Vận dụng tư tưởng hồ chí minh trong công tác giáo dục thanh niên ở huyện đoàn tân kỳ, tỉnh nghệ an giai đoạn hiện nay

Tại Đại hội lần thứ XI Đảng ta khẳng định: Làm tốt công tác giáo dụcchính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiệnhọc tập, lao động, giải trí, phát triển

TRẦN DOÃN LÂM

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN

Ở HUYỆN ĐOÀN TÂN KỲ, TỈNH NGHỆ AN

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

NGHỆ AN - 2015

TRẦN DOÃN LÂM

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN

Ở HUYỆN ĐOÀN TÂN KỲ, TỈNH NGHỆ AN

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60310201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THÁI SƠN

NGHỆ AN - 2015 LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến trường Đại học Vinh, Khoa Giáo dục Chính trị, Phòng Đào tạo Sau đại học, đặc biệt là PGS.TS Nguyễn Thái Sơn đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tôi với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài.

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo đã trực tiếp truyền đạt những kiến thức khoa học về chuyên ngành Chính trị học cho bản thân tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Thường vụ Huyện đoàn, Ban Thường vụ Đoàn các cơ sở đã tạo điều kiện, cung cấp những thông tin, số liệu tin cậy trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, cơ quan Huyện đoàn, cơ quan Huyện ủy Tân Kỳ đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành tốt mọi công việc trong quá trình học tập và thực hiện luận văn Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn của mình tới bạn bè và đồng nghiệp luôn quan tâm, chia sẻ, động viên tôi trong thời gian thực hiện đề tài.

Tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè.

Xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 10 năm 2015

Tác giả

Trần Doãn Lâm

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN 1

MỤC LỤC 2

DANH MỤC CÁC BẢNG 4

A MỞ ĐẦU 5

B NỘI DUNG 11

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 11

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh niên 12

1.3 Tính tất yếu, tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay 43

Kết luận chương 1 49

Chương 2 THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN Ở HUYỆN ĐOÀN TÂN KỲ, TỈNH NGHỆ AN THỜI GIAN QUA 50

2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội huyện Tân Kỳ50 2.2 Tổng quan về công tác giáo dục thanh niên Tân Kỳ trong giai đoạn hiện nay 52

2.3 Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục thanh niên ở Huyện đoàn Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An hiện nay 57

Kết luận chương 2 78

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN Ở HUYỆN ĐOÀN TÂN KỲ, NGHỆ AN GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 80

3.1 Quan điểm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao chất lượng công tác giáo dục thanh niên ở Huyện đoàn Tân Kỳ, Nghệ An 803.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục thanh niên ở Huyện đoàn Tân Kỳ theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay 84Kết luận Chương 3 109

C KẾT LUẬN 111

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Thống kê số lượng đoàn viên thanh niên 53

Bảng 2.2 Kết quả công tác giáo dục của đoàn 64

Bảng 2.3 Kết quả công tác tuyên truyền pháp luật 66

Bảng 2.4 Đồng hành với thanh niên trong học tập, nâng cao trình độ học vấn 69

Bảng 2.5 Đồng hành với thanh niên trong nghề nghiệp, việc làm 70

Bảng 2.6 Kết quả triển khai phong trào đồng hành với thanh niên nâng cao sức khoẻ thể chất, đời sống văn hoá tinh thần 72

Bảng 2.7: Kết quả thực hiện các phong trào tình nguyện 74

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt xuất, đồng thời là nhà giáo dục

vĩ đại Cuộc đời Người là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ muôn đời sau noi theo

Tư tưởng của Người có vai trò, ý nghĩa và tác dụng to lớn đối với cách mạngViệt Nam Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng định

“Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng nước Việt Nam theo con đường xãhội chủ nghĩa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”

Trong quá trình hoạt động, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vị tríđặc biệt của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng, họ là tương lai của dân tộc,tiền đồ của Tổ quốc Chính vì vậy Người luôn giành sự quan tâm đặc biệt đếnthanh niên, đào tạo các thế hệ thanh niên một cách toàn diện, tổ chức cho thanhniên tham gia vào các phong trào cách mạng của đất nước Trước lúc đi xa,trong bản Di Chúc, Người đã ân cần dặn dò: “Đoàn viên thanh niên ta nói chung

là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ.Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thànhnhững người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “Hồng” vừa “Chuyên” Bồidưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết.”[34, tr.504]

Tại Đại hội lần thứ (XI) Đảng ta khẳng định: Làm tốt công tác giáo dụcchính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiệnhọc tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí lực, trí tuệ cho thế hệ trẻ; khuyếnkhích cổ vũ thanh niên nuôi dưỡng ước mơ, xây hoài bão lớn, xung kích sángtạo, làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại; hình thành một lớp thanh niên ưu tútrên mọi lĩnh vực, kế tục xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc

Trong thời gian qua, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tácgiáo dục thanh niên đã được Huyện đoàn Tân Kỳ quan tâm, thực hiện và thu

được những kết quả quan trọng góp phần xây dựng lớp thanh niên giàu lòng yêunước, có ước mơ và hoài bão lớn Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, cả về kháchquan và chủ quan, công tác giáo dục thanh niên của Đoàn thanh niên huyện vẫncòn nhiều hạn chế Cho đến nay, trên địa bàn huyện Tân Kỳ chưa có công trìnhnghiên cứu hệ thống, đồng bộ về giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ ChíMinh Do đó, việc vận dụng tư tưởng của Người về giáo dục thanh niên chưađầy đủ, không thường xuyên, thiếu sáng tạo và có khi chỉ mang tính hình thức.Đặc biệt chưa tìm ra được những cơ sở khoa học có tính thuyết phục để đưa ra

hệ thống các giải pháp có tính hữu hiệu, có tính khả thi nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục thanh niên Vì vậy nội dung giáo dục thanh niên không đầy đủ,thiếu toàn diện; hình thức, phương pháp bồi dưỡng không phong phú, thiếu hấpdẫn và chưa phù hợp; chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục thanh niên còn ởmức khiêm tốn

Nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng về vai trò, vị trí của thanh niêncũng như công tác bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo tư tưởng HồChí Minh và xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, đặcbiệt để khắc phục những hạn chế, thiếu sót từ thực trạng công tác giáo dục thanhniên thì việc học tập, quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dụcthanh niên - thế hệ cách mạng cho đời sau đáp ứng yêu cầu cách mạng trong giaiđoạn hiện nay có ý nghĩa lý luận, thực tiễn cấp thiết và lâu dài

Với những lý do cơ bản trên, chúng tôi chọn vấn đề “ Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục thanh niên ở Huyện đoàn Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn Thạc sỹ Khoa học Chính trị,

chuyên ngành Chính trị học

Công tác giáo dục, bồi dưỡng thanh niên là vấn đề quan trọng, có ý nghĩachiến lược trong quá trình cách mạng của Đảng Trong những năm qua, đã cónhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề giáo dục, rèn luyện thanh niêntheo tư tưởng Hồ Chí Minh như:

- Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng thanh, thiếu niên và nhi đồng,Nxb Lao động - Xã hội, Hà nội, 2007 của Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụcủa Đảng Là cuốn sách được sưu tầm công phu, có hệ thống những bài nói,bài viết, lời dạy bảo ân cần của Chủ tịch Hồ Chí Minh với thanh niên, thiếuniên và nhi đồng.

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên của tác giả Đoàn Hoài

Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008 Tác giả tập trung trình bày nguồngốc, quá trình hình thành và tư tưởng cơ bản của chủ tịch Hồ Chí Minh về giáodục thanh niên ở nước ta hiện nay

- Nhiệm vụ cơ bản của Thanh niên Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước của Đoàn Văn Thái, Nxb Thanh niên, Hà Nội,

2004 Cuốn sách phân tích đặc điểm tình hình thanh niên trước yêu cầu của

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Quan điểm của Đảng vàNhà nước trong việc xác định và giao nhiệm vụ cho thanh niên Những nhiệm

vụ cơ bản của thanh niên Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đạihóa đất nước

- Quản lý nhà nước đối với công tác thanh niên trong giai đoạn hiện nay của Đoàn Văn Thái, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006 Cuốn sách trình bày

cơ sở lý luận của quản lý Nhà nước đối với công tác thanh niên Một số dựbáo về tình hình thanh niên và giải pháp quản lý Nhà nước đối với công tácthanh niên hiện nay

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam của TS Trần Quy Nhơn, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2004 Tác giả trình bày

nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong cách mạng ViệtNam Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò củathanh niên trong sự nghiệp xây dựng đất nước (1975-1986)

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau của

TS Trần Quy Nhơn, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2004 Nội dung trình bày - Tư

tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Việc Đảngcộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh chăm lo, bồi dưỡng, pháthuy vai trò của thế hệ trẻ.

- Văn hóa thanh niên và thanh niên với văn hóa của dân tộc của Dương

Tự Đam, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2002 Tác giả trình bày một số vấn đề cơ bản

về truyền thống dân tộc, cách mạng và bản sắc văn hóa dân tộc với thanh niên

- Cơ sở lý luận và thực tiễn của chiến lược phát triển thanh niên của Chu

Xuân Việt, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2003 Tác giả trình bày cơ sở lý luận vàthực tiễn của chiến lược phát triển thanh niên; giới thiệu một số vấn đề về nộidung của chiến lược phát triển thanh niên hiện nay

- Phát triển văn hóa và con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

của tác giả Hoàng Anh, Nguyễn Duy Bắc, Phạm Văn Thủy, Nxb Chính trị Quốcgia, Hà Nội, 2010 Cuốn sách tập hợp các bài viết nghiên cứu về vấn đề pháttriển văn hóa và con người Việt Nam trong mỗi giai đoạn phát triển theo tưtưởng Hồ Chí Minh nhằm định hướng giáo dục cho thế hệ trẻ Việt Nam

- Giáo dục đạo đức cho thanh niên học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở

nước ta hiện nay (luận án tiến sỹ Triết học) của Trần Minh Đoàn, Học viện

Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002 Luận án đề cập đến vấn đề giátrị đạo đức của tư tưởng Hồ Chí Minh và giá trị đó đối với việc giáo dục thanhniên học sinh

- Lê Văn Tích - Nguyễn Minh Đức “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

thanh niên”, Tạp chí lịch sử Đảng, số 3, năm 1999.

