Một số biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học phổ thông kiến tường, tỉnh long an

Định hướng cơ bản của công cuộc đổimới giáo dục còn được chỉ ra trong các nghị quyết của Trung ương Đảng vềvấn đề giáo dục và đào tạo, đó là: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

_

PHẠM MINH THÀNH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

KIẾN TƯỜNG, TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sỹ Phan Quốc Lâm

Nghệ An, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Giáo dục, Phòng Đào tạo Sau đại học; quý thầy giáo, cô giáo trường Đại học Vinh đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Phan Quốc Lâm – người Thầy, người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn.

Xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình, đầy trách nhiệm của các đồng chí Ban Giám hiệu, các đồng nghiệp giáo viên ở Trường trung học phổ thông Kiến Tường đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu luận văn.

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã khích lệ, cổ vũ, động viên, chia sẻ với tôi trong suốt thời gian qua.

Mặc dù đã nỗ lực cố gắng, song do năng lực nghiên cứu và thời gian có hạn nên những thiếu sót trong luận văn là điều khó tránh khỏi, kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của quý thầy giáo, cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp./.

Nghệ An, tháng 5 năm 2015

Tác giả

Phạm Minh Thành

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ

DẠY HỌC

1.2.3 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường và quản lý TBDH 18

1.4 Một số vấn đề về quản lý TBDH ở trường THPT 321.4.1 Sự cần thiết phải quản lý TBDH ở trường THPT 32

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ TBDH Ở TRƯỜNG

2.1 Khái quát về kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo Thị xã Kiến Tường

37

2.1.1 Về kinh tế - Xã hội Thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An 37

2.2 Khái quát về phương pháp điều tra thực trạng 42

2.3 Thực trạng về quản lý TBDH ở trường THPT Kiến Tường 462.3.1 Về đội ngũ nhân viên phụ trách công tác TBDH 48

2.3.6 Hiệu quả sử dụng TBDH ở trường THPT 522.4 Thực trạng quản lý TBDH của Hiệu trưởng trường THPT Kiến Tường53

2.4.4 Quản lý việc bảo quản, sửa chữa và thanh lý TBDH 55

2.4.6 Quản lý việc huy động các nguồn lực tài chính 572.4.7 Quản lý việc khai thác và sử dụng CNTT trong dạy học 57

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ TBDH Ở TRƯỜNG THPT

3.1 Các nguyên tắc của việc đề xuất các biện pháp 623.2 Một số biện pháp quản lý TBDH ở trường THPT Kiến Tường 633.2.1 Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên

và học sinh về ý nghĩa, tầm quan trọng của TBDH đối với quá trình dạy học

63

3.2.2 Nhóm biện pháp quản lý việc trang bị và hoàn thiện TBDH 653.2.3 Nhóm biện pháp quản lý việc khai thác, sử dụng TBDH 66

3.2.4 Nhóm biện pháp quản lý công tác bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa

3.3.5 Nhóm biện pháp tổ chức các điều kiện hỗ trợ 703.3 Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp đề xuất71

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, không chỉ ở nước ta mà hầu như ở bất kỳ đất nước nào,ngành giáo dục và đào tạo cũng đang gặp phải những vấn đề thách thức lớn.Tuy ở mỗi quốc gia, mức độ và hình thức của vấn đề có thể khác nhau, nhưngtựu chung những vấn đề này đều đòi hỏi sự nỗ lực của toàn hệ thống mới cóthể giải quyết rốt ráo

Đảng và Nhà nước ta cũng sớm nhận thức được vấn đề của Giáo dục vàĐào tạo của nước ta hiện nay là nâng cao hiệu quả Giáo dục và Đào tạo.Nhiều hình thức, mô hình, giải pháp đã và đang được áp dụng để nâng caohiệu quả, mở rộng quy mô, nâng cao tính tích cực trong dạy và học một cáchtoàn diện, giúp người học chủ động tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức Đại hội đạibiểu lần thứ VIII (tháng 11 năm 1996) đã xác định “Giáo dục và đào tạo phảithực sự trở thành quốc sách hàng đầu" Định hướng cơ bản của công cuộc đổimới giáo dục còn được chỉ ra trong các nghị quyết của Trung ương Đảng vềvấn đề giáo dục và đào tạo, đó là: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục

và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạocủa người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và thiết bị dạyhọc vào quá trình dạy học"

Nghị quyết Hội nghị lần 2 Ban chấp hành Trung ương Khóa VIII Đảng CSVN xác định nhiệm vụ: “…Nâng cao chất lượng giáo dục, phấn đấusớm có một số trường học đạt tiêu chuẩn quốc tế trên cơ sở xây dựng đội ngũgiáo viên mạnh, tiêu chuẩn hóa và hiện đại hóa các điều kiện dạy và học.”

-Nghị quyết Trung ương 2 - Khoá VIII của Đảng CSVN cũng đã đề ranhững giải pháp chủ yếu quan trọng nhất, có tính khả thi cao, để phát triểngiáo dục: “…Tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, tăng cườngTBDH các trường học Từng bước áp dụng các phương pháp giáo dục tiêntiến và sử dụng thiết bị hiện đại Tăng cường cơ sở vật chất – kỹ thuật(TBDH) là một yếu tố rất quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục ”

Hội nghị lần thứ sáu của Ban chấp hành Trung ương Đảng - Khóa IXbàn về công tác giáo dục – đào tạo và khoa học công nghệ đã nêu :“TBDH(trường, lớp, thiết bị thí nghiệm và đồ dùng dạy học) ở nhiều địa phương vẫncòn rất thiếu thốn Trang thiết bị, phòng thí nghiệm phục vụ giảng dạy và họctập mới đáp ứng khoảng 20% yêu cầu Tình trạng dạy chay còn phổ biến.Việc kết nối mạng internet trong các trường học còn chưa đáng kể, nếu khôngmuốn nói là một mong muốn xa vời Yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa TBDHvẫn đang là một thách thức lớn.”

Đề án đổi mới chương trình giáo dục phổ thông của Bộ GD và ĐT cũng

đã đánh giá: “TBDH của nhiều trường học chưa đáp ứng được yêu cầu giáodục toàn diện Các trường có phòng thí nghiệm, thư viện, nhà tập thể dục thểthao chiếm tỉ lệ rất nhỏ TBGD vừa thiếu vừa lạc hậu Hiệu quả sử dụngTBGD rất thấp Công tác quản lý thiết bị trường học còn yếu, số lượng cán bộchuyên trách về thiết bị ít và thường là GV kiêm nhiệm nên không phát huyđược hiệu quả sử dụng thiết bị ở các cơ sở trường học.”

Tổng Bí thư Đảng CSVN Nông Đức Mạnh, trong phát biểu tại BộGD&ĐT ngày 26/04/2002 đã nêu: “Để giáo dục có chất lượng và có chất

lượng cao, phải bảo đảm đồng bộ các điều kiện về chương trình sách giáokhoa, giáo trình; về GV; về TBDH, trường lớp, thiết bị, thư viện, phòng thínghiệm.”

Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải, tại Hội nghị triển khai chươngtrình giáo dục phổ thông mới ngày 17/4/2002 đã phát biểu: “…Chúng ta phảiđặc biệt quan tâm là xây dựng TBDH Nếu tất cả những vấn đề khác chúng ta

lo được nhưng TBDH quá yếu kém thì giáo dục cũng không thể nào đạt trình

độ cao, chất lượng cao được.”

