Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thổng tỉnh long an trong giai đoạn hiện nay

Bên cạnh đó, kết hợp giáo dục nhàtrường – gia đình - xã hội, trong đó nhà trường giữ vai trò đặc biệt quan trọng.Học sinh trung học phổ thông là lớp thanh niên đang tuổi trưởng thành,đan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

ĐỒNG THÁP, 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HỌC PHỔ THÔNG TỈNH AN GIANG TRONG

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Chuyên ngành : Chính trị học

Mã số : 60.31.02.01

Người hướng dẫn: PGS.TS ĐOÀN MINH DUỆ

ĐỒNG THÁP, NĂM 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy PGS.TS Đoàn Minh Duệ đãtận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài, cũng như trong suốtthời gian hoàn chỉnh luận văn thạc sĩ của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy (cô) khoa GDCT, Phòng Đào tạoSau đại học Trường Đại học Vinh và Đại học Đồng Tháp đã tạo điều kiện tốtnhất, thuận lợi nhất để giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi chân thành cảm ơn tất cả các em học sinh và Ban Giám hiệuTrường Phổ thông thực hành sư phạm- Đại học An Giang đã giúp đỡ tôi đểtôi có điều kiện tốt nhất trong suốt quá trình thực hiện luận văn thạc sĩ củamình

Do thời gian và kiến thức có hạn nên luận văn không tránh khỏinhững hạn chế và thiếu sót

An Giang, tháng 04 năm 2015

Học viên

Nguyễn Văn Tấn

MỤC LỤC

TrangTrang phụ bìa

1.1 Một số khái niệm cơ bản 6 1.2 Quan điểm của hồ chí minh về giáo dục đạo đức cách mạng chothanh niên học sinh 15

Chương 2 THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC VÀO GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG

CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở CÁCTRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN AN GIANG HIỆNNAY 65

3.1 Những phương hướng cơ bản 65

3.2 Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức theo

tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh ở các trường trung học phổ thông tỉnh AnGiang hiện nay 70

C KẾT LUẬN 86

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

QUY ĐỊNH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CNH- HĐH Công nghiệp hóa- hiện đại hóa

ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long

GD- ĐT Giáo dục và đào tạo

TNCS Thanh niên cộng sản

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài của giai cấp công nhân vànhân dân ta, người anh hùng dân tộc vĩ đại, người chiến sĩ cách mạng lỗi lạccủa phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Người đã cống hiến trọn đờimình cho sự nghiệp giải phóng nhân dân thống nhất Tổ quốc, người đã làmrạng rỡ non sông đất nước ta, để lại cho chúng ta và mai sau những di sản bấtdiệt về tư tưởng và tấm gương đạo đức sáng ngời cho các thế hệ người ViệtNam học tập, noi theo

Trong mọi thời đại lịch sử, thanh niên luôn giữ vai trò, trọng trách tolớn trong bảo vệ, xây dựng và kiến thiết đất nước Với tầm nhìn của Hồ ChíMinh, từ rất sớm Người đã đánh giá rất cao vai trò của thanh niên Trong tácphẩm Bản án chế độ thực dân pháp Hồ Chí Minh viết: “Hỡi Đông Dươngđáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Ngườikhông sớm hồi sinh” [28; 144] Theo Hồ Chí Minh vận mệnh của quốc giadân tộc cũng một phần nhờ vào thanh niên vì họ là người chủ tương lai củanước nhà và nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do lựclượng ấy Trước lúc về với thế giới người hiền Hồ Chí Minh đã để lại bản Dichúc bất hủ và không quên căn dặn: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đứccách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hộichủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên” [41; 612] Để làm được điều đó, đòi hỏiphải tăng cường công tác giáo dục toàn diện để tạo ra con người phát triểntoàn diện cả đức, trí, thể, mỹ Trong đó, vấn đề giáo dục đạo đức là vấn đềcực kỳ quan trọng cần nghiêm túc thực hiện vì đạo đức có vai trò vô cùng tolớn, nó là “gốc của cây”, là “ngọn nguồn của sông suối”, là thước đo lòng caothượng của mỗi con người và đạo đức còn tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa

xã hội Để giáo dục đạo đức hiệu quả cần phải xác định đúng đắn vai trò của

chủ thể trong tự giáo dục và tự rèn luyện Bên cạnh đó, kết hợp giáo dục nhàtrường – gia đình - xã hội, trong đó nhà trường giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Học sinh trung học phổ thông là lớp thanh niên đang tuổi trưởng thành,đang phát triển về nhân cách có nhu cầu khẳng định mạnh mẽ về cá tính, thíchnhững hoạt động tập thể, ham học hỏi, có chí tiến thủ, có khả năng vươn lênthực hiện lý tưởng và mục tiêu cao quý của xã hội, là lứa tuổi nhạy cảm vớicái mới, cái đẹp, cái tiến bộ nhưng cũng họ dễ bị ảnh hưởng các thói hư tậtxấu ngoài xã hội Theo Hồ Chí Minh, trong việc giáo dục và học tập “phảichú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá,

kỹ thuật, lao động và sản xuất” [38; 647] Như vậy, có thể thấy, thanh niênnếu được giáo dục đúng và đủ thì họ sẽ say sưa với lý tưởng cao đẹp, rènluyện đạo đức trong sáng, phát huy tài năng, khả năng sáng tạo và sẵn sàng hysinh cho lý tưởng cao đẹp của quốc gia dân tộc và tránh được những ảnhhưởng tiêu cực của xã hội hiện đại

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã đề ra mục tiêu giáo dục ởnước ta: Thực hiện giáo dục toàn diện đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục ở tất

cả các bậc học Hết sức coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, nhân cách, khảnăng tư duy sáng tạo và năng lực thực hành cho học sinh, sinh viên theo tinhthần Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộngsản Việt Nam khoá VIII Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định ở các kỳ Đạihội sau đó Tại Đại hội XI Đảng ta tiếp tục chủ trương: “Phát triển giáo dục làquốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theohướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế,trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán

bộ quản lý là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đàotạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thựchành, khả năng lập nghiệp Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục Thực hiệnkiểm định chất lượng giáo dục, đào tạo ở tất cả các bậc học Xây dựng môi

trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và

xã hội” [12; 130- 131]

Hiện nay, nước ta đang trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa nên bên cạnh những yếu tố tích cực thìnhững mặt tiêu cực của nó là rất lớn, ảnh hưởng không nhỏ đến mọi giai tầngtrong xã hội Trong đó, thanh niên, học sinh, sinh viên là người chịu ảnhhưởng mạnh mẽ nhất Điều đó, dẫn đến tình trạng xuống cấp về mặt đạo đứccủa thanh niên, học sinh Ngoài trường học thì học sinh đánh nhau, cư xửthiếu văn hóa, sử dụng các chất gây nghiện… Trong trường học, hiện tượnghọc sinh coi thường nội quy nhà trường, vô lễ với thầy cô, có phản ứng tiêucực trước sự nhắc nhở của nhà trường… diễn ra ngày càng phổ biến

Với thực trạng chung ấy, ở An Giang có một bộ phận không nhỏ thanhniên học sinh có những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức và trong hành vi đạođức như: chưa xác định động cơ học tập đúng đắn, thiếu trung thực, còn quaycóp trong thi cử, vô lễ với thầy cô giáo, vi phạm pháp luật…

Hưởng ứng cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức HồChí Minh, đồng thời, bản thân là một giáo viên hơn ai hết tôi thấy mình cầnphải có trách nhiệm trong việc giáo dục đạo đức theo tư tưởng đạo đức HồChí Minh nhằm hoàn thiện nhân cách cho học sinh đáp ứng yêu cầu của sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Với những lý do trên chúng tôi quyết định chọn đề tài: "Vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông tỉnh An Giang trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài luận văn

thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học là rất cần thiết

2 Mục đích luận văn

Nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cáchmạng cho thanh niên để phân tích, đánh giá thực trạng, đề xuất một số giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niênhọc sinh THPT An Giang hiện nay

3 Nhiệm vụ của luận văn

- Hệ thống hóa và luận giải tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đứccho thanh niên

- Trên cơ sở đánh giá thực trạng về công tác giáo dục đạo đức cáchmạng cho học sinh THPT An Giang, đề ra một số giải pháp và phương hướng

cơ bản nhằm giáo dục đạo đức cho thanh niên học sinh theo tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh trong các trường THPT ở Tỉnh An Giang

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức thanh niên

- Đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh trong các trường THPT ởTỉnh An Giang hiện nay

Luận văn chủ yếu dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước về giáo dục và giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Vận dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp phương pháp hệ thống, so sánh, phân tích,tổng hợp, điều tra xã hội học….

