Giải pháp quản lý hoạt động dạy học cở các trường trung học cơ sở thị xã ba đồn tỉnh quảng bình

Muốn có được giải pháp quản lý hoạt động dạy học tốt, thì người Hiệutrưởng phải là trung tâm, đi đầu trong việc ứng dụng khoa học quản lý đồngthời vận dụng linh hoạt sáng tạo các giải ph

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN TIẾN ANH

GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ BA ĐỒN TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN TIẾN ANH

GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ BA ĐỒN TỈNH QUẢNG BÌNH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN BÁ MINH

NGHỆ AN - 2015

Trong quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên của quý thầy cô giáo, của đồng nghiệp và gia đình.

Với tình cảm chân thành và lòng quý trọng, tác giả xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến Ban lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm Vinh, Khoa Giáo dục, Phòng Đào tạo Sau đại học và các Thầy Cô giáo Đặc biệt, xin trân trọng

cảm ơn PGS TS Nguyễn Bá Minh, người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình

giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Bình, Phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Ba Đồn và các thầy cô giáo các trường THCS thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình học tập, nghiên cứu nhưng luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của Thầy, Cô trong Hội đồng khoa học và đồng nghiệp.

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 10 năm 2015

Tác giả

Trần Tiến Anh

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Đóng góp của luận văn 4

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 5

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 6

1.2.1 Quản lý 6

1.2.2 Quản lý giáo dục 7

1.2.3 Quản lý trường học 8

1.2.4 Dạy học, hoạt động dạy học 10

1.2.5 Giải pháp, giải pháp quản lý hoạt động dạy học 13

1.3 Đặc trưng của hoạt động dạy học ở trường THCS 14

1.3.1 Mục tiêu dạy học 14

1.3.2 Nội dung dạy học 15

1.3.3 Phương pháp dạy học 15

1.3.4 Đội ngũ giáo viên 16

1.3.5 Đối tượng dạy học 17

1.3.6 Cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học 17

1.4 Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS .18

1.4.1 Nội dung quản lý hoạt động dạy học 18

1.4.2 Phương pháp quản lý hoạt động dạy học 30

Kết luận chương 1 31

2.1 Khái quát về tình hình KT-XH, GD&ĐT thị xã Ba Đồn tỉnh

Quảng Bình 32

2.1.1 Vài nét về tình hình KT-XH thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình .32

2.1.2 Vài nét về sự phát triển của GD&ĐT thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình 32

2.1.3 Vài nét về sự phát triển giáo dục THCS của thị xã Ba Đồn từ năm 2014 đến nay 35

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học các trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình 38

2.2.1 Thực trạngđội ngũ giáo viên 38

2.2.2 Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh 43

2.2.3 Thực trạng quản lý về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học .44

2.3 Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình 47

2.3.1 Nhận thức và tự đánh giá của Hiệu trưởng trường THCS về quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường 48

2.3.2 Nhận thức và đánh giá của các cán bộ quản lý cấp dưới (Phó hiệu trưởng, tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn) và giáo viên về các giải pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng 58

2.4 Đánh giá chung về thực trạng 66

2.4.1 Những ưu điểm chính 66

2.4.2 Những nhược điểm chính 66

Kết luận chương 2 68

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS THỊ XÃ BA ĐỒN TỈNH QUẢNG BÌNH 69

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 69

3.1.1 Đảm bảo tính hệ thống đồng bộ 69 3.1.2 Đảm bảo tính khoa học 69

3.2 Đề xuất giải pháp 70

3.2.1 Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động dạy học cho cán bộ quản lý, giáo viên và các lực lượng khác 70

3.2.2 Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên theo hướng đổi mới phương pháp dạy học 74

3.2.3 Tăng cường công tác kiểm tra, quản lý tốt việc thực hiện quy chế chuyên môn, xây dựng và công bố công khai các tiêu chí về đánh giá xếp loại giáo viên về hoạt động dạy học 80

3.2.4 Chỉ đạo xây dựng ngân hàng đề, kiểm tra đánh giá nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh 83

3.2.5 Phát huy vai trò nòng cốt của tổ, nhóm chuyên môn trong hoạt động dạy học 87

3.2.6 Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, phát huy các tiềm năng từ xã hội hóa giáo dục cho hoạt động dạy học 91

3.2.7 Tăng cường đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học, tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học 93

3.2.8 Mối quan hệ giữa các giải pháp 95

3.3 Khảo sát nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất .96

Kết luận chương 3 100

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

1 Kết luận 101

2 Kiến nghị 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 107

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

BGH : Ban giám hiệu

TrangBảng 2.1 So sánh quy mô phát triển các trường THCS giai đoạn 2014 - 2015

đến đầu năm học 2015-2016 35Bảng 2.2 Thống kê cán bộ quản lý các trường THCS thị xã Ba Đồn

36Bảng 2.3 Thống kê đội ngũ giáo viên các trường THCS thị xã Ba Đồn

38Bảng 2.4 Thống kê về chất lượng đào tạo, đánh giá xếp loại đội ngũ

giáo viên trực tiếp giảng dạy tại thị xã Ba Đồn năm 2014 - 2015 40Bảng 2.5 Thống kê số lượng giáo viên đã được công nhận giáo viên

giỏi cấp thị xã và cấp tỉnh năm 2014 - 2015 42Bảng 2.6 Thống kê chất lượng hạnh kiểm và học lực của học sinh cấp

THCS thị xã Ba Đồn Tỉnh Quảng Bình 43Bảng 2.7 Bảng thống kê về số lượng học sinh được công nhận học

sinh giỏi cấp thị xã, cấp tỉnh Quảng Bình 43Bảng 2.8 Kết quả xét TN THCS thị xã Ba Đồn trong năm học 2014 - 2015

44Bảng 2.9 Diện tích và cấp độ 44Bảng 2.10 Các phòng chức năng, phòng học 46Bảng 2.11 Nhận thức của Hiệu trưởng về tầm quan trọng của các nội

dung quản lý hoạt động dạy học trong trường THCS 48Bảng 2.12 Tự đánh giá của Hiệu trưởng về mức độ quản lý thực hiện

chương trình 49Bảng 2.13 Tự đánh giá của Hiệu trưởng về các giải pháp quản lý soạn

bài và chuẩn bị lên lớp 51

Bảng 2.14 Tự đánh giá của Hiệu trưởng về quản lý thực hiện giờ lên

lớp, nề nếp dạy học và dự giờ của giáo viên 52Bảng 2.15 Tự đánh giá của Hiệu trưởng về các giải pháp quản lý kiểm

tra hoạt động dạy học và thi cử 54

pháp quản lý sử dụng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 55Bảng 2.17 Tự đánh giá của Hiệu trưởng về mức độ thực hiện các giải

pháp đổi mới phương pháp dạy học 56Bảng 2.18 Nhận thức của cán bộ quản lý cấp dưới, và giáo viên về tầm

quan trọng của các nội dung quản lý hoạt động dạy học củaHiệu trưởng trường THCS 58Bảng 2.19 Đánh giá của cán bộ quản lý cấp dưới và giáo viên về mức

độ quản lý thực hiện chương trình của Hiệu trưởng 59Bảng 2.20 Đánh giá của cán bộ quản lý cấp dưới và giáo viên về mức

độ thực hiện các giải pháp quản lý việc soạn bài và chuẩn

bị bài lên lớp của giáo viên 61Bảng 2.21 Đánh giá của cán bộ quản lý cấp dưới và giáo viên về mức

