r t m t nh c vì ph i chen chúc Vì th tôi chuy n đ n nhà c a m t b n h c thân quen t h i còn ti u h c, anh ta b g i đi làm nghĩa v quân s H i quân khi đang là sinh viên khoa lu t h c tr ng Đ i h c Tokyo Hàng ngày, tôi t i Vi n nghiên c u còn th B y, tôi v ký túc xá c a công nhân và tr nhà anh vào ngày Ch nh t Tôi đang h c cách tr thành m t sĩ quan khôn ngoan bi t cách h c h i và t n d ng th i gian cho vi c mình c n

Nh ng tôi không l n tránh công vi c và đang tìm cách đ không xu t hi n

nh ng v t x c tĩnh đi n Tôi hi u r t rõ là các máy nh dùng trên máy bay

th ng s d ng nh ng cu n phim c l n và nh th không th tránh đ c

vi c nh ng tia tĩnh đi n trên gây v t trên phim nh và do đó làm h ng các

t m nh ch p Qua nghiên c u các tài li u k thu t và làm các cu c th nghi m v m t này tôi đã tìm ra b n ch t v n đ Tôi vào phòng t i n i có khá nhi u phim và tìm cách t o ra nh ng tia l a đi n trong phòng thí nghi m Ch trong m t th i gian ng n tôi đã g n đ t đ c m c đích tái di n

hi n t ng tia l a đi n trong phòng thí nghi m Trong b n báo cáo đ u tiên, tôi nói rõ là tuy tôi đã đ t đ c m t s k t qu trong vi c t o ra hi n t ng tia tĩnh đi n trong phòng thí nghi m nh ng tôi v n ch a tìm ra đ c nguyên nhân gây ra các v t tĩnh đi n trên phim nh và làm th nào đ kh c

ph c tình tr ng này Nh ng tôi s có th s th c hi n đ c thí nghi m này

vì khoa Quang h c đây không có đ các ph ng ti n c n thi t cho vi c nghiên c u T t nhiên, n i thích h p nh t và có các thi t b t t nh t đ ti p

t c nghiên c u là phòng thí nghi m c a Giáo s Asada

Đ giúp cho c p trên có th quy t đ nh d dàng h n tôi nói thêm là tôi không xin các kho n ti n chi phí đi l i Vì phòng thí nghi m c a giáo s Asada ngay trong đ i h c cũ c a tôi nên tôi có th đó mi n phí T t c

nh ng gì tôi c n là đ c h cho phép nghiên c u t i phòng thí nghi m này

S đ u t duy nh t c a h vào công trình nghiên c u này ch là m t s

l ng l n phim vì phim nh th i đó khá hi m không đ c bày bán r ng rãi nên tôi không th tìm đ c n i nào khác S đ ng ý c a c p trên r t có ý nghĩa đ i v i tôi và tôi hy v ng mình s hoàn thành công vi c phòng thí nghi m có thi t b tiên ti n này Đ’ng nh tôi hy v ng, ch ng nh ng tôi hoàn thành công vi c mà tôi còn dùng b n báo cáo k t qu chính th c cho

tôi đ c đ n t i căn phòng cũ mà gia đình tôi đã thuê cho tôi khi còn là sinh viên tr ng đ i h c này và ti p t c nh n đ c nh ng l i ch d n r t quý báu c a Giáo s Asada Hàng tu n, tôi ch ph i g i m t b n báo cáo v

ti n đ nghiên c u Đây cũng là m t d p t t cho tôi đ c ti n hành vi c nghiên c u v i t c đ tùy ý và ti p t c đ c giáo s Asada truy n cho

nh ng ki n th c c n thi t

năm sau đó năm tôi d m t cu c h p m t c a nh ng chuyên viên, nhân viên phòng thí nghi m quang h c đó tôi có phát bi u ý ki n thú