- Phạm Văn Thanh “Công tác giáo dục thanh niên hiện nay theo tư tưởng

Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lý luận Chính trị, số 3, năm 2002.

- Trần Thanh Nam “Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục

thanh niên hiện nay”, Tạp chí tư tưởng văn hóa, số 10, năm 2003.

- Nguyễn Đình Hòa “Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách

mạng cho đời sau”, Tạp chí Cộng sản, số 775, năm 2007.

- Đề án “Tăng cường công tác giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý

tưởng cách mạng cho thanh thiếu nhi giai đoạn 2013 - 2020” của Ban Chấp

hành Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

Từ những cách tiếp cận khác nhau các công trình nói trên đã đề cập, vậndụng những nội dung cơ bản về giáo dục thanh niên nhưng chưa trở thành mộtchỉnh thể Kết quả của các công trình khoa học trên là chất liệu quý giá để chúngtôi thực hiện đề tài luận văn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

Luận văn tiến hành nghiên cứu những nội dung cơ bản, có hệ thống tưtưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên từ đó vận dụng vào công tác giáodục thanh niên của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trên địa bànhuyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An nhằm đáp ứng yêu cầu cách mạng trong giai đoạnhiện nay

Sự vận dụng của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh huyện Tân Kỳ

về giáo dục thanh niên một cách toàn diện theo tư tưởng Hồ Chí Minh

3.2 Phạm vi

Nghiên cứu những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáodục thanh niên Vấn đề giáo dục thanh niên trong công tác Đoàn tại huyện Tân

Kỳ, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn từ 2007 đến nay và trong những năm tới

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

4.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương pháp luận duy vậtbiện chứng và duy vật lịch sử, trên nền tảng quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về thanh niên và giáodục thanh niên

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp lịch sử với logic, phương pháp phântích - tổng hợp, so sánh, nghiên cứu điều tra thực tế… để thực hiện đề tài

5 Đóng góp khoa học của luận văn

- Luận văn góp phần nghiên cứu một cách hệ thống những nội dung cơbản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên

- Kết quả nghiên cứu luận văn góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quảcông tác giáo dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn cung cấp những luận cứ khoa học giúp cho công tác giáo dụcthanh niên của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh huyện Tân Kỳ, tỉnhNghệ An tổ chức thực hiện tốt việc giáo dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, tập huấn trong côngtác Đoàn và phong trào thanh niên trên địa bàn huyện Tân Kỳ

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm có 3 chương 8 tiết

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH NIÊN

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Thanh niên

Điều 1 Luật Thanh niên năm 2005 quy định: Thanh niên là công dân ViệtNam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi Nghị quyết Hội nghị lần thứ Bảy Ban Chấp hànhTrung ương khoá X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanhniên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã khẳng định: Thanh niên

là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xungkích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những nhân tố quyết định

sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhậpquốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâmtrong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo,phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định

và phát triển vững bền của đất nước

1.1.2 Công tác thanh niên

Điều 4 Nghị định số 120/2007/NĐ-CP ngày 23 tháng 7 năm 2007 củaChính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh niên quy định:

“Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, Nhà nước và xã hội nhằmgiáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởngthành, đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớncủa thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Như vậy, công tácthanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng của Đảng, baogồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nước và các chủ thể xã hội khác,trong đó có Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên

Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam nhằm tác động một cách đồng bộ để bồidưỡng, tổ chức, động viên thanh niên phát huy mọi tiềm năng và thế mạnh, tạođiều kiện cho thanh niên phát triển, cống hiến, trưởng thành vì sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Như vậy, công tác thanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tácquần chúng của Đảng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nước

và các chủ thể xã hội khác, trong đó có Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ ChíMinh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam nhằm tácđộng một cách đồng bộ để bồi dưỡng, tổ chức, động viên thanh niên phát huymọi tiềm năng và thế mạnh, tạo điều kiện cho thanh niên phát triển, cống hiến,trưởng thành vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa Công tác thanh niên có các đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, công tác thanh niên là công tác thanh vận của Đảng - công tácvận động, tập hợp và đoàn kết thanh niên đi theo Đảng, phấn đấu vì lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu: Xây dựng nước Việt Nam dângiàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Thứ hai, công tác thanh niên bao gồm toàn bộ hoạt động của Đảng, Nhànước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội (Đoàn Thanh niên Cộngsản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam,Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Hội Cựu chiến binh Việt Nam)

Thứ ba, công tác thanh niên bao gồm hệ thống các quan điểm, chủ trương,chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; Các Nghị quyết, Chương trình, Dựán… về phát triển thanh niên

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh niên

1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng

Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn coi thanh niên là rường cột của đất nước,tương lai của dân tộc và là hạnh phúc của mỗi gia đình Điều này dễ nhận thấy

mỗi khi Người nói và viết về thanh niên, Người thường nói và viết ngắn gọn,đơn giản nhưng rất sâu sắc Mục đích là làm cho thanh niên đều có thể hiểu vàthấy được trách nhiệm của mình để tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước.

Trong thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp tết sắp đến(1946), Hồ Chí Minh viết: “ Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu

từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [26, tr.194] Ở đây, Người đã chỉ ratuổi thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, sống động nhất, như mùa xuân trăm hoa đua

nở, là thời kỳ tràn đầy sức sống Đó là hình ảnh nói lên sức trẻ có thể dời non lấpbiển, mà cả dân tộc và xã hội kỳ vọng, tin yêu

Trong nhiều bài nói, bài viết khác, mỗi khi đề cập đến thanh niên, Hồ ChíMinh cho rằng, thanh niên là lớp người trẻ tuổi, năng động, sáng tạo, nhưng cònthiếu kinh nghiệm do chưa từng trải, cần phải được xã hội quan tâm, chăm sóc,vun trồng để họ trở thành những công dân hữu ích cho đất nước

Như vậy, theo Hồ Chí Minh, thanh niên là một lực lượng năng động, sángtạo, giàu nghị lực, có lý tưởng cao đẹp, có thể đảm đương và hoàn thành tốt cácnhiệm vụ khó khăn, nặng nề khi cách mạng giao phó

Từ việc nhìn nhận và đánh giá đúng thanh niên, Hồ Chí Minh đã xác định

rõ vị trí và vai trò của thanh niên trong tiến trình phát triển xã hội Đây là vấn đề

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tác dụng chỉ đạo và định hướng cho công tácgiáo dục và chuẩn bị hành trang cho thanh niên bước vào đời

Ngay từ thời niên thiếu, Hồ Chí Minh thấy rõ sự đóng góp to lớn của các

thế hệ người dân Việt Nam, đặc biệt là những người trẻ tuổi trong sự phát triển

và trường tồn của dân tộc Được trực tiếp chứng kiến các phong trào yêu nướccủa nhân dân ta đầu thế kỷ XX, phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục,phong trào Duy Tân, phong trào chống thuế ở Trung kỳ… với sự tham gia đôngđảo, nhiệt tình của lớp thanh niên, Nguyễn Ái Quốc cảm nhận sâu sắc lòng yêunước thiết tha và khát vọng giải phóng của tuổi trẻ Việt Nam Ra đi tìm đườngcứu nước, Hồ Chí Minh mang trong lòng niềm tin tưởng sâu sắc về thế hệ trẻ

Việt Nam sẽ nối tiếp truyền thống cha anh, đánh đuổi thực dân Pháp ra khỏi bờcõi, giành lại nền độc lập cho dân tộc.

Những năm tháng tuổi trẻ, được hòa mình sống, lao động, đấu tranh vớinhân dân nhiều nước trên thế giới, Hồ Chí Minh có điều kiện hiểu biết thêm vềthanh niên, Người đã thành lập “Hội liên hiệp thuộc địa”, thành viên của hội lànhững người yêu nước trẻ tuổi Việt Nam và các thuộc địa Pháp Điều này về sauđược Hồ Chí Minh nhắc lại trong diễn văn chào mừng Tổng thống Ghinê tại HàNội ngày 15/9/1960: “Hơn 40 năm trước đây, một nhóm thanh niên yêu nướcngười các thuộc địa Pháp trong đó có thanh niên Việt Nam và thanh niên Ghinê

đã cùng nhau đoàn kết đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, để giành tự do, độclập cho đất nước mình” [34, tr.684]

Việc tổ chức ra “Hội liên hiệp thuộc địa” cùng với những hoạt động củaHội là một trong những cơ sở giúp Hồ Chí Minh sớm hình thành những quanđiểm, cách nhìn nhận, đánh giá khả năng cách mạng của thanh niên Tháng6/1923, Hồ Chí Minh sang Liên Xô đất nước của Lênin, đất nước của Cáchmạng Tháng Mười vĩ đại Tại Matxcơva, Người tham gia nhiều đại hội và hộinghị quan trọng, viết nhiều bài đăng trên các báo, tạp chí sự thật, thư tín quốc tế.Cuối năm 1923, Người vào trường Đại học Phương Đông, nơi bồi dưỡng chủnghĩa Mác - Lênin cho các chiến sĩ cách mạng của các nước thuộc địa Tất cảhọc viên của trường đều là thanh niên của hơn 60 dân tộc khác nhau trên thếgiới Cùng sống và học tập với các thanh niên của nhiều dân tộc trên thế giới,