độ thực hiện các giải pháp quản lý thực hiện giờ lên lớp xâydựng nề nếp và dự giờ của Hiệu trưởng 62Bảng 2.22 Đánh giá của cán bộ quản lý cấp dưới và giáo viên về các

giải pháp quản lý kiểm tra, thi cử 63Bảng 2.23 Đánh giá của cán bộ quản lý cấp dưới và giáo viên về mức

độ thực hiện các giải pháp quản lý sử dụng và bồi dưỡngđội ngũ 64Bảng 3.1 Kết quả đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi của các

giải pháp đề xuất 97

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục (GD) là yếu tố quan trọng, quyết định sự phát triển của đấtnước, là quốc sách hàng đầu Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ VIII củaĐảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Muốn tiến hành công nghiệp hoáhiện đại hoá thắng lợi, phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo (GD&ĐT),phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh bềnvững” [13] Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X Đảng ta tiếp tục khẳngđịnh: “Phát triển GD là quốc sách hàng đầu Đổi mới cơ bản, toàn diện nền

GD Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhậpquốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục (QLGD), phát triển đội ngũgiáo viên (GV) và cán bộ quản lý (CBQL) là khâu then chốt” [15] Nghị quyếtHội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Namkhóa XI đã chỉ rõ:

Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở của GD&ĐT và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, XH và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học [3].

Hoạt động dạy học là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chấtlượng giáo dục Công tác quản lý của người Hiệu trưởng luôn phải đặt nhiệm

vụ quản lý hoạt động dạy học là quan trọng hàng đầu Giải pháp quản lý dạyhọc của Hiệu trưởng có tác động trực tiếp tới hoạt động giảng dạy, giáo dụccủa thầy và hoạt động học tập rèn luyện của trò nhằm thực hiện mục tiêu giáodục

Muốn có được giải pháp quản lý hoạt động dạy học tốt, thì người Hiệutrưởng phải là trung tâm, đi đầu trong việc ứng dụng khoa học quản lý đồngthời vận dụng linh hoạt sáng tạo các giải pháp quản lý đó để thực hiện thắnglợi mục tiêu giáo dục.

Ba Đồn là một thị xã mới được thành lập theo Nghị quyết số 125/NQ-CPngày 20/12/2013 của Thủ tướng chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hànhchính huyện Quảng Trạch để thành lập mới thị xã Ba Đồn; Bộ máy thị xã BaĐồn đi vào hoạt động từ ngày 1/4/2014 là một thị xã mới đầy năng động và sángtạo từng bước đang được đô thị hóa nhanh chóng Các trường THCS trong Thị

xã đã có nhiều cố gắng nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn cũng như đại trà,nhiều trường đã đạt chuẩn quốc gia Để đáp ứng yêu cầu đổi mới với giáo dụcTHCS như: đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phổ cập giáodục và hướng nghiệp dạy nghề đòi hỏi công tác quản lý hoạt động dạy học củangười Hiệu trưởng phải mang tính toàn diện Tuy nhiên, trong thực tế công tácquản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS ở thị xã Ba Đồntỉnh Quảng Bình còn nhiều vấn đề bất cập, các giải pháp quản lý của Hiệutrưởng chưa khoa học, thiếu đồng bộ, thiếu tự tin trong sáng tạo công việc, cònnhiều lúng túng, chưa đáp ứng được với sự phát triển giáo dục của toàn thị xã.Nguyên nhân là do thiếu cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học,nguồn lực tài chính, cơ chế hoạt động và trình độ tay nghề đội ngũ giáo viên Vìthế để nâng cao chất lượng dạy học, cần có những giải pháp thích hợp

Trong xu thế phát triển hiện nay của thời đại công nghệ thông tin cũngnhư nhiều ứng dụng khác được đưa vào giảng dạy thì việc nâng cao năng lựcquản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng là cần thiết

Để nâng cao chất lượng dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giảngdạy ở trường THCS tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của

mình: “Giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS thị xã Ba

Đồn tỉnh Quảng Bình”.

2 Mục đích nghiên cứu

Từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề xuất giải pháp quản lý nhằmnâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnh QuảngBình.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4 Giả thuyết khoa học

Chất lượng dạy học ở các trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình

sẽ được nâng cao nếu thực hiện được hệ thống các giải pháp quản lý có tínhkhoa học, tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận của đề tài

5.2 Tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCSthị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình

5.3 Đề xuất một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trườngTHCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Bao gồm các phương pháp phân tích, tổng hợp các văn bản pháp quy củaNhà nước, của ngành GD&ĐT về quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS.Nghiên cứu tìm tài liệu, sách, báo… về quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: nhằm thu thập số liệu.

- Phương pháp quan sát sư phạm.

- Phương pháp nghiên cứu bằng trò chuyện (phỏng vấn).

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm.

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia.

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Nhằm xử lý các dữ liệu, các thông tin trong quá trình nghiên cứu, điềutra thu thập được

7 Đóng góp của luận văn

Hệ thống cơ sở lý luận về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhàtrường, quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS, từ đó có cách nhìn tổngquan về quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS và các giải pháp quản lýhoạt động dạy học của Hiệu trưởng ở trường THCS

Đánh giá thực trạng chất lượng dạy học, các giải pháp quản lý hoạt độngdạy học ở các trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình và đặc biệt là giảipháp quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học ở các trường THCStrong thị xã, từ đó tìm ra nguyên nhân, yếu kém trong quản lý và chỉ đạo

Đề xuất một số giải pháp khoa học trong công tác quản lý hoạt độngdạy học của Hiệu trưởng ở các trường THCS nói chung và các trường THCSthị xã Ba Đồn nói riêng

Vận dụng các giải pháp vào thực tiễn quản lý hoạt động dạy học củaHiệu trưởng ở các trường thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình, từ đó tổng hợp,phân tích và đề xuất các giải pháp phù hợp áp dụng vào các trường THCS trênđịa bàn

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu và phần kết luận, phần nội dung đượctrình bày theo 3 chương như sau:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài.

- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS

thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình

- Chương 3: Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS thị xã Ba Đồn tỉnh Quảng Bình

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Ở bất kỳ thời đại nào, quản lý luôn giữ vị trí vô cùng quan trọng đối vớiviệc vận hành và phát triển xã hội Trong lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo, quản

lý là nhân tố giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục,trong đó các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường luôn là vấn đềđược nhiều người quan tâm

Trong chiến lược phát triển giáo dục, quá trình dạy học có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng Chính vì vậy có rất nhiều các chuyên gia, nhà giáo, nhàkhoa học đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí,vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chấtlượng dạy học, đổi mới phương pháp, hình thức dạy học như Hà Thế Ngữ,Đặng Vũ Hoạt, Vũ Ngọc Bảo, Trần Kiều….Để nâng cao chất lượng dạy họccần có rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quan trọng không thể thiếu được nóquyết định tới chất lượng giáo dục và sự phát triển giáo dục đó chính là quátrình quản lý chất lượng dạy học Nghị quyết phát triển giáo dục của Đảng tatrong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã ghi rõ “Đổi mới tư duygiáo dục một cách nhất quán, từ mục tiêu chương trình, nội dung, phươngpháp đến cơ cấu và hệ thống tổ chức cơ chế quản lý để tạo ra sự chuyển biến

cơ bản và toàn diện của nền giáo dục nước nhà, ưu tiên hàng đầu cho chấtlượng dạy và học”

Trong công tác quản lý các hoạt động giáo dục ở nhà trường đòi hỏi sựchỉ đạo của người Hiệu trưởng phải mang tính toàn diện Đặc biệt quản lýhoạt động dạy học phải được coi là khâu đột phát để nâng cao chất lượng giáodục trong nhà trường.