nh n đ ng c c a tôi khi đ ngh xin đ n nghiên c u t i phòng thí nghi m

c a giáo s Asada Tôi thành th t xin l i t t c các thành viên c a phòng thí nghi m quang h c v nh ng s phi n ph c đã gây cho h vì m t hành đ ng ích k , cá nhân c a tôi T t c nh ng ng i có m t t i cu c h p đ u v tay hoan nghênh s thành th t này c a tôi Sau đó chính v sĩ quan c p trên c a tôi đã đ ng d y và nói ông cũng có m t thú nh n c n ph i nói cho m i

ng i rõ Ông nói là ngày tôi đi Osaka v i m t s phim nh, ông có báo cáo

s vi c đó cho đô đ c h i quân là c p trên c a ông thì Đô đ c r t t c gi n Ông ta đã trách c tôi r t n ng n và nói vi c tôi làm là ch a có ti n l trong

h i quân Ông b bu c ph i đi ngay Osaka đ b t tôi quay tr v Sáng hôm sau ông đ n tr c v đô đ c h i quân đ báo cáo là đã s n sàng đi đ a tôi

v thì v đô đ c h i quân l i thay đ i ý ki n Nh v y, tôi v n đ c phép ti p

t c nghiên c u Osaka Trong su t năm tôi hoàn toàn không bi t s

vi c này và nh ng đi u phi n ph c đã gây ra cho c p trên tr c ti p c a tôi

và bây gi khi đã bi t chuy n đó tôi thành th c xin l i m t l n n a T t c ch’ng tôi đ u c i to v câu chuy n quá kh đ y thú v này

Khi t t nghi p đ i h c tôi đ ng nhiên tr thành m t sĩ quan h i quân chuyên nghi p và đi u đó có nghĩa là tôi ph i qua m t khóa hu n luy n quân s Vì v y, tôi b chuy n t i m t đ n v h i quân đóng căn c Hamamatsu, g n thành ph Nagova, n i tôi ph i theo m t l p hu n luy n sĩ quan 4 tháng Tôi th y vi c theo khóa h c này khá khó khăn nh ng th c ra,

vi c h c t p này l i r t có ích cho s c kh e c a tôi

Vào th i kỳ đó ch nh ng sinh viên theo ngành khoa h c nh tôi m i có th

đ c t m hoãn quân đ ch Em ru t tôi là Kazuaki l’c đó đang là sinh viên khoa kinh t t i Tr ng đ i h c Waseda không đ c hoãn nghĩa v quân

s , nên b đ a vào h i quân và theo l p hu n luy n các phi công h i quân lái các máy bay ném bom lo i hai đ ng c Ngay sau khi t t nghi p, tôi v n Căn c Không quân Toyohashi, còn em tôi Căn c Không quân Toyohashi

thu c h i quân cũng g n đó (àng ngày Kazuaki bay t p ngay trên tr i lính c a tôi Cũng th t may là em tôi đ c trao nhi m v lái máy bay ném bom hai đ ng c thu c đ n v oanh t c đêm m t lo i máy bay đòi h i ph i

có s hu n luy n kĩ càng và m t nhi u th i gian cho nên em tôi ch a t t nghi p khóa hu n luy n này thì chi n tranh đã k t thúc M y ng i b n cùng l p nó theo các khóa hu n luy n ng n h n đã ph i lái các máy bay

n u thanh thi u niên nào không mu n tình nguy n nh p ngũ thì c u ta cũng

s b ch trích, phê bình B m tôi r t bàng hoàng, và không mu n cho em tôi nh p ngũ s m nh ng em tôi c nh t quy t đòi đi Tôi không th quên