Trong những năm gần đây, được Đảng, Nhà nước quan tâm, Chínhquyền và nhân dân đã có nhiều cố gắng và đạt được những kết quả đáng kểtrong việc xây dựng TBDH để phát triển giáo dục Tuy đã có nhiều cố gắng

và đã tạo ra sự chuyển biến, nhưng nhìn chung chưa thoát khỏi tình trạngnghèo nàn, lạc hậu về TBDH Dạy và học ở các trường còn gặp rất nhiều khókhăn, trang thiết bị phục vụ dạy - học và sinh hoạt trong nhà trường còn thiếuthốn, nhiều thiết bị đã quá lạc hậu và không đủ để tổ chức thực hành thínghiệm Trong khi đó việc quản lý TBDH của ngành chưa được quan tâmđúng mức Các công trình hư hỏng, xuống cấp không được sửa chữa kịp thời.Công tác bảo vệ vẫn còn bị coi nhẹ, dẫn đến tình trạng TBDH xuống cấpnhanh chóng Ở nhiều nơi việc sử dụng TBDH chưa hợp lý, hiệu quả sử dụngthấp, gây lãng phí lớn

Thực trạng TBDH như vậy đã ảnh hưởng đến chất lượng học tập của

HS, mau mỏi mệt, sức tiếp thu kém, vừa ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của

cả nhiều thế hệ HS: số HS bị cận thị, cong vẹo cột sống, bệnh học đường ngàycàng gia tăng Muốn cải thiện các vấn đề nêu trên, cần phải nâng cao, cải tiếnđồng bộ các thành tố liên quan, trong đó thiết bị dạy học là một trong những

bộ phận quan trọng

Tuy nhiên, công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học phổthông còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém Đây là một trong những nguyênnhân cơ bản làm cho việc đổi mới giáo dục chưa thật sự đạt hiệu quả, chấtlượng dạy và học còn thấp.

Trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học phổ thông Kiến Tường, tỉnh Long An” làm đề tài nghiên cứu khoa học.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thiết

bị dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học phổthông Kiến Tường, tỉnh Long An

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý thiết bị dạy học của hiệu trưởng ở trường trung họcphổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý thiết bị dạy học của hiệu trưởng trường trung họcphổ thông Kiến Tường, tỉnh Long An

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được những giải pháp có cơ sở khoa học và có tính khảthi thì có thể nâng cao hiệu quả quản lý thiết bị dạy học, qua đó góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục ở trường trung học phổ thông Kiến Tường,tỉnh Long An

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhằm đạt được mục đích nghiên cứu trên, tôi tập trung nghiên cứu cácvấn đề sau:

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác quản lý thiết bị dạy học ởtrường Trung học phổ thông

5.2 Khảo sát đánh giá thực trạng việc quản lý thiết bị dạy học ở trườngTrung học phổ thông Kiến Tường, tỉnh Long An

5.3 Đề xuất và thăm dò tính cần thiết và tính khả thi một số biện phápquản lý thiết bị dạy học của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông KiếnTường, tỉnh Long An

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu lý luận về quản lý thiết bị dạy học: Sử dụng phương phápphân tích, tổng hợp, phân loại… những tri thức lý luận nhằm xây dựng cơ sở

lý luận cho đề tài nghiên cứu

- Nghiên cứu tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ và các vấn đề lý luậnliên quan đến đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát giờ giảng dạy của một số giáo viên,tìm hiểu cơ sở vật chất, điều kiện thiết bị, hoạt động dạy và học của giáo viên

và học sinh… để có thông tin phục vụ cho đề tài

- Khảo sát đánh giá TBDH, sự quản lý công tác TBDH: Điều tra bằnganket trên những đối tượng khác nhau: cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh đểtìm hiểu thực trạng, nguyên nhân của việc sử dụng thiết bị dạy học để có cơ

sở vững chắc cho việc đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụngthiết bị dạy học ở trường THPT Kiến Tường

- Phương pháp phỏng vấn trò chuyện: Phỏng vấn một số cán bộ quản

lý, giáo viên về việc sử dụng thiết bị dạy học và những ý kiến đề xuất của họtrong việc nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở trường THPT KiếnTường

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu, đánh giákết quả bài kiểm tra của học sinh để có cơ sở đưa ra những kết luận trongphần thực nghiệm

- Phương pháp thống kê để xử lý những số liệu thu được về mặt địnhlượng và những thông tin phục vụ cho đề tài nghiên cứu

8 Đóng góp của luận văn

- Về lý luận: Xác định các vấn đề về lý luận công tác quản lý của hiệutrưởng đối với TBDH ở trường THPT

- Về thực tiễn: Luận văn đề xuất đóng góp một số nhóm biện pháp quản

lý thiết bị dạy học ở trường THPT Kiến Tường, tỉnh Long An

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,Luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học phổthông

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở trường trung họcphổ thông Kiến Tường, tỉnh Long An

Chương 3: Một số biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học phổthông Kiến Tường, tỉnh Long An

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 KHÁI QUÁT VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1.Trên thế giới

Quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạyhọc đã được nghiên cứu có hệ thống từ thời Komenxky cho đến ngày nay.Nhưng hầu như các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu,nội dung và phương pháp của việc giáo dục và dạy học, còn thiết bị và điềukiện để thực hiện các thành tố trên dường như chưa được quan tâm một cáchtriệt để, đó là TBDH của trường học (đất đai, môi trường tự nhiên, trường sở,các cấp khối công trình, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế GV

và HS, bảng, thiết bị và các trang thiết bị khác…)

Trên thế giới, thế kỷ XVI đã có những công trình nghiên cứu về thiết bịdạy học (TBDH) như Komenski, nhà giáo dục Tiệp Khắc Về sau trường pháigiáo dục Xô – viết cũng có các nhà giáo dục như Usinski; A N Leontiev hay

J H.Pestalossi người Thụy Sĩ đã phát triển quan điểm dạy học trực quan đểđạt hiệu quả cao

Mãi đến thời V.A Xukhomlinski, Nhà sư phạm nổi tiếng của nước Ngatrong tác phẩm “Trường trung học Pavlưsh” (Tổng kết kinh nghiệm công tácgiảng dạy - giáo dục trong nhà trường trung học) mới đề cập đến vị trí vai tròTBDH trường học

+ Trong cuốn sách “Tổ chức lao động của hiệu trưởng” tác giảZakharốp đã trình bày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của TBDH củatrường học.{39, tr.268}

+ Trong cuốn sách “Những vấn đề quản lý trường học” của các tác giảP.V Zimin - M.I Kônđkốp - N.I Saxerđôtôp đã đề cập các thiết bị cơ sở vật

chất của trường học (thiết bị của các phòng học, hệ thống các phòng học trongtrường phổ thông…), đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý cácthiết bị nhưng mang tính chất khái quát.{38, tr.231, 246, 247, 257, 271}

Trong những năm gần đây có một số nghiên cứu có đề cập đến TBDH: + Evaluation Rating criteria for the VTE Institution ADB/ILO -Bangkok 1997, đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở giáo dục - đào tạo:

TỐI ĐA

GHICHÚ

3 Chương trình giáo dục và đào tạo 135

4 Đội ngũ cán bộ quản lý – giáo viên 95

5 Thư viện và các nguồn lực cho dạy học 25

+ Country Report on Quality Assurance in Higher Education, Bangkok

- Thailand, 1998, đưa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lượng giáodục của Malaysia với 6 chỉ số:

1 Các thông tin chung về GD-ĐT 5%

4 Cơ sở vật chất và trang thiết bị 20%

1.1.2 Ở Việt Nam

Thừa kế và phát huy những lý thuyết về giáo dục của nền giáo dục họcthế giới, Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về TBDH, TBDH và quản lýviệc sử dụng TBDH

Về vấn đề này, có thể kể đến các nhà khoa học tiêu biểu đã phát triển

và truyền bá lý luận về nguyên tắc dạy học trực quan như Tô Xuân Giáp, TrầnĐức Vượng đặt cơ sở vững chắc cho việc sử dụng TBDH, TBDH, trongviệc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở nước ta

TBDH ở các trường phổ thông đã có nhiều văn bản của Đảng và Nhànước đề cập đến, đồng thời các nhà nghiên cứu, các nhà sư phạm trong cảnước cũng quan tâm, thể hiện trên các văn bản, sách, tạp chí và những đề tàinghiên cứu khoa học Có thể tạm chia ra làm hai giai đoạn:

a) Giai đoạn trước cuộc CCGD lần thứ ba (từ năm 1979 trở về trước)

Ở Điều lệ trường Phổ thông 1976 đã nêu: “ Để thực hiện nhiệm vụ giáodục toàn diện, nhà trường phải có kế hoạch cùng chính quyền địa phươngtừng bước xây dựng TBDH cho nhà trường Trước hết chính quyền cần giúp

đỡ nhà trường phấn đấu xây dựng những TBDH tối thiểu sau:

- Có đủ phòng học bàn ghế, bảng đen đúng quy cách

- Có đủ sách giáo khoa dùng chung cho học sinh; có đủ tạp chí chuyênmôn, sách báo tham khảo cần thiết để giúp GV là tốt công tác giảng dạy và tựbồi dưỡng

- Có tủ thí nghiệm và những thiết bị dạy học khác nhau theo tiêu chuẩnthiết bị thí nghiệm tối thiểu

- Có xưởng trường, vườn trường, bãi tập và một số cơ sở thực hànhkhác đủ để thực hiện chương trình sinh vật, thể dục thể thao, kỹ thuật côngnghiệp, nông nghiệp và lao động sản xuất

- Có tủ đựng hồ sơ về hành chính và chuyên môn và những thiết bị làmviệc tối thiểu khác.

- Nhà trường phải tổ chức tốt việc xây dựng bảo quản và sử dụngTBDH

- TBDH của nhà trường chủ yếu phục vụ cho việc giáo dục và học tập.Không một cơ quan hay cá nhân nào được tự ý sử dụng TBDH của nhàtrường vào mục đích khác không trực tiếp phục vụ cho công tác giáo dục HS,

kể cả trong thời gian nghỉ hè Trường hợp đặc biệt, cơ quan, đoàn thể ở địaphương muốn sử dụng trường sở, phải được hiệu trưởng đồng ý

- Chính quyền địa phương nơi trường đóng có trách nhiệm giúp đỡ nhàtrường bảo quản TBDH đã có”

Ở Điều lệ trường Phổ thông 1979 nêu: “ Hiệu trưởng trường PT cónhiệm vụ:

- Có kế hoạch hàng năm bổ sung TBDH của nhà trường để bảo đảmcác nhiệm vụ giáo dục toàn diện HS

- Quản lý toàn bộ thiết bị, tài sản, TBDH đã có, vào việc giáo dục HS.”

b) Giai đoạn từ cuộc CCGD lần thứ ba (năm 1979) tới nay

Nghị quyết 14 về CCGD ngày 11/01/1979 của Bộ Chính trị ĐảngCSVN đã khẳng định:"Phải tăng cường TBDH các trường học vì TBDH củatrường học là những điều kiện vật chất cần thiết giúp HS nắm vững kiến thức,tiến hành lao động sản xuất, thực nghiệm, nghiên cứu khoa học, hoạt độngvăn nghệ, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo và rèn luyện thân thể… bảo đảm thựchiện tốt phương pháp giáo dục và đào tạo mới Phối hợp những cố gắng đầu

tư của Nhà nước với sự đóng góp của nhân dân, của các ngành, các cơ sở sảnxuất và sức lao động của thầy trò trong việc xây dựng trường sở, phòng thínghiệm, xưởng trường, vườn trường, bổ sung thư viện, chế tạo và sửa chữanhững thiết bị học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học Cần ban hành

những quy chế nhằm tổ chức sử dụng hợp lý những thiết bị Đưa vào trườnghọc những thiết bị kỹ thuật hiện đại, như máy ghi âm, điện ảnh, vô tuyếntruyền hình và những thiết bị kỹ thuật nghe - nhìn khác Đi đôi với xây dựngmới, cần tổ chức tốt việc bảo quản và sử dụng những TBDH hiện có".

Điều lệ trường Trung học năm 2000 có một chương riêng biệt (chương

VI – Điều 41 và 42) nói về trường sở bao gồm: địa điểm và các các khối côngtrình của trường trung học

* Điều 41: quy định về trường học

1 Địa điểm

a Trường học là một khu riêng được đặt trong môi trường thuận lợi chogiáo dục

b Trường phải có tường bao quanh, có cổng trường, biển trường

c Tổng diện tích mặt bằng của trường tính theo đầu HS/1 ca học ít nhấtphải đạt: 6m2/HS đối với thành phố, thị xã; 10m2/HS ngoại thành (ngoại thị)

- Có đủ phòng học để học nhiều nhất hai ca trong một ngày

- Phòng học được xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD và ĐT

- Phòng học có đủ bàn ghế HS, bàn ghế của GV, bảng viết.

b Phòng học bộ môn

- Xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD và ĐT, có đủ thiết bị, máymóc, dụng cụ thực hành và bàn ghế theo quy cách riêng của từng môn học

để thực hiện giờ học cho 45HS/ca

- Có hệ thống tủ bảo quản các thiết bị, đồ dùng dạy học, có hệ thốngchiếu sáng, cấp nước, thoát nước theo yêu cầu riêng của từng 1oại phòng

2 Khối phục vụ học tập gồm: nhà tập đa năng, thư viện, phòng TBGD,phòng họat động Đoàn, phòng truyền thống

3 Khối hành chính – quản trị gồm: phòng làm việc của hiệu trưởng, phóhiệu trưởng, văn phòng, phòng GV, phòng y tế học đường, nhà kho,phòng thường trực Các phòng này phải được trang bị bàn, ghế, tủ, thiết

bị làm việc

4 Khu sân chơi, bãi tập

Có diện tích ít nhất bằng 25% tổng diện tích mặt bằng của trường: khusân chơi có vườn hoa, cây bóng mát và đảm bảo vệ sinh; khu bãi tập có đủthiết bị luyện tập thể dục thể thao và đảm bảo an toàn