Như vậy, quản lý HĐDH có hiệu quả được xem là khâu đột phá đểnâng cao chất lượng học tập của người học, đây cũng chính là vấn đề cấp thiếtđược quan tâm nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy học của nhà trườngtrong giai đoạn hiện nay

Vấn đề quản lý HĐDH ở trường phổ thông từ trước đến nay đã có một

số luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD nghiên cứu với những cách tiếp cậnkhác nhau Tuy nhiên, cho đến nay trên địa bàn thị xã Ba Đồn, tỉnh QuảngBình vẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu cụ thể về quản lý HĐDH ở cáctrường THCS, để từ đó xác lập Giải pháp quản lý phù hợp với hoàn cảnh thựctiễn của địa phương nhằm nâng cao chất lượng HĐDH ở các trường THCS thị

nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra” [8]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiềungười sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xãhội” [21]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động cóđịnh hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổchức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định” [25]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý là tác động có mục đích, có kếhoạch của chủ thể, của người quản lý đến tập thể người lao động nói chung(khách thể quản lý) nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến” [18]

Theo tác giả Thái Văn Thành cho rằng: “Quản lý là sự tác động có mụcđích, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra” [27]

Như vậy có thể xem quản lý là một quá trình tác động có mục đích, có

kế hoạch nhằm gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý,thông qua cơ chế quản lý, nhằm đạt được mục đích của quản lý

Tuy có nhiều cách diễn đạt khái niệm về quản lý khác nhau nhưngchúng đều có một điểm chung thống nhất như sau: Quản lý là một quá trìnhtác động có định hướng phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đếnđối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng hiệu quả những tiềm năng và

cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu quản lý trong một môitrường luôn biến động, chủ thể quản lý tác động bằng các chế định xã hội, tổchức về nhân lực, tài lực và vật lực, phẩm chất và uy tín, chế độ chính sáchđường lối chủ trương trong các phương pháp quản lý và công vụ quản lý đểđạt mục tiêu quản lý

1.2.2 Quản lý giáo dục

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có

kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhaunhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sởnhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quyluật của quản lý giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực của trẻ em” [22]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thốngnhững tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lýnhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng,thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, màtiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục đếnmục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [25].

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động

có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệthống vận hành theo đường lối nguyên lý của Đảng, thực hiện các tính chấtcủa nhà trường xã hội chủ nghĩa điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dụcthế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến tiến bộ trạng thái vềchất” [18]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan

là điều hành phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệtheo yêu cầu phát triển của xã hội Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dụcthường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọingười Cho nên quản lý giáo dục được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dụcquốc dân” [3]

Từ ý kiến của các nhà khoa học quản lý trên ta có thể quan niệm quản

lý giáo dục là: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có hướng đích của chủthể quản lý đến đối tượng quản lý ở các cơ sở giáo dục khác nhau trong toàn

bộ hệ thống giáo dục, nhằm phát triển quy mô cả về số lượng và chất lượng

để đạt tới mục tiêu giáo dục”

1.2.3 Quản lý trường học

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đườnglối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận

hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạođối với ngành giáo dục với thệ hệ trẻ và từng học sinh” [17].

Theo tác giả Thái Văn Thành: “Quản lý nhà trường là quản lý vi mô, nó

là một hệ thống con của quản lý vĩ mô quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

có thể hiểu là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích, tự giác, hệ thống, có

kế hoạch) mang tính tổ chức sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộgiáo viên và học sinh, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhàtrường nhằm huy động họ cùng cộng tác, phối hợp, tham gia vào mọi hoạtđộng của nhà trường nhằm làm cho quá trình này vận hành tối ưu để đạt đượcnhững mục tiêu dự kiến” [27]

Như vậy quản lý nhà trường là hệ thống những tác động có hướng đíchcủa Hiệu trưởng đến con người (giáo viên, cán bộ, nhân viên, học sinh) đếncác nguồn lực (Cơ sở vật chất, tài chính, thông tin…) nhằm đẩy mạnh cáchoạt động của nhà trường theo nguyên lý giáo dục, tiến tới mục tiêu giáo dụchợp với quy luật

Để quản lý trường học có hiệu quả chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) cầnphải thực hiện tốt các chức năng quản lý, chức năng kế hoạch hóa, chức năng

tổ chức, chức năng chỉ đạo, chức năng kiểm tra, vận dụng sao cho đúngnguyên lý giáo dục, phù hợp với quy luật và những đặc thù của cơ sở giáodục, nhằm hoàn thành nhiệm vụ của nhà trường đã đào tạo nguồn nhân lực

đáp ứng cho sự nghiệp xây dựng CNH-HĐH đất nước.

Muốn làm tốt quản lý nhà trường cần phải xây dựng được đội ngũ cán

bộ quản lý đúng về cơ cấu, đủ về số lượng, mạnh về khả năng chuyên môn đểthực hiện tốt nhiệm vụ nhà trường đạt tới mục tiêu đề ra Chính vì vậy việcđào tạo đội ngũ cán bộ quản lý có đủ năng lực phẩm chất đạo đức, văn hóa,quản lý, có lý luận, có tầm nhìn, có khả năng điều hành cơ sở giáo dục đạt tớimục tiêu là vô cùng quan trọng trong hệ thống giáo dục

Quản lý trường học là quản lý con người gồm giáo viên và học sinh,quản lý trường học là quản lý hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động họccủa HS, lấy hoạt động học của HS là trung tâm Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ củacác lực lượng trong nhà trường như nhân viên, tài vụ, đoàn đội nhằm thựchiện tốt quá trình dạy và học trong trường đạt kết quả.

Vậy quản lý trường học là hoạt động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng)nhằm tổ chức các hoạt động của giáo viên và HS, các lực lượng hỗ trợ giáodục khác, đồng thời phát huy hết khả năng của các nguồn lực giáo dục để đạtđược chất lượng cao trong đào tạo của nhà trường

1.2.4 Dạy học, hoạt động dạy học

Hoạt động của giáo viên là truyền thụ tri thức, lãnh đạo, tổ chức điềukhiển, uốn nắn hoạt động chiếm lĩnh tri thức cho HS Vai trò của người giáoviên là người dẫn dắt, dẫn đường, là người đồng hành với HS trên con đườngchiếm lĩnh tri thức tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa người dạy và người học

Hoạt động học của HS là quá trình nhận thức, nó trở nên có ý nghĩa vàkết quả khi nó là tự giác, tích cực, nỗ lực, hoạt động học không chỉ dừng lại ởviệc nhắc lại, lặp lại bài học, hành vi mà hơn thế nữa nó là sự tái tạo cho bảnthân, sáng tạo trong tư duy, biết sử dụng và điều khiển tri thức trong quá trìnhlĩnh hội và chiếm lĩnh khoa học Dạy và học là hai hoạt động của một quátrình dạy học có mối quan hệ chặt chẽ thống nhất với nhau Kết quả học tậpcủa HS không chỉ là kết quả của hoạt động học mà còn là kết quả của hoạt

động dạy Không thể tách rời kết quả học tập của trò trong việc đánh giá kếtquả của thầy Bởi vì, nếu như hoạt động dạy là việc tổ chức điều khiển tối ưuquá trình HS chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách thì tronghoạt động học, HS tiếp nhận khái niệm khoa học, tự giác, tích cực, tự lựcchiếm lĩnh khoa học dưới sự điều khiển của giáo viên.