6 Đóng góp mới về khoa học và ý nghĩa của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đềgiáo dục đạo đức cho học sinh THPT hiện nay Đưa cuộc vận động học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh sâu rộng trong môi trường giáodục

- Trên cơ sở đó đề ra các giải pháp cơ bản để nhằm nâng cao chất lượng

và hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT An Giang hiệnnay

- Luận văn có thể làm tài liệu nghiên cứu để giáo dục đạo đức cho họcsinh trên địa bàn An Giang

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

vào giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức vào

giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông tỉnh An Giang

Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục đạo đức cho học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trườngtrung học phổ thông trên địa bàn An Giang hiện nay

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG VÀO GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Đạo đức

Với Hồ Chí Minh, đạo đức là một trong những vấn đề được quan tâmhàng đầu trong sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh sử dụng những khái niệm,những phạm trù đạo đức đã từng quen thuộc với dân tộc Việt Nam từ lâu đời,đưa vào đó những nội dung mới, đồng thời bổ sung những khái niệm, nhữngphạm trù đạo đức của thời đại mới Chính vì vậy, những giá trị đạo đức mới

đã hòa nhập với những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, làm cho mỗingười Việt Nam đều cảm thấy gần gũi Hơn nữa, những giá trị đạo đức truyềnthống lại được nâng lên tầm cao mới, làm cho người thực hiện được việc kếthợp truyền thống với hiện đại Từ Hồ Chí Minh, nền đạo đức Việt Nam đãmang bản chất mới và được Người gọi là đạo đức mới, đạo đức cách mạng.Đạo đức mới đã lật ngược các kiểu đạo đức cũ của giai cấp thống trị, áp bứcbóc lột nhân dân lao động Đạo đức mới xóa bỏ những chuẩn mực đạo đứcphong kiến vẫn luôn luôn trói buộc nhân dân lao động vào những lễ giáo hủbại, phục vụ cho chế độ đẳng cấp, tôn ti trật tự hết sức hà khắc của giai cấpphong kiến Đạo đức mới hoàn toàn trái ngược với đạo đức cá nhân chủnghĩa, ích kỷ cực đoan của giai cấp tư sản Nó cũng xa lạ với đạo đức của giaicấp tiểu tư sản, kìm hãm con người trong những lợi ích riêng tư, cục bộ, hẹphòi, cũng như trong vòng gia trưởng nhỏ bé Điều này đã được Hồ Chí Minhnói: “Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nóinhư vậy là lầm to, đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều Đạo đức cũ

như người ngược đầu xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như ngườihai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời” [33; 220] Người cònnói, “Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức

vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung củaĐảng, của dân tộc, của loài người” [31; 292]

1.1.2 Đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cáchmạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên chủnghĩa xã hội ở Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung vớinước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vìchủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượtqua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;luôn yêu thương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thầnquốc tế trong sáng… Và đạo đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nềntảng của người cách mạng

Theo Hồ Chí Minh tiêu chí để đánh giá chính xác đạo đức con người là

ở hành động, việc làm, ở cách đối nhân xử thế Đạo đức phải được xem xéttrong ba mối quan hệ cơ bản: với mình, với người và với công việc Trong bamối quan hệ đó, hoạt động của con người hình thành nên những hành vi, chuẩnmực đạo đức Đó là việc mình có nghiêm khắc với chính bản thân mình haykhông? Thái độ của mình đối với ông bà, bố mẹ, anh chị, em, đối với đồng chí,đồng đội, cấp trên, cấp dưới, đối với quần chúng nhân dân, đối với Đảng, vớiNhà nước, đối với kẻ thù như thế nào? Mình có hết lòng, toàn tâm, toàn ý đốivới công việc hay không? Điều đó xác định đạo đức của mỗi con người

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàndiện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việccông, từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học

tập, công tác đến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ởmọi phạm vi từ gia đình đến ngoài xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc giađến quốc tế Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện làmột cách nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đadạng của đời sống xã hội và mỗi con người

Hồ Chí Minh đã nêu những nội dung, những chuẩn mực chung có ýnghĩa cơ bản và có tính phổ cập đối với mọi người, đồng thời Người cũng chỉ

rõ những chuẩn mực cụ thể đối với từng tầng lớp như: công nhân, nông dân,thanh niên, phụ nữ, thiếu niên, nhi đồng, bộ đội, công an… Song đối tượngNgười chú ý nhiều nhất là đạo đức của người cách mạng, cán bộ, đảng viên

và thanh niên

Hồ Chí Minh coi đạo đức là nền tảng của người cách mạng, cũng giốngnhư gốc của cây, ngọn nguồn của sông, của suối Người cho rằng, đối với conngười, sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa; người cách mạngphải có đạo đức cách mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng Bởi

lẽ, sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp rất to lớn, khókhăn và nặng nề; con đường đi đến độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là conđường dài, không phải là một đại lộ thẳng tắp Thực hiện nhiệm vụ cáchmạng, đòi hỏi người cách mạng phải có quyết tâm phấn đấu thật cao, phảidám hy sinh, phải kiên trì bền bỉ “thắng không kiêu, bại không nản” Vì thế

“Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thànhđược nhiệm vụ vẻ vang” [37; 601] Đồng thời, nó còn đòi hỏi sự phấn đấukhông ngừng của mỗi người, mỗi thế hệ, hơn nữa còn của nhiều thế hệ nốitiếp nhau Chăm lo cái gốc, cái nguồn, cái nền tảng ấy phải là công việcthường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, của mỗi gia đình và mỗi người trong

xã hội ta

Như vậy, đạo đức trong quan niệm của Hồ Chí Minh được hiểu lànguyên tắc và thang giá trị được xã hội thừa nhận Đạo đức có tác dụng chiphối, điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác và vớicộng đồng Dựa vào những chuẩn mực đó, người ta đánh giá hành vi của mỗingười theo các quan niệm thiện và ác, về cái không được làm và về nghĩa vụphải làm.

1.1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và đạo đức cách mạng thanh niên

1.1.3.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàndiện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việccông, từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ họctập, công tác đến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ởmọi phạm vi từ gia đình tới xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đếnquốc tế Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là mộtcách nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạngcủa đời sống xã hội và của mỗi con người Từ đó, Hồ Chí Minh khái quátthành tư tưởng đạo đức mang tên mình

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vừa là đạo đức Việt Nam vừa là đạođức cộng sản, vừa mang cốt cách của văn hóa đạo đức phương Đông vừamang dáng dấp của đạo đức phương Tây

Ở phương Tây khi nói đến đạo đức là nói đến những thói quen, tập quán,sinh hoạt và ứng xử của con người trong cộng đồng, trong xã hội Ở phươngĐông, theo các học thuyết về đạo đức của Nho học, đạo có nghĩa là conđường, đường đi, là đường sống của con người trong xã hội Đức là dùng đểnói đến đức nhân, đức tính là biểu hiện của đạo nghĩa, là nguyên tắc của luân

lý Theo đó, đạo đức chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sốngđặt ra mà con người phải tuân theo

Hồ chí Minh không đưa ra định nghĩa đạo đức là gì, nhưng trong sửdụng, thuật ngữ đạo đức được dùng với 3 nghĩa: rộng, hẹp, và rất hẹp Nghĩarộng, đạo đức là hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnhhành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong cácquan hệ xã hội, kể cả trong các quan hệ chính trị, tư tưởng Nghĩa hẹp, đạođức là các qui tắc, chuẩn mực dùng điều chỉnh hành vi con người trong quan

hệ giữa người với người trong hoạt động sống Nghĩa rất hẹp đó là hành viđạo đức Hành vi đạo đức là hành động cá nhân thể hiện quan niệm của cánhân về nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác, thể hiện lương tâmhoặc bổn phận cá nhân trong những hoàn cảnh đặc thù không lặp lại Hồ ChíMinh tập trung bàn nhiều về đạo đức theo nghĩa hẹp với 3 mối quan hệ cơ bảncủa mỗi con người (với mình, với người và với việc) và đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cáchmạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên chủnghĩa xã hội ở Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung vớinước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vìCNXH, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thùnào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêuthương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trongsáng… Và đạo đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nền tảng của ngườicách mạng

Mặt khác Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng đạo đức cách mạng và đạo đứcđời thường là hoàn toàn thống nhất với nhau, sẽ không có đạo đức đời thườngtách rời với đạo đức cách mạng và cũng không thể có đạo đức cách mạngđứng ngoài, đối lập với đạo đức đời thường Vì vậy không thể bào chữa chokhuyết điểm của bản thân mình, “cái đó là việc riêng của tôi, gia đình tôi,không liên quan gì đến cái chung” Cái riêng mà phù hợp với cái chung (của

Đảng, của cách mạng, của nhân dân) thì đó là đạo đức Cái riêng mà đi ngượcvới cái chung là chủ nghĩa cá nhân, là vi phạm đạo đức.