đ c nh ng gi t n c m t c a m tôi khi em tôi lên đ ng ra tr n Tôi ti n

em tôi lên tàu mà cũng không th c m đ c n c m t Em tôi đ c đào t o

đ tr thành phi công cho l c l ng h i quân và cũng th t may là em tôi

m i tham gia khóa hu n luy n ch a đ c bao lâu thì chi n tranh k t thúc

Nh th đã có nh ng lúc c ba anh em chúng tôi bay trên các máy bay h i quân Trong quá trình đào t o tôi cũng đã tham gia nhi u chuy n bay đêm trong vai m t hành khách đ th nghi m các thi t b mà ch’ng tôi đang s

d ng nh m m c đích ch t o lo i vũ khí tìm nhi t, và các b n đ ng nghi p

đã d y tôi cách lái máy bay, t t nhiên là không chính th c Có giai đo n khi

c ba anh em tôi đ u tham gia các chuy n bay, m tôi đã r t lo s và không còn hy v ng là chúng tôi s s ng sót tr v sau chi n tranh May thay, c ba ch’ng tôi đ u bình yên vô s

M c d‘ ng i ta tuyên truy n r t nhi u v vi c các n c ph ng Tây liên

k t ch ng Nh t nh ng cu c chi n tranh v i M th c s là m t th m h a và làm cho nhi u ng i Nh t B n ng c nhiên và s c H i bé, c nhiên tôi không

Xô Ng i ta d y chúng tôi r ng ch nghĩa C ng s n vô cùng nguy hi m, và

lý do Nh t B n đánh chi m Mãn Châu cũng là đ t o đ ng biên gi i và khu

đ m ch ng C ng và b o v n c Nh t

Nh ng ng i theo ch nghĩa dân t c c c đoan ch nghĩa phát xít và m t s

sĩ quan quân đ i tr tu i đã gây ra nhi u v r c r i khá nghiêm tr ng cho

Nh t B n c trong và ngoài n c đi u này khi n nh ng ng i nh cha tôi

c m th y r t lo l ng v t ng lai Năm m t nhóm ng i theo ch nghĩa dân t c c c đoan c‘ng v i sĩ quan tr đã t n công nh ng ng i thu c nhóm đ c g i là giai c p có nhi u đ c quy n đ c l i ám sát B

tr ng Tài chính Junnosuke Inoue và ông Baron Takuma Dan, m t doanh nhân n i ti ng, ông ch c a t p đoàn Mitsui kh ng l Sau đó vào ngày tháng Năm h ám sát Th t ng Tsuyoshi Inukai và t n công nhà riêng c a viên T ng ch ng lý và văn phòng giao d ch c a m t s công ty c ph n l n

H cũng t n công ngân hàng Nippon và Mitsubishi

Nh ng ng i thu c t ng l p chúng tôi r t kinh hoàng tr c nh ng s ki n

x y ra M c dù m c đích c a nh ng cu c n i lo n là nh m thi t l p ch nghĩa phát xít trên đ t n c Nh t B n nh ng nh ng s ki n này l i làm cho

nh ng ng i theo ch nghĩa b o th liên t ng đ n m t âm m u c a ch nghĩa C ng s n Năm s ki n ngày 26 tháng Hai n i ti ng đã x y ra:

m t nhóm sĩ quan n i lo n đóng chi m dinh th Th t ng, tr s B chi n tranh và ám sát c u Th t ng Makoto Saito l’c đó đang gi ch c T ng

ch ng lý, là v t ng ph trách giáo d c quân s và c u B tr ng B Tài chính H còn làm cho m t Quan th th n b th ng Nh ng hành đ ng đó làm cho (oàng đ Nh t B n n i gi n Ng i ra l nh cho quân đ i đè b p

nh ng k phi n lo n và sĩ quan c‘ng r t nhi u dân th ng là bè đ ng

nh ng ng i dám đ u tranh ch ng l i nh ng th l c m nh h n mình b i

ph n cho d‘ lý t ng và lòng nhi t tình c a h đ c đ t không đ’ng ch

R t nhi u v anh hùng dân gian Nh t B n là nh ng ng i đã ch u ch t khi đang n l c đ giành đ c m t đi u không t ng T gi a nh ng năm

quân đ i ngày càng tăng c ng ki m soát đ i v i n n chính tr trong

n c và nh ng k theo ch nghĩa phát xít b t đ u áp đ t chính sách c a chúng Trong b u không khí nh v y th t khó cho nh ng ai mu n nói lên s

th t Ngay c Ngh vi n, chính ph Nh t B n, r t ít ngh sĩ có đ can đ m

ch ng đ i gi i quân phi t và n u có ai dám nh v y thì l p t c s b lo i tr ,

h s không còn c h i th hai đ phát bi u n a Và nh th , ch nghĩa quân phi t đã th ng th