Hồ Chí Minh càng được truyền thêm tinh thần quốc tế và tình hữu nghị giữa cácdân tộc bị áp bức, đồng thời, Người có dịp hiểu rõ lòng nhiệt tình, hăng hái, khátvọng giải phóng và ý chí đấu tranh vì độc lập dân tộc của thanh niên thuộc địa.Tại trường đại học Phương Đông, Hồ Chí Minh có điều kiện học tập và nghiêncứu sâu sắc những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin chính nhờ có phươngpháp luận Mácxít và vốn hiểu biết thực tiễn phong phú, Hồ Chí Minh sớm pháthiện thấy tiềm năng to lớn của của thế hệ trẻ trong cuộc đấu tranh cách mạng

Trong bài viết “Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa” đăng trên báo “Đời

sống công nhân”, số 20, Hồ Chí Minh đã nói lên niềm tin tưởng về vai trò của

các chiến sỹ cách mạng trẻ tuổi đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc: “Người ta

có thể nói không ngoa rằng Trường Đại học Phương Đông ôm ấp dưới máitrường mình tất cả tương lai của các dân tộc thuộc địa” [23, tr.232] Nói về họcviên trường Đại học Phương Đông, Hồ Chí Minh khẳng định “Nhiều người cònrất trẻ đã có một trình độ mácxít ít có thể tưởng tượng được là có thể có đượcvào tuổi đó Chúng tôi hiểu rõ là chúng tôi có trách nhiệm rất nặng nề, và tươnglai của các dân tộc thuộc địa tùy thuộc vào sự tuyên truyền và tinh thần hi sinhcủa chúng tôi” [23, tr.467-468]

Sau Đại hội V của Quốc tế Cộng sản, Hồ Chí Minh dự một số đại hội củamột số tổ chức quốc tế, trong đó đáng chú ý là Đại hội lần thứ năm Quốc tếthanh niên, Người là thành viên trong đoàn chủ tịch, trực tiếp lãnh đạo Đại hội,Người đã có những đóng góp quan trọng trong việc soạn thảo hàng loạt văn kiệncủa Đại hội Đặc biệt Nguyễn Ái Quốc là tác giả chính bản “Luận cương vềnhững vấn đề dân tộc và thuộc địa” theo tư tưởng của Lênin Từ thực tiễn củaphong trào thanh niên thế giới, Hồ Chí Minh càng thấy tính cấp thiết của phong

trào thanh niên Việt Nam Trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” xuất

bản năm 1925, Hồ Chí Minh nêu rõ: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người

sẽ chết mất nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh” [24,tr.144] Đoạn viết trên đây chứa đựng nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí,vai trò của thanh niên Việt Nam trước vận mệnh của dân tộc Người cho rằng,thanh niên là lớp người tiêu biểu cho sự sống của một dân tộc, ở Việt Nam thựcdân Pháp đang dùng rượu cồn, thuốc phiện và chính sách ngu dân hòng làm u

mê, đần độn thế hệ trẻ, chính là đang hủy diệt một cách dần dần sức sống củadân tộc Việt Nam Bởi vậy, muốn “hồi sinh” dân tộc, trước hết phải “hồi sinh”thanh niên Thực hiện tư tưởng trên, tháng 12 năm 1924, khi về đến Quảng ChâuTrung Quốc, Hồ Chí Minh đã tiếp xúc ngay với những thanh niên yêu nước

trong nhóm Tâm Tâm Xã và tổ chức ra một nhóm cách mạng đầu tiên Ngườithành lập ra Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, quy tụ tất cả thanh niên ViệtNam yêu nước đầy nhiệt huyết vào tổ chức, nhằm giác ngộ chủ nghĩa Mác-Lênin cho họ, giúp họ hiểu vì sao phải làm cách mạng và làm cách mạng phảilàm như thế nào Những người thanh niên yêu nước sau khi giác ngộ cách mạng,được phái trở về trong nước làm nhiệm vụ tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin,giác ngộ quần chúng nhân dân, gây dựng tổ chức cơ sở cách mạng và lãnh đạo

quần chúng đấu tranh Tờ báo “Thanh niên” là cơ quan Trung ương của Hội.

Báo ra hàng tuần bằng tiếng Việt, số đầu tiên xuất bản vào tháng 6 năm 1925.Đến tháng 4 năm 1927, báo ra được 88 số Các bài đăng trên báo Thanh niênchủ yếu phục vụ công nhân và nhân dân lao động nước ta, tuyên truyền tôn chỉ,mục đích của Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên, giới thiệu chủ nghĩa Mác-Lênin và cách mạng Tháng Mười Nga; nêu lên các vấn đề đường lối chiến lược

và sách lược của cách mạng Việt Nam Hội đã mở trường huấn luyện chính trị,nhằm bồi dưỡng cho các cán bộ nòng cốt của hội những kiến thức cơ bản về chủnghĩa Mác-Lênin, về đường lối cách mạng, phương pháp tổ chức quần chúng.Sau các lớp huấn luyện, một số học viên được cử đi học tiếp ở trường Đại họcPhương Đông như đồng chí Trần Phú, hoặc đi học ở trường quân sự Liên Xônhư đồng chí Lê Hồng Phong, phần lớn các cán bộ đã qua các lớp huấn luyệnđều đưa về nước vận động công nhân, nông dân, trí thức tham gia cách mạng vàxây dựng cơ sở của Hội vững mạnh ở những trung tâm kinh tế, chính trị, vănhóa quan trọng

Công lao to lớn của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên là đưa giai cấpcông nhân Việt Nam nhanh chóng phát triển thành một lực lượng chính trị độclập, giác ngộ nhiều người yêu nước đi theo đường lối cứu nước đúng đắn củaNguyễn Ái Quốc, làm phá sản mọi khuynh hướng tư tưởng của chủ nghĩa cảilương tư sản, đầy lùi tư tưởng quốc gia dân tộc tư sản của Việt Nam Quốc dânĐảng, đồng thời đưa phong trào cách mạng của công nông tiến lên thành một

phong trào có tính độc lập rõ rệt Hội đã giáo dục, rèn luyện được nhiều chiến sỹcách mạnh chân chính làm nòng cốt cho việc thành lập Đảng Hội Việt NamCách mạng Thanh niên là tổ chức tiền thân của Đảng, đã làm tròn nhiệm vụ thứctỉnh dân tộc ở những năm 20 của thế kỷ XX.

Kể từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, thanh niên Việt Nam có lýtưởng cách mạng soi đường đã hăng hái tham gia các phong trào đấu tranh, sẵnsàng chấp nhận mọi hy sinh, gian khổ, cùng với Đảng, với dân tộc làm nên cuộcCách mạng Tháng Tám năm 1945 Chỉ trong vòng 15 năm kể từ năm 1930 đến

1945 đã có hàng ngàn thanh niên trở thành cán bộ cốt cán trung kiên của Đảng.Hầu hết các anh hùng, liệt sĩ của dân tộc đã hy sinh anh dũng trong thời kỳ nàytuổi đời còn rất trẻ như: Trần Phú, Lý Tự Trọng, Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn ThịMinh Khai, Lê Hồng Phong v.v Tấm gương xả thân hy sinh vì sự nghiệp giảiphóng dân tộc của các chiến sỹ cách mạng trẻ tuổi đã tô thắm thêm trang sửvàng của dân tộc, làm rạng ngời thêm truyền thống của thế hệ trẻ Việt Nam

Hồ Chí Minh không những chỉ ra khả năng cách mạng to lớn của thế hệtrẻ trong cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ mà người còn chỉ ra tiềm năng to lớncủa tuổi trẻ trong công cuộc kiến thiết xây dựng nước nhà Trong ngày khaitrường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tháng 9 năm 1945, HồChí Minh gửi gắm niềm tin tưởng của mình vào thế hệ trẻ: “Non sông Việt Nam

có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang đểsánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phầnlớn ở công học tập của các em”[26, tr.35]

1.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục đích công tác thanh niên

V.I Lênin từng nói: “Muốn tham gia cách mạng một cách tự giác, thôngminh và có kết quả, thì cần phải học tập” để nói lên vai trò của giáo dục trongcải tổ, xây dựng một xã hội mới tốt đẹp và văn minh [21, tr.7], Người đã nhiềulần nhấn mạnh: học, học tập nữa, học tập mãi để nói lên vai trò của công tácgiáo dục

Kế thừa và phát triển quan điểm của các nhà kinh điển, Chủ tịch Hồ ChíMinh thấy rõ tiềm năng to lớn của thế hệ trẻ, đồng thời Người cũng chỉ rõ, muốnphát huy tốt tiềm năng của thanh niên, để họ xứng đáng với vị trí, vai trò làngười chủ đất nước thì việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng là vô cùng quan trọng

và cần thiết trong mọi thời kỳ cách mạng Trong bài “Dạ bán” (nửa đêm), HồChí Minh đã từng nói: “Thiện ác nguyên lai vô định tính, đa do giáo dục đích

nguyên nhân”[25, tr.413], nghĩa là Thiện ác vốn chẳng phải là bản tính cố hữu,

phần lớn đều do giáo dục mà nên Người muốn nhấn mạnh vai trò của giáo dục

trong việc hình thành phẩm chất, nhân cách của con người

Nhận thức rõ vai trò của thanh niên trong cách mạng và vai trò của giáodục trong việc hình thành nhân cách con người, ngay từ rất sớm, cùng với việc

tố cáo chính sách ngu dân để dễ bề cai trị của thực dân Pháp, Hồ Chí Minh rấtchú trọng đến công tác giáo dục thanh niên, chính vì vây, từ giai đoạn đầu củacông cuộc cứu nước, giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã xác định rõ mục đíchcủa công tác này

Mục đích giáo dục thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh là vì mục tiêu cách mạng, hình thành nên những công dân tốt, trở thành lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng vừa “ hồng” vừa “chuyên”.