Dạy là một hoạt động tổ chức điều khiển sự học tập của HS, giúp HSnắm vững kiến thức, hình thành kĩ năng, hình thành nhân cách thì hoạt độnghọc sẽ đạt được ba mục đích: Trí dục (nắm vững tri thức, hình thành kĩ năng),phát triển (phát triển tư duy và năng lực hoạt động trí tuệ) và giáo dục (hìnhthành thế giới quan khoa học, nhân cách, phẩm chất đạo đức) Nói cách khácdạy học sẽ giúp con người phát triển cả đức lẫn tài, cả năng lực lẫn phẩm chất

Hoạt động dạy là hoạt động truyền đạt thông tin và điều khiển hoạtđộng học là lĩnh hội và tự điều khiển

Hoạt động dạy theo chương trình nội dung qui định thì hoạt động họcphải tuân thủ, thực thi theo toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, cấu trúclôgic của môn học, ứng dụng hiểu biết vào học tập và lao động

Hoạt động dạy theo phương pháp định chế của nhà trường và sự thíchứng sáng tạo của giáo viên thì hoạt động học phải đồng thời có phương phápnhận thức, phương pháp chiếm lĩnh biến thành học vấn của bản thân

Dạy học là hai hoạt động có sự thống nhất chặt chẽ, có mối quan hệhữu cơ giữa thầy và trò, giữa truyền thụ và lĩnh hội, giữa dạy và học

Mục đích của dạy học gắn liền với mục tiêu của môn học, bài học.Người ta thường nói mục đích chung của dạy học là trang bị cho người học trithức, kĩ năng, thái độ và các giá trị Mục tiêu chuyên biệt đưa ra yêu cầu cụthể cho hoạt động của giáo viên và HS với từng nội dung, từng chủ đề nhậnthức Đó là mục tiêu trực tiếp được tính toán xây dựng trên cơ sở đặc điểm cụ

thể của môn học, đặc điểm đối tượng HS Mục đích dạy học được thông quaviệc thực hiện mục tiêu của bài học, môn học.

b Hoạt động dạy học

Dạy học là hoạt động diễn ra theo một quá trình toàn vẹn có sự thốngnhất giữa hai mặt của các chức năng hoạt động dạy và học Đó là quá trìnhvận động và phát triển được biểu hiện thông qua sự vận động và phát triểncủa các thành tố tạo nên hoạt động dạy học Hiệu quả dạy học tạo nên mốiquan hệ tương tác, sự hỗ trợ của hoạt động dạy và hoạt động học đó là: “Hoạtđộng dạy học là một quá trình bộ phận, một phương tiện để trao đổi học vấn,phát triển năng lực và giáo dục phẩm chất, nhân cách thông qua sự tác độngqua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có

hệ thống những tri thức khoa học, những kĩ năng nhận thức và thực hành ”[20]

HĐDH bao gồm hai hoạt động đó là hoạt động dạy và hoạt động học.Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau, tồn tại cùng nhau Trong

đó, hoạt động dạy của thầy đóng vai trò chủ đạo, tổ chức và điều khiển HS.Trong hoạt động học, HS chủ động tích cực tự giác và sáng tạo dưới sự điềukhiển của GV

Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợp giữahai kiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học

Trong hoạt động dạy học người dạy chủ động lựa chọn trọng tâm,trọng điểm, nội dung, phương pháp, phương tiện lựa chọn các hình thức tổchức cũng như chuẩn kiến thức trong đánh giá, người học dựa trên các cơ sởkiến thức khoa học nhằm nâng cao chất lượng kiến thức của mình lên mộttrình độ mới

Hoạt động dạy học gắn liền với hoạt động giáo dục Cả hai hoạt độngnày đều hướng tới mục tiêu chung là phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Hoạt động dạy học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm các thành tố cơbản: mục đích, nội dung, phương tiện, hình thức tổ chức, người dạy, ngườihọc Các thành tố này tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau để thực hiệnnhiệm vụ dạy học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.

Mục đích là kết quả được hình dung trước mà dạy học cần đạt được.Khi đặt ra mục đích cần chú ý đến đặc điểm đối tượng và các yếu tố khác cóđảm bảo việc đạt được mục đích hay không

Nội dung là đối tượng lĩnh hội của học sinh, nó là yếu tố khách quan,quyết định lôgic của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học

Phương pháp là cách thức để tiến hành hoạt động dạy học nhằm đạtđược hiệu quả.Việc lựa chọn phương pháp dạy là hoạt động của mỗi giáo viênnhằm giúp HS chiếm lĩnh tri thức một cách tốt nhất Phương pháp học của HS

nó phù hợp với điều kiện cá nhân và cả phương pháp của giáo viên

Phương tiện là điều kiện đủ để hoạt động dạy học diễn ra bình thường.Đặc biệt hiện nay sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại đã mang lại hiệuquả rất tốt cho dạy học

Hình thức tổ chức là việc tổ chức hoạt động dạy học dưới các dạngkhác nhau sao cho phù hợp với nội dung và phương pháp dạy học của mônhọc đó

Hoạt động học của HS là một bộ phận quan trọng của hoạt động dạyhọc, là qui định lôgic của quá trình dạy học về lý luận dạy học Nghĩa là trình

độ trí dục và qui định lĩnh hội của HS có ảnh hưởng quyết định đến việc tổchức dạy học Nó bao gồm các chức năng thống nhất với nhau: tự giác, chủđộng, tích cực lĩnh hội và tự điều khiển

Hoạt động dạy của giáo viên gồm các chức năng: hướng dẫn, tổ chức,chỉ đạo, điều khiển, truyền đạt và tự điều khiển luôn tương tác và thống nhất

với nhau Dạy phải xuất phát từ lôgic khoa học của khái niệm và lôgic sưphạm của tâm lý lĩnh hội.

Qua nghiên cứu các quan điểm trên, ta thấy: “Hoạt động dạy học là quátrình mà trong đó dưới sự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức và họctập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học.”

1.2.5 Giải pháp, giải pháp quản lý hoạt động dạy học

a Giải pháp

Giải pháp là cách giải quyết một vấn đề, tìm giải pháp cho từng vấn

đề Như vậy, giải pháp là cách thức giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó, làcách thức tác động nhằm thay đổi chuyển biến một hệ thống, một quá trình,một trạng thái nhất định nhằm đạt được mục đích Giải pháp càng thích hợp,càng tối ưu, càng giúp giải quyết nhanh chóng vấn đề đặt ra Để có giải phápkhả thi, phù hợp phải được xuất phát từ những cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễntin cậy

b Giải pháp quản lý hoạt động dạy học

Giải pháp quản lý hoạt động dạy học là hệ thống cách thức tác độngcủa chủ thể quản lý vào các hoạt động dạy và học, làm cho quá trình này diễn

ra đúng mục tiêu dự kiến Giải pháp quản lý hoạt động dạy học bao gồm cáctác động hướng đích vào các thành tố cấu trúc quá trình dạy học, quản lý vềchương trình, quản lý quá trình truyền thụ kiến thức của giáo viên, việc thựchiện chương trình dạy học, kế hoạch của nhà trường, các tổ nhóm chuyênmôn, quản lý sự lĩnh hội kiến thức của HS cũng như việc tự tổ chức, tự điềukhiển quá trình học của HS, quản lý việc huy động các nguồn lực nhằm nângcao chất lượng dạy học Giải pháp quản lý hoạt động dạy học phải được xemxét cụ thể ở từng địa phương, từng đơn vị cụ thể phù hợp với nhiệm vụ, chứcnăng quản lý của chủ thể quản lý