C m i khi cha tôi và các b n c a ông có d p g p nhau thì h l i bàn lu n v

nh ng hi m nguy có th s x y ra H là doanh nhân và h có quan đi m t

do h n nh ng ng i theo ch nghĩa phát xít nh ng h không th làm gì khác ngoài vi c gi thái đ im l ng n i công c ng

Lúc này thanh thi u niên th ng ch bi t nh ng gì h đ c d y tr ng

h c, và h u nh m i tin t c đ u phi n di n, m t chi u Ng i ta tán d ng

cu c chi n xâm l c Trung Qu c c a quân đ i Nh t B n Nhi u ng i đã nghe nh ng tin đ n v các cu c t n công vào các thành ph c a Trung Qu c,

v nh ng gì đang di n ra Nam Kinh, và tôi ch c r ng cha tôi bi t nhi u

h n nh ng gì ông nói nh ng nh ng ng i tr tu i l i không ch’ ý gì đ n

nh ng s ki n đã x y ra Tôi bi t r ng quan h gi a M và Nh t B n ngày càng x u đi nh ng tôi không h nghĩ r ng s n ra cu c chi n tranh gi a hai n c

Tôi có m t cái radio có g n thêm m t chi c đ ng h h n gi và s d ng nó

đ báo th c vào 6 gi sáng hàng ngày Tôi nh r t rõ bu i sáng ngày 8 tháng M i (ai năm l’c đó M v n còn là ngày tháng M i Hai, khi chi c radio c a tôi t đ ng b t lên, tôi nghe th y thông báo Quân đ i

Nh t B n đã t n công Trân Châu C ng Tôi đã th c s s ng s t Tin này khi n cho t t c m i ng i trong gia đình tôi bàng hoàng l’c đó tôi đã nghĩ

r ng đây là m t đi u vô cùng m o hi m Tôi l n lên v i ni m tin r ng các

n c ph ng Tây phát tri n h n h n các n c ph ng Đông v m t k thu t Ví d , th i b y gi ng i ta ch có th mua các đèn chân không b ng kim lo i M , ch Nh t thì ch a s n xu t đ c lo i đèn đó Tôi đã mua

m t s đèn RCA đ làm thí nghi m Hi u rõ v trình đ khoa h c công ngh

c a M thông qua phim nh cũng nh qua các s n ph m s n xu t t i M

nh ôtô máy quay đĩa và qua ng i bác c a tôi, tôi h t s c lo l ng v vi c làm này c a quân đ i Nh t B n

Nh ng ch m t vài tu n sau cu c t n công Trân Châu c ng, báo chí Nh t B n

l i đăng m t lo t tin t c v các chi n th ng c a quân đ i Nh t nh s ki n đánh đ m hai chi n h m tr ng y u c a Anh là Hoàng t x Wales và Repulse v n đ c coi là b t kh chi n b i, hay s ki n chi m đóng Philippines và H ng kông quân đ i Nh t B n đã giành đ c t t c nh ng chi n công này trong tháng M i (ai năm và tôi b t đ u có suy nghĩ

r ng, có th Nh t B n m nh h n r t nhi u so v i tôi th ng nghĩ M t khi

chi n tranh x y ra, toàn th nhân dân trong đó có cha m tôi, cho r ng không th làm gì khác ngoài vi c đóng góp cho cu c chi n c a đ t n c Trên báo chí tràn ng p nh ng thông tin v áp l c mà M đòi h i Nh t B n,

v các đ o lu t nh p c nh th hi n s phân bi t đ i x v i ng i Nh t, v yêu c u quân đ i Nh t ph i rút kh i Trung Qu c và Mãn Châu n i mà Nh t