Trong kiến nghị gửi Nghị viện Pháp và các đoàn đại biểu dự Hội nghịVécxây năm 1919, Nguyễn Ái Quốc đã nêu 8 yêu sách đòi quyền bình đẳng, tự

do cho nhân dân An Nam, trong đó điều 6 yêu cầu phải được “Tự do học tập,thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bảnxứ” [23, tr.469] Trong tác phẩm “Đông Dương” viết năm 1923-1924, Nguyễn

Ái Quốc đã tố cáo chính sách cai trị của thực dân Pháp ở Việt Nam, trong đó cóchính sách ngu dân “làm cho dân ngu để dễ cai trị” Người chỉ rõ, dưới chế độthực dân, trường học lập ra không phải để giáo dục cho thanh niên một nền họcvấn tốt đẹp và chân thực, mở mang trí tuệ và phát triển tư tưởng cho họ, mà tráilại càng làm cho họ đần độn thêm Ngoài mục đích giáo dục để đào tạo tùy phái,

thông ngôn và viên chức nhỏ đủ số cần thiết phục vụ cho bọn xâm lược - người

ta đã gieo rắc một nền giáo dục đồi bại, xảo trá và nguy hiểm hơn cả sự dốt nátnữa, vì một nền giáo dục như vậy chỉ làm hư hỏng mất tính nết của người đihọc, chỉ dạy cho họ một lòng “trung thực giả dối, chỉ dạy cho họ chỉ biết sùngbái những kẻ mạnh hơn mình, dạy cho thanh niên yêu một Tổ quốc không phải

Tổ quốc của mình và đang áp bức mình Nó làm cho thanh niên trở nên ngungốc” [23, tr.424]

Khi tiếp xúc với nền giáo dục Xô viết, Hồ Chí Minh nhận thấy nền giáodục Xô viết mở ra khả năng giải phóng con người, phát triển toàn diện conngười Ngày 22/7/1926, Người viết thư gửi Ủy ban trung ương Đoàn Thanh niênCộng sản Lênin xin được phép gửi một số thiếu nhi Việt Nam sang Liên Xô họctập “để các em được tiếp thu một nền giáo dục cộng sản chủ nghĩa tốt đẹp” trởthành những chiến sỹ Lêninít chân chính nhỏ tuổi

Một trong những nhiệm vụ cấp bách mà Người xác định khi nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời đó là: “Phải giáo dục lại nhân dân”, đó

là một nền giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhântài, “làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu laođộng, một dân tộc Việt Nam xứng đáng với nước Việt Nam độc lập” [26, tr.7],tiến kịp thế giới Ngày 04/10/1945, Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn dân chốngnạn thất học, coi đó là quyền lợi và bổn phận của mỗi một người dân yêu nước:

“Mọi người Việt nam phải hiểu biết quyền lời của mình, bổn phận của mình”,

“Những người đã biết chữ hãy dạy cho những người chưa biết chữ”, “Nhữngngười chưa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết đi” [26, tr.40-41], nhất là phụ

nữ cần phải học tập, thanh niên phải đi đầu trong công tác này Từ bình dân học

vụ, một kỷ nguyên mới của nền giáo dục cách mạng của nhân dân, do dân và vìdân được hình thành Có thể nói Hồ chí Minh là người có công lao lớn cho việc

ra đời nền giáo dục mới

Trong sự nghiệp giáo dục, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng giáo dục thế hệtrẻ Nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, HồChí Minh nêu rõ tính chất của nền giáo dục cách mạng Mục đích đào tạo thanhthiếu niên trở nên “những công dân bổ ích cho nước Việt Nam, một nền giáodục nhằm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”[26, tr.34]phục vụ cho công cuộc giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội mới tốt đẹp.

Người thường xuyên nhắc nhở đội ngũ thầy cô giáo: “Trường học củachúng ta là trường học của chế độ dân chủ, nhân dân, nhằm mục đích đạo tạonhững công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà Vềmọi mặt, trường học của chúng ta phải hơn hẳn trường học của thực dân vàphong kiến” [32, tr.185] Cần phải đào tạo thế hệ trẻ trở thành con người mới xãhội chủ nghĩa phát triển toàn diện có khả năng đảm đương những nhiệm vụ củacách mạng trong hiện tại và tương lai Để mỗi con người hoàn thiện đạt tới chân

- thiện - mỹ Đây chính là nội dung cơ bản của sự nghiệp giải phóng con người

Hồ Chí Minh căn dặn thế hệ trẻ: “Muốn xứng đáng vai trò người chủ, thìphải học tập”[31, tr.178] Mục đích học để “yêu Tổ quốc”, “yêu nhân dân”, “yêulao động”, “yêu khoa học”, “yêu đạo đức”, học “để phụng sự Tổ quốc, phụng sự

nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh” và “để làm trọn nhiệm vụ người chủ

nước nhà” [31, tr.178-179]

Hồ Chí Minh chỉ rõ, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là công việchết sức công phu bền bỉ Người coi giáo dục, đào tạo, rèn luyện thế hệ trẻ là sựnghiệp “trồng người” Phát biểu tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II và cấpIII toàn miền Bắc, Người nêu tư tưởng chiến lược: “Vì lợi ích mười năm thì phảitrồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” [33, tr.528] Trước lúc đi xa,Người không quên nhắc nhở toàn Đảng, toàn dân ta “ Bồi dưỡng thế hệ cáchmạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [37, tr.612]

1.2.3 Quan điểm Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục thanh niên

Trong di sản Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, vấn đề cơ bản và nổibật nhất là quan điểm giáo dục toàn diện, mà nội dung bao gồm: Giáo dụcchính trị; giáo dục đạo đức; giáo dục văn hóa; giáo dục khoa học kỹ thuật vàquân sự; giáo dục lao động - nghề nghiệp; giáo dục sức khỏe và thể chất; giáodục nhân cách, thẩm mỹ, pháp luật…Trong thư gửi các cán bộ giáo dục, họcsinh, sinh viên các trường và các lớp bổ túc văn hóa, ngày 30/8/1960, Hồ ChíMinh đã nêu rõ: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt:Đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động vàsản xuất” [34, tr.648]

Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên.

Con người ra đời, tồn tại và phát triển tất yếu phải tìm hiểu, nhận thức vàcải tạo thế giới (tự nhiên, xã hội và bản thân) Việc nhận thức đó thường diễn ra

từ đơn giản đến phức tạp, từ cái đơn lẻ đến cái tổng thể, trực tiếp, qua đó conngười ngày càng mở rộng tầm nhìn và đi sâu vào bản chất, tìm hiểu ngọn nguồncủa hiện tượng Kết quả của nhận thức là những quan niệm, quan điểm, nguyêntắc, hình thành lý tưởng, niềm tin, những định hướng giá trị chung và trở lại soisáng định hướng cho cuộc sống cụ thể của con người

Việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên là một trong nhữngđịnh hướng giáo dục xã hội chủ nghĩa cơ bản và quan trọng đảm bảo cho sự pháttriển bền vững của dân tộc Để có lý tưởng cách mạng phải thông qua sự phântích, chứng minh có căn cứ lý luận và thực tiễn sâu sắc Từ khi thế giới quanMác-Lênin được Hồ Chí Minh truyền bá vào Việt Nam, vấn đề giáo dục chủnghĩa Mác-Lênin; giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên đã được đặt ra vàgiữ một vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Giáo dục lý tưởngcách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện cụ thể ở các nội dung sau:

Một là, bồi dưỡng thanh niên có nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa xã hội,

nâng cao ý chí phấn đấu vì lý tưởng cao cả là độc lập dân tộc và tiến lên xâydựng thành công chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta

Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên tìm ra con đường đúng đắn củacách mạng nước ta, đó là con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xãhội Tư tưởng cách mạng của Người và con đường cách mạng do Người chỉ ranhư luồng gió mới thổi vào nước ta, khi mà “Sự áp bức và bóc lột vô nhân đạocủa đế quốc Pháp đã làm cho đồng bào ta hiểu rằng có cách mạng thì sống,không cách mạng thì chết” [25, tr.21] Cách mạng nước ta bước vào giai đoạnmới, với mục tiêu đánh đổ đế quốc Pháp và phong kiến tay sai, giành độc lậpdân tộc, người cày có ruộng, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội có sức hấp dẫn

kỳ lạ đối với thanh niên và dần dần trở thành hoài bão, lý tưởng của thanh niênnước ta

Trong việc giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên và thanh niên Ngườiluôn nhắc nhở: “Những người cộng sản nước ta không một một phút nào đượcquên lý tưởng cao cả của mình là phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, chochủ nghĩa xã hội hoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta và trên toàn thế giới [36,tr.467] Lý tưởng cách mạng cao đẹp mà Hồ chí Minh nói tới và cũng là để giáodục cho thanh niên, đó là: độc lập dân tộc, tự do và chủ nghĩa xã hội, những nộidung ấy luôn gắn bó chặt chẽ với nhau Thực hiện thắng lợi sự nghiệp cáchmạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, đó là phươnghướng duy nhất để củng cố bền vững nền độc lập của dân tộc, bảo đảm cho mọingười có cuộc sống ngày càng ấm no, tự do và hạnh phúc