5 Khu vệ sinh và hệ thống cấp thoát nước

a Khu vệ sinh được bố trí hợp lý theo từng khu làm việc, học tập cho GV

và HS, có đủ nước, ánh sáng, đảm bảo vệ sinh, không làm ô nhiễm môitrường

b Có hệ thống cấp nước sạch, hệ thống thoát nước cho tất cả các khu vựctheo đúng quy định vệ sinh môi trường

6 Khu để xe: bố trí hợp lý trong khuôn viên trường, đảm bảo an toàn, trật

tự, vệ sinh

Nhìn chung, các văn bản pháp quy của Nhà nước dần dần đã định hình rõ nét về khái niệm, về các yêu cầu và các yếu tố cấu thành nên TBDH Tuy nhiên, có thể chia ra thành hai hướng nghiên cứu chính:

- Hướng thứ nhất là các nghiên cứu cơ bản mang tính lý luận nhằm xác

định nội hàm của khái niệm TBDH, xác định mục tiêu, vị trí, vai trò, nhiệm

vụ và nội dung của TBDH là chủ yếu Cụ thể có một số sách viết về tổ chức

và quản lý TBDH của trường học như nhóm tác giả Trịnh Văn Ngân, Vũ DuyThành, Mai Nhiệm, Phùng Đệ, Đặng Nhữ (năm 1982); của Nguyễn Văn Lê

và Nguyễn Hữu Thanh Bình (năm 1983); của Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn (năm1987) và của Nguyễn Văn Lê và Đỗ Hữu Tài (năm 1996)

- Hướng thứ hai là một số bài viết về kinh nghiệm thực tiễn quản lý

TBDH ở trường phổ thông mà tác giả là giáo viên, cán bộ quản lý trường PT.Điểm qua hệ thống các nghiên cứu nói trên cho thấy các tác giả đi sâu vàoviệc nghiên cứu cơ bản về TBDH ở trường học, nghiên cứu thực nghiệm, tổngkết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng: các chuẩn thiết kế thích hợp, cácyêu cầu tối thiểu, các quan điểm tư tưởng nhận thức về TBDH trường học vàquy trình tổ chức và đổi mới phương pháp quản lý TBDH trường phổ thông

Các nghiên cứu về quản lý TBDH chưa được thực hiện nhiều, có chăngchỉ có một số đề tài nghiên cứu hay những bài báo nói về một bộ phận, mộtkhía cạnh của TBDH như: Thực hành ở trường phổ thông chỉ bằng lý thuyếtchia hai của tác giả Hồng Quân và Minh Quân đăng trên báo Sài Gòn giảiphóng ngày 18/9/2001; Bàn ghế học tập với phong cách công nghiệp của tácgiả Thu Hà đăng trên báo Giáo dục và Thời đại ngày 22/4/2004; Những địnhhướng cơ bản cho việc xây dựng danh mục thiết bị dạy học trường Trung họcphổ thông phân ban của tác giả Trần Đức Vượng đăng trên Tạp chí Trung tâmKhoa học Giáo dục số 107/2004; Quan niệm về hiệu quả trong giáo dục vàhiệu quả sử dụng học liệu, thiết bị, TBGD của tác giả Đặng Thành Hưng

Có thể nói các nghiên cứu về quản lý TBDH, đặc biệt là mảng TBDH ởtrường phổ thông chưa được thực hiện nhiều, chính vì vậy trong điều kiệncông tác của bản thân, chúng tôi thấy cần có sự nghiên cứu cơ bản về thựctrạng quản lý TBDH, đặc biệt là TBDH ở các trường THPT nói chung và ởtrường THPT Kiến Tường nói riêng, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý củahiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH phục vụ cho việc dạy -học.

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1 Dạy học

Dạy học là một quá trình phức tạp, rộng lớm và bao gồm nhiều thành tố

có liên quan chặt chẽ với nhau Để đưa ra một khái niệm có tính khái quátnhất, bao quát toàn bộ hoạt động dạy và học là một công việc không dễ Hiệnnay, các nhà lý luận dạy học ở Việt Nam cũng như thế giới đưa ra nhiều kháiniệm khác nhau về dạy học tuỳ theo quan điểm tiếp cận về hoạt động dạy vàhọc Có thể đơn cử một số khái niệm như sau:

- Hoạt động dạy là hoạt động chuyên biệt của người lớn (người đượcđào tạo nghề dạy học) tổ chức và điều khiển hoạt động học của trò nhằmgiúp chúng lĩnh hội nền văn hóa – xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hìnhthành nhân cách

- Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và cóđịnh hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hànhđộng với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹnăng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khảnăng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộcsống của mỗi người học

- Quá trình dạy học là hệ thống những hành động liên tiếp và thâmnhập vào nhau của thầy và trò dưới sự hướng dẫn của thầy, nhằm đạt đượcmục đích dạy học và qua đó phát triển nhân cách của trò.

- Dạy học là quá trình hợp tác, chia sẻ, gợi mở kiến thức giữa ngườidạy và người học

1.2.2 Thiết bị và thiết bị dạy học

Một cách khái quát TBDH của trường học bao gồm:

 TBDH của xã hội được nhà trường sử dụng vào mục tiêu đào tạo baogồm: các trang thiết bị và công cụ của nhà máy xí nghiệp, nhà văn hóa,nhà truyền thống, câu lạc bộ, sân bãi thể dục thể thao của địa phương Nhà trường không trực tiếp quản lý và sử dụng

 TBDH trong nhà trường đó là các khối công trình, nhà cửa, sân chơi,thư viện, TBGD và các trang thiết bị khác… được trang bị riêng chonhà trường, và chia ra làm 3 bộ phận: trường sở, TBDH và thư viện.Nhà trường trực tiếp quản lý và sử dụng

+ Trường sở: là nơi tiến hành dạy học và giáo dục Đó là những tòa nhà,

sân chơi, vườn trường…và quang cảnh tự nhiên bao quanh trường Là mộttrong ba bộ phận quan trọng hình thành nên TBDH của trường học, bao gồmcác khối, khu công trình:

+ TBDH: bao gồm các thiết bị giảng dạy và học tập tại lớp, thiết bị phòng

thí nghiệm, thiết bị thể dục thể thao, thiết bị nhạc – họa và các thiết bị kháctrong xưởng trường, vườn trường, phòng truyền thống… nhằm đảm bảo choviệc nâng cao chất lượng dạy và học, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dụctoàn diện

+ Thư viện: bao gồm sách báo, phòng đọc và cho mượn, kho sách, các

trang thiết bị chuyên dùng và băng, đĩa multimedia cùng các thiết bị vi tính …phục vụ cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu của GV, HS và công nhânviên trong nhà trường ”{25, tr.268}

Như vậy, có thể khẳng định rằng: TBDH là thành phần không thể thiếuđược trong việc đào tạo con người trong nhà trường; là yếu tố tác động trựctiếp đến quá trình giáo dục và góp phần quyết định vào chất lượng giáo dụccủa nhà trường; là điều kiện thiết yếu của quá trình sư phạm; là thiết bị để tácđộng đến thế giới tâm hồn của HS và cũng là thiết bị để truyền thụ lĩnh hội trithức Là thành tố quan trọng trong hệ thống giáo dục