1.3 Đặc trưng của hoạt động dạy học ở trường THCS

1.3.1 Mục tiêu dạy học

Đó là chất lượng dạy học đạt được ở học sinh với sự phát triển toàndiện các mặt đức, trí, thể, mĩ, giáo dục lao động đã được qui định trong mụctiêu dạy học, chất lượng đó là kết quả tổng hợp của nhiều hoạt động, của cảhoạt động dạy và hoạt động học nhằm đảm bảo cho chất lượng đó Nói cáchkhác, mục tiêu của quản lý hoạt động dạy học là: Đảm bảo thực hiện đầy đủcác mục tiêu, kế hoạch đào tạo và nội dung chương trình giảng dạy theo đúngtiến độ thời gian qui định Đảm bảo hoạt động dạy học đạt chất lượng cao(quản lý chất lượng) Dạy học giáo dục THCS là củng cố và phát triển những

cơ sở nhân cách của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa có học vấn phổthông cơ bản, có những hiểu biết ban đầu về một nghề đơn giản để có thể tiếptục học phổ thông trung học, trung học chuyên nghiệp, trung học nghề, họcnghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

1.3.2 Nội dung dạy học

Nội dung dạy học là một thành tố hết sức quan trọng của quá trình dạyhọc Nội dụng dạy học ở các trường THCS là hệ thống các kiến thức khoa học

về tự nhiên và kỹ thuật, về xã hội và nhân văn, về tư duy, về nghệ thuật, cùngvới hệ thống kỹ năng và kỹ xảo hoạt động vật chất và tinh thần cần trang bịcho học sinh trong học tập

Quản lý mục tiêu, nội dung dạy học chính là quản lý việc xây dựngthực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục, thái độ và phát triển trí tuệ chohọc sinh, việc chấp hành các nội qui, qui chế về đào tạo một cách nề nếp,

ổn định

Quản lý nội dung dạy học là việc phát hiện kịp thời các nguyên nhândẫn đến tình trạng yếu kém, đề ra và tổ chức thực hiện các giải pháp khắcphục những hạn chế nhằm đảm bảo được chất lượng dạy học

1.3.3 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợpcủa giáo viên và HS, trong đó phương pháp dạy chỉ đạo phương pháp học,nhằm giúp HS chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống

kỹ năng, kỹ xảo thực hành sáng tạo

Phương pháp dạy học có ý nghĩa rất lớn đến việc quyết định chấtlượng dạy học Với các nhà quản lý giáo dục, đặc biệt là Hiệu trưởng việcquản lý tốt phương pháp dạy học sẽ góp phần thúc đẩy nâng cao chất lượnggiáo dục Qua thực tế khảo sát tại các trường THCS thị xã Ba Đồn tỉnhQuảng Bình cho kết quả rất rõ ràng đó là những trường mà Hiệu trưởng luônquan tâm, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học thì nơi đó chất lượng giáodục cả mũi nhọn cũng như đại trà được nâng cao rõ rệt Phương pháp dạyhọc phải xuất phát từ mục tiêu chung của cấp học THCS, mục tiêu chuyênbiệt của từng môn học; phải gắn liền với nội dung, phải phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lý học sinh THCS

1.3.4 Đội ngũ giáo viên

Trong bất kỳ một lĩnh vực nào thì nguồn lực đóng vai trò rất quan trọngvào hiệu quả công việc Do đó đội ngũ giáo viên là điều mà các nhà quản lýluôn luôn quan tâm trăn trở Có rất nhiều lý do để các nhà quản lý quan tâmtrăn trở về đội ngũ như:

- Tuổi tác trong đội ngũ giáo viên là không đồng đều: Có nhiều giáo

viên dạy lâu năm có kinh nghiệm nhưng sức khỏe lại giảm sút Ngược lại đốivới những giáo viên trẻ luôn say mê, yêu nghề rất nhiệt huyết với sự nghiệpgiáo dục nhưng lại thiếu phương pháp, thiếu cách tiếp cận vấn đề

- Vị trí địa lý cũng là điều kiện cản trở tới kết quả công việc

- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ là vấn đề tương đối trăn trở của phần

lớn các Hiệu trưởng trường THCS Mặc dù đội ngũ cơ bản đạt chuẩn về đàotạo nhưng thực tế lại không đáp ứng được yêu cầu giảng dạy hiện nay

- Sự tâm huyết của nhà giáo.

- Sự hợp tác, phối hợp của các thành viên và tổ chức trong nhà trường.

Để quản lý tốt hoạt động dạy học trong nhà trường đòi hỏi phải có sựhợp tác, phối hợp giữa các cá nhân, các tổ chức trong tập thể nhà trường đểtạo nên sự thống nhất chung, tạo nên sức mạnh đoàn kết

Hiệu trưởng phải biết sử dụng một cách hiệu quả nhất đội ngũ trợ lýnhư các Phó hiệu trưởng, tổ trưởng, Chủ tịch công đoàn, Đoàn đội,… trongnhà trường tạo thành một bộ máy hoàn chỉnh vận hành tốt, hoạt động đạt hiệuquả cao Coi trọng tổ chuyên môn và Hội đồng sư phạm nhằm tạo một chuyểnbiến về chất trong công tác giảng dạy

1.3.5 Đối tượng dạy học

Đối tượng HS là một trong hai yếu tố then chốt quyết định đến kết quảgiáo dục

Do vậy việc quản lý đội ngũ HS không phải trách nhiệm riêng của giađình hay nhà trường mà là trách nhiệm chung của cả cộng đồng trong đó cógia đình, nhà trường, và các lực lượng xã hội khác

Với điều kiện kinh tế đất nước ngày một phát triển, thì các nhu cầu vềhưởng thụ những thành tựu của khoa học kỹ thuật ngày một cao Với đặctrưng của lứa tuổi ở độ tuổi cơ bản từ 11 đến dưới 15 tuổi Đây là lứa tuổiđứng trước ngưỡng cửa của một người trưởng thành Do đó các em luôn có xuhướng vươn ra, khẳng định mình nhưng chưa biết cách, chưa biết phươngpháp khẳng định vai trò của bản thân nên rất dễ mắc sai lầm

Vì vậy việc quản lý các hoạt động của HS bậc THCS là việc làm hếtsức quan trọng nó sẽ góp phần hình thành và phát triển nhân cách của các emsau này.

1.3.6 Cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học

Có đầy đủ thầy giỏi, trò ngoan nhưng nếu thiếu các điều kiện phục vụcho hoạt động dạy học thì cũng không thể thực hiện được mục tiêu giáo dục

Cơ sở vật chất cũng là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc, nhất là trong thời đại bùng nổ về khoa học kỹ thuật, sự bùng nổ về côngnghệ thông tin thì việc nâng cao cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy họcđược các Hiệu trưởng luôn luôn quan tâm và đầu tư

Cơ sở vật chất, kỹ thuật của nhà trường là các phương tiện phục vụ chocông tác giảng dạy như bàn ghế, phòng học, phòng thư viện, phòng thínghiệm và các phương tiện, trang thiết bị khác

Các điều kiện cơ sở vật chất được coi là vai trò của nhân vật thứ bangoài giáo viên và HS Do vậy nó ảnh hưởng to lớn đến chất lượng của mộtgiờ học và việc phục vụ mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện củanhà trường

Trong việc quản lý hoạt động dạy học ở nhà trường THCS, Hiệu trưởngphải quan tâm chỉ đạo, tăng cường cơ sở vật chất đảm bảo những điều kiệnvật chất tốt nhất cho hoạt động dạy học

1.4 Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS

1.4.1 Nội dung quản lý hoạt động dạy học

a Quản lý xây dựng thực hiện kế hoạch năm học và kế hoạch chuyên môn

Cơ sở để xây dựng kế hoạch năm học và kế hoạch chuyên môn là chỉthị năm học mới của Bộ GD&ĐT, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học

của Sở GD&ĐT và Phòng GD&ĐT hướng dẫn giảng dạy bộ môn Trên cơ sởđiều tra tình hình chất lượng học sinh của nhà trường đối với giáo viên và cácđiều kiện đảm bảo cho việc dạy và học, Hiệu trưởng lên kế hoạch năm họcđảm bảo đủ điều kiện khả thi nhất.