Theo Hồ Chí Minh đạo đức mới là đạo đức cách mạng, nó hoàn toànkhác với đạo đức cũ về chất, ngược lại nó hoàn toàn thống nhất với đạo đứccủa chủ nghĩa Mác- Lênin Đó là sự kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp củadân tộc với đạo đức mang bản chất giai cấp công nhân và tinh hoa đạo đứccủa nhân loại Hồ Chí Minh đã làm cuộc cách mạng trong lĩnh vực đạo đứcViệt Nam Người nói: “Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất chânchổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất,đầu ngửng lên trời” [33; 220] Đạo đức cũ- đạo đức thực dân phong kiến, làthứ đạo đức ích kỷ, nó kìm hãm, trói buộc con người, tàn phá con người Cònđạo đức mới đạo đức cách mạng: “Quyết tâm giúp đỡ loài người ngày càngtiến bộ và thoát khỏi ách áp bức, bóc lột, luôn luôn giữ vững tinh thần chícông vô tư”; “Lo, thì trước thiên hạ; hưởng, thì sau thiên hạ” là “Vô luậntrong hoàn cảnh nào, người đảng viên cũng phải đặt lợi ích của Đảng lên trênhết”, “là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quầnchúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng” [37; 609]

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, Đảng phải “là đạo đức, là văn minh”thì mới hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình là lãnh đạo cuộc đấu tranhgiành độc lập và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta Ngườicũng nhắc lại ý của Lênin: Đảng Cộng sản phải tiêu biểu cho trí tuệ, danh dự,lương tâm của dân tộc mình và của thời đại Người đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảngviên của Đảng phải có đầy đủ những phẩm chất cần có để tham gia và cống hiếnnhiều nhất trong cuộc đấu tranh cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Hồ Chí Minh cho rằng lấy đạo đức làm gốc, không có nghĩa là tuyệtđối hóa mặt đức, xem nhẹ mặt tài Đức là gốc, nhưng đức và tài, “hồng” và

“chuyên” phải kết hợp, phẩm chất và năng lực phải đi đôi, không thể thiếumặt này hay thiếu mặt kia Như vậy, đạo đức trong quan niệm Hồ Chí Minh

được hiểu là toàn bộ những chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành vi củacon người trong quan hệ với người khác và với cộng đồng Dựa vào nhữngchuẩn mực đó, người ta đánh giá hành vi của mỗi người theo các quan niệm

về thiện và ác, về cái không được làm và nghĩa vụ phải làm

1.1.3.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của thanh niên học sinh

Tùy theo đối tượng, từng thời điểm, nhất là theo yêu cầu của nhiệm vụcách mạng mà Hồ Chí Minh xác định nội dung đạo đức cách mạng cho từngchủ thể đạo đức nhất định Cũng như đạo đức cách mạng của cán bộ, đảngviên, đạo đức cách mạng của thanh niên được Hồ Chí Minh nêu tóm tắt là:Thanh niên phải luôn rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức cách mạng cóthể tóm tắt trong mấy điểm:

- Trung thành: Trọn đời trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổquốc, với Đảng, với giai cấp

- Dũng cảm: Không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện đâu cần thanh niên

có, việc gì khó có thanh niên làm, gian khổ đi trước, hưởng thu sau mọi người

- Khiêm tốn: Không nên tự cho mình là tài giỏi, không được khoe công,không được tự phụ

Đối với thanh niên trong lực lượng vũ trang, theo Hồ Chí Minh, đạođức của họ thể hiện ở 5 điều: Trí, Tín, Nhân, Dũng, Liêm:

- Trí: Là sáng suốt, biết địch biết mình, biết người tốt thì nâng đỡ, biếtngười xấu thì không dùng, biết cái tốt của mình mà phát triển lên, biết cái xấucủa mình để mà tránh

- Tín: Nói cái gì phải cho tin Nói và làm cho nhất trí, làm thế nào chodân tin, cho bộ đội tin ở mình

- Nhân: Là phải có lòng bác ái, yêu nước, yêu đồng bào, yêu bộ đội củamình

- Dũng: Là phải mạnh dạn, quả quyết nhưng không phải làm liều Phải

có kế hoạch Phải kiên quyết làm ngay Nguy hiểm cũng phải làm Nghĩa làphải có lòng dũng cảm trong công việc

- Liêm: Là không tham danh vị, không tham sống, không tham tiền, khôngtham sắc Người cán bộ đã dám hy sinh cho Tổ quốc, hy sinh cho đồng bào, hysinh vì nghĩa không tham gì hết [31; 259 - 260]

Đối với đoàn viên thanh niên cộng sản, theo Hồ Chí Minh, đạo đứccách mạng của họ khác các thanh niên bình thường ở chỗ: “Bất kỳ ở cương vịnào, bất kỳ làm công việc gì đều không sợ khó, không sợ khổ, đều một lòngmột dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đíchxây dựng chủ nghĩa xã hội” và “Đạo đức cách mạng là đạo đức tập thể, nóphải đánh thắng và tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân”

Ngay đối với thiếu niên, nhi đồng, Hồ Chí Minh cho rằng: “Đạo đứccộng sản chủ nghĩa đối các cháu là chăm học, giúp người lớn, đoàn kết, có kỷluật…” [39; 543]

Hồ Chí Minh cho rằng: Thanh niên “Phải thấm nhuần đạo đức cáchmạng tức là khiêm tốn, đoàn kết, thực hành chủ nghĩa tập thể…ra sức cầnkiệm xây dựng nước nhà” [38; 530]

Người khuyên thanh niên:

Các sự khó nhọc thì mình làm trước người ta, còn sự sung sướng thanhnhàn thì mình nhường người ta hưởng trước Các việc đáng làm, thì khó mấycũng cố chịu quyết làm cho kỳ được Ham làm những việc ích quốc lợi dân.Không ham địa vị và công danh phú quý Đem lòng chí công vô tư mà đối vớingười, đối với việc Quyết tâm làm gương về mọi mặt: Siêng năng, tiết kiệm,trong sạch Chớ kêu ngạo tự mãn… [31; 216 - 217]

Để thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh niênlàm”, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cho mỗi thanh niên phương hướng hành động để

từ đó có một hướng đi đúng đắn, sát thực tiễn Thanh niên đã làm rất nhiều

điều quan trọng cho Tổ quốc, nhưng theo Người “Chớ vì thế mà tự cao, tựđại, phải khiêm tốn, luôn luôn cố gắng hơn mới vượt qua mọi khó khăn đểgiành lấy thành tích nhiều hơn” Người nhấn mạnh: “Thanh niên phải xungphong đến những nơi khó khăn gian khổ nhất, nơi nào người khác làm ít kếtquả, thanh niên phải xung phong làm cho tốt…, phải xung phong đến nhữngnơi khó khăn để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [39; 470 - 471] Xung phong là

đi trước, làm trước để lôi kéo quần chúng chứ không phải là xa rời quầnchúng Đồng thời, Người phê phán mạnh mẽ những thanh niên chỉ bo bo nghĩđến lợi ích riêng của mình, tự tư, tự lợi, tham lam vật chất, ham sung sướng,tránh khó nhọc, lười biếng, coi thường lao động, xa xỉ, kiêu ngạo…Thanhniên bao giờ cũng có nhiều ham muốn Nhưng nếu ham muốn chỉ hướng vàonhững dục vọng tầm thường thì sẽ làm cho thanh niên sống không có mục đíchđúng đắn Người yêu cầu thanh niên phải luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng,cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, chống lười biếng, lãng phí, tham lam…

Trong xây dựng, rèn luyện đạo đức cách mạng cho thanh niên, ngườinhấn mạnh phải chống chủ nghĩa cá nhân Theo Người, thanh niên phải dũngcảm lên án và từ bỏ mọi thói hư tật xấu như lười biếng, suy bì, kèn cựa, tham

ô, lãng phí… Người khẳng định: Chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù hung ác của đạođức cách mạng Để làm tròn trách nhiệm, thanh niên ta phải nêu cao tinh thầnlàm chủ tập thể, từ bỏ chủ nghĩa cá nhân Để chống chủ nghĩa cá nhân, Ngườiluôn căn dặn thanh niên phải thật thà, ngay thẳng, phải cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư, phải làm những việc ích nước, lợi dân, phải thương yêu, đoànkết, giúp nhau cùng tiến bộ… Để giáo dục thanh niên biết hành động, theo HồChí Minh phải giúp họ xác định phương hướng đúng, nội dung phải cụ thể,tinh thần hăng hái tự giác