Nghiên cứu ở đây là nghiên cứu mối quan hệ giữa: Mục đích dạy học Nội dung dạy học - Phương pháp dạy học - Thiết bị dạy học cũng chính là

nghiên cứu mối quan hệ giữa: Mục tiêu giáo dục Nội dung giáo dục Nguyên lý giáo dục – Thiết bị và điều kiện giáo dục trong đó có TBDH Vàchỉ thực hiện đầy đủ mục tiêu với một CSVCKT phù hợp thì mới góp phầnvào việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài để nhằm phục

-vụ cho công nghiệp hoá – hiện đại hóa đất nước đáp ứng yêu cầu xây dựng vàbảo vệ tổ quốc XHCN

Vì vậy, để làm tốt các vai trò trên thì toàn bộ khung cảnh nhà trườngvới các công trình phải được xây dựng đúng chuẩn mực, trang bị đầy đủkhang trang sạch đẹp thể hiện nét hiện đại của nhà trường XHCN, bền vữngtheo thời gian, phù hợp với tâm sinh lý của HS, tạo được cảm giác yên tâmcủa các bậc phụ huynh, đồng thời nó sẽ có giá trị giáo dục hết sức to lớn, gây

ấn tượng sâu sắc và lưu lại suốt đời trong ký ức HS Trong đó, TBDH đónggóp phần to lớn trong việc góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tậpcủa giáo viên và học sinh

1.2.3 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý thiết bị dạy học

1.2.3.1 Quản lý

Thuật ngữ quản lý được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ

sở những cách tiếp cận khác nhau Theo nghĩa gốc từ “Quản” là trông nom,

“Lý” là sắp đặt lo liệu công việc, quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuậtđang là vấn đề thu hút quan tâm nhiều nhất của các nhà quản lý và các nhànghiên cứu lý luận quản lý

* Theo Từ điển tiếng Việt do trung tâm Từ điển học biên soạn năm

1998, khái niệm quản lý được định nghĩa:

1 Trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định

2 Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định

* Theo Frederick Winslow Taylor (1856 -1915) cho rằng: “Quản lý làbiết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng

họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” Đây cũng là tưtưởng cơ bản của ông về quản lý {21, tr.89}

* Theo Henry Fayol (1841-1925), là cha đẻ của thuyết quản lý hànhchính quan niệm rằng: “Quản lý hành chính là dự báo và lập kế hoạch, tổchức và điều khiển, phối hợp và kiểm tra” {21, tr.103} Trong học thuyếtquản lý của mình, ông đưa ra 5 chức năng cần thiết của một nhà quản lý:

* Theo Harold Koontz, được coi là cha đẻ của lý luận quản lý hiện đại,

đã viết: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu; nó đảm bảo phối hợp những nỗlực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của mọi tập thể

là phải đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sựbất mãn cá nhân ít nhất”.

* Theo tác giả Đặng Quốc Bảo, hoạt động quản lý là hoạt động baogồm hai quá trình “Quản” và “Lý” tích hợp vào nhau; trong đó, “Quản” cónghĩa là duy trì và ổn định hệ, “Lý” có nghĩa là đổi mới hệ

* Theo tác giả Phan Văn Kha quản lý được định nghĩa:

- Quản lý là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người vàlàm việc với con người

- Quản lý là hoạch định, tổ chức, bố trí nhân sự, lãnh đạo và kiểm soátcông việc và những nỗ lực của con người nhằm đạt được những mục tiêu đặtra

- Quản lý là vận dụng khai thác các nguồn lực (hiện hữu và tiềm năng)

kể cả nguồn nhân lực, để đạt đến những kết quả kỳ vọng

- Quản lý là sự tác động của con người (cơ quan quản lý) đối với conngười và tập thể người nhằm làm cho hệ thống quản lý hoạt động bình thường

có hiệu lực giải quyết được các nhiệm vụ đề ra, là sự trông coi giữ gìn theonhững yêu cầu nhất định, tổ chức và điều hành các hoạt động theo những yêucầu và nhiệm vụ nhất định

- Quản lý là sự tác động, chỉ huy điều khiển, hướng dẫn hành vi, quátrình xã hội để chúng phát triển hợp quy luật, đạt được mục đích đã đề ra vàđúng ý chí của người quản lý

- Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức lãnh đạo và kiểm tra côngviệc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các nguồnlực phù hợp để đạt được mục đích đã định

* Theo các tác giả Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ trong tác phẩm:

“Những vấn đề cốt yếu trong quản lý”, 1987 thì quản lý là một quá trìnhđịnh hướng, quá trình có mục tiêu quản lý một hệ thống nhằm đạt được

những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mớicủa hệ thống mà người quản lý mong muốn.

Tuy có nhiều cách định nghĩa khác nhau, song có thể hiểu: “Quản lý làquá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thànhviên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các nguồn lực phù hợp để đạtđược các mục đích đã đề ra”

1.2.3.2 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường

Các nhà lý luận về quản lý giáo dục Liên Xô (cũ) đã đưa ra một số địnhnghĩa về quản lý giáo dục, cụ thể như M.M.Mechti Zađe cho rằng: “Quản lýgiáo dục là tập hợp những biện pháp (tổ chức, phương pháp, cán bộ, giáo dục,

kế hoạch hóa, tài chính, cung tiêu…) nhằm đảm bảo sự vận hành bình thườngcủa các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mởrộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như về mặt chất lượng”{31, tr.34}

Ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã viết: “Quản lý giáo dục(nói riêng quản lý trường học) là hệ thống những tác động có mục đích, có kếhoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vậnhành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tínhchất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạyhọc - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến tới trạngthái mới về chất”{31, tr.35}

Theo tác giả Nguyễn Đức Trí quản lý giáo dục được hiểu là sự tác độngcủa chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong lĩnh vực hoạt động giáo dụchay công tác giáo dục Nói một cách đầy đủ hơn, quản lý giáo dục là hệ thốngnhững tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lýtrong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ

sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi

dưỡng nhân tài Quản lý giáo dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lựclượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội.

Nhà trường là hệ thống cuối cùng và cơ bản nhất của quản lý giáo dục.Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhàtrường Mọi hoạt động đa dạng và phức tạp khác của nhà trường cũng đềuhướng vào tiêu điểm này

Do đó, quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình lao động sưphạm của thầy, hoạt động học tập – tự giáo dục của trò diễn ra trong quá trìnhdạy học – giáo dục Như vậy, có thể nói quản lý nhà trường thực chất là quản

lý quá trình dạy học – giáo dục

1.2.3.3 Quản lý thiết bị dạy học

- Quản lý TBDH là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chứcdựa trên những thông tin về tình trạng của TBDH và đặc điểm, đặc thù củamỗi nhà trường nhằm đảm bảo cho việc đầu tư, khai thác sử dụng TBDH phùhợp với mục tiêu đào tạo

- Vận dụng các chức năng của hoạt động quản lý vào công tác quản lýTBDH thì quá trình quản lý TBDH được hiểu là quá trình lập kế hoạch, tổchức, chỉ đạo và kiểm tra việc đầu tư, trang bị, sử dụng và bảo quản TBDHnhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và chất lượng giáo dục

1.2.4 Biện pháp và biện pháp quản lý TBDH

1.2.4.1 Biện pháp

- Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng của Nhà xuất bản Giáo dục

1996, định nghĩa biện pháp là cách làm, cách tiến hành

- Ở một nghĩa khác, biện pháp là cách thức tiến hành xử lý một vấn đề,một công việc cụ thể

1.2.4.2 Biện pháp quản lý TBDH

Biện pháp quản lý TBDH là các cách thức mà nhà quản lý sử dụng đểthực hiện các tác động của mình mà trong đó đối tượng bị quản lý là TBDH.

