Bài tập lớn học kì tài chính hoàn chỉnh

Các điều kiện chi ngân sách nhà nước theo pháp luật hiện hànhCác điều kiện chi NSNN được quy định cụ thể tại khoản 2 – Điều 5, luật NSNN năm 2002 ; và Điều 51 nghị định 60/2003/NĐ – CP,

1 Các điều kiện chi ngân sách nhà nước theo pháp luật hiện hành

Các điều kiện chi NSNN được quy định cụ thể tại khoản 2 – Điều 5, luật NSNN năm 2002 ; và Điều 51 nghị định 60/2003/NĐ – CP, các điều kiện cụ thể đó bao gồm:

Đây là điều kiện thứ nhất mà khoản chi phải thỏa mãn để có thể được thanh toán Có thể nói, đây là điều kiện ở cấp trung ương đối với các khoản chi Bởi nó quy định các khoản chi đó phải nằm trong dự toán ngân sách, đạo luật ngân sách thường niên mà chỉ có cơ quan lập pháp cao nhất là Quốc hội mới thông qua Quy định nàu đưa ra đảm bảo các khoản chi dự định sẽ phù hợp với tổng thể các khoản chi khác, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội mà nhà nước đề ra trong năm ngân sách

Tuy nhiên điều kiện này cúng có ngoại lệ của nó:

Ngoại lệ thứ nhất là trường hợp đầu năm ngân sách dự toán ngân sách và phương thức phân bổ ngân sách chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thì cơ quan tài chính các cấp được phép cấp kinh phí cho các nhu cầu không thể trì hoãn được cho tới khi dự toán ngân sách và phương thức phân bổ ngân sách được quyết định Đây có thể được coi là phương án bổ sung mà luật đưa ra cho các chủ thể sử dụng ngân sách áp dụng, tạo sự linh hoạt trong hoạt động của các chủ thể đó khi chưa có NS, ứng phó kịp thời với các trường hợp xảy ra ngoài dự kiến, đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao Tuy nhiên, các chủ thể được tạm cấp kinh phí phải hoàn trả ngay dự dự toán ngân sách và phân bổ ngân sách được quyết định, nguồn vốn đã được chuyển về Đây là quy định thể hiện sự linh hoạt của các nhà làm luật, tạo điều kiện để việc thực hiện nhiệm vụ của các đối tượng thụ hưởng ngân sách không bị gián đoạn

Ngoại lệ thứ hai là trong quá trình chấp hành ngân sách,có sự thay đổi về thu chi khoản chi từ nguồn tăng thu so với dự toánđược giao và từ nguồn dự phòng ngân sách theo quyết định của cấp có thẩm quyền Nguồn tăng thu là nguồn thu phát sinh tăng thêm, nằm ngoài dự toán ngân sách vì vậy chi từ khoản chi này không thể nằm trong dự toán ngân sách Chi từ nguồn tăng thu ở cấp nào sẽ do cơ quan có thẩm quyền của cấp ngân sách đó quyết định Số tăng thu này sẽ được sử dụng để giảm bội chi, tăng chi trả nợ, tăng chi đầu tư phát triển, bổ sung quỹ dự trữ tài chính, tăng dự phòng ngân sách, các khoản chi từ nguồn dự phòng ngân sách được sử dụng trong trường hợp có nhu cầu đột xuất ngoài dự kiến

Trên đây là diều kiện thứ nhất của chi NSNN, là điều kiện cốt lõi đầu tiên

mà các khoản chi cần thỏa mãn để có thể thanh toán, cấp phát

quyền quyết định

Đây là điều kiện thứ hai mà một khoản chi cần đáp ứng để có thể được thanh toán Không chỉ cần được nằm trong dự toán ngân sách nhà nước được giao, khoản chi dự định thực hiện phải nằm trong phạm vi chế độ, tiêu chuẩn, định mức đã được quy định bởi cấp có thẩm quyền Mỗi lĩnh vực chi mang một điểm đặc thù lĩnh vực khác nhau, vì vậy không thể có một tỷ lệ chi dự toán chi chung cho tất cả lĩnh vực Mỗi lĩnh vực được quy định một định mức, tiêu chuẩn chi khác nhau Các định mức, tiêu chuẩn, chế độ được ban hành cho những lĩnh vực chi khác nhau này