Lý tưởng độc lập dân tộc, tự do và chủ nghĩa xã hội đã trở thành niềm tin,

lẽ sống của nhiều thế hệ kế tục nhau Do vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở phảigiáo dục thanh niên nhận thức đúng và hiểu sâu sắc rằng: “ Chính vì đã sẵn sàngquên mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, cho độc lập tự do của Tổ quốc,cho lý tưởng cộng sản vẻ vang mà 35 năm qua trong Đảng ta đã có biết bao anh

hùng liệt sỹ” [36, tr.468] Con đường đi đến lý tưởng cao đẹp là con đường phải

đổ nhiều mồ hôi, xương máu nhưng cũng đầy vinh quang và sự tích anh hùng

Có giác ngộ lý tưởng cách mạng, thanh niên mới đảm đương được sứ mệnh đưa

lá cờ bách chiến, bách thắng của Đảng và của dân tộc đến thắng lợi cuối cùng

Hai là, Giáo dục thanh niên thấm nhuần sâu sắc lý tưởng giải phóng con

người khỏi áp bức bóc lột, xây dựng xã hội tốt đẹp, công bằng, hạnh phúc

Là lãnh tụ cách mạng, là chiến sỹ cộng sản, Hồ Chí Minh luôn nêu cao lýtưởng và quyết tâm chiến đấu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và giải phóngcon người Đó là điều khác cơ bản với lý tưởng trừu tượng, phi hiện thực củacác nhà không tưởng của giai cấp phong kiến, tư sản và giáo lý của các tôn giáo

Lý tưởng mà Hồ Chí Minh hướng tới mang tư tưởng nhân văn, cách mạngcủa giai cấp công nhân và những người lao động, lấy hạnh phúc của con ngườilàm thước đo, nguyên tắc cao nhất Nhưng hạnh phúc của con người sẽ chẳng là

gì nếu không thoát khỏi mọi áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân, đế quốc,đem lại cho mọi người sự làm chủ toàn diện, cùng nhau lao động xây dựng cuộcsống ấm no, hạnh phúc, yên vui trong tình thương và lẽ phải; mọi người đềuđược hưởng và phát triển đầy đủ nhân cách, sở trường, năng khiếu trong mốiquan hệ hài hòa giữa các cá nhân và xã hội Cho nên, đấu tranh giải phóng dântộc, giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột của thực dân, đế quốc, xâydựng một xã hội tốt đẹp, công bằng, hạnh phúc là lý tưởng mang tính nhân văn

và cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Sống trong một đất nước nghèo khổ và bị thực dân đô hộ, áp bức, Ngườiluôn luôn mong muốn và theo đuổi mục đích: Dân tộc độc lập, dân quyền tự do,dân sinh hạnh phúc, dân trí mở mang Tháng 1-1946, khi nước Việt Nam Dânchủ Cộng hòa ra đời được 5 tháng, với biết bao khó khăn, thử thách ập đến,nhưng khi trả lời các nhà báo, Hồ Chí Minh - vị Chủ tịch đầu tiên của nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa đã nói lên khát vọng cháy bỏng của mình là “Tôi chỉ cómột sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn

độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, aicũng được học hành” [26, tr.187] Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp, khi nói chuyện với nam, nữ thanh niên học sinh trường trung họcNguyễn Trãi, Chu Văn An và Trưng Vương, ngày 18/12/1954, Hồ Chí Minh đãđặt câu hỏi: Học để phục vụ ai? Rồi Người trả lời “ để phụng sự Tổ quốc, phụng

sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh tức là làm trọn nhiệm vụ của ngườichủ nước nhà” [31, tr 179] Đây chính là lý tưởng phấn đấu của thanh niên trongđiều kiện mới

Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên, Hồ Chí Minh lưu ý cầntránh cách làm cho thanh niên hiểu lý tưởng một cách đơn giản không chỉ ở mụcđích cao đẹp cuối cùng phải tiến tới là “chủ nghĩa cộng sản”, mà còn cả mục tiêuhiện thực trước mắt cần thực hiện Nếu chỉ nhìn thấy mục tiêu trước mắt màkhông nhìn thấy mục đích cuối cùng thì sẽ trở thành thiển cận, chỉ để thỏa mãnnhững gì đã đạt được, dễ dừng lại giữa chừng Nhưng nếu chỉ vì lợi ích cuốicùng mà không giành thắng lợi từng bước cho những mục tiêu trước mắt, thìmục đích cuối cùng chắc chắn không bao giờ đạt được Rõ ràng, chúng ta khôngthể tiến ngay đến đỉnh cao của chủ nghĩa xã hội với tất cả sự hoàn thiện của một

xã hội tốt đẹp, mà phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều chặng đường Nếu nhữngthế hệ đi trước đã chiến đấu hy sinh để giành lại nền độc lập, tự do cho dân tộc,thì thanh niên ngày nay có nhiệm vụ giữ gìn nền độc lập, tự do ấy và đưa chủnghĩa xã hội đến toàn thắng Vì vậy, việc học tập để thấm nhuần đường lối, quanđiểm của Đảng và những chủ trương, chính sách của Nhà nước là nội dung vôcùng quan trọng để giác ngộ lý tưởng

Nhưng giác ngộ về lý tưởng không chỉ dừng lại ở việc nhận thức về lýtưởng, điều quan trọng là tinh thần và hành động kiên quyết thực hiện bằngđược cho lý tưởng ấy Chỉ có đi vào hành động cách mạng, thanh niên mới thểhiện được sự giác ngộ về lý tưởng của mình và cũng thông qua hành động cách

mạng những cuộc đấu tranh của xã hội, mà bồi dưỡng, nâng cao trình độ giácngộ về lý tưởng

Giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên.

Trên cơ sở nhận thức về vị trí, vai trò của thanh niên trong tiến trình cáchmạng của dân tộc và vai trò “nền tảng” của đạo đức đối với người cách mạng,

Hồ Chí Minh xác định giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên là công việcgốc của Đảng, của tổ chức Đoàn, của gia đình, nhà trường và toàn xã hội Nhận

rõ tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên,trước lúc đi xa, Hồ Chí Minh không quên căn dặn Đảng ta: “Cần phải chăm logiáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người kế thừa xâydựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” [34, tr 504]

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức cho thanh niên là quá trình làmcho thanh niên lĩnh hội được quy tắc, chuẩn mực đạo đức cách mạng cho xãhội Đây còn là biện pháp tốt nhất, nhằm giúp thanh niên tránh khỏi những tácđộng xấu của tàn dư đạo đức cũ để nhận thức đúng trách nhiệm của mìnhtrước dân tộc

Là một phạm trù thuộc hình thái ý thức xã hội, các quan hệ đạo đức cũluôn tồn tại dai dẳng và có ảnh hưởng nhất định đến thanh niên Mặt khác,thanh niên là lớp người trẻ tuổi, có sức khỏe dồi dào lại là lực lượng đông đảotrong xã hội nên thanh niên luôn là đối tượng tác động chủ yếu của các thếlực phản cách mạng Chúng tìm mọi cách nắm lấy lực lượng trẻ để lừa phỉnh,mua chuộc, lôi kéo họ vào con đường phản cách mạng Hồ Chí Minh chorằng: “Trong xã hội cũ có nhiều nọc độc nó làm hại thanh niên Nhất là vănhóa độc ác của Mỹ, nó dùng mọi cách như sách báo, phim ảnh,v.v để làm chothanh niên hư hỏng, trụy lạc Thậm chí một số thanh niên hóa ra lưu manh,trộm cắp, cờ bạc…” [29, tr.455]

Mặt khác, hình thành đạo đức cách mạng cho thanh niên thông qua côngtác giáo dục còn giúp thanh niên hoàn thành sự nghiệp vẻ vang của mình Theo

Hồ Chí Minh, cách mạng là sự nghiệp rất vẻ vang nhưng cũng rất lâu dài, đầykhó khăn thử thách Thanh niên phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới đủsức vượt qua những thăng trầm, khó khăn của hoàn cảnh để kiên trì phấn đấuđến cùng cho lý tưởng cách mạng, hoàn thành nhiệm vụ cách mạng mà Đảnggiao phó Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ thất bại cũngkhông sợ sệt, rụt rè, lùi bước Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, củagiai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hy sinh tất cả lợi íchriêng của cá nhân mình Khi cần thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mìnhcũng không tiếc.

Khi nói tới giáo dục đạo đức cho thanh niên, vấn đề quan trọng hàng đầuđược Hồ Chí Minh nhận thức được rằng: đạo đức cách mạng là tận trung vớinước, tận hiếu với dân Trung với nước là trung thành với sự nghiệp dựng nước

và giữ nước Nước ở đây là nước của dân, dân là chủ nhân của đất nước Hiếuvới dân, học tập, làm việc, chiến đấu vì nhân dân; phải chăm lo và bảo vệ lợi íchchính đáng của nhân dân, tích cực giúp đỡ nhân dân vượt qua mọi sự khó khăntrong cuộc sống, để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống, phải đấu tranh chốnglại mọi biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân

Giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên, Hồ Chí Minh rất chú trọngđến việc giáo dục những phẩm chất bên trong “Tư cách của người cách mạng”

là vấn đề được Hồ Chí Minh chú trọng đầu tiên khi viết tác phẩm “Đường KáchMệnh” năm 1927 Theo Người, đạo đức cách mạng được biểu hiện ở những giátrị cốt lõi của con người Những phẩm chất cao quý như: cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư; những tác phong đẹp đẽ như: khiêm tốn, giản dị, tinh thần laođộng tích cực, siêng năng, gan dạ, táo bạo và sáng tạo; là các đức tính: trungthành, thật thà, chính trực Đối với thanh niên, để thực sự là lực lượng nòng cốttrong công cuộc xây dựng xã hội mới, Người dạy: Họ cần phải học tập, tu dưỡng

và trau dồi đạo đức cách mạng

Phát biểu tại buổi lễ khai mạc trường đại học nhân dân Việt Nam ngày19/1/1955, Hồ Chí Minh dạy: “Thanh niên cần phải chống tâm lý tự tư tự lợi,chỉ lo lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình Chống tâm lý ham sung sướng

và tránh khó nhọc Chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay.Chống lười biếng xa xỉ Chống cách sinh hoạt ủy mị Chống kiêu ngạo, giả dốikhoe khoang” [29, tr.455]