1.2.4.3 Biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH

Là cách làm, cách thực hiện để nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDHtrong hoạt động quản lý

Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH hiện có tạitrường THPT Kiến Tường trong phạm vi của đề tài này bao gồm các biệnpháp sau:

1) Tuyên truyền, giáo dục mọi bộ phận, mọi thành viên trong nhà trườngnắm vững các yêu cầu chuẩn về TBDH của trường học, đồng thời nhậnthức đúng và sâu sắc về việc khai thác, sử dụng và bảo quản TBDHhiện có

2) Kế hoạch hóa công tác quản lý TBDH

3) Tổ chức bộ máy chỉ đạo và có cơ chế phối hợp trong quản lý TBDH4) Tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng CB, GV về nghiệp vụ nhằmnâng cao năng lực sử dụng TBDH

5) Ban hành các văn bản về định mức tiêu chuẩn, quy định, quy chế quản

lý và sử dụng TBDH

6) Xây dựng tiêu chí về sử dụng và bảo quản TBDH làm tiêu chuẩn thiđua để đánh giá CB và GV

7) Có đầy đủ thông tin trong quản lý TBDH

8) Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá và rút kinh nghiệmtrong việc quản lý TBDH

1.3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.3.1 Trường Trung học phổ thông

Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia, trường phổ thông trung học haycòn được gọi là trường trung học phổ thông, là một loại hình đào tạo chínhquy ở Việt Nam, dành cho lứa tuổi từ 15 tới 18 không kể một số trường hợpđặc biệt Nó gồm các khối học: lớp 10, lớp 11, lớp 12 Sau khi tốt nghiệp hệgiáo dục này, học sinh được nhận bằng Tốt nghiệp Phổ thông trung học, cómột tên gọi khác cho loại bằng này là "Bằng Tú Tài".

Trường phổ thông được lập tại các địa phương trên cả nước Ngườiđứng đầu một ngôi trường được gọi là "Hiệu Trưởng" Trường được sự quản

lý trực tiếp của Sở Giáo dục và Đào tạo (tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương), tức là Trường Trung học phổ thông ngang với Phòng Giáo dục quậnhuyện Quy chế hoạt động do Bộ Giáo Dục và Đào Tạo ban hành

1.3.2 Vai trò của TBDH ở trường Trung học phổ thông

Như chúng ta đã biết, con đường nhận thức đi từ “trực quan sinh độngđến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng quay trở lại phục vụ thực tiễn”hay “Tính trực quan là tính chất có tính quy luật của quá trình nhậ n thứckhoa học” Do đó, khi dạy các môn học, đặc biệt là các môn khoa học tựnhiên, kỹ thuật cần chú ý đến vấn đề sau: học sinh tri giác trực tiếp các đốitượng nhận thức Con đường nhận thức này được thể hiện dưới dạng học sinhquan sát các đối tượng nghiên cứu ở trong các giờ học hay khi đi tham quan.Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh tri giác không phía bảnthân đối tượng nghiên cứu mà tri giác những hình ảnh, biểu tượng, sơ đồphản ánh một bộ phận nào đó của đối tượng Trong khi tri giác những biểutượng có sơ đồ hoá hoặc hình ảnh của đối tượng và hiện tượng, quá trình cầnnghiên cứu, người học có thể tìm hiểu được bản chất của các quá trình vàhiện tượng đã thực sự xảy ra Những tính chất và hiểu biết về đối tượng đượchọc sinh tri giác không chỉ bằng thị giác mà còn bằng xúc giác, thính giác vàtrong một số trường hợp ngay cả khứu giác cũng được sử dụng

Trên cơ sở phân tích trên, ta thấy rằng thiết bị dạy học có ý nghĩa to lớnvới quá trình dạy học Cụ thể:

- Giúp học sinh dễ hiểu bải, hiểu bài sâu sắc và nhớ bài lâu hơn Thiết

bị dạy học tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu các thuộc tính bềngoài của đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp củachúng Thiết bị dạy học giúp cụ thể hoá những cái quá trừu tượng, đơn giảnhoá những máy móc và thiết bị quá phức tạp

- Thiết bị dạy học giúp làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứngthú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của người học vào khoa học

- Thiết bị dạy học còn giúp cho người học phát triển năng lực nhậnthức, đặc biệt là khả năng quan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp cáchiện tượng, rút ra những kết luận có độ tin cậy…)

- Giúp giáo viên tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiếthọc

- Giúp giáo viên điều khiển được hoạt động nhận thức của người học,kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của người học được thuận lợi và có hiệusuất cao

Nói tóm lại, thiết bị dạy học góp phần nâng cao hiệu suất lao động sưphạm của thầy và trò

1.3.3 Các loại TBDH ở trường Trung học phổ thông

Cho đến nay, các nhà giáo dục vẫn có nhiều quan điểm khác nhau khibàn về cách phân loại TBDH Mỗi quan điểm phân loại đều do dựa trên tínhchất, cấu tạo và mức độ sử dụng thiết bị dạy học trong quá trình dạy học

Cơ sở phân loại thiết bị dạy học dựa trên các căn cứ chủ yếu như:

- Cơ sở khoa học về những con đường nhận thức của học sinh trongquá trình học tập

- Chức năng của các loại hình thiết bị dạy học

- Yêu cầu về mặt sư phạm và khả năng trang bị, sử dụng chúng trongnhà trường hiện nay.

Từ những cơ sở trên, đã có rất nhiều cách phân loại khác nhau về thiết

bị dạy học Tiêu biểu là:

Theo GS TSKH Nguyễn Văn Hộ và PGS.TS Hà Thị Đức, thiết bị dạyhọc được chia thành những loại sau:

+ Mẫu vật: có thể dưới dạng vật thật, vật nhồi, tiêu bản… tuỳ theo mônhọc, mẫu vật được chế tạo theo những chủng loại khác nhau

+ Mô hình và hình mẫu: là những sản phẩm chế tạo phản ánh trungthực, khái quát vật thật, nó giúp cho người quan sát có thể hình dung cấu trúckhông gian của toàn thể cũng như bộ phận cơ bản nhất của vật thật với kíchthước được phóng to thu nhỏ

+ Thiết bị đồ hoạ: hình vẽ của giáo viên trên bảng là loại thiết bị đượctạo ra bởi giáo viên nhằm tập trung sự chú ý của học sinh vào những mặt chủyếu của đối tượng nghiên cứu trong những điều kiện thích hợp kết hợp với lờigiảng

+ Thiết bị thí nghiệm: Là những dụng cụ được chế tạo đặc chủng phục

vụ cho những môn học tương ứng như hoá học, vật lý, kỹ thuật…

+ Các thiết bị kỹ thuật dạy học như những thiết bị nghe nhìn, máy kiểmtra, máy vi tính…

Theo PGS.TS Vũ Trọng Rỹ, thiết bị dạy học được phân loại như sau: + Xét về mặt nội dung dạy học, hệ thống TBDH trong nhà trường baogồm các hệ thống TBDH theo môn học