do Chính phủ, Bộ trưởng bộ tài chính, UBND cấp tỉnh quyết định Cụ thể như sau: Chính phủ quy định chế độ chi quan trọng, phạm vi ảnh hưởng rộng như: chế độ tiền lương, trợ cấp xã hội, chế độ đối với người có công với cách mạng Thủ tướng quy định chế độ, định mức thực hiện thống nhất trong phạm vi cả nước Bộ trưởng

bộ tài chính quy định chế độ, định mức áp dụng đối với các ngành, lĩnh vực

UBND cấp tỉnh quy định một số khoản chi mang tính đặc thù ở địa phương Quy định này đặt ra giới hạn cho các khoản chi dự định thực hiện, phải nằm trong định mức đã được quy định trong dự toán Bởi các chủ thể lập dự toán ngân sách nhà nước khi đưa ra dự toán với những khoản phân bổ ngân sách đã tính toán rất kỹ đến đặc thù từng lĩnh vực chi và hơn thế chính sách kinh tế - xã hội đã được hoạch định Vì vậy các khoản chi phải phù hợp với chiến lược kinh tế - xã hội đã được hoạch định Tuy nhiên, việc quy định định mức cho các khoản chi ngân sách có thể giảm tính chủ động cho các đơn vị sử dụng ngân sách, hơn nữa còn có thể xuất hiện tình trạng các đơn vị sử dụng ngân sách cố chi cho hết số ngân sách đã được phân bổ không quan tâm đến hiệu quả của khoản chi đó Hơn nữa, các nhà lập dự toán ngân sách cần bám sát điều kiện kinh tế - xã hội tại từng thời điểm để đưa ra những tiêu chuẩn, định mức, chế độ phù hợp

hoặc được người ủy quyền quyết định chi

Đây được xem là điều kiện để một khoản chi có thể được thực hiện một khoản chi đã nằm trong dự toán ngân sách nhà nước, đã đúng với chế độ, tiêu chuẩn, định mức của cấp có thẩm quyền quyết định nhưng nếu không được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc được người ủy quyền quyết định chỉ thị thì khoản chi đó cũng không được thực hiện chỉ người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền mới được phép quyết định chỉ thị Quy định này của luật đảm bảo quyền quản lý của những người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người ủy quyền là những người trực tiếp quản lý, điều hành đơn vị đó Vì vậy, họ sẽ nắm rõ nhu cầu chi cảu đơn vị mình quản lý, từ đó để quyết định có chi hay không một khoản chi nào đó

Đối với những khoản chi do cơ quan tài chính cấp phát trực tiếp thì quyết định chi là “lệnh chi tiền” của cơ quan tài chính Lệnh chi tiền là quyết định do cơ quan tài chính phát hành, gửi kho bạc nhà nước, yêu cầu kho bạc chi trả thanh toán một số tiền cho đơn vị sử dụng ngân sách theo đúng nội dụng của lệnh chi tiền Cơ quan tài chính chịu trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát nội dung tính chất của từng khoản chi, đảm bảo các điều kiện chi theo đúng quy định của pháp luật kho bạc nhà nước thực hiện việc chi trả, thanh toán cho đơn vị sử dụng ngân sách theo nội dung ghi trong lệnh chi tiền của cơ quan tài chính

Đối với các khoản chi cơ quan tài chính không cấp phát trực tiếp thì khi có nhu cầu chi, đơn vị sử dụng ngân sách lập và gửi Kho bạc Nhà nước giấy rút dự toán NSNN cùng với quyết định do Thủ trưởng đơn vị ký

Ngoài ba điều kiện trên, trong Nghị định 60/2003/NĐ – CP và Thông tư 79? 2003/TT – BTC còn quy định một số điều kiện cụ thể khác về chi ngân sách nhà nước như sau:

Đây là một điều kiện cụ thể được đưa ra tại Thông tư 79/2003/TT – BTC Theo đó các khoản chi dự định thực hiện phải có đủ hồ sơ chứng từ thanh toán hợp

lệ tùy theo tính chất của từng khoản chi mà hồ sơ chứng từ thanh toán được yêu cầu khác nhau

Pháp luật quy định đối với trường hợp sử dụng vốn, kinh phí ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc và các công việc khác phải qua đấu thầu hoặc thẩm định giá thì trước hi khoản chi