Trong công việc, thanh niên phải nêu cao tinh thần “đâu cần thanh niên

có, việc gì khó thanh niên làm”; “gian khổ thì đi trước, hưởng thụ sau mọingười” [32, tr.621] Hồ Chí Minh cho rằng: thanh niên “phải thấm nhuần đạođức cách mạng, tức là khiêm tốn, đoàn kết, thực hành chủ nghĩa tập thể… ra sứccần kiệm xây dựng nước nhà” [32, tr.106]

Con đường hình thành đạo đức cách mạng cho thanh niên theo tư tưởng

Hồ Chí Minh là con đường giáo dục, rèn luyện, kết hợp tự giáo dục, rèn luyệnthông quan hoạt động thực tiễn Bởi vì, đạo đức cách mạng không phải trên trời

sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố.Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cách mạng chothanh niên, nhằm giúp họ trở thành người công dân tốt, người lao động tốt,người chiến sỹ tốt, người chủ xứng đáng của đất nước và là người cách mạngchân chính

Trong mối quan hệ “đức - tài”, Hồ Chí Minh coi đạo đức là gốc của cáchmạng, là vấn đề có ý nghĩa quyết định của việc xây dựng con người mới Muốnlàm người, trước hết phải biết làm việc để phục vụ nhân dân, phục vụ cáchmạng, không có tri thức, không có văn hóa thì không thể xây dựng chủ nghĩa xãhội được Muốn làm việc đồng thời phải biết làm người tốt, do đó đức là gốc,nếu không có đức là vô dụng và có hại Đạo đức phải hình thành qua học tập,lao động sản xuất, đấu tranh cách mạng Tại hội nghị tổng kết phong trào thi đua

“Dạy tốt, học tốt” của ngành giáo dục phổ thông và sư phạm, Hồ Chí Minh nhấn

mạnh: “Nội dung giáo dục cần chú trọng hơn nữa về đức dục Tức là việc giáodục đạo đức phải dành ưu tiên nhiều về nội dung, chương trình thời gian, kếthợp giáo dục đạo đức với các khoa học khác để hoàn thiện nhân cách ngườithanh niên xã hội chủ nghĩa Vì vậy, Người yêu cầu thanh niên phải thấm nhuầntinh thần làm chủ nước nhà và phải học tập trau dồi đạo đức cách mạng, bởi vì:Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Câyphải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không

có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân

Có đạo đức cách mạng thì mỗi thanh niên có thể tự giác phấn đấu hoànthiện mình, hình thành năng lực để hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang Vì vậy, đạođức cách mạng là nền tảng vững chắc để thanh niên hoàn thành nhiệm vụ vẻvang của mình

Giáo dục văn hóa, kỹ thuật và nghề nghiệp.

Cùng với việc tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức cáchmạng và xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ mới của cách mạng, Hồ Chí Minh rấtquan tâm đến giáo dục nâng cao trình độ văn hóa, kỹ thuật và nghề nghiệp chothanh niên Người coi đây là điều kiện quan trọng để thanh niên cống hiến ngàycàng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân Ngày nay, trình độ văn hóa, kỹ thuậtnghề nghiệp có tác động trực tiếp đến năng suất lao động, hiệu quả làm việc củamỗi con người Trong khi công việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta vừamới mẻ, vừa khó khăn phức tạp, cùng với việc cải tạo những cái cũ cái lạc hậu,nhưng lại phải củng cố, xây dựng những cái mới cái tiến bộ, Hồ Chí Minh vẫnthường nói với chúng ta là: Công việc càng ngày càng nhiều, so với trước côngviệc bây giờ khó khăn hơn, to lớn hơn, phức tạp hơn và nhiều việc trước kiakhông có, mà bây giờ phải làm Chính vì vậy, cần làm cho thanh niên thấy rõđược đâu là chỗ to lớn hơn, khó khăn hơn, phức tạp hơn của những công việcđang làm và sẽ phải làm Nhận thức đầy đủ vấn đề đó thanh niên mới có quyết

tâm và nghị lực lớn hơn để ra sức phấn đấu học tập nâng cao trình độ văn hóa,

kỹ thuật và nghề nghiệp

Với thanh niên, học tập là lao động, học tập cũng là đạo đức Hồ ChíMinh thường dạy: thanh niên phải học tập toàn diện, học văn hóa, khoa học, kỹthuật, quân sự và chính trị Trong đó, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh việc họctập chính trị, học tập lý luận Mác - Lênin, bởi vì đó là những môn học dẫn lối,chỉ đường củng cố đạo đức cách mạng cho thanh niên Đồng thời, nó giúp choviệc nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị của họ, để họ làm tốt công tác màĐảng, Đoàn… giao phó Chỉ có học tập toàn diện, thanh niên mới trở thànhngười có đức, có tài

Học các kiến thức giảng dạy trong nhà trường, theo Hồ Chí Minh là yếu

tố cần nhưng chưa đủ Hồ Chí Minh dạy: thanh niên phải có quan điểm thực tiễntrong học tập, nghĩa là phải học trong nhân dân, học trong mối quan hệ với giaicấp cách mạng, tham gia vào đời sống chính trị, vào các hoạt động xã hội…Người cũng căn dặn họ phải học ngay ở những thanh niên kiểu mẫu Quan điểmnày của Hồ Chí Minh không chỉ xuất phát từ nhiệm vụ giáo dục và học tập ở bậcđại học, mà cao hơn nữa là giáo dục thanh niên trở thành những con người toàndiện, những “tri thức hoàn toàn” Hồ Chí Minh cho rằng: Một người học xongđại học có thể gọi là trí thức Song y không biết cày ruộng, không biết làm công,không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác Nói tóm lại, công việcthực tế y không biết gì cả Thế là y chỉ có tri thức một nửa Tri thức của y là trithức học sách, chưa phải tri thức hoàn toàn Y muốn thành tri thức hoàn toàn thìphải đem cái tri thức ấy vào thực tế

Hồ Chí Minh rất quan tâm tới giáo dục và vun trồng những truyền thốngmới, cách mạng và hiện đại nhất là cho thế hệ trẻ Không những về lý tưởngchính trị, đạo đức cách mạng mà cả về lối sống tập thể, có tổ chức và kỷ luật, vềnhững thói quen khoa học, tác phong công nghiệp Năm 1963, nhân dịp thànhlập Hội phổ biến khoa học, kỹ thuật Việt Nam, Người giao cho Hội một nhiệm

vụ: “Hội còn có nhiệm vụ dạy bảo các cháu thiếu nhi về khoa học, kỹ thuật làmcho các cháu ngay từ thuả nhỏ đã biết yêu khoa học để mai sau các cháu trởthành những người có thói quen sinh hoạt và làm việc khoa học” [39, tr 293].

Cùng với sự quan tâm đào tạo họ về văn hóa - khoa học - kỹ thuật, Hồ ChíMinh luôn luôn chăm lo cho thanh niên về chính trị Người đòi hỏi thanh niên tríthức phải trả lời dứt khoát câu hỏi: “Học để làm gì? Học để phục vụ ai?” [31, tr.173] Và câu trả lời của thanh niên chỉ có thể học để làm tròn nhiệm vụ người trithức xây dựng chủ nghĩa xã hội, học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân.Theo Người, đó là “hạt nhân” của người trí thức xã hội chủ nghĩa

Sau này nước nhà độc lập, có một bộ phận thanh niên dường như lãngquên với quá khứ, không chịu tìm hiểu, nghiên cứu về lịch sử, đất nước và conngười Việt Nam; không hiểu rõ về lịch sử đấu tranh anh hùng dựng nước và giữnước của dân tộc Có những người rất thông thuộc lịch sử, địa lý và các chuyệnthần thoại của nước Pháp, của Hy Lạp và La Mã Nhưng khi hỏi đến các vị anhhùng là tổ tiên, ông cha mình, hỏi đến địa lý nước mình thì mù tịt Từ thực tế đó,

Hồ Chí Minh đã chú ý tới việc giáo dục truyền thống dân tộc và truyền thốngcách mạng cho thanh niên Người quan niệm, việc kế thừa, phát huy truyềnthống phải dựa trên sự hiểu biết về lịch sử đất nước và con người Việt Nam Đócũng chính là tinh hoa văn hóa của dân tộc Việt Nam

Giáo dục truyền thống, lối sống, nếp sống cho thanh niên.