+ Nếu không xét đến nội dung dạy học thì bất kể hệ thống TBDH theo môn học nào đều bao gồm các thành phần sau:

Các vật thật: Đó là các bộ sưu tập thực vật, động vật, mẫu đất đá, sản phẩm lao động…

Các thiết bị miều tả bằng ngôn ngữ tự nhiên và ngôn ngữ nhân tạo: đó

là sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu tham khảo, vở bài tập in sẵn, các tài liệu

Theo PGS.TSKH Thái Duy Tuyên, căn cứ vào nhiệm vụ dạy học,TBDH được phân làm 4 loại phục vụ trực tiếp và gián tiếp trong quá trình dạyhọc

+ Loại thứ nhất: là thiết bị phục vụ việc truyền thụ kiến thức rất đadạng, nhằm hỗ trợ cho người học trong quá trình nắm kiến thức Gồm cácnhóm sau:

Nhóm các vật thật (nguyên bản) và những thiết bị tái hiện các hiệntượng tự nhiên, kỹ thuật và sản xuất như các thí nghiệm biểu diễn

Nhóm các hình ảnh của các hiện tượng tự nhiên và xã hội như: môhình, tranh, bảng vẽ, phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng ghi âm…

Nhóm các dụng cụ mô tả các vật và hiện tượng bằng ký hiệu, bằng lời

và các hình thức ngôn ngữ tự nhiên và nghệ thuật như: sách vở, băng, bảnthiết kế…

Nhóm các thiết bị kỹ thuật như: máy chiếu phim, máy ghi âm (để sửdụng các tài liệu nghe - nhìn) và các máy kiểm tra nhằm thực hiện mối liên hệngược của quá trình dạy học

+ Loại thứ 2: Các thiết bị dùng để rèn luyện kỹ năng Loại này cũng cóthể chia thành 3 nhóm sau:

Các dụng cụ rèn luyện kỹ năng thực hành các kiến thức tự nhiên và xãhội như dụng cụ thực hành: Lý, Hoá, Sinh, …;

Sân chơi, bãi tập, phòng thể dục, nhạc, hoạ, câu lạc bộ và các dụng cụkèm theo để rèn luyện kỹ năng thực hành cho hoạt động thẩm mỹ;

Xưởng trường, vườn trường, ruộng thí nghiệm nhằm giáo dục kỹ năngthực hành cho giáo dục kỹ thuật tổng hợp và lao động

+ Loại thứ 3: Các thiết bị hỗ trợ cho hoạt động dạy học như: bút, giấy,bàn, ghế, tủ, giá sách, màn tối

+ Loại thứ 4: Là trường sở, gồm lớp học, xưởng trường, câu lạc bộ, nhàthể dục, chỗ hội họp, văn phòng, phòng hiệu trưởng…

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo, thiết bị dạy học được chia thành đồdùng dạy học trực quan (thiết bị dạy học trực quan) và thiết bị kỹ thuật dạyhọc

+ Đồ dùng dạy học trực quan bao gồm: mẫu vật, hình mẫu (maket), môhình, thiết bị đồ hoạ như tranh, hình vẽ, sơ đồ, bản đồ…, thiết bị và đồ dùngthí nghiệm, sách giáo khoa và tài liệu dạy học khác

+ Thiết bị kỹ thuật dạy học bao gồm các thiết bị nghe - nhìn, máy kiểmtra, máy dạy học

1.3.4 Yêu cầu sử dụng TBDH ở trường Trung học phổ thông

Thiết bị dạy học có tác dụng làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thứccủa người học, giúp cho người học thu nhận đựơc kiến thức về đối tượng thựctiễn khách quan Tuy vậy, nếu không sử dụng thiết bị dạy học một cách hợp

lý thì hiệu quả sư phạm của thiết bị dạy học không những không tănglên mà còn làm cho người học khó hiểu, rối loạn, căng thẳng…

Do đó, các nhà sư phạm đã nêu lên các yêu cầu trong sử dụng thiết bịdạy học dạy học sau đây:

* Sử dụng thiết bị dạy học đúng lúc

Sử dụng thiết bị dạy học có ý nghĩa là đưa thiết bị vào lúc cần thiết, lúchọc sinh mong muốn nhất (mà trước đó thầy giáo đã dẫn dắt, nêu vấn đề,gợi ý ) và được quan sát, gợi nhớ trong trạng thái tâm sinh lý thuận lợi nhất

Hiệu quả của thiết bị dạy học được nâng cao rất nhiều nếu nó xuất hiệnđúng vào lúc mà nội dung, phương pháp của bài giảng cần đến nó Cần đưathiết bị vào theo trình tự bài giảng, tránh việc trưng ra hàng loạt thiết bịtrên giá, tủ trong một tiết học hoặc biến phòng học thành phòng trưng bày,triển lãm Thiết bị dạy học phải được đưa ra sử dụng và cất giấu đúng lúc

Nếu các thiết bị dạy học được sử dụng một cách tình cờ, chưa có sựchuẩn bị trước cho việc tiếp thu của học sinh thì sẽ không mang lại kết quảmong muốn, thậm chí còn làm tản mạn sự theo dõi của học sinh

Với cùng một thiết bị dạy học cũng cần phải phân biệt thời điểm sửdụng: khi nào thì được đưa vào trong giờ giảng, khi nào thì dùngtrong buổi hướng dẫn ngoại khóa, trưng bày trong giờ nghỉ, trưng bày ở thưviện, hoặc cho học sinh mượn về nhà quan sát

Cần cân đối và bố trí lịch sử dụng thiết bị dạy học hợp lý, thuận lợitrong một ngày, một tuần nhằm nâng cao hiệu quả của từng loại thiết bị Ví dụnên bố trí chiếu phim vào cuối buổi học trong ngày Không chiếu phim liêntiếp một lúc nhiều nội dung

* Sử dụng thiết bị dạy học đúng chỗ

Sử dụng thiết bị dạy học đúng chỗ tức là phải tìm vị trí để giớithiệu, trình bày thiết bị trên lớp hợp lý nhất, giúp học sinh có thể đồng thời sửdụng nhiều giác quan để thiếp thu bài giảng một cách đồng đều ở mọi vị trítrên lớp

Một yêu cầu hết sức quan trọng trong việc giới thiệu thiết bị dạy họctrên lớp là phải tìm vị trí lắp đặt sao cho toàn lớp có thể quan sát rõ ràng, đặcbiệt là hai hàng học sinh ngồi sát hai bên tường và hàng ghế cuối lớp.