1.2 Quan điểm của hồ chí minh về giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên học sinh

1.2.1 Vị trí, tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cách mạng

cho thanh niên học sinh

Đạo đức chính là vũ khí tinh thần thúc đẩy sự phát triển của xã hội Vớiquan điểm "đạo đức là gốc của người cách mạng", Hồ Chí Minh quan tâmgiáo dục thanh niên không chỉ có tinh thần làm chủ nước nhà mà phải thườngxuyên rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính; chícông, vô tư Người khuyên thanh niên "hăng hái, xung phong", có chí tiếnthủ, không ngại khó khăn, không nề nguy hiểm trong công tác, học tập, chiếnđấu Song, trong cuộc sống, Người căn dặn thanh niên biết yêu thương giađình, kính trọng ông bà, cha mẹ, người cao tuổi, nâng đỡ, dìu dắt thiếu nhi,quý trọng và hiếu thảo với nhân dân Trung với nước, hiếu với dân là nộidung đạo đức mới Bác khuyên nhủ thanh niên cần thực hiện Người cho rằng,đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyệnbền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố Do đó, thanh niên phải ra sức rènluyện đạo đức cách mạng, bởi vì:

"Cũng như sông có nguồn thì mới có nước, không có nguồn thì sôngcạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạođức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhândân” [31; 292]

Trong công cuộc kiến thiết đất nước, Hồ Chí Minh đặc biệt kỳ vọngvào thanh niên Nhớ lại năm 1945, khi nước nhà vừa giành độc lập, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã khẳng định: Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp haykhông, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai các cườngquốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tậpcủa các cháu

1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

Sinh thời, Bác Hồ luôn quan tâm chăm lo mọi mặt cho thanh thiếu niên,bồi dưỡng cho thế hệ trẻ thành đội hậu bị vững chắc của Đảng Người luônnhắc nhở Đảng và Nhà nước phải giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng, vănhóa, khoa học kỹ thuật, rèn luyện năng lực thực tiễn cho thanh niên… Để thế

hệ trẻ kế thừa và phát triển được những kinh nghiệm của thế hệ già Trong disản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đào tạo thanh niên, vấn đề cơ bản vànổi bật là quan điểm giáo dục toàn diện Trong giáo dục toàn diện, Hồ ChíMinh luôn coi trọng cả “đức” và “tài” và thường nhấn mạnh mối quan hệkhông thể tách rời của hai mặt đó trong sự hoàn thiện nhân cách con ngườimới, để có được một người cán bộ vừa “hồng” vừa “chuyên”

Trong mối quan hệ đức - tài, Hồ Chí Minh coi đức là gốc, là nền tảng

để luyện tài, để xây dựng con người mới: “Cũng như sông có nguồn mới cónước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì câyhéo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấycũng không lãnh đạo được nhân dân” [31; 292]

Hồ Chí Minh coi “đức là gốc” nhưng nhìn nhận đức và tài trong mốiquan hệ biện chứng, như hai mặt không thể tách rời trong việc xây dựng mộtnhân cách hoàn thiện Quan điểm đức là gốc được hiểu theo hai khía cạnh:

Thứ nhất, đạo đức là bộ phận cốt yếu nhất của nhân cách Sự khác nhau

giữa nhân cách này với nhân cách khác, trước hết là sự khác nhau ở mặt đứccủa nó, ở hệ thống các phẩm chất xã hội của con người Chính vì thế đạo đức

là tiêu chí hàng đầu khi xem xét, đánh giá nhân cách của một con người; làthước đo bản chất người của một con người Hồ Chí Minh quan niệm: “Tuynăng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làmviệc nhỏ, nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng” [35; 508]

Thứ hai, đạo đức là cơ sở cho việc định hướng và phát triển năng lực

của mỗi cá nhân, để hoàn thiện nhân cách Theo Hồ Chí Minh, người thực sự

có đức thì bao giờ cũng cố gắng học tập, nâng cao trình độ, năng lực để làmnhững việc ích quốc lợi dân Hơn nữa, người có đạo đức thì không bao giờ đố

kỵ mà luôn yêu quý và tiến cử hiền tài Họ luôn ủng hộ và sẵn sàng nhườngbước cho những ai có tài hơn mình và vượt lên trước

Đạo đức là thành tố cơ bản của nhân cách, nó được biểu hiện trong lốisống, trong quan hệ ứng xử Như vậy nhân cách là sự phát triển về mặt xã hộicủa con người Trong quá trình tham gia hoạt động xã hội, mỗi cá thể luônchịu sự tác động có định hướng của xã hội Qua đó mỗi cá thể tiếp thu và pháttriển những năng lực người đặc trưng, trưởng thành như một nhân cách xãhội Mặt khác, mỗi khi nhân các được hình thành, bản thân nó mang tính tíchcực, trở thành chủ thể của các quan hệ xã hội Với tư cách là chủ thể của cácquan hệ xã hội, con người bằng hoạt động của mình tác động trở lại xã hội

Trong các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhâncách, Hồ Chí Minh xem giáo dục là yếu tố giữ vai trò chủ đạo Người viết:

“hiền dữ phải đâu là tính sẳn, phần nhiều do giáo dục mà nên” [29; 413] Vaitrò chủ đạo của giáo dục, đặc biệt là giáo dục đạo đức đối với sự hình thành

và phát triển nhân cách thể hiện:

- Giáo dục đạo đức góp phần to lớn trong việc chuyển các quan niệmđạo đức tư tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nângcao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho mỗi người Qua giáo dục đạođức, nội dung các phạm trù, các quy tắc, các chuẩn mực đạo đức được nhậnthức một cách đầy đủ, đúng đắn hơn, góp phần điều chỉnh hành vi của conngười phù hợp với những chuẩn mực đạo đức xã hội

- Giáo dục đạo đức góp phần tích cực trong việc truyền lại cho nhữngthế hệ đang trưởng thành những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước tạo ra.Trên cơ sở đó giúp họ nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức, nhận thấy giá

trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân ái, nhân văn sâu sắc Giáo dục đạo đức

có vai trò to lớn trong việc nhân đạo hóa con người và đời sống xã hội của conngười, trong việc hình thành, củng cố những giá trị nhân cách tốt đẹp

- Giáo dục đạo đức còn góp phần tạo ra những giá trị đạo đức mới, xâydựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới, quan niệm sống tích cực chomỗi đối tượng giáo dục Đồng thời, giáo dục đạo đức cũng góp phần tích cựcvào việc khắc phục những quan điểm lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạođức, chống lại các hiện tượng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã hội,tạo ra cơ chế phòng ngừa các phản giá trị đạo đức, phản giá trị văn hóa trongmỗi nhân cách

- Giáo dục đạo đức góp phần hình thành thái độ, niềm tin, tình cảm đạođức cho mọi người Là kết quả của giáo dục và rèn luyện, tình cảm đạo đứccho mọi người, có tác dụng hướng dẫn hành vi con người đạt giá trị đạo đứccao nhất Đây chính là sức mạnh tinh thần giúp cho con người vươn tới chân,thiện, mỹ

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục là để hình thành và phát triển nhân cáchcho con người Do đó giáo dục bao gồm cả dạy người lẫn dạy chữ, trong đódạy người là mục tiêu cao nhất Giáo dục hình thành nhân cách cho con người

có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sự nghiệp cách mạng Con người với nhâncách hoàn thiện vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng Sựnghiệp cách mạng do chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Đảng ta khởi xướng và lãnhđạo, suy cho cùng là nhằm mục tiêu giải phóng con người, hướng con ngườitới chân, thiện, mỹ, làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn Mặt khác,con người có đạo đức, trí tuệ là động lực quan trọng đưa cách mạng đến thắnglợi Từ nhận thức đó Hồ Chí Minh cho rằng: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xãhội phải có con người xã hội chủ nghĩa, tức là phải có những người có đạođức xã hội chủ nghĩa…Đạo đức xã hội chủ nghĩa là cần kiệm xây dựng nướcnhà” [38; 622]

Suốt cuộc đời cách mạng, Bác Hồ đã dành nhiều công sức cho việc đàotạo, bồi dưỡng các thế cách mạng Việt Nam Với tấm lòng yêu thương bao la,với trí tuệ sâu sắc và kinh nghiệm phong phú, Bác Hồ đã dìu dắt thế hệ trẻ,trực tiếp tổ chức công tác đào tạo thế hệ trẻ và tự mình nêu gương sáng vềmọi mặt cho thanh thiếu niên noi theo Trước lúc đi xa Bác còn căn dặn lạicho toàn Đảng, toàn dân ta: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là mộtviệc rất quan trọng và cần thiết”

1.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh trong các trường phổ thông trung học