được thực hiện, còn phải tổ chức đấu thầu hoặc thẩm định giá theo quy định của pháp luật đây chính là khoản chi hành chính đảm bảo cho các hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước quy định này đảm bảo chi hoạt động chi trong lĩnh vực này là chi đúng, chi đủ, tổ chức đấu thầu hoặc định giá tài sản với mục đích xác định giá trị thực sự của tài sản, từ đó thực hiện khoản chi hợp pháp, đúng đắn

Khoản này đưa ra quy định các khoản chi thường xuyên được chia đều trong năm để chi; các khoản chi có tính chất thời vụ hoặc chỉ phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn và các khoản chi có tính chất không thường xuyên khác thực hiện theo dự toán quý được đơn vị dự toán cấp

I giao cùng với dự toán năm

Hơn bất kỳ lĩnh vực nào chi NSNN luôn là lĩnh vực chứa nhiều nguy cơ tham nhũng và lãng phí nhất Quan niệm “tiền công” không phải là tiền của riêng

ai khiến cho các đối tượng hưởng thụ có xu hướng chi tiêu thoải mái, lãng phí không tính đến nguồn vốn và NN đầu tư Điều này khiến cho Nhà nước luôn phải tính đến khả năng kiểm soát việc chi tiêu NS như thế nào cho hiệu quả và tiết kiểm, trong đó việc công cụ sử dụng công cụ pháp luật để điều chỉnh hoạt động chi

NS là vấn đề then chốt, góp phần đảm bảo tính minh bạch, ngăn chặn tệ tham nhũng, lãng phí trong sử dụng công quỹ

Quỹ ngân sách nhà nước do nhà nước đại diện thay mặt cho nhân dân quyết định việc sử dụng Do vậy để đảm bảo lòng tin, sự tín nhiệm thì nhà nước cần có những biện pháp để sử dụng một cách có hiệu quả nguồn vốn đó Do đó đặt ra một vấn đề là cần có một khuôn phép mang tính chất pháp lí để ngân sách nhà nước được sử dụng một cách có hiệu quả Vì thế yêu cầu đặt ra là cần có những điều

kiện chi ngân sách nhà nước để các đối tượng sử dụng có cơ sở để thực hiện một cách tích cực, đảm bảo nhất

Chi ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của quốc gia Đặc biệt trong bối cảnh nước ta hiện nay, nhiều vấn đề kinh tế xã hội đất nước đang đặt ra thách thức đối với các khoản chi ngân sách nhà nước Trong bối cảnh đó, nếu bố trí các khoản chi ngân sách tùy tiện, ngẫu hứng, thiếu sự phân tích hoàn cảnh một cách cụ thể sẽ có ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước Do đó, việc chi ngân sách nhà nước cần phải được thực hiện trên cơ sở các điều kiện nhất định

Quy định các điều kiện chi NS cụ thể góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của các đơn vị sử dụng ngân sách, đồng thời tạo điều kiện cho các đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính, kho bạc có đủ căn cứ chấp hành pháp lý chấp hành chi

Do tính đặc thù của khoản chi NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp, nên đối tượng hưởng thụ thường có xu hướng thiếu cân nhắc, không tính toán đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn Vì vậy nhà nước phải đưa ra các chỉ tiêu điều kiện chi để đảm bảo chi đúng, chi đủ, chi hợp lý

Quỹ ngân sách nhà nước h́nh thành chủ yếu từ sự đóng góp của đông đảo quần chúng nhân dân, Nhà nước là chủ thể đại diện thay mặt nhân dân quyết định việc sử dụng cụ thể như thế nào V́ vậy, Nhà nước phải đảm bảo làm sao sử dụng cho thật hiệu quả nguồn vốn đó, tránh để mất ḷng tin của nhân dân đối với Nhà nước Công cụ hữu hiệu để đảm bảo cho hoạt động sử dụng nguồn tài chính đó chính là pháp luật Nhà nước đă quy định những điều kiện cụ thể mà chỉ khi đáp ứng đủ những điều kiện đó, hoạt động chi ngân sách nhà nước mới được thực hiện

Những quy định này đă tạo nên một giới hạn pháp lư đối với các đối tượng sử dụng ngân sách nhà nước, đảm bảo các chủ thể này sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả nguồn tài chính do Nhà nước đầu tư

Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của các cấp theo luật pháp ở Việt Nam rất phức tạp nên cần bố trí các khoản chi một cách thích hợp Để tránh việc bố trí các khoản chi chồng chéo, khó kiểm tra giám sát đồng thời nâng cao trách nhiệm

và tính chủ động của các cấp thì việc đặt ra các điều kiện chi ngân sách nhà nước là hết sức hợp lí

Hiện nay, Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế cùng thế giới, muốn phát triển một nền kinh tế hiện đại cần trình độ của con người lao động, nguồn nhân lực Xu hướng chung là nền kinh tế càng phát triển, xã hội càng văn minh thì khoản chi ngân sách này sẽ càng ngày càng gia tăng … Hơn thế nữa, cần những khoản chi nhằm đảm bảo và nâng cao đời sống về vật chất và tinh thần cho người dân Rồi cần những khoản chi cho an ninh quốc phòng nhằm đảm bảo sức mạnh chuyên chính của nhà nước, duy trì trật tự xã hội… Điều này đòi hỏi việc chi ngân sách nhà nước phải được quy định một cách chặt chẽ để có thể phân phối cho nhiều khoản tiêu dùng, tránh rơi vào lãng phí hay bị kém hiệu quả, vì vậy việc quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước là việc tối quan trọng và bức thiết

Từ năm 2001 đến nay, hàng năm nhà nước dùng 2% tổng số ngân sách để đầu tư cho khoa học, công nghệ Đối với lĩnh vực giáo dục nhà nước dành 20% tổng số chi ngân sách Vì vậy, cần phải đặt ra giới hạn cho các khoản chi dự định

khoản chi phải phù hợp với chiến lược kinh tế - xã hội đã được hoạch định

Trong điều kiện chi NSNN còn nhiều eo hẹp, thì việc thu, chi NSNN như thế nào cho hiệu quả và tiết kiệm thì không phải là một bài toán đơn giản đối với

những nhà làm luật Trên thực tế hoạt động chi này còn tồn tại rất nhiều bất cập, lỗ hổng để “lách luật”, gây thâm hụt ngân sách và mất lòng tin ở nhân dân Pháp luật Việt Nam hiện nay có quy định tương đối chặt chẽ với vấn đề điều kiện chi ngân sách nhà nước là vô cùng hợp lí

Phần lớn, các khoản chi ngân sách nhà nước đều là các khoản cấp phát không hoàn trả trực tiếp và mang tính chất bao cấp Chính vì vậy, các nhà quản lý tài chính cần phải phải có sự phân tích, tính toán cẩn thận trên nhiều khía cạnh trước khi đưa ra các quyết định chi tiêu để tránh được những lãng phí không cần và nâng cao hiệu quả chi ngân sách nhà nước, dựa trên cơ sở các điều kiện về chi ngân sách nhà nước

Việc các đơn vị sử dụng ngân sách có tuân thủ một cách nghiêm ngặt các điều kiện luật định trong hoạt động chi ngân sách nhà nước hay không ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chi ngân sách nhà nước Nói chung, qua Báo cáo đánh giá tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2010, nhìn chung hoạt động chi NSNN đã tương đối đảm bảo được các điều kiện cơ bản của chi ngân sách nhà nước Năm 2010 là năm nề kinh tế Việt Nam có khá nhiều vấn đề nổi cộm: chỉ số tiêu dùng, lạm phát tăng ở mức cao; lãi suất, tỷ giá biến động mạnh; thị trường vàng, ngoại tệ diễn biến phức tạp, làm tăng nguy cơ mất ổn định kinh tế vĩ mô, gây khó khăn cho sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân, tác động không tốt đến tâm lý xã hội Quán triệt tinh thần chỉ đạo của cơ quan

có thẩm quyền, tuân thủ những điều kiện luật định về chi NSNN, công tác điều hành chi NSNN năm 2010 đã đảm bảo theo đúng chỉ tiêu thắt chặt chi tiêu để kiểm chế lạm phát, tập trung nguồn lực của NSNN để chủ động phòng chống, khắc phục

hậu quả thiên tai, dịch bệnh, đảm bảo thực hiện các chính sách hỗ trợ người nghèo, đối tượng trợ cấp xã hội khắc phục một phần khó khăn do ảnh hưởng của tăng giá…