Vị trí trình bày thiết bị phải bảo đảm các yêu cầu chung và riêng của nó

về điều kiện chiếu sáng, thông gió và các yêu cầu kỹ thuật riêng biệt khác

Các thiết bị phải được giới thiệu ở những vị trí tuyệt đối an toàn chogiáo viên và học sinh trong và ngoài giờ giảng, đồng thời phải bố trí sao chokhông ảnh hưởng đến quá trình làm việc, học tập của các lớp khác

Đối với các thiết bị được cất tại các nơi bảo quản, phải sắp xếp sao chokhi cần đưa đến lớp giáo viên ít gặp khó khăn và mất thời gian

Phải bố trí chỗ cất giấu thiết bị ngay tại lớp sau khi sử dụng để khônglàm mất tập trung tư tưởng của học sinh khi nghe giảng

* Sử dụng thiết bị dạy học đúng cường độ

Nguyên tắc này chủ yếu đề cập nội dung và phương pháp giảng dạy saocho thích hợp, vừa với trình độ và lứa tuổi của học sinh

Mỗi loại thiết bị dạy học có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau Nếu kéo dài việc trình diễn thiết bị dạy học hoặc dùng lặp đi lặp lại mộtloại thiết bị quá nhiều lần trong một buổi giảng, hiệu quả của nó sẽ giảm sút.Theo nghiên cứu của những nhà sinh lý học, nếu như một dạng hoạt độngđược kéo dài quá 15 phút thì khả năng làm việc sẽ bị giảm sút rất nhanh

Việc áp dụng thường xuyên các thiết bị nghe nhìn ở trên lớp sẽdẫn đến sự quá tải về thông tin do học sinh không kịp tiêu thụ hết khối lượngkiến thức được cung cấp Sự quá tải lớn về thị giác sẽ ảnh hưởng đến chứcnăng của mắt, giảm thị lực và ảnh hưởng xấu đến việc dạy và học Đểbảo đảm yêu cầu về chế độ làm việc của mắt chỉ nên sử dụng thiết bị nghenhìn không quá 2-3 lần trong tuần và mỗi lần không quá 20-30 phút

Những vấn đề xét ở trên chỉ mới vạch ra con đường giải quyết

và những khó khăn gặp phải khi sử dụng thiết bị Việc áp dụng có hiệu quảthiết bị dạy học còn tùy thuộc vào khả năng sáng tạo, kinh nghiệm nghềnghiệp của giáo viên

Vì vậy khi chuẩn bị bài giảng, giáo viên phải lưu ý đến các vấn đề sau:

- Phải áp dụng các thiết bị dạy học một cách có hệ thống, đadạng hoá hình thức của các thiết bị Khi chọn các thiết bị dạy học, phải tìmhiểu kỹ nội dung của chúng và luôn phải xét đến khả năng áp dụng chúng mộtcách đồng bộ Phải phân tích tỉ mỉ các tài liệu học tập để xác địnhvịêc sử dụng thiết bị đúng nguyên tắc Cần phải tổ chức với nhữngđiều kiện nhất định để đẩy mạnh các hoạt động của học sinh khi quan sátthầy cô giáo giới thiệu thiết bị dạy học; đồng thời phải thường xuyênkiểm tra các hoạt động đồng bộ của học sinh

- Để phát huy hết hiệu quả và nâng cao vai trò của thiết bị dạy học khi

sử dụng, người giáo viên cần vắng vững ưu nhược điểm và các khả năng cũngnhư yêu cầu của thiết bị để việc sử dụng thiết bị dạy học phải đạt được mụcđích dạy học và góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học Tuynhiên, những vấn đề trên chỉ mới vạch ra con đường, phương hướng khi sửdụng thiết bị dạy học Việc sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả hay khôngcòn tuỳ thuộc và khả năng sáng tạo, kinh nghiệm nghề nghiệp của ngườigiáo viên

1.4 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ QUẢN LÝ TBDH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý TBDH ở trường THPT

- TBDH là một thành tố quan trọng, không thể tách rời của quá trìnhdạy học, do đó quản lý TBDH là một trong những nhiệm vụ cơ bản của hiệutrưởng nằm trong nhóm nhiệm vụ quản lý nhà trường

- Quản lý TBDH giúp hiệu trưởng có những đánh giá chính xác, cụ thể

về quá trình dạy học của từng giáo viên nói riêng và của tập thể sư phạm nóichung, qua đó đánh giá được chất lượng học tập của học sinh

- Kiểm tra tính đồng bộ, mua sắm bổ sung kịp thời để đáp ứng mọi hoạtđộng trong công tác giảng dạy và học tập

1.4.3 Nội dung quản lý

- Quản lý việc mua sắm và trang bị TBDH: Hằng năm, việc trang bị

TBDH được thực hiện nhằm bổ sung, thay thế những TBDH hư cũ, khôngcòn khả năng sử dụng Quản lý việc mua sắm, trang bị TBDH giúp hiệutrưởng có những thông tin chính xác về TBDH có trong trường cả về chất lẫn

về lượng, giúp hiệu trưởng theo dõi việc khai thác, sử dụng TBDH đồng thờiquản lý được nguồn tài chính phục vụ cho công tác TBDH

- Quản lý việc khai thác, sử dụng TBDH: Việc khai thác, sử dụng

TBDH của giáo viên phản ánh chất lượng dạy học của đội ngũ giáo viên.Quản lý việc khai thác, sử dụng TBDH giúp hiệu trưởng quản lý quá trình dạy

và học của giáo viên và học sinh, theo dõi được chất lượng dạy học nói chungcủa nhà trường Việc quản lý khai thác, sử dụng TBDH được thể hiện qua hệthống sổ sách theo dõi mượn – trả TBDH

- Quản lý việc bảo quản, sửa chữa và thanh lý TBDH: TBDH như đã

nêu trên, trong quá trình sử dụng cần được bảo quản đúng theo thông số kỹthuật của từng loại Tuy nhiên trong quá trình sử dụng thường xảy ra hỏng

hóc và một số TBDH có niên hạn sử dụng cụ thể Hiệu trưởng cần quản lýđược sự hỏng hóc để tổ chức sửa chữa kịp thời Đối với các thiết bị hết niênhạn sử dụng, hiệu trưởng tổ chức thanh lý và thay thế bằng các thiết bị mớicùng chủng loại một cách kịp thời

- Quản lý việc tự tạo TBDH: Các TBDH được trang cấp đôi khi không

phù hợp với nội dung của chương trình dạy học Hiệu trưởng cần quản lýđược khía cạnh này để khuyến khích giáo viên tự sáng tạo TBDH phù hợp vớinội dung chương trình nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy

- Quản lý việc khai thác và ứng dụng CNTT trong dạy học: CNTT ngày

càng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống cũng như trong mọi quá trìnhhoạt động của quản lý Dạy học cũng không nằm ngoài quy luật đó Khai thác

và ứng dụng CNTT trong dạy học giúp giáo viên có những cách giúp học sinhtiếp cận nhanh hơn, hiệu quả hơn với bài học một cách sinh động, trực quan.Việc quản lý của hiệu trưởng trong khai thác và ứng dụng CNTT trong dạyhọc góp phần nâng cao chất lượng chung của nhà trường

1.4.4 Cách thức quản lý

+ Các biện pháp hành chính - tổ chức: là các biện pháp có tính pháp

lệnh, bắt buộc và có tính kế hoạch rõ ràng, là sự tác động trực tiếp của hệthống quản lý đến hệ bị quản lý bằng mệnh lệnh, quyết định thông qua cácvăn bản pháp quy

+ Các biện pháp tâm lý - xã hội: là các biện pháp tạo ra những tác

động vào đối tượng quản lý bằng các biện pháp logic và tâm lý- xã hội nhằmbiến những yêu cầu do người lãnh đạo, quản lý đề ra thành nghĩa vụ tự giácbên trong, thành những nhu cầu đối với người thực hiện

+ Các biện pháp kinh tế: là các hình thức tác động gián tiếp lên đối

tượng quản lý bằng cơ chế kích thích tạo ra sự quan tâm nhất định tới lợi ích