B n đ nh d‘ng làm v‘ng đ m đ ch ng C ng Ch’ng tôi còn nghe đ c

nh ng l i tuyên truy n r m r r ng C ng s n là m i nguy c và là s đe d a

đ i v i Nh t B n, và ch có nh ng ng i theo ch nghĩa phát xít m i có th

b o v chúng tôi kh i ch nghĩa C ng s n mà thôi

Chính ph b gi i quân s chi ph i này khi th c hi n m t vi c gì đ u l y danh nghĩa đó là m nh l nh c a (oàng đ , và h b t c ng i l n và tr em làm nh ng vi c t ng nh không th th c hi n đ c M t ông hi u tr ng

tr ng trung h c ch vì đ c nh m Hu n l nh c a (oàng đ mà ph i t sát

đ chu c l i C nh sát và c c nh sát đ c bi t đ c cài đ t kh p m i n i trên

đ t n c đ b t b t t c nh ng ai mà h dù ch có m t chút nghi ng là

ch a bày t đ m c lòng trung thành, s ph c tùng và tôn kính Nh ng

ng i đi u khi n xe đi n khi ch y qua tr c c a Hoàng cung Tokyo ph i thông báo tr c đ hành khách chu n b cúi chào H c sinh ph i c’i đ u thành kính tr c nh ng bàn th nh Shinto đ ng Thánh ch c a (oàng đ

Đó là bi n pháp mà gi i quân s áp d ng đ b t toàn dân ph i khu t ph c,

và t t c m i ng i nh cha m tôi và tôi đ u ph i làm nh v y Ng i ta

ch có th chôn ch t ý ki n b t đ ng trong đáy lòng vì s r t khó khăn và nguy hi m n u h th l ra ngoài Nh ng ng i ch ng đ i b đ a vào các

đ c di t n v nông thôn chuyên ch t o vũ khí đ c đi u khi n b ng nhi t

và các lo i súng có t m ng m đêm Ch’ng tôi đóng quân t i m t ngôi nhà

l n đã cũ vùng nông thôn Zushi, m t th tr n nh phía nam Kamakura, trông ra v nh Sagami Đ n v chúng tôi do m t đ i uý đi u khi n, ngoài ra còn m t s sĩ quan cao c p khác c ng thêm hai hay ba trung uý nh tôi và

m t vài thi u uý n a M t trung uý đ c c làm sĩ quan th ng tr c ph trách công tác t ng h p ng i đó chính là tôi N u làm vi c trên m t h m tàu, l ra tôi th c hi n nhi m v c a m t sĩ quan đi u hành trên bong tàu

đây tôi ph i trông coi m i vi c dù là nh nh t nh t trong cu c s ng hàng ngày c a t t c m i ng i, k c vi c cung c p l ng th c, th c ph m cho toàn đ n v M c dù v y, tôi c m th y r t thích khung c nh xung quanh ngôi nhà v‘ng nông thôn này Ngôi nhà đ c xây d ng theo ki u ki n trúc

ph ng Tây m t tr c đ c p xtuco và có m t khu v n nh Tr c đây các hãng phim th ng đ n đây quay phim khi h c n m t phong c nh

ph ng Tây trong phim Ngôi nhà n m ngay d i chân m t vách đá nhô ra bên bãi bi n Tôi t i m t phòng trong khách s n Nagisa ngay g n ngôi nhà, khách s n này cũng do ( i quân tr ng thu làm n i c tr’ cho sĩ quan Sáng sáng đi làm tôi ch vi c th b theo b bi n là t i n i làm vi c Tôi

th y n i này th t l kì vì đôi khi nó th t thanh bình nh b t c khu ngh mát nào trên th gi i đ ng th i, nó l i n m trên đ ng bay v c a các máy bay ném bom h ng n ng B-29 c a M sau khi đã đánh phá Tokyo Kawasaki

và Yokohama h u nh hàng ngày b ng các lo i bom cháy và bom n h ng

n ng

M c dù còn tr nh ng do đã đ c đào t o nhi u k năng qu n lý ngay t khi còn gia đình nên tôi có đ y đ kh năng đ trông nom toàn đ n v Lúc