1.2.3.1 Xây dựng lòng yêu Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, yêu nhân dân

Trong quan hệ đạo đức thì mối quan hệ của mỗi người đối với đất nước,đối với nhân dân, dân tộc mình là quan hệ lớn nhất Yêu tổ quốc, yêu nhândân chính là trung với nước, hiếu với dân là một phẩm chất đạo đức quantrọng nhất, bao trùm nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh Để giáo dục đạo đứccho thanh niên thì phẩm chất này càng không thể thiếu được Theo dòng chảycủa thời gian, Trung và Hiếu đã thâm nhập vào nước ta và đã trở thành mộttrong những chuẩn giá trị của các triều đại phong kiến Hồ Chí Minh tiếpnhận Trung - Hiếu ở một tầm nhận thức mới Người đã gọt bỏ nội dung cũcủa Nho giáo là trung với vua và đưa vào đó nội dung mới Hồ Chí Minh yêucầu "Thanh niên phải luôn luôn rèn luyện đạo đức cách mạng Trọn đờitrung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ quốc, với Đảng, với giai cấp"[39; 471] Trong thư gửi thanh niên ngày 2-9-1965, Người căn dặn thanhniên: "Phải luôn nâng cao chí khí cách mạng "trung với nước, hiếu với dân"nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũngđánh thắng Không sợ gian khổ, hy sinh, hăng hái thi đua tăng gia sản xuất và

anh dũng chiến đấu, xung phong đi đầu trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước"[40; 619].

Ngoài tri thức đạo đức thì tình cảm đạo đức cũng là nội dung quan trọngtrong giáo dục đạo đức Những giá trị đạo đức thu nhận được bằng lý trí dù cótốt đẹp đến đâu, nếu không có được một tình cảm đạo đức trong sáng và sâusắc thôi thúc thì cũng chỉ dừng lại ở mức độ ghi nhận thông tin, chưa đủ cơ sở

để biến thành hành vi đạo đức Điều này giải thích tại sao trong giáo dục đạođức cho thanh niên, ngoài các giá trị đạo đức, Hồ Chí Minh còn đặc biệt chútrọng đến việc bồi dưỡng tình cảm đạo đức Người khẳng định nhiệm vụ “cốtnhất” của nhà trường là:

“Phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi Phải dạy cho họ có ýchí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nôlệ Cố nhiên, trong lúc dạy, chớ nên làm cho học trò có tư tưởng vị quốcnhư bọn phát xít, vị quốc nghĩa là chỉ biết yêu trọng nước mình mà khinh ghétnước người Cũng phải tránh cách nói vu vơ, như có người nói chuyện với các

em nhi đồng, mà đem "tân dân chủ" và "cựu dân chủ" ra mà nói Nói tóm lại:Trong chương trình học, phải trọng về môn tinh thần và đạo đức Phải tẩysạch óc kiêu ngạo, tự phụ, mà giáo dục thực dân còn để lại” [31; 120]

Với Hồ Chí Minh, cống hiến cho Tổ quốc, phục vụ cho nhân dân là nétđẹp của đạo đức cách mạng Người dạy thanh niên: “Thiện nghĩa là tốt đẹp,

vẻ vang Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi íchcủa nhân dân” [36; 453] Muốn hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụnhân dân thì thanh niên cần phải đấu tranh chống lại chủ nghĩa cá nhân Vìchủ nghĩa cá nhân là “chỉ biết mình béo, mặc thiên hạ gầy”, chỉ muốn “mọingười vì mình ” mà không biết “mình vì mọi người” Mặt khác, thanh niêncòn phải ra sức rèn luyện và thực hành chủ nghĩa tập thể Nói chuyện với họcsinh các trường trung học ở Hà Nội, Người chỉ rõ nhiệm vụ chính của thanh

niên học sinh là học tập Mục đích của việc học không phải vì danh vọng của

cá nhân, cốt được mảnh bằng để làm ông nọ, bà kia Thanh niên cần phải xácđịnh động cơ, mục đích học tập cho đúng Học là để phụng sự Tổ quốc,phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh Thật xúc động biết bao khiđọc lại những tâm sự lúc cuối đời của Người: “ Suốt đời tôi hết lòng hết sứcphục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Nay dù phải từ biệt thếgiới này, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không đượcphục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa” [41; 615] Cuộc đời vì nước, vì dân củaChủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi là gương sáng cho các thế hệ thanh niên hômnay và mai sau học tập noi theo

1.2.3.2 Xây dựng các chuẩn mực thể hiện lập trường chính trị cho thanh niên, học sinh

- Có lý tưởng xã hội chủ nghĩa, yêu quê hương đất nước

Lý tưởng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống con người Lýtưởng là trạng thái hoàn hảo nhất mà người ta mong muốn đạt tới Lý tưởngthôi thúc con người hành động để thỏa mãn các nhu cầu, lợi ích Thanh niênhọc sinh là lớp trẻ khát khao lý tưởng và hành động, thực hiện lý tưởng,hướng tới các giá trị xã hội, nhưng lại chưa đủ kinh nghiệm để lựa chọn cácgiá trị theo sự chỉ dẫn sáng suốt của lý trí Vì thế, thanh niên rất cần sự giáodục của nhà trường, xã hội và gia đình để định hướng cho họ thực hiện lýtưởng mà Hồ Chí Minh, Đảng ta và dân tộc ta đã lựa chọn Lý tưởng mà HồChí Minh quan tâm giáo dục cho thanh niên là phấn đấu cho Tổ quốc hoàntoàn độc lập, cho chủ nghĩa xã hội toàn thắng trên đất nước ta và trên thế giới.Theo Hồ Chí Minh có giáo dục lý tưởng mới giúp cho thanh niên hiểu được

lý tưởng Với ý nghĩa đó, giác ngộ lý tưởng cho thanh niên là giáo dục chothanh niên lý tưởng sống và niềm tin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng talãnh đạo Hồ Chí Minh đã từng nói: “Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu

được nhân loại, đem lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồngốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên quả đất, việc làm chomọi người và cho mọi người niềm vui, hòa bình, hạnh phúc” [27; 496] Giáodục lý tưởng cách mạng là một nội dung quan trọng hàng đầu trong công tácgiáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên Lý tưởng mà Hồ Chí Minh và Đảng

ta lựa chọn là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, tức là chủ nghĩa yêunước chân chính với chủ nghĩa Mác - Lênin Người căn dặn cán bộ, đảng viên vàthanh niên: “Người cộng sản chúng ta không một phút nào được quên lý tưởngcao cả của mình là phấn đấu cho hoàn toàn độc lập, cho chủ nghĩa xã hội hoàntoàn thắng lợi trên đất nước ta và trên thế giới” [40; 467]

Lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đã trở thành niềm tin, lẽsống của nhiều thế hệ kế tục nhau Do vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cầnphải giáo dục cho thanh niên nhận thức đúng lý tưởng cao đẹp, giá trị của độclập dân tộc, bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội chính là trang bị cho họ vũkhí tinh thần, từ đó họ xác định được ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong công tác giáo dục lý tưởng cho thanh niên Hồ Chí Minh lưu ýcần phải tránh để thanh niên hiểu lý tưởng một cách đơn giản, không chỉ dừnglại ở mục đích cuối cùng mà phải tiến tới mục tiêu cao hơn của từng giai đoạncách mạng Người đã nhiều lần chỉ rõ, nếu chỉ nhìn thấy mục tiêu trước mắt

mà không thấy mục tiêu lâu dài là thiển cận Nhưng, chỉ thấy mục đích cuốicùng, mà không biết giành thắng lợi từng bước cho mục tiêu trước mắt, thìmục đích cuối cùng chắn chắn không bao giờ có thể đạt tới

Theo Hồ Chí Minh, lý tưởng cách mạng, ý chí và tinh thần chỉ có thểđược duy trì trên cơ sở nền tảng đạo đức cách mạng Nói một cách khác,người có lý tưởng và chí khí cách mạng phải là người có đạo đức cách mạngvới những yêu cầu chuẩn mực cần thể hiện là cần, kiệm, liêm, chính, chí công

vô tư Nếu thiếu chuẩn mực này con người sẽ dễ rơi vào chủ nghĩa cá nhân

Do đó, song song với việc giáo dục lý tưởng cho thanh niên, Hồ Chí Minhcũng yêu cầu phải bồi dưỡng khí phách cách mạng cho thanh niên Đó chính

là ý chí, nghị lực, khí phách của người cách mạng, là tính kiên trì, nhẫn nại,vượt khó Không có chí khí cách mạng thì thanh niên không thể vượt qua baokhó khăn gian khổ, trên con đường cách mạng để thực hiện lý tưởng

- Có lòng tự hào dân tộc chính đáng

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Bác hồ luôn luôn chăm logiáo dục những truyền thống tốt đẹp của dân tộc cho thế hệ trẻ Người quanniệm, việc kế thừa và phát huy những truyền thống dân tộc phải dựa trên cơ

sở những nhận thức cần thiết về lịch sử, đất nước và con người Việt Nam.Trong những lớp huấn luyện cán bộ thời tiền khởi nghĩa, Người đã soạn ranhững bài diễn ca rất dễ hiểu, dễ nhớ về lịch sử và địa lý để giáo dục truyềnthống dân tộc Bài diễn ca lịch sử nước ta mở đầu bằng câu:

Dân ta phải biết sử ta, Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.