Cơ sở để thực hiện kế hoạch: Phù hợp với yêu cầu của các cấp quản lý,phù hợp với đặc điểm tình hình đơn vị, thuận lợi, khó khăn xác định phươnghướng, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động hợp lý với đơn vịmang tính khả thi tránh chỉ tiêu quá cao không phấn đấu được gây bi quanchán nản, chỉ tiêu quá thấp dẫn đến hiệu quả giáo dục đạt không cao

Điều kiện để đảm bảo thực hiện kế hoạch: Đội ngũ giáo viên và cán bộquản lý phải đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng Cơ sở vật chất kỹ thuật,trang thiết bị phục vụ phải đáp ứng cho các hoạt động dạy và học Nguồn lựctài chính trong và ngoài ngân sách và vốn đóng góp của xã hội hóa giáo dụcphục vụ kịp thời

Tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch: Hiệu trưởng quản lý hoạt độngdạy học, triển khai theo từng tháng năm học, theo từng tuần và từng ngàyđược thực hiện thông qua thực hiện tháng chuyên môn, tuần chuyên môn.Thực hiện theo phân công chuyên môn cho từng thành viên Thực hiện theo

kế hoạch thời khóa biểu Thực hiện theo kế hoạch thao diễn dự giờ và dạychuyên đề

Giải pháp thực hiện kế hoạch: Biện pháp sơ kết tuần, tổng kết thángtrong hội đồng sư phạm nhà trường có khen, chê kịp thời để động viên Theodõi thi đua của giáo viên và HS hàng ngày, theo kế hoạch của từng tháng.Thường xuyên theo dõi kiểm tra đôn đốc giáo viên dạy học thông qua dự giờđánh giá tiết dạy Theo dõi sĩ số học sinh đi học hàng ngày để đảm bảo chấtlượng dạy và học Hiệu trưởng khoán chất lượng dạy học các môn văn hóacho từng tổ chuyên môn, tổ lập kế hoạch khoán chất lượng dạy học các môn

xuống từng giáo viên trong tổ Hiệu trưởng phải quán triệt tới từng giáo viênthực hiện kế hoạch dạy học trên thời khóa biểu là pháp lệnh.

b Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giảng dạy của tổ chuyên môn và giáo viên

Trên cơ sở yêu cầu chung của kế hoạch năm học về công tác dạy học

và yêu cầu riêng của từng môn học Căn cứ vào hướng dẫn thực hiện nhiệm

vụ năm học của các cấp quản lý và tình hình cụ thể của nhà trường, của tổchuyên môn, của từng cá nhân, Hiệu trưởng hướng dẫn giáo viên quy trìnhxây dựng kế hoạch, xác định mục tiêu bộ môn sát với nhiệm vụ trọng tâm, chỉtiêu kế hoạch của nhà trường và biết tìm ra các biện pháp thực hiện các mụctiêu đó Hiệu trưởng phải cùng với tổ chuyên môn góp ý kiến và duyệt kếhoạch dạy học của từng giáo viên

Trong quản lý hoạt động dạy học, Hiệu trưởng phải thấy rõ tầm quantrọng của việc giáo viên, các tổ chuyên môn thực hiện tốt kế hoạch là quantrọng nhất để đảm bảo chất lượng dạy học, người Hiệu trưởng quản lý thựchiện kế hoạch phải thường xuyên kiểm tra đôn đốc phát hiện kịp thời thì mới

có sự chỉ đạo linh hoạt trong việc bổ sung hay điều chỉnh một vài chi tiếttrong kế hoạch sao cho không làm thay đổi mục tiêu mà lại phù hợp với tìnhhình thực tế thì chất lượng dạy học mới đạt cao

c Quản lý việc thực hiện chương trình

Chương trình dạy học về nguyên tắc là pháp lệnh do Bộ GD&ĐT banhành, là căn cứ pháp lý để nhà trường tiến hành chỉ đạo giám sát quản lý hoạtđộng dạy học của trường mình Chương trình dạy học quy định số lượng tiếthọc, xây dựng phương pháp, hình thức dạy học cho từng môn học, thời giantừng môn bằng số tiết trên tuần và số tiết cho cả năm học nhằm thực hiện mụctiêu của từng cấp học

Hiệu trưởng phải quản lý thực hiện đúng chương trình, kế hoạch dạyhọc và biên chế năm học do Bộ GD&ĐT ban hành Hiệu trưởng phải chỉ đạogiáo viên thực hiện dạy đúng, đủ theo phân phối chương trình hoặc linh độngsáng tạo trong xây dựng chương trình báo cáo về Phòng và Sở để thực hiệntheo nội dung sách giáo khoa cho từng môn học Hiệu trưởng yêu cầu giáoviên không được tự ý cắt xén tiết bỏ tiết, đảo tiết, gộp tiết làm đảo lộn chươngtrình, đảm bảo số tiết học phải dạy đủ đúng theo quy định của từng tuần, đúngtiến trình và thời gian quy định, trừ trường hợp thiết kế chương trình được sựnhất trí của Phòng và Sở GD&ĐT.

Hiệu trưởng về nguyên tắc phải nắm vững cấu tạo chương trình dạyhọc của cấp học, từng môn học, hiểu thật chắc càng sâu càng tốt về nội dung

và phạm vi kiến thức từng môn học Đồng thời Hiệu trưởng phải nắm vững kếhoạch dạy học của từng môn học, lớp học, phương pháp dạy học đặc trưngcủa từng bộ môn với các điều kiện để dạy học môn đó Trên cơ sở đó Hiệutrưởng phải tổ chức cho giáo viên nghiên cứu nắm vững mục tiêu nội dung,chương trình dạy học ở cấp học, từng khối lớp và chỉ đạo thực hiện nghiêmtúc Ngoài ra Hiệu trưởng phải thường xuyên kiểm tra đôn đốc giáo viên thựchiện qua lịch báo giảng, sổ ghi đầu bài, dự giờ giáo viên, biên bản kế hoạch tổ

để kịp thời uốn nắn, chỉ đạo

Ban giám hiệu cần sử dụng các bảng biểu, hồ sơ giáo viên, số tiết dạythay, dạy bù, sổ theo dõi tiến độ thực hiện chương trình và sử dụng thời khóabiểu để điều tiết tiến độ thực hiện chương trình dạy học của các môn, các khốilớp sao cho đồng đều, cân đối, tránh thiếu giờ, thiếu bài, đặc biệt là kịp thời

xử lý hàng ngày các sự cố ảnh hưởng tới tiến độ thực hiện chương trình

Yêu cầu thực hiện chương trình đối với giáo viên: Hiệu trưởng chỉ đạoyêu cầu đối với mỗi giáo viên phải nghiên cứu nắm vững cấu tạo nội dungchương trình trong toàn cấp học và nhất là những môn được phân công dạytrong đó kế hoạch thực hiện từng môn dạy Nếu giáo viên nghỉ dạy có lý do,