đó đ n v tôi b thi u l ng th c cho nên ch’ng tôi đã ph i tìm m i

ph ng k đ có th ki m đ th c ăn cho m i ng i M t thi u uý d i quy n tôi đã tìm cách làm quen v i m t ch hi u bán cá Zushi, ông này

th ng xuyên có m t t i bãi bi n n i ch’ng tôi đóng quân Th i b y gi ,

m i lính h i quân đ c phân ph i m t ch’t r u sake ch’ng tôi đã đánh

đ i ch’t r u hi m hoi đó l y cá t i c i thi n cho b a ăn c a anh em Th

nh ng s cá này v n quá ít so v i nhu c u ăn u ng c a nh ng ng i lính

tr , vì v y tôi l i nghĩ ra m t cách khác Tôi vi t th cho gia đình, g i qua

b u đi n quân s đ ngh b m g i cho chúng tôi m t thùng xì d u và b t

đ u t ng v i dòng ghi ch’ D‘ng cho h i quân trên th‘ng L’c b y gi

nh ng th này r t hi m Công ty Morita khi đó chuyên ch bi n b t đ u

t ng đã kh n c đ dùng cho quân đ i và các s n ph m có c n dùng cho

h i quân ng i Nh t có th ch c n t n t i b ng x’p đ u t ng mà thôi

Ng i ta có th th y vi c g i nh ng th‘ng hàng nh v y là không bình

th ng Tôi cũng c m th y làm nh v y có v h i ngh ch ng m và vi c này vi ph m quy ch H i quân nh ng ch’ng tôi bu c ph i làm nh v y vì

l i ích c a đ n v , và n u vi c đó b phát giác, tôi tin r ng tôi có đ lý l đ

bi n minh cho hành đ ng c a mình Khi các th‘ng hàng đ c chuy n t i

n i ch’ng tôi c t gi u k d i t ng h m c a ngôi nhà, và m i khi có cá t i chúng tôi l i mang đi đ i B ng cách này đ n v nh bé c a ch’ng tôi đã

s ng t ng đ i no đ và h nh phúc m c d‘ l’c này tình hình đ t n c nói chung h t s c khó khăn

Tôi tr c thu c m t nhóm d án đ c bi t bao g m nhi u nhà nghiên c u thu c quân đ i, h i quân và khu v c dân s Nhóm chúng tôi có trách nhi m nghiên c u v các thi t b tìm nhi t Chúng tôi h quy t tâm hoàn thành công trình nghiên c u này b ng b t c giá nào và t đ ra ph i m nh d n và

đ c đáo trong suy nghĩ M t trong nh ng đ i di n c a khu v c dân s làm

vi c trong nhóm chúng tôi là m t k s đi n t tài năng l’c b y gi ông cũng đang lãnh đ o m t công ty đi n t t nhân Ông là ng i có nh

h ng r t l n đ n cu c đ i tôi sau này Masaru Ibuka l n h n tôi tu i,

nh ng ông đã nhanh chóng tr thành m t ng i b n g n gũi c a tôi, m t

ng i đ ng nghi p, m t đ i tác và sau này là m t đ ng sáng l p viên c a

T p đoàn Sony

Là thành viên nhóm nghiên c u này th c s là m t v n đ điên đ u đ i v i tôi Tôi còn tr và hi u th ng Tuy nhiên tôi cũng d n làm quen v i s ch