Người đau xót nhắc lại, có những tri thức Việt Nam đào tạo dưới thờipháp thuộc, biết mọi chuyện trên thế giới mà lại “mù tịt” về lịch sử và địa lýnước nhà Người nói: “Trước kia, khi thực dân Pháp còn cai trị nước ta, cónhững người tri thức Việt Nam rất thông thuộc lịch sử địa lý và các chuyện thầnthoại của nước Pháp, của Hy Lạp và La Mã Nhưng hỏi đến các vị anh hùng là tổtiên, ông cha mình, hỏi đến địa lý nước mình thì mù tịt” [41 ; 671]

Người đòi hỏi, người Việt Nam cần “hiểu rõ lịch sử, đất nước, conngười và những cái vốn rất quý báo của mình” Bác Hồ cũng nêu cao nhiềutruyền thống tốt đẹp tiêu biểu cho tâm hồn và phẩm giá dân tộc kết tinh nhữnggiá trị của nền văn hóa dân tộc Về phương diện này, lịch sử Việt Nam vớihàng năm đấu tranh dựng nước và giữ nước đầy gian nan thử thách nhưng rấtquang vinh rạng rỡ, với nền văn hóa lâu đời mang đậm tính nhân văn và tínhdân tộc, để lại cho chúng ta một di sản vô giá, luôn luôn là nền tảng cho mọi

công cuộc phục hưng dân tộc, Bác Hồ đã nói đến tinh thần tự tôn tự lập củadân tộc ta, nhân dân ta rất cần cù, thông minh, khéo léo Trong các truyềnthống quý báo của dân tộc, Bác Hồ đặc biệt nêu cao chủ nghĩa yêu nước, tinhthần “không có gì quý hơn độc lập tự do” và tinh thần đoàn kết dân tộc.Người nói: “Dân ta có một lòng yêu nồng nàn yêu nước Đó là một truyềnthống quý báo của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinhthần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sống vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nólướt qua mọi nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướpnước” Tự hào trước những trang sử giữ nước oai hùng những chiến cônghiểm hách của dân tộc Người nhắc nhở mọi người phải biết ơn và ghi nhớcông lao của các vị anh hùng dân tộc: “Chúng ta phải ghi nhớ công lao cônglao của các vị anh hùng dân tộc vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anhhùng” Người cũng rất coi trọng truyền thống đoàn kết dân tộc, đoàn kết giữacác thành phần dân tộc sống trên lãnh thổ Việt Nam, đoàn kết giữa các tầnglớp nhân dân yêu nước vì đại nghĩa dân tộc, vì lợi ích thiêng liêng của dântộc Người đã đúc kết thành như một quy luật của lịch sử: Đoàn kết là sứcmạnh vô địch của chúng ta “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công,thành công, đại thành công” [39 ; 120].

Bác Hồ rất quan tâm giáo dục và vun trồng những truyền thống mới,cách mạng và hiện đại, nhất là cho thế hệ trẻ, không những về lý tưởng chínhtrị, đạo đức cách mạng, mà cả về lối sống tập thể, có tổ chức và có kỷ luật, vềnhững thói quen khoa học, tác phong công nghiệp Tuổi trẻ là tuổi của sứcsống, của sáng tạo, rất nhạy cảm với cái mới Bác Hồ đã khen ngợi thế hệ trẻcủa thời đại chúng ta là “mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khókhăn, có chí tiến thủ” [41 ; 612] Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ khôngphải là gò bó họ vào những khuôn cứng nhắc, biến họ thành nô lệ của truyềnthống, mà là bồi dưỡng vun trồng cho họ những phẩm giá tốt đẹp của dân tộc

và của cách mạng, tạo nên bệ phóng và bản lĩnh vững vàng để chấp cánh cho

tuổi trẻ bay cao, đi đầu trong cuộc đấu tranh cải tạo thế giới cũ, xây dựng thếgiới mới và luôn luôn vươn tới những chân trời sáng tạo của cách mạng vàcủa khoa học kỹ thuật

- Tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và đường lối của Đảng và Nhà nước.

Để thanh niên kiên định mục tiêu, lý tưởng, cần phải hình thành chothanh niên niềm tin vào tương lai của cách mạng Niềm tin chỉ được hìnhthành trên cơ sở của lý trí, của tri thức khoa học Chủ nghĩa Mác-Lênin, đỉnhcao của tri thức nhân loại được Hồ Chí Minh và Đảng ta chọn làm nền tảng tưtưởng và kim chỉ nam cho hành động Đây là cơ sở khoa học để Đảng xácđịnh mục tiêu, đề ra đường lối, chủ trương cho cách mạng Việt Nam Do đó,thanh niên cần phải có niềm tin vào tương lai của cách mạng Giáo dục chothanh niên thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin, trang bị cho thanh niên thế giớiquan duy vật và nhân sinh quan cách mạng nhằm làm cho họ nhận thức rõ conđường phát triển của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủnghĩa xã hội Con đường đó vừa đáp ứng nguyện vọng tha thiết của cả dân tộcvừa phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Như vậy, giáo dục cho thanhniên nắm bắt và nhận thức đúng đắn đường lối, chủ trương, chính sách củaĐảng và nhà nước, tạo lập niềm tin cho thanh niên tin tưởng vào sự lãnh đạocủa Đảng, tin vào thắng lợi của cách mạng Từ đó giúp cho thanh niên có ýchí và nghị lực vượt qua mọi khó khăn, giữ vững lập trường, không dao động

bi quan khi gặp khó khăn, vững bước trên con đường cách mạng, quyết tâmđưa cách mạng đến thắng lợi cuối cùng

1.2.3.3 Xây dựng các chuẩn mực đạo đức hướng đến tự hoàn thiện bản thân

Theo Hồ Chí Minh, thanh niên cần rèn luyện lối sống giản dị, trungthực, siêng năng, biết hối hận, biết tự kiềm chế Giản dị là phong cách sốngcủa con người mới Sống giản dị thì “cách ăn mặc phải sạch sẽ, đơn giản, chấtphác, chớ lượt thượt, xa xỉ, lòe loẹt” [31 ; 117] Nghĩa là phải biết sống chừng

mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh, ít lòng ham muốn về vật chất Người dạythanh niên trong lúc nước ta còn nghèo, nhân dân ta còn thiếu thốn mà cánhân chỉ muốn riêng hưởng ăn ngon, mặc đẹp là không có đạo đức Vì thế,làm Chủ tịch nước, nhưng Người vẫn ở nhà gỗ đơn sơ, mặc quần áo vải, cơmrau đạm bạc Người còn dạy thanh niên phải sống trung thực Sống trung thựcluôn luôn được tôn trọng, yêu lẽ phải, ghét sự giả dối Rèn luyện lối sốngtrung thực cho thanh niên phải bắt đầu từ chính bản thân Nếu không trungthực với bản thân thì không thể trung thực với mọi người Trung thực phải điliền với dũng cảm Có dũng cảm thì thanh niên mới dám thừa nhận những sailầm thiếu sót của bản thân, mới có quyết tâm sửa chữa.