Năm 2010 tình hình kinh tế chuyển biến tích cực đã tạo điều kiện để tăng thu ngân sách nhà nước Thu ngân sách nhà nước năm 2010 ước đạt 520.100 tỷ đồng, vượt 12.7% so với dự toán, tăng 17,6% so với năm 2009, và đạt tỷ lệ động viên vào ngân sách nhà nước là 26.7% Tổng chi cân đối nhà nước đạt 637.200 tỷ đồng, tăng 9.4% so với dự toán và tăng 9% so với thực hiện năm 2009 Bội chi NSNN năm

2010 ước khoảng 117.100 tỷ đồng, bằng khoảng 5.95%GDP, giảm so với năm

2009 (6.9%) và cúng giảm so với kế hoach đề ra (6.2%) Thực hiện chỉ đạo Quốc hội về việc triển khai các giải pháp nhằm kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô

và bảo đảm an sinh xã hội Chính phủ đã tập trung chỉ đạo các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện điều hành chi NSNN năm 2010 theo hướng thắt chặt chi tiêu công, kiểm soát chặt chẽ đầu tư công, rà soát, sắp xếp giảm chi đầu tư các

dự án không có trong quy hoạch, chưa đủ thủ tục theo quy định…để tập trung vốn cho các dự án cần thiết, cấp bách, các dự án khả năng hoàn thành và sử dụng trong năm, thực hiện tiết kiệm, tập trung sử dụng dự phòng ngân sách các cấp và nguồn tăng thu NSNN năm 2010 thực hiện các chính sách an sinh xã hội nằm hỗ trợ cho người nghèo, đồng bào dân tộc, người lao động có thu nhập thấp, cán bộ chiến sĩ lực lượng vũ trang vượt qua khó khăn do ảnh hưởng của lạm phát

Chi NSNN đã từng bước được cơ cấu lại theo hướng xóa bỏ bao cấp, thực hiện cơ chế tự chủ, tự thực hiện trách nhiệm, tăng cho đầu tư phát triển và cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn thu nhân lực, xóa đói giảm nghèo, phát triển nông nghiệp và nông thôn, bảo vệ môi trường; nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo chi NS ngày càng tiết kiệm và đạt hiệu quả cao Ví dụ: năm 2010 bội chi NS giảm từ 7% xuống

6.2% Đó là những kết quả rất đáng khích lệ trong bối cảnh nề kinh tế vừa trải qua cơn suy giảm

Bên cạnh những kết quả đạt được đã nêu trên, thực tiễn áp dụng các điều kiện chi ngân sách dẫn đến hiệu quả thực hiện NSNN còn bất cập

Dù đã có rất nhiều nỗ lực của cơ quan có thẩm quyền trong việc đôn đốc các đơn

vị sử dụng ngân sách chấp hành các quy định pháp luật trong quá trình chi NSNN nhưng trên thực tế vẫn còn tồn tại những bất cập nổi cộm, như tình trạng bội chi NSNN, thấp thoát NSNN

Mặc dù tỷ trọng thu nội địa có tăng nhưng chiếm tỷ trọng không lớn (khoảng 60%) Việc chấp hành kỷ luật ngân sách không nghiêm, thất thu, gian lận nợ đọng thuế, kể cả nội địa và thuế xuất nhập khẩu còn lớn Số nợ thuế chờ xử lý (chiếm hơn 20% tổng số nợ thuế) tăng khá nhiều bội chi ngân sách vẫn còn cao (chưa về dưới mức dưới 5% như đã duy trì trong nhiều năm) và là một trong những nhân tố góp phần làm gia tăng lạm phát Điều này cũng cách báo độ an toàn của ngân sách trong năm tiếp theo nếu như không chủ động có các biện pháp cải cách để tạo nền tảng tăng nguồn thu cũng như tăng cường kỷ luật tài chính cho ngân sách

Ngoài ra, tình hình giải ngân xây dựng cơ bản cũng được tiến hành rất chậm

Lý do cho tình trạng này là trong điều hành NSNN đã phát sinh một số khoản chưa

có nguồn thanh toán Ủy ban tài chính – Ngân sách QH cũng nhận định, Chính phủ

đã kiên quyết trong quản lý NSNN, hạn chế thất thoát lãng phí nhưng việc quản lý chi theo dự toán còn chưa được coi trọng Đặc biệt là việc triển khai và giải ngân vốn đầu tư phát triển chậm, nhất là vốn trái phiếu chính phủ, xử lý nợ xây dựng cơ bản vẫn chậm…