Hiệu trưởng phân công giáo viên dạy thay nếu môn học đó dạy chậm chươngtrình, Hiệu trưởng yêu cầu giáo viên dạy bù thêm giờ ngoài phân công thờikhóa biểu để kịp tiến độ thực hiện chương trình và đề nghị giáo viên ghi vào

sổ dạy thay dạy bù để theo dõi kịp thời Ngoài ra, Hiệu trưởng yêu cầu giáoviên cần nắm vững nội dung kiến thức cơ bản của môn học, không ngừng đổimới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học để nâng cao hiệu quả dạy học

d Quản lý chất lượng dạy học

* Quản lý hoạt động dạy của giáo viên

- Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên

Công tác cán bộ là khâu then chốt quyết định đến chất lượng công việc.Nếu Hiệu trưởng nắm chắc đội ngũ, biết rõ được điểm mạnh, điểm yếu,những sở trường, hoàn cảnh gia đình, tình trạng tâm lý… của đội ngũ cán bộgiáo viên thì sẽ sử dụng đúng người đúng việc hơn thế nữa sẽ tạo niềm tin nơiquần chúng làm cho họ tự tin, phấn khởi hơn và có trách nhiệm cao với cáccông việc được giao

Phân công giáo viên đúng với khả năng sẽ đem lại kết quả tích cực.Ngược lại, nếu Hiệu trưởng phân công công việc nặng theo cảm tính, tìnhcảm cá nhân sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động sư phạm trongnhà trường, gây mất đoàn kết nội bộ, chia bè chia cánh… Do đó Hiệu trưởngcần cân nhắc thật kỹ lưỡng trước khi đưa ra các quyết định Cũng cần lắngnghe các ý kiến, nguyện vọng của giáo viên để có những quyết định sáng suốtnhằm phát huy tối đa khả năng của đội ngũ

Ngoài ra, phân công giáo viên cần đặt yếu tố quyền lợi của người học(học sinh) lên trên hết Việc phân công cần chú ý tới khối lượng công việc,đặc biệt là các giáo viên làm các công tác kiêm nhiệm

- Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên.

Kết quả của từng tiết học nói riêng và chất lượng của quá trình dạy họcnói chung phụ thuộc rất nhiều vào hai công việc chuẩn bị trước giờ lên lớpcủa giáo viên là:

Chuẩn bị soạn bài chu đáo, cẩn thận và dự tính các bước đi trong mộttiết học, các việc có thể xảy ra trong mỗi tiết học, hình thức tổ chức dạy học,phương pháp giảng dạy có phù hợp với trình độ nhận thức của học sinhkhông, đã đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao hiệu suất một giờ lênlớp chưa

Chuẩn bị các thiết bị, thí nghiệm (nếu có) của bài học giúp HS hiểubài, nắm chắc bài nhanh

Hiệu trưởng cần yêu cầu các tổ, nhóm chuyên môn nghiên cứu kỹ nộidung chương trình mà mình thực hiện giảng dạy, trao đổi kỹ trong nhóm dạy

để thống nhất về mục đích, yêu cầu, nội dung phương pháp, phương tiện, hìnhthức tổ chức dạy học Trên cở sở đó hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch và thựchiện soạn bài theo phân phối chương trình, kế hoạch chuẩn bị đồ dùng và làm

đồ dùng dạy học

Hiệu trưởng cùng với tổ trưởng chuyên môn thường xuyên kiểm trathực hiện soạn bài của giáo viên, cùng các loại hồ sơ sổ sách để xem giáo viên

có thực hiện đúng phân phối chương trình, các bước đi trong bài soạn có đầy

đủ không, bài soạn có thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, có lấy hoạtđộng học tập của HS làm trung tâm, có phát huy tính tích cực học tập của HSkhông

Hướng dẫn giáo viên sử dụng sách giáo khoa, sách giáo viên, sách thamkhảo và sử dụng các đồ dùng dạy học hiện đại nếu có Hướng dẫn giáo viênsoạn giáo án điện tử, để phát huy tối đa các phương tiện đồ dùng dạy học hiệnđại vào dạy học

Hiệu trưởng thông qua tiết dự giờ để đánh giá việc soạn bài và chuẩn bịgiờ lên lớp của giáo viên.

Hiệu trưởng cùng với các tổ trưởng sau khi kiểm tra phải tổ chức rútkinh nghiệm trong sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn, để kịp thời phê bình hoặcnêu gương tốt hoặc để cải tiến việc soạn bài giúp giáo viên có một giáo án tốtnhất cụ thể các hoạt động của thầy và trò, hay các đồ dùng dạy học bổ trợ chotiết dạy, nhằm giúp tiết dạy đạt kết quả cao nhất đạt tới mục tiêu bài học

- Quản lý giờ lên lớp của giáo viên

Giờ lên lớp của giáo viên giữ vai trò quan trọng nhất của quá trình dạyhọc, nó quyết định chất lượng dạy học Tất cả công việc soạn bài và chuẩn bịthiết bị đồ dùng dạy học trước giờ lên lớp đạt hiệu quả cao khi người giáoviên thực hiện thành công tiết dạy trên lớp Ngoài việc thực hiện ý đồ chuẩn

bị, người giáo viên khi lên lớp phải biết lựa chọn nội dung, phương pháp tậptrung vào HS, phát huy cao nhất tính tích cực chủ động sáng tạo của HS dưới

sự hướng dẫn học tập của giáo viên, linh hoạt giải quyết các tình huống xảy

ra, tạo ra niềm tin hứng thú học tập cho HS

Trong nhà trường Hiệu trưởng không giữ vai trò trực tiếp quyết địnhchất lượng giờ lên lớp nhưng trên cương vị lãnh đạo và quản lý nhà trườngHiệu trưởng có vai trò tác động gián tiếp tới chất lượng hiệu quả giờ lên lớp.Ngoài ra việc tác động về mặt tinh thần, vật chất, để tạo điều kiện phát huyhết nhiệt tình, khả năng lên lớp của giáo viên Hiệu trưởng phải có những giảipháp quản lý tác động sâu sát tới giờ lên lớp của giáo viên

Hiệu trưởng sử dụng một số giải pháp sau đây để quản lý giờ lên lớpcủa giáo viên

- Xây dựng tiêu chuẩn giờ lên lớp: Bộ GD&ĐT có hướng dẫn về tiêu

chuẩn đánh giá xếp loại một giờ lên lớp ở bậc trung học bao gồm các mặt vềnội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức, kết quả học tập của HS trên

lớp, giúp cho học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài học, bồi dưỡngnăng lực nhận thức, tư duy, năng lực tự học, rèn cho HS kỹ năng học tập, vậndụng vào thực tiễn, bồi dưỡng cho các em những tư tưởng tình cảm đẹp đểhình thành nhân cách cho các em Trong thực tế mỗi môn học đều có phươngpháp giảng dạy và hình thức tổ chức trên lớp tương ứng các tiêu chuẩn đánhgiá trên Chính vì vậy, Hiệu trưởng phải chỉ đạo tới từng giáo viên nghiên cứuxây dựng tiêu chuẩn giờ lên lớp cho từng môn học, bài học mình dạy dựa trên

cơ sở lý luận dạy học và tiêu chuẩn đánh giá chung của Bộ GD&ĐT

- Xây dựng và sử dụng thời khóa biểu để quản lý giờ lên lớp Trên cơ

sở của kế hoạch năm học chuyên môn, Hiệu trưởng cho xây dựng thời khóa

biểu của trường Thời khóa biểu là một loại kế hoạch được “thể chế hóa” từ

kế hoạch năm học và kế hoạch chuyên môn của trường Thực hiện thời khóabiểu là pháp lệnh trong nhà trường Thời khóa biểu phải đảm bảo quyền lợihọc tập của HS và những quy định về chế độ đối với giáo viên Thời khóabiểu có tác dụng duy trì nề nếp dạy và học mỗi ngày trong tuần Thực hiệnnghiêm túc thời khóa biểu sẽ nâng chất lượng dạy và học trong nhà trường