Dân tộc Việt Nam trong quá trình sinh tồn và phát triển, đã phải vượt quabao nhiêu thử thách, hiểm nghèo của thiên tai, phải đấu tranh chống lại nhiềuhọa xâm lăng và đô hộ, đồng hóa của người ngoài Sự trường tồn của đất nướccho đến ngày nay đủ chứng tỏ sức sống, bản lĩnh và những phẩm giá của dân tộc

ta Trong quá trình đó truyền thống dân tộc và truyền thống cách mạng đượchình thành, phát triển phong phú, đa dạng Song truyền thống nổi lên hàng đầu

và mang tính bền vững là tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường, cần cù laođộng, hiếu học và tôn sư trọng đạo… Những truyền thống đó không ngừng được

bồi đắp và được lưu truyền lại cho các thế hệ con người Việt Nam Mặc dù mỗithế hệ đi vào cuộc sống, hướng theo sự phát triển chung của nhân loại và dân tộcnhưng không thể mang theo mình những giá trị của quá khứ, truyền thống dântộc, tinh hoa của nhân loại mà các thế hệ trước đã tạo lập và truyền lại Cứ nhưvậy, trong dòng phát triển bất tận của lịch sử, các thế hệ nối tiếp nhau sáng tạo

và thừa kế những di sản quý báu của cha anh mà đi lên Vì vậy, giáo dục truyềnthống cho thanh niên là điều cần thiết cho sự phát triển liên tục của dân tộc

Người quan niệm, việc kế thừa, phát huy truyền thống phải dựa trên sựhiểu biết về lịch sử đất nước và con người Việt Nam “Nay ta độc lập, tự do rồi,

cố nhiên ta không đào tạo nên những con người như thế” [37, tr.671] TheoNgười, những nội dung cần giáo dục, bồi dưỡng truyền thông cho thanh niên là:

Một là, nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí tự lập, tự cường, không chịu lùi

bước trước khó khăn, gian khổ

Lịch sử dân tộc Việt Nam với hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước vàgiữ nước đầy gian nan thử thách nhưng rất quang vinh, rạng rỡ với nền văn hóalâu đời mang đậm tính nhân văn và tính dân tộc, để lại cho chúng ta một di sản

vô giá, luôn luôn là nền tảng cho mọi công cuộc phục hưng đất nước Trong cáctruyền thống quý báu của dân tộc, Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao giáo dục truyềnthống yêu nước, tinh thần “Không có gì quý hơn độc lập tự do” Người nói:

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta Từxưa đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kếtthành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm,khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước” [29, tr.38]

Tự hào trước những trang sử giữ nước oai hùng, những chiến công hiểnhách của dân tộc, Người nhắc nhở thanh niên phải biết ơn và ghi nhớ công laocủa các anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng

Trong công cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước, dân tộc ta phải đương đầuvới nhiều đế chế mạnh ở Phương Đông thời cổ - trung đại và nhiều cường quốc,

đế quốc thời cận - hiện đại Vì vậy, con đường sống còn và chiến thắng của dântộc ta là phải huy động sức mạnh vật chất, tinh thần của cả cộng đồng dân tộc.Trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ luôn đặt ra hết sức khókhăn và nặng nề, không chỉ đòi hỏi tinh thần quyết tâm cao độ, mà còn đòi hỏi

sự hy sinh xương máu Do đó, Người đã chú trọng giáo dục, bồi dưỡng cho thế

hệ trẻ ý chí tự lập, tự cường để vươn lên, không chịu khuất phục trước mọi khókhăn, nguy hiểm để giành chiến thắng

Hai là, xây dựng tinh thần đoàn kết dân tộc, đoàn kết giữa các tầng lớp

nhân dân và lợi ích cao cả của Tổ quốc

Do hoàn cảnh tự nhiên và điều kiện lao động nông nghiệp, người ViệtNam rất cần tới tinh thần đoàn kết, tương trợ giúp nhau trong cuộc sống hàngngày cũng như trong lúc gặp khó khăn, hoạn nạn Đất nước luôn phải đương đầuvới họa xâm lăng của kẻ địch, đã tạo dựng cho dân tộc ta, nhân dân ta truyềnthống đoàn kết, dân tộc ta đã vượt qua mọi khó khăn nguy hiểm, đánh bại các đếquốc lớn mạnh, giành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc Chính vì vậy, Hồ ChíMinh rất coi trọng giáo dục cho thanh niên truyền thống đoàn kết dân tộc, đoànkết giữa các thành phần dân tộc sống trên lãnh thổ Việt Nam, đoàn kết giữa cáctầng lớp nhân dân yêu nước vì đại nghĩa dân tộc, vì lợi ích thiêng liêng của đấtnước Người đã đúc kết thành một quy luật của lịch sử; đoàn kết là sức mạnh vôđịch của chúng ta Người thường nói: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thànhcông, thành công, đại thành công” [35, tr.455] Người đã viết những câu hết sứcxúc động về tinh thần đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta, của dân tộc ta trongcông cuộc dựng nước và giữ nước, chính là để nhắc nhở mỗi người Việt Nam,đặc biệt là thanh niên, dù sướng hay khổ, dù no hay đói cũng phải đoàn kết,thương yêu giúp đỡ nhau “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một,không ai được xâm phạm quyền thiêng liêng ấy của dân tộc ta” [36, tr.532];đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Rai hay Ê Đê, Xê Đăng hay Ba

Na và các dân tộc thiểu số khác đều là con cháu Việt Nam, đều là anh em ruột

thịt Chúng ta sống chết có nhau, sướng khổ cùng nhau, no đói giúp nhau…Sông

có thể cạn, núi có thể mòn, nhưng lòng đoàn kết của chúng ta không bao giờgiảm bớt” [26, tr249-250]

Ba là, phát huy truyền thống lao động cần cù, tinh thần hiếu học.

Nước ta là một nước nông nghiệp, cơ sở kinh tế và kỹ thuật lao động thôsơ; điều kiện thiên nhiên nắng lắm, mưa nhiều, ẩm thấp, luôn bị hạn hán, lũ lụt

và dịch bệnh, do đó con người phải lao động vất vả, cực nhọc Quá trình vật lộnvới những khó khăn, thử thách để lao động, sản xuất và tạo dựng cuộc sống đãrèn đúc nên truyền thống lao động cần cù, chịu thương, chịu khó, chịu đựng giankhổ Bên cạnh đó, nhân dân ta có tinh thần hiếu học, trọng học, truyền thống tôn

sư trọng đạo “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” Trong cuộc đấu tranh xây dựng, bảo

vệ đất nước, với biết bao khó khăn, gian khổ thì sự cần cù, chịu khó lao động vàham học tập là yêu cầu rất cần thiết ở mỗi thanh niên Vì vậy, Hồ Chí Minh rấtchú trọng giáo dục, bồi dưỡng cho thanh niên có được đức tính lao động cần cù,chịu khó, tinh thần hiếu học, học để tham gia xây dựng và bảo vệ đất nước

Truyền thống vốn là sản phẩm của cuộc sống, của lịch sử và luôn luônbiến đổi theo sự phát triển của cuộc sống, của lịch sử Một truyền thống tốt đẹpchỉ có ý nghĩa và giá trị khi nó còn phù hợp với yêu cầu của cuộc sống hiện thực

và còn phát huy tác dụng tích cực góp phần thúc đẩy sự phát triển của lịch sử

Hồ Chí Minh đã ví truyền thống tốt đẹp như “các thứ của quý”, “Có khi đượctrưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng, dễ thấy Nhưng cũng có khicất giấu kín đáo trong rương, trong hòm” [29, tr.38], nhiệm vụ của chúng ta làphải phát hiện ra các thứ quý ấy, đem ra thực hành vào sự nghiệp cách mạnghiện nay Muốn vậy, truyền thống dân tộc và cách mạng không những phải đượcthừa kế, phát huy mà còn được nâng cao lên một trình độ mới, chất lượng mớitheo yêu cầu cách mạng trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể Hồ Chí Minh đãkhẳng định, trong thời đại ngày nay, muốn cứu nước và giải phóng dân tộckhông còn con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản Mọi truyền

thống cách mạng phải được nâng cao trên lập trường cách mạng của giai cấp vôsản, chủ nghĩa yêu nước phát triển thành chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa,truyền thống anh hùng phải nâng lên truyền thống anh hùng cách mạng, ý thứcđộc lập tự do của dân tộc chuyển thành ý thức độc lập dân tộc gắn liền với tự docủa nhân dân, tinh thần đoàn kết dân tộc nâng lên tinh thần làm chủ của nhândân lao động.

Trong khi nhấn mạnh nhiệm vụ giáo dục cho thanh niên hiểu đúng và kếthừa, nâng cao truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của cách mạng, Hồ Chí Minh

đã nói đến yêu cầu đấu tranh cải tạo và xóa bỏ nhiều thói quen, tập quán lạc hậucủa quá khứ Người căn dặn “thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ thùto; nó ngấm ngầm cản trở cách mạng tiến bộ Chúng ta lại không thể trấn áp nó,

mà phải cải tạo nó một cách rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài” [33, 606] Hồ Chí Minh chỉ rõ, kế thừa cái tốt, xóa bỏ cái xấu cũng có mỗi quan hệchặt chẽ, mà Người nói một cách hình tượng rằng: “Muốn lúa tốt thì phải nhổ cỏcho sạch, nếu không, thì cày bừa kỹ, bón phân nhiều, lúa vẫn xấu vì bị cỏ át đi”[29, tr.35]

tr.605-Giáo dục sức khỏe và thể chất cùng tinh thần yêu lao động, ý chí tự lực tự cường cho thanh niên.