đ o c a c p trên Chúng tôi ph i lao vào m t công trình nghiên c u mà xem

ra nó có v đi tr c th i đ i Nhóm nh c a chúng tôi cùng nhau nghiên

c u h t ngày này qua ngày khác, và th i gian đã gi’p ch’ng tôi ngày càng

hi u rõ l n nhau, th nh ng th c tình mà nói ch’ng tôi ch a đ t đ c nhi u ti n b trong vi c nghiên c u v ph ng ti n tìm nhi t (Ph i nhi u năm sau chi n tranh, tên l a Sidewinder c a M , lo i vũ khí mà khi đó ch’ng tôi đang nghiên c u ch t o m i ra đ i) Tôi ch là m t sinh viên m i

t t nghi p đ i h c nh ng trong nh ng bu i th o lu n, tôi ph i đ i m t v i nhi u giáo s và sĩ quan quân đ i n i ti ng, h th ng nhoài ng i qua bàn

và h i tôi Xin đ i di n h i quân cho bi t ý ki n v v n đ này Tôi c làm

ra v nghiêm túc tr l i Vâng th a các ngài theo quan đi m c a h i quân, tôi th y Nh ng l’c nh v y, tôi c m th y r t bi t n s d y d chu đáo

lo n c a dòng t tính trên m t đ t Thi t b này đ c treo vào máy bay, và

b ph n ch y u c a nó chính là máy khuy ch đ i do Ibuka sáng ch ra Thi t b này m nh đ n n i nó có th phát hi n và khuy ch đ i m t t n s r t

nh , t m t ho c hai chu kỳ giây cho đ n kho ng 600 chu kỳ/1 giây, t c

là th i đi m r t d nh n th y Tôi đã đ c m t tài li u nói r ng khi th nghi m thi t b này ng i ta phát hi n 26 tàu ng m đang ho t đ ng xung quanh Formosa Nh ng th t đáng ti c, khi lo i thi t b thăm dò tàu ng m này đ c th nghi m thành công thì không còn đ máy bay đ g n các thi t

b đó vì l’c này Nh t B n đang m t d n quy n ki m soát không ph n do quân đ i M đã kéo g n t i các đ o chính c a Nh t B n và dùng b binh t n công qu n đ o phía Nam và dùng không quân hàng ngày ném bom b n phá các nhà máy s n xu t máy bay c a Nh t B n

Càng ngày M càng tăng c ng ném bom xu ng th đô Tokyo cũng nh các vùng quân s và công nghi p c a thành ph Kawasaki và Yokohama phía

b c bán đ o Miura n i ch’ng tôi đóng quân M i khi máy bay M chu n b

ném bom còi báo đ ng g m rú quanh khu v c chúng tôi , và m c d‘ ch a

b ném bom l n nào nh ng ch’ng tôi đã luôn ph i trong tình tr ng báo

đ ng Có v nh là bom khó có th r i tr’ng n i đóng quân c a chúng tôi vì ngôi nhà n m ngay d i m t vách đá nhô ra bi n h n n a, suy cho cùng thì

ch ng ai mu n ném bom chúng tôi Chúng tôi không ph i là m t đ n v quân s tác chi n, và tôi ch c r ng ng i M cũng không bi t có s t n t i

c a m t đ n v nh v y Suy nghĩ này xem ra không th m nhu n t t ng quân s , nh ng cũng h p logic Vì v y nên tôi đã nói v i m i ng i nh ng

gì tôi nghĩ

Tôi trình bày m t cách đ n gi n Theo đi u l c a h i quân, chúng ta ph i

đ ng d y khi nghe th y còi báo đ ng, m c quân ph c và s n sàng b m n c

ch a cháy Nh ng có v nh khu v c này r t ít kh năng b oanh t c, nên tôi

s không đánh th c m i ng i d y ngay c khi có còi báo đ ng ( có v

r t thích thú v i đi u này Tôi cũng c nh báo h Nh ng m t khác, n u nh bom r i xu ng đây thì ch’ng ta đành bó tay M i s coi nh k t th’c Các

đ ng nghi p ch p nh n lý l c a tôi m t cách tho i mái Và đ ch ng t cho

m i ng i bi t là tôi nói nghiêm ch nh, tôi chuy n ra kh i khách s n đ n

s ng t i m t căn bu ng trên t ng hai c a ngôi nhà Đó hoàn toàn không ph i

là m t hành đ ng dũng c m Tôi nh n đ nh r ng không có kh năng M s ném bom vào m t đ a đi m nh th này Cu i c‘ng ch’ng tôi cũng không

ti n hành đ c m t nghiên c u th t s quan tr ng nào nh ng thà c ng

k su t đêm còn h n là ph i vùng d y m i khi có còi báo đ ng đ c ngày hôm sau l đ vì thi u ng