- Xây dựng lịch kiểm tra giờ lên lớp: Kiểm tra giờ lên lớp để từng ngày

nắm bắt tình hình dạy và học, ra vào lớp của giáo viên và học tập của HS.Hiệu trưởng càng sâu sát quản lý trực tiếp giờ lên lớp của giáo viên bao nhiêuthì càng có tác dụng thúc đẩy dạy và học tốt bấy nhiêu vì thế việc xây dựnglịch kiểm tra giờ lên lớp phải được Hiệu trưởng duy trì hàng ngày, thườngxuyên trong năm học

- Dự giờ, đánh giá tiết dạy

+ Do đặc tính dạy học ở trường THCS có nhiều môn học nên Hiệutrưởng phải có kế hoạch dự giờ thăm lớp, đánh giá tiết dạy một cách thườngxuyên, đột xuất, hay định kỳ, kế hoạch này được Hiệu trưởng, Hiệu phó, tổtrưởng, nhóm trưởng kết hợp cùng tham dự

+ Sau khi dự giờ giáo viên, việc tổ chức rút kinh nghiệm và đánh giátiết dạy phải được thực hiện nghiêm túc, phải giúp giáo viên thấy rõ điểm yếu,điểm mạnh của mình về nội dung, kiến thức về phương pháp giảng dạy, về tổchức các hoạt động học tập của HS qua đó giúp giáo viên nâng cao được nănglực sư phạm, phương pháp truyền thụ kiến thức cho HS tốt hơn, đồng thờigiúp Hiệu trưởng thấy rõ việc kiểm tra bằng dự giờ, rút kinh nghiệm đánh giátiết dạy là công việc thường xuyên, quan trọng trong hoạt động dạy học củamột nhà trường.

- Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

Quản lý hồ sơ là một trong các hoạt động của quản lý bởi vì hồ sơ làmột phương tiện phản ánh quá trình quản lý có tính khách quan và cụ thể giúpHiệu trưởng nắm chắc hơn việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên,theo yêu cầu đề ra

Theo “Điều lệ trường phổ thông” điều 27 quy định hồ sơ chuyên mônđối với mỗi giáo viên phải có:

Hiện nay Bộ GD&ĐT đã có Văn bản số 68/BGDĐT-GDTrH ngày07/01/2014 về việc chấn chỉnh việc lạm dụng hồ sơ, sổ sách trong nhà trường

- Giáo Án (bài soạn) viết tay hoặc đánh máy.

- Sổ ghi kế hoạch giảng dạy.

- Sổ dự giờ thăm lớp.

- Sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm).

- Các hồ sơ khác theo quy định của Phòng GD&ĐT, của nhà trường

như: sổ hội họp, sổ bồi dưỡng chuyên môn, sổ công tác, sổ điểm cá nhân

- Sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy, phân phối chương trình bộ

môn, tư liệu giảng dạy

Để quản lý tốt hồ sơ chuyên môn của giáo viên, Hiệu trưởng cần quyđịnh nội dung, thống nhất mẫu ghi chép các loại sổ sách, kết hợp với các tổ

trưởng chuyên môn có kế hoạch thường xuyên kiểm tra đánh giá chất lượng

hồ sơ của từng giáo viên

- Tổ chức đổi mới phương pháp dạy học.

Để nâng cao chất lượng giờ lên lớp cần phải tổ chức các chuyên đề vềgiờ lên lớp, về đổi mới phương pháp dạy học Thông qua giờ dạy mẫu, đánhgiá tiết dạy, tọa đàm về đổi mới phương pháp giảng dạy Phổ biến kinhnghiệm giảng dạy của giáo viên dạy giỏi Phổ biến kinh nghiệm soạn giáo án

và sử dụng đồ dùng dạy học hiện đại Tổ chức hội giảng

Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết, để nâng cao chấtlượng dạy học, vì thế bằng nhiều biện pháp khác nhau bằng nhiều hình thức

tổ chức khác nhau, Hiệu trưởng phải chỉ đạo làm thật tốt đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo học tập

của HS trên lớp dưới sự hướng dẫn của thầy giáo.

Khi tổ chức các chuyên đề phải chọn các đề tài thiết thực đối với tìnhhình cụ thể của nhà trường và phải đầu tư và chuẩn bị thật chu đáo khi thựchiện chuyên đề đó

- Quản lý việc bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên.

Đẩy mạnh công tác kiện toàn đội ngũ, bồi dưỡng nâng cao trình độchuyên môn và nghiệp vụ cho giáo viên là một trong những nhiệm vụ trọngtâm của các trường, một nhiệm vụ hết sức quan trọng và bức thiết của các nhàquản lý trường học, bởi vì xây dựng đội ngũ giáo viên và là tạo động lực chongười dạy và người học thực hiện dạy tốt và học tốt

Về nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp

vụ cho giáo viên phải là một việc làm thường xuyên của các nhà quản lý, giúpcho giáo viên nâng cao và mở rộng tri thức mới để theo kịp những thay đổi

của nội dung, chương trình, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học vànhững kỹ năng sư phạm đáp ứng tinh thần đổi mới về phương pháp dạy học.

Phân công giáo viên giỏi giúp đỡ giáo viên còn non, giáo viên mới ratrường tạo điều kiện vật chất và tinh thần cho giáo viên tự học, dự các lớp bồidưỡng chuyên môn Trong các nhà trường phải coi sinh hoạt chuyên môn ở

tổ, nhóm tham dự các chuyên đề về giờ lên lớp, hội giảng là loại hình bồidưỡng bắt buộc đối với mọi giáo viên đứng lớp để trao đổi chuyên môn trongđội ngũ các nhà giáo viên để học và coi đó là một trong tiêu chí đánh giá thiđua của nhà trường

Về hình thức bồi dưỡng: Coi trọng hình thức bồi dưỡng thường xuyêngắn bó thực tiễn bài học, lớp học, môn học, ngoài ra tạo điều kiện cho giáoviên đi học tập tại chức để giáo viên vừa trực tiếp dạy học vừa học nâng caotrình độ Tổ chức phổ biến áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

* Quản lý hoạt động học của học sinh

Căn cứ vào kết quả năm học trước của HS, căn cứ vào các chỉ tiêuphấn đấu năm học mới nhà trường, kết quả khảo sát chất lượng HS đầu năm,nhà trường cần xây dựng các giải pháp giáo dục tinh thần, thái độ và động cơhọc tập cho HS, dạy cho HS các phương pháp học tập từng bộ môn và nhữngđiều cần phải thực hiện đã được cụ thể hóa trong nội quy nhà trường để HSrèn luyện thường xuyên thành thói quen tự giác

Hiệu trưởng phải xây dựng và chỉ đạo nề nếp học tập của HS hướngvào hoạt động với nội dung sau đây:

- Về học tập trên lớp: Yêu cầu mỗi học sinh về tinh thần thái độ học

tập Tập trung nghe giảng để hiểu bài ngay tại lớp, chuyên cần học bài và làmbài đầy đủ, có thái độ trung thực trong kiểm tra, tham gia đầy đủ các hoạtđộng ngoài giờ lên lớp Thực hiện tốt cuộc vận động “Hai không”: Nói khôngvới tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục Thực hiện tốt nộidung thi đua trong lớp