Khi nói về tầm quan trọng của sức khỏe, Hồ Chí Minh nói: “Nhân sinh vôbệnh thị chân tiên” có nghĩa là người không bệnh tật khác gì tiên Thanh niên làlực lượng quan trọng của xã hội, do đó họ phải có sức khỏe và trí tuệ tốt thì mới

có thể hoàn thành được nhiệm vụ Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở thanhniên phải tích cực rèn luyện sức khỏe và thể chất Bởi vì, thanh niên là độ tuổiphát triển mạnh mẽ nhất, nếu không thường xuyên rèn luyện thì sức khỏe sẽkhông tốt dẫn đến trí tuệ kém phát triển, khả năng làm việc đạt hiệu quả thấp.Hơn nữa, thanh niên cũng dễ phung phí sức khỏe, không biết chăm lo giữ gìnsức khỏe cho mình Để thanh niên có sức khỏe và trí tuệ phát triển tốt thì phảicoi trọng việc giáo dục phát triển sức khỏe và thể chất cho thanh niên

Xuất phát từ sự nhìn nhận đó, Hồ Chí Minh chủ trương thực hiện giáo dụctoàn diện Người cho rằng, việc giáo dục thanh niên phải chú trọng rèn luyện đủcác mặt như: đức, trí, thể, mỹ Hồ Chí Minh là điển hình cho phát triển conngười toàn diện cả về thể lực, đạo đức, trí lực, tài năng và thẩm mỹ Tư tưởng đó

là hình mẫu sinh động của con người toàn diện cho hiện tại và cho cả tương lai

Tư tưởng phát triển con người toàn diện của Người đã đang và sẽ cho chúng tanhững chỉ dẫn sáng suốt để xây dựng thành công chiến lược con người toàn diệntrong điều kiện mới ở nước ta

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt niềm tin lớn vào thế hệ trẻ, quan tâm đặc biệtđến sự phát triển toàn diện của thanh niên, trong đó có sự phát triển về thể chất.Người đã nêu lên tấm gương sáng về rèn luyện thể dục, thể thao, đồng thời kêugọi mọi người nhất là thanh niên phải thường xuyên rèn luyện sức khỏe, coi đó

là trách nhiệm và bổn phận của thanh niên Thanh niên cần có những hoạt độngvui chơi lành mạnh, thanh niên phải chuyên tâm học hành và công tác, nhưngcũng cần có vui chơi; vui chơi lành mạnh là một bộ phận trong sinh hoạt củathanh niên; vui chơi, giải trí là điều không thể thiếu đối với lứa tuổi thanh niên,song các hoạt động đó phải mang tính giáo dục, tính văn hóa và lành mạnh; vuichơi để có thêm niềm tin và ý chí trong học tập, rèn luyện Hồ Chí Minh đã từngnhắc nhở, trong vui chơi cũng phải có giáo dục

Dân cường làm nên nước thịnh Điều này có nghĩa sức khỏe là một trongnhững nhân tố to lớn quyết định sự phát triển của đất nước đi tới “Dân giàunước mạnh” Do đó, giáo dục sức khỏe và thể chất cũng chính là góp phần phục

vụ công cuộc chấn hưng đất nước Bác nói: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nướcnhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công” Rènluyện sức khỏe hàm chứa cả sức khỏe về thể chất và tinh thần, Bác căn dặn:

“Việc đó không tốn kém, khó khăn gì”, đồng thời Bác Hồ cũng chính là tấmgương sáng về rèn luyện khi Người nói “Tự tôi ngày nào cũng tập thể dục”

Trong “Bài nói chuyện tại buổi lễ khai mạc trường đại học nhân dânViệt Nam” Hồ Chí Minh không chỉ nhấn mạnh “Trước hết phải yêu tổ quốc,yêu nhân dân”, mà nhiệm vụ của thanh niên “Phải yêu và trọng lao động,phải giữ gìn kỷ luật Phải bảo vệ của công Phải quan tâm đến đời sống nhândân” [29, tr 455].

Hồ Chí Minh khuyên thanh niên: “Có khó nhọc thì mình nên đi trước, khihưởng thụ mình nên đi sau” [31, tr.172] Hồ Chí Minh mong mỏi ở thanh niên:

“Các việc đáng làm thì khó mấy cũng cố chịu quyết làm cho kỳ được Ham làmnhững việc ích quốc lợi dân Không ham địa vị và công danh phú quý Đemlòng chí công vô tư mà đối với người, đối với việc” Để thực hiện khẩu hiệu:

“Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên làm” [32, tr.336] thì “Thanhniên phải xung phong đến những nơi khó khăn, gian khổ nhất, nơi nào ngườikhác làm ít kết quả, thanh niên phải xung phong đến làm cho tốt…, phải xungphong đến những nơi khó khăn để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [32, tr.620].Xung phong là đi trước, làm trước để lôi cuốn quần chúng chứ không phải là xarời quần chúng Đồng thời, Hồ Chí Minh đưa ra những điều nên chống “chốngtâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc Chống thói xem khinh lao động, nhất

là lao động chân tay” [29, tr.455]

Bài nói tại Đại hội sinh viên lần thứ hai, Hồ Chí Minh nói về yêu laođộng: “Muốn thật thà yêu tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội thì phảiyêu lao động, vì không có lao động thì chỉ có nói suông” [31, tr.173 - 174]

1.2.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương châm, phương pháp công tác thanh niên

Để thực hiện có hiệu quả các nội dung giáo dục nêu trên, Hồ Chí Minhcho rằng cần phải đề ra được các phương châm, phương pháp tiến hành giáo dụcthanh niên một cách đúng đắn và khoa học Nói cách khác, phải có công nghệ

“trồng người” phù hợp với thực tế nước ta, phù hợp với đặc thù của thanh niênnước ta Những phương châm, phương pháp giáo dục cơ bản là:

Kết hợp chặt chẽ học với hành, lý luận với thực tiễn

Hồ Chí Minh đã nêu lên một phương châm rất cơ bản về giáo dục thanhniên, là phải kết hợp chặt chẽ học đi đôi với hành, lý luận với thực tiễn, nhàtrường gắn liền với xã hội Theo Người, học và hành là hai khâu của quá trìnhnhận thức, luôn gắn bó khăng khít với nhau Người luôn khuyên thanh niên: họcthì phải hành, học để hành, học mà không hành thì học vô ích Hành mà khônghọc thì không trôi chảy Học đi đôi với hành cho phép một lúc hình thành cả trithức và kỹ năng; hành trở thành một hình thức chính của học, quá trình học xảy

ra trong chính quá trình hành Hồ Chí Minh dùng nhiều cách diễn đạt khác nhau:

“Lý luận đi đôi với thực tiễn”, “Lý luận kết hợp với thực hành”, “Lý luận vàthực hành phải luôn luôn đi đôi với nhau” Dù nói “đi đôi”, “kết hợp” nhưngđiều cốt lõi mà Người nhấn mạnh là: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn làmột nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luậnhướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không có liên hệ với thựctiễn là lý luận suông” [30, tr.956]

Quan điểm “Học đi đôi với hành” có quan hệ chặt chẽ với quan điểm “Lýluận liên hệ với thực tiễn” Bản thân nội dung “Lý luận liên hệ với thực tiễn” đãphản ánh nội dung “Học đi đôi với hành” Hướng theo cái đích học để phục vụĐảng, phục vụ nhân dân, học để làm người, làm cách mạng Người chỉ rõ: “Lýluận phải đem ra thực hành, thực hành phải nhằm theo lý luận Lý luận cũng nhưcái tên (hoặc viên đạn) Thực hành cũng như cái đích để bắn Có tên mà khôngbắn, hoặc bắn lung tung cũng như không có tên Lý luận cốt để áp dụng vào thực

tế Chỉ học thuộc lòng, để đem lòe thiên hạ thì lý luận ấy cũng vô ích Vì vậychúng ta phải gắng học, đồng thời học thì phải hành”

Như vậy, theo Hồ Chí Minh “học” là một hoạt động nhận thức tích cực.Việc học của mỗi người bao giờ cũng gắn liền với một động cơ nhất định Chínhđộng cơ học tập quyết định phương hướng, thái độ nội dung, phương pháp họctập Để giúp thế hệ trẻ xác định đúng động cơ học tập, Người đã vạch ra ý nghĩa

cách mạng của việc học tập đối với mỗi người và coi học tập là nghĩa vụ xã hội,nghĩa vụ đạo đức Theo Người học là để “phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân,làm cho dân giàu nước mạnh, tức là để làm nhiệm vụ người chủ nước nhà”

Còn “Hành” đối với Người là vận dụng những điều đã học vào giải quyếtnhững vấn đề do thực tiễn đặt ra Trong quá trình học tập, hành có tính chất toàndiện với mức độ khác nhau Đó là sự vận dụng những điều đã biết để giải quyếtbài tập, thực hành trong phòng thí nghiệm, vườn trường… Đó còn là sự vậndụng những tri thức đã học để tổ chức cuộc sống của mình, của môi trường xungquanh mình, làm cho nó trở nên phong phú đẹp đẽ

Học phải đi đôi với hành Không tách rời việc học chữ với lao động chântay, không tách rời tri thức đối với quần chúng lao động Có kiến thức là quý,nhưng thực sự quý khi kiến thức ấy phục vụ cho nhân dân

Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn giáo viên và học sinh cần gắn việc dạyhọc với thực tế của cuộc sống, với đời sống của nhân dân, thầy giáo và học sinhcần tham gia những công tác xã hội, ích nước lợi dân Người phê phán lối dạysách vở, biến con người thành những con mọt sách, lối sống suông văn hoa chữnghĩa mà không có tác dụng gì Việc học tập phải tranh thủ mọi lúc mọi nơi,không chỉ trong nhà trường, trong sách vở mà còn học lẫn nhau và học nhândân, không học nhân dân là một thiếu sót lớn; học tập trong việc làm hằng ngày,trong việc lớn cũng như trong việc nhỏ; học tập trong kinh nghiệm thành côngcũng như trong kinh nghiệm thất bại

Hồ Chí Minh đã chỉ ra cho thanh niên một môi trường hoạt động đa dạng

và phong phú Bác từng nói, không phải chỉ ở tại nhà trường có lên lớp mới họctập, tu dưỡng, rèn luyện và tự cải tạo được, trong mọi hoạt động cách mạngchúng ta đều có thể và đều phải tự học tập, tự cải tạo Vậy là, thanh niên càngtích cực tham gia vào các hoạt động xã hội khác bao nhiêu thì nhân cách càngsớm hình thành và phát triển mạnh mẽ bấy nhiêu