3

Trong tháng B y và tháng Tám năm các cu c ném bom vào Tokyo và Yokohama h u nh di n ra su t ngày đêm Ch’ng tôi có th th y rõ nh ng máy bay ném bom l n B-29 màu tr ng b c bay qua đ u sau khi trút h t bom tàn phá đ t li n và nh ng c m pháo ch ng máy bay b n tr Đôi khi t

c a s , tôi có th nhìn th y t n m t m t chi c B-29 b tr’ng đ n pháo cao x

r i xu ng bi n Ban đêm ánh đèn pha quét ngang d c b u tr i đ phát hi n máy bay M còn v đ n pháo cao x r i kh p m i n i Trong nh ng v oanh

t c ch’ng tôi th ng c m th y m t đ t rung chuy n nh ng r i chúng tôi cũng v n ng yên sau m i tr n ném bom Tôi nghĩ r ng mình không nên thú

nh n nh v y nh ng nhi u năm đã trôi qua k t s ki n đó nên bây gi , tôi nghĩ các đ o lu t v s h n ch đã h t hi u l c

Đi u làm tôi suy nghĩ và lo l ng nh t là gi i quân s không ch u ch p nh n

th t b i trong cu c chi n tranh này dù cho tình th t i t đ n th nào đi chăng n a Bán đ o Miura n i ch’ng tôi đóng quân r i s tr thành m t chi n tr ng đ m máu, m t n i t th cu i cùng c a nh ng k cu ng tín quân s Ch’ng tôi cũng đ c bi t m t k ho ch t n công Nh t B n mang tên Olympic có nh ng cu c đ b c a các l c l ng đ ng minh xu ng Kyushu, m t hòn đ o chính n m phía c c nam n c Nh t Nh ng ch’ng tôi bi t r t rõ là có r t nhi u m c tiêu quân s t p trung t i khu v c c a chúng tôi nên khó có th b qua và đi u t i t nh t là n i đây s là m t chi n tr ng ác li t trên con đ ng quân đ ng minh ti n vào Tokyo Sau khi M ném bom nguyên t , tôi hi u r ng ch’ng tôi đang r i vào kh ng

ho ng Nh ng ngày sau khi M ném bom, nhi u quân nhân đã quy t đ nh đi công v đ thăm gia đình nh ng riêng tôi vì đang làm nhi m v sĩ quan

th ng tr c, tôi không th b đi m c dù tình hình ngày càng tr nên l n

x n và căng th ng h n M t hôm, tôi nh n đ c l nh đ n thành ph Nagoya Do gia đình tôi cũng g n đ y, nên tôi xin phép ngh m t ngày đ

v thăm nhà Đ ngh c a tôi đ c ch p nh n

Tôi nh là tr c khi lên đ ng đi Nagoya tôi có nói tr c v i các sĩ quan

đ ng nghi p là trong khi tôi đi v ng, chi n tranh có th s ch m d t N u

vi c đó x y ra, tôi nói thêm, không m t ai có th đoán tr c đ c chuy n gì

s x y ra v i tr m nghiên c u c a chúng tôi, th m chí b H i quân có th s

ra l nh cho toàn b chúng tôi ph i t sát hàng lo t Trong tr ng h p đó

ch c ch n tôi s không tr l i đ cùng v i h th c thi l nh t sát đó Câu nói

đó th t ra không ph i nói đ‘a và ch ng m t sĩ quan nào c a H i quân Hoàng gia Nh t nên nói v i c p trên nh v y nh ng tôi th y mình ph i nói đi u

đó M t viên trung úy r t t c gi n đã g m lên Trung uý Morita anh nói gì