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục cho thanh niên tìnhyêu đối với lao động, siêng năng, tiết kiệm Muốn cho thanh niên yêu laođộng thì trước hết phải làm cho thanh niên nhận thức được lao động là bổnphận trách nhiệm của mỗi công dân đối với Tổ quốc Người dạy: “Lao động

là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta” [39 ;69] Phải giúp cho thanh niên tránh tư tưởng xem khinh lao động, thói ỷ lại,lười biếng trong lao động “Trong xã hội ta không có nghề nào thấp kém, chỉnhững kẻ lười biếng, ỷ lại mới đáng xấu hổ” và “Bất cứ làm nghề gì, có íchcho nước nhà, cho nhân dân, cho giai cấp, đều là vẻ vang Bất cứ nấu bếp,quét nhà hay làm chủ tịch, đều phải lao động cả, làm gì ích nước lợi dân là vẻvang” [36 ; 478] Yêu lao động, thanh niên phải biết quý trọng thành quả laođộng; biết tiết kiệm, không hoang phí, xa xỉ, biết chi tiêu hợp lý; phải hănghái thi đua sản xuất thực hành tiết kiệm; phải tự giác giữ kỷ luật lao động; laođộng phải có kế hoạch, chú trọng tính thiết thực, hiệu quả Yêu lao động trong

tư tưởng Hồ Chí Minh còn là biểu hiện cụ thể của đạo đức cách mạng, củaphẩm chất “trung với nước, hiếu với dân” Trung với nước, hiếu với dân thìthanh niên phải tích cực lao động sản xuất, nỗ lực học tập để cống hiến nhiềuhơn nhằm làm cho dân giàu nước mạnh Yêu lao động là nét đẹp của con

người mới, lối sống mới Ngoài giáo dục yêu lao động còn phải chú ý thựchành tính tiết kiệm phải biết tiêu dùng một cách hợp lý, không đua đòi, lãngphí Nghĩa là trong mọi công việc đều phải biết thực hành tiết kiệm Theo HồChí Minh tiết kiệm không đồng nghĩa với bủn xỉn Tiết kiệm là tiêu xài đúngmực Việc nên tiêu dù tốn mấy cũng tiêu và ngược lại việc không đáng chi thìmột xu cũng không chi Với ý nghĩa đó, sống giản dị, tiết kiệm là một biểuhiện cụ thể của lòng yêu lao động, biết quý trọng thành quả lao động Ngàynay, lòng yêu nước đòi hỏi mọi người không chỉ biết hăng hái thi đua trongsản xuất mà còn phải biết ra sức thực hành tiết kiệm trong tiêu dùng nhằmlàm giàu cho bản thân và cho Tổ quốc Vì sản xuất mà không gắn liền với tiếtkiệm thì cũng giống như “một cái thùng không có đáy; nước đổ vào chừngnào, chảy ra hết chừng ấy, không lại hoàn không” [32 ; 122].

Xây dựng lối sống giản dị, tiết kiệm nhằm nâng cao các điều kiện sinhhoạt của mỗi người ngày được tốt hơn

1.2.3.4 Xây dựng các chuẩn mực đạo đức thể hiện tính nhân nghĩa, yêu thương con người

Trong việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên thì việc giáodục lòng nhân nghĩa yêu thương con người cũng là vấn đề hết sức cần thiết

Hồ Chí Minh chú trọng bồi dưỡng cho thanh niên trong đời sống hàng ngàynhằm bồi dưỡng cho thanh niên ý thức đúng về mối quan hệ giữa cá nhân vớigia đình, cộng đồng và xã hội

Giáo dục nhân nghĩa, yêu thương con người, khoan dung, vị tha là làm cho

họ biết yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, biết làm những việc ích nước, lợi dân, nhữngviệc biết kính trọng ông bà, cha mẹ những người gần gũi nhất, thương yêu họ nhất

và nâng bước trưởng thành Sống có đạo nghĩa, hiếu thảo, sống có nhân cách, cótri thức trong giai đoạn hiện nay đối với thanh niên là một thách thức lớn nên việcgiáo dục lòng nhân ái cho thanh niên không phải là giáo dục những điều chungchung, cao siêu mà hết sức cụ thể, thiết thực, gắn với thực tế hàng ngày Chỉ khi

nào thanh niên làm tốt trách nhiệm của họ đối với những người thân trong giađình, thì họ mới có thể sống nhân nghĩa, thương yêu người khác.

Phải giáo dục cho thanh niên nhận thức được điều nhân nghĩa trongcuộc sống, biết đấu tranh chống lại cái ác, bảo vệ cái thiện, chống lại lối sốngthực dụng, ích kỷ, chạy theo đồng tiền, coi thường luân thường đạo lý vàchống lại các hành vi trái với đạo đức

1.2.3.5 Xây dựng các chuẩn mực đạo đức thể hiện tính chuyên môn, nghiệp vụ, tôn trọng ký luật, có trách nhiệm, có lương tâm

Thanh niên cần phải sống có trách nhiệm, có lương tâm, tôn trọng phápluật lẽ phải Đề cao tinh thần trách nhiệm, thực hành chủ nghĩa tập thể là mộtnội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng chothanh niên Là người cách mạng, thanh niên phải luôn đặt nghĩa vụ lên trênquyền lợi, phải ra sức lao động, học tập để cống hiến chứ không phải chỉ biếtđòi hỏi lợi ích của riêng mình Trong mọi công việc, thanh niên cần phải nêucao tinh thần đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh niên làm, gian khổ đitrước, hưởng thụ nhận sau Trong mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, Hồ ChíMinh đòi hỏi thanh niên phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà, chứ khôngphải hỏi nước nhà đã cho mình những gì Với Hồ Chí Minh, cống hiến cho Tổquốc, phục vụ cho nhân dân là nét đẹp của đạo đức cách mạng Người dạythanh niên: “Thiện nghĩa là tốt đẹp, vẻ vang Trong xã hội không có gì tốtđẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân” [36 ; 453] Muốn hếtlòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân thì thanh niên cần phải đấu tranhchống chủ nghĩa cá nhân Vì chủ nghĩa cá nhân trái với đạo đức cách mạng, là

mẹ đẻ ra mọi thói hư tật xấu Do đó, thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thểtách rời cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân Nói chuyện với học sinh cáctrường trung học ở Hà Nội, Người chỉ rõ nhiệm vụ chính của thanh niên họcsinh là học tập Mục đích của việc học không phải vì danh vọng của cá nhân,cốt được mảnh bằng để làm ông nọ, bà kia Thanh niên cần phải xác định

động cơ, mục đích học tập cho đúng Học là để phục vụ Tổ quốc, phục vụnhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh, tức là để làm tròn trách nhiệm ngườichủ nước nhà Bên cạnh việc xác định động cơ, thái độ học tập đúng đắn, Bác

Hồ yêu cầu tuổi trẻ phải thực hiện học tập toàn diện và học tập gắn liền vớirèn luyện “Học đi đôi với hành, làm cho mọi thanh niên nhận thức sâu sắcmục đích, ý nghĩa và động cơ của việc học tập trong chế độ mới, khắc phụcnhững hậu quả về tâm lý và cách suy nghĩ do thực dân phong kiến để lại.Người dạy: Ra sức học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoa học, kỹthuật và quân sự để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân vàgiải thích rõ vì sao phải học tập toàn diện và phải rèn luyện thường xuyên:

“Ngày nay, Đảng yêu cầu cán bộ chẳng những thành thạo về chính trị mà cònphải giỏi về chuyên môn” Nội dung học tập toàn diện và tích cực rèn luyện

để hình thành nhân cách một chiến sĩ cách mạng, một người cộng sản trẻ tuổi.Bởi vậy Người ân cần khuyên nhủ thanh niên: “Học là một việc phải tiếp tụcsuốt đời, còn sống thì phải học, còn phải hoạt động cách mạng” Bác nhấnmạnh “Học mà không hành thì học vô ích Hành mà không học thì không trôichảy” Thật vậy, mối quan hệ giữa học và hành luôn gắn chặt chẻ với nhau,nói cách khác, kết quả hoạt động thực tiễn là thước đo trình độ tri thức củamỗi người Bác phân tích mối quan hệ đó trong lôgíc biện chứng: “Khoa họcphải từ sản xuất mà ra và trở lại phục vụ sản xuất” Vì vậy, Bác luôn phê phánlối học vẹt, học suông, học để cốt lấy mảnh bằng Bác yêu cầu phải đấu tranhkhắc phục những biểu hiện chạy theo “hư danh”, người coi đó là “Học đểtrang sức chứ không phải để vận dụng vào công việc” Người luôn cổ vũ tinhthần tự học, tự nghiên cứu đặc biệt là “Học lẫn nhau, học nhân dân, học tậptrong việc làm hàng ngày, trong việc lớn cũng như việc nhỏ” Điều gì phải thì

cố làm cho kỳ được dù là việc nhỏ Điều gì trái thì hết sức tránh” Bác luônphát huy những ưu điểm của thanh niên nhưng cũng biết thanh niên có một sốnhược điểm nhất định như hay chuộng hình thức, thích phô trương, chưa chú

ý nhiều đến hiệu quả công việc Vì vậy Người ân cần dặn: Việc gì cũng phải

Việt Nam: đi liền với Tết cổ truyền là Tết trồng cây.

Ở nước ta, vấn đề giáo dục môi trường đã được Đảng và Nhà nước banhành thông qua nghị quyết: “Đẩy mạnh giáo dục pháp luật, đạo đức, thẩm mỹ,môi trường dân số, rèn luyện thể chất cho học sinh”

Giáo dục môi trường trong trường phổ thông được Bộ giáo dục đồng ý

và chỉ đạo phải lồng ghép nội dung giáo dục môi trường trong một số mônhọc ở tất cả các cấp từ mẫu giáo đến trung học phổ thông, và đưa các nộidung giáo dục môi trường vào các hoạt động của Đội thiếu niên, Đoàn thanhniên bằng nhiều hình thức phù hợp, nhằm trang bị cho học sinh kiến thức, kỷnăng về môi trường và bảo vệ môi trường để tự giác thực hiện

1.2.5 Hình thức giáo dục đạo đức cho thanh niên học sinh

Thứ nhất, phải kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục thanh niên; gắn chặt học và dạy trong nhà trường với giáo dục qua hoạt động thực tiễn.

Có ba nhân tố chính trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên họcsinh đó là: gia đình, nhà trường và xã hội Mỗi nhân tố đều có một vai tròriêng nhất định:

Gia đình là tế bào của xã hội, là nền tảng của mỗi quốc gia và là chỗdựa vững chắc về mặt tinh thần, đồng thời là kim chỉ nam để tránh nhữngnhận thức lệch lạc từ phía học sinh

Nhà trường là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, không chỉ phát triển

về mặt kiến thức mà còn phải truyền tải cho học sinh những giá trị chuẩn mựcđạo đức của xã hội để các em thật sự trở thành những con người có tri thứcthực sự, có đời sống tinh thần phong phú bên cạnh cuộc sống gia đình

Xã hội là môi trường thực tế, giúp học sinh hoàn thiện một số kỷ năng cuộcsống, đồng thời cũng chi phối nhiều đến suy nghĩ và hành động của học sinh

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức cho thanh niên là trách nhiệmchung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội, bởi lẽ: “giáo dục trong nhàtrường chỉ là một phần, nên cần có sự giáo dục của gia đình và xã hội để giúpcho việc giáo dục trong trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù cógiỏi mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũngkhông an toàn” [36; 591] Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của gia đình Vìgia đình là môi trường đầu tiên và thường xuyên nhất mà con người tiếp nhận

sự giáo dục để hình thành và phát triển nhân cách Gia đình có chức năngnuôi dưỡng, chăm sóc, dạy bảo con trẻ nên người Gia đình còn giúp trẻ hìnhthành và phát triển các khả năng phát triển tình cảm, tư duy, trí tuệ Thông quagiáo dục gia đình, thế trẻ còn tiếp nhận các giá trị đạo lý, lối sống, kỷ cương, cácgiá trị xã hội Chính tình thương cùng với những lời dạy bảo của ông bà, cha mẹ

đã định hướng cho trẻ nhân cách và lối sống Thực hiện tốt chức năng giáo dụcgia đình góp phần tạo ra các công dân tốt có ích cho xã hội.

Ngoài sự giáo dục trong gia đình, nhà trường góp phần quan trọngtrong việc giáo dục thanh niên thông qua các mối quan hệ thầy cô, bạn bè từ

đó thanh niên tiếp tục nhận được sự giáo dục từ phía nhà trường Nhà trường

là nơi đóng vai trò quan trọng trong việc truyền thụ những kiến thức văn hóa,khoa học kỹ thuật cho thanh niên Các đoàn thể xã hội với những hoạt động,nội dung phong phú cũng có ảnh hưởng rất lớn đến giáo dục thanh niên; nhàtrường và môi trường xã hội là nơi tạo điều kiện để thanh niên phát triển tưduy trí tuệ Vì vậy, gia đình nhà trường và xã hội phải thật sự quan tâm và tạođiều kiện tốt để thanh niên phát triển một cách hài hòa tất cả các mặt đức, trí,thể, mỹ đồng thời phát hiện kịp thời những lệch lạc trong nhận thức và hành

vi của thanh niên để kịp thời uốn nắn Vì thế, xây dựng môi trường giáo dụckhông chỉ là xây dựng nhà trường, mà nó còn phải bao gồm cả việc xây dựnggia đình hòa thuận, xã hội tốt Gia đình hòa thuận, xã hội ỗn định, tổ chứcĐoàn thanh niên các cấp vững mạnh chính là cơ sở góp phần đắc lực cùng vớinhà trường sẽ đào tạo những thế hệ công dân hữu ích

Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn giáo viên và học sinh cần gắn việcdạy học với thực tế cuộc sống, với đời sống của nhân dân Thầy giáo và họcsinh cần tham gia những công tác xã hội, ích nước, lợi dân Người phê phánlối dạy sách vở, biến con người thành những con mọt sách, lối nói suông vănhoa chủ nghĩa mà không có tác dụng gì Việc học tập phải tranh thủ ở mọi lúcmọi nơi, học không chỉ học trong nhà trường, trong sách vở mà còn học lẫnnhau và học ở nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót lớn; học tậptrong việc làm hàng ngày, trong việc lớn cũng như việc nhỏ, học trong kinhnghiệm thành công cũng như kinh nghiệm thất bại

Thứ hai, Tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên

Tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên làcông việc có ý nghĩa vô cùng quan trọng, cần thiết, cấp bách và lâu dài Nóđòi hỏi cấp uỷ, chính quyền, các ngành, các cấp và tổ chức Đoàn cần có chiếnlược cho công tác này Mỗi đoàn viên, thanh niên cần có kế hoạch rèn luyện,bồi dưỡng, phấn đấu cho lý tưởng cộng sản, trở thành “người thừa kế xâydựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” như lời dạy của Bác Hồ Người thanh niên Việt Nam đầu tiên đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, với

lý tưởng cộng sản là Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, từ đó Người đã tíchcực truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, tìm ra con đường cứunước, cứu dân Chính Người đã lựa chọn thanh niên là đối tượng đầu tiên để

tổ chức mở lớp huấn luyện chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, truyền báđường lối cách mạng vô sản Xác định rõ vai trò, vị trí quan trọng của thanhniên đối với tương lai, vận mệnh của dân tộc, Đảng và Bác Hồ đã luôn quantâm giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cộng sản cho thanh niên Với lý tưởng cộngsản, trong quá trình đấu tranh cách mạng, các thế hệ thanh niên đã hoàn thànhxuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình Lớp thanh niên tham gia ngay từ nhữngngày đầu cách mạng đã vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, phấn đấu rènluyện trở thành những người cộng sản tiền bối, tiêu biểu, xuất sắc của Đảng

và dân tộc như: Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Ngô Gia Tự,Nguyễn Thị Minh Khai…Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

và đế quốc Mỹ xâm lược, thanh niên Việt Nam đã phấn đấu quên mình chomục tiêu: độc lập dân tộc và thống nhất đất nước với khẩu hiệu hành động:

“vì chủ nghĩa xã hội, vì lý tưởng cộng sản, thanh niên anh dũng tiến lên”.Bước vào công cuộc đổi mới, thanh niên Việt Nam tiếp tục phấn đấu,xây dựng một nước Việt Nam độc lập, phát triển theo con đường xã hội chủnghĩa Đảng ta đã chỉ rõ: Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đấtnước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay

không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩahay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng,rèn luyện thế hệ thanh niên Đến Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ

7 (khóa X), Đảng ta tiếp tục khẳng định: Xây dựng thế hệ thanh niên ViệtNam giàu lòng yêu nước; tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội Hội nghị cũng chỉ ra mục tiêu cho thanh niên phấnđấu là: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Trong quá trình hội nhập quốc tế, một bộ phận thanh niên phai nhạt lýtưởng cách mạng, chạy theo lối sống thực dụng, vọng ngoại, chủ nghĩa cánhân Một số ít thanh niên dao động, tin theo những luận điệu xuyên tạc củacác thế lực thù địch, cổ suý cho chủ nghĩa tư bản, hoài nghi con đường đi lênchủ nghĩa xã hội ở nước ta Thực trạng đó đòi hỏi phải tăng cường tuyêntruyền, giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên Để nâng caohiệu quả công tác bồi dưỡng lý tưởng, tình cảm cách mạng cho thanh niên,các cấp ủy Đảng cần tăng cường sự lãnh đạo với Đoàn thanh niên, công tácthanh niên Cần nhận thức rằng thanh niên là một bộ phận hữu cơ, đội "hậu

bị" tin cậy, gắn bó mật thiết với Đảng Trong Di chúc, Bác yêu cầu "Đảng cần

phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ (đoàn viên thanh niên), đàotạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa hồng vừachuyên" Do đó các cấp ủy Đảng cần định hướng chính trị bằng các nghịquyết, chỉ thị, công tác tổ chức; tăng cường giáo dục bồi dưỡng, nhất là bồiđắp lý tưởng cách mạng, truyền thống yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội- phảiđược coi là dòng chủ lưu trong giáo dục nâng cao đạo đức cách mạng chothanh niên hiện nay Định kỳ các cấp ủy đảng, chính quyền các cấp cần tổchức đối thoại để gần gũi, nắm được tâm tư, kiến nghị, đề xuất của tuổi trẻ,đồng thời gợi mở hướng đi, phát huy tính năng động sáng tạo của tuổi trẻ