Tiểu luận gia đình học những vấn đề cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đìnhviệt nam trong thời đại mới

Ngày nay, có không ít người quan niệm sai, hiểu sai cũng như không chútrọng đến vấn đề liên quan đến gia đình và xây dựng, củng cố gia đình, rất nhiềunhững bất cập nảy sinh từ gia đình đ

MỤC LỤC

Lời mởi đầu Trang 02

Dẫn nhập 03

1 Lí do chọn đề tài 03

2 Tổng quan các công trình liên quan đến đề tài 04

3 Mục đích nghiên cứu 05

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 05

5 Phương pháp và giả thiết nghiên cứu 05

6 Cấu trúc và nội dung của đề tài 05

Nội dung 06

1 Vài nét về gia đình, chức năng và mối quan hệ giữa gia đình và xã hội 06

1.1 Khái niệm về gia đình 06

1.2 Chức năng của gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay 07

1.3 Mối quan hệ giữa gia đình và xã hội ở nước ta hiện nay 11

2 Cơ sở trực tiếp để xây dựng gia đình trong thời đại mới ở nước ta hiện nay 12

2.1 Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ 12

2.2 Hôn nhân một vợ - một chồng 13

3 Những vấn đề cơ bản cần quán triệt để củng cố và xây dựng gia đình mới ở nước ta hiện nay 14

3.1 Quán triệt là gì? 14

3.2 Ảnh hưởng của nền kinh tế, văn hóa, xã hội đối với gia đình ở nước ta hiện nay 14

3.3 Những biến đổi của gia đình từ sự biến động về kinh tế, văn hóa, xã hội ở nước ta hiện nay 15

3.4 Những vấn đề cơ bản cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình mới ở nước ta hiện nay 16

Thay lời kết 20

LỜI MỞ ĐẦU

Gia đình là một khái niệm khá rộng lớn, bao quát và liên quan đến nhiều lĩnhvực con người và xã hội Cùng với sự phát triển về nhiều mặt của xã hội, gia đìnhViệt Nam hiện nay đã và đang có nhiều biến đổi về nhiều mặt Tất nhiên, với ý nghĩa

là “tế bào của xã hội”, bên cạnh những biến đổi tích cực thì gia đình Việt Nam ngàynay đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mang tính tiêu cực, bởi sự chi phối từ nềnkinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước đối với gia đình là rất lớn

Trong nhiều năm qua, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về gia đình và việcxây dựng gia đình Tuy nhiên, thật khó để có được những khái niệm cũng như nhữngnhận xét hoàn thiện về các vấn đề liên quan đế gia đình, bởi trong xu hướng luônluôn biến động và thay đổi của gia đình, sẽ có rất nhiều vấn đề phức tạp nảy sinhtrong cả cá nhân, gia đình và xã hội Đặc biệt là trong thời đại ngày nay, khi mà đấtnước đang đẩy mạnh quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế với những ảnh hưởng từkinh tế, văn hóa nước ngoài tất yếu có những thay đổi đáng kể trong lối sống của giađình Việt Nam hiện nay

Ngày nay, có không ít người quan niệm sai, hiểu sai cũng như không chútrọng đến vấn đề liên quan đến gia đình và xây dựng, củng cố gia đình, rất nhiềunhững bất cập nảy sinh từ gia đình đã trở thành vấn nạn của xã hội như: bạo hành, lihôn, bất bình đẳng… Điều này cho thấy việc nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề cầnquán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới” thật sự cầnthiết và bổ ích Đây là bài viết mà chắc chắn sẽ mang lại cho bạn đọc những thôngtin cần thiết liên quan về gia đình và xây dựng gia đình trong giai đoạn hiện nay ởnước ta

Hy vọng việc tìm hiểu và cung cấp những thông tin liên quan đến đề tài này

sẽ giúp ích cũng như đem lại cho bạn đọc sự hứng thú trong công việc tìm hiểu vàhọc tập vấn đề mà đề tài đặt ra Tất nhiên trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, ngườiviết đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ phía các cá nhân, cơ quan và các đồngnghiệp, nhưng do vấn đề của chúng ta đề cập đến mang tính lịch sử rộng lớn, khólòng giải quyết một cách triệt để, hoàn hảo nhất, rất mong bạn đọc bỏ qua và đónggóp ý kiến để vấn đề của chúng ta thêm đầy đủ hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

DẪN NHẬP

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta, công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo nhiều năm qua đã đạt đượcnhiều thành tựu về phát triển kinh tế - xã hội, góp phần quan trọng vào việc nâng caođời sống vật chất và tinh thần của nhiều gia đình Trong quá trình hội nhập kinh tếquốc tế và giao lưu văn hóa với các nước khu vực cũng như trên thế giới, chúng tavẫn đang phải chấp nhận những biến đổi sâu sắc về cấu trúc và chức năng của giađình Việt Nam Bên cạnh những thành quả do nền kinh tế thị trường mang lại, nhiềukhó khăn bất trắc đang tồn tại, gây ra sự bất ổn cho gia đình và xã hội Trong đó, lốisống thực dụng ích kỉ, đề cao cuộc sống hưởng thụ, động viên cho tư tưởng tự dophát triển cá nhân… đang là nguy cơ làm mai một, xói mòn nhiều giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp của gia đình

Thách thức lớn nhất đối với gia đình Việt Nam trong những năm gần đây làcùng với việc tiếp thu những giá trị nhân văn mới trong xu thế hội nhập với cộngđồng quốc tế, đồng thời vẫn phải giữ được bản sắc văn hóa dân tộc và phát huynhững giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, tạo nên sự ổn định và pháttriển của đất nước nói chung

Vấn đề xây dựng và gia đình trong thời đại mới ở nước ta không còn là vấn đềmới mẻ bởi có rất nhiều công trình nghiên cứu của tổ chức và cá nhân về vấn đề này.Tuy nhiên đây là một vấn đề khá rộng lớn nên khó có thể nghiên cứu một cách toànvẹn nhất và hoàn thiện nhất, bởi trên thực tế gia đình Việt Nam đang ngày càng cónhững biến chuyển to lớn theo sự phát triển của đất nước Việc xây dựng gia đìnhmới theo thời đại mới đang là mối quan tâm của Đảng và Nhà nước bởi gia đình cónhững chức năng khá đặc biệt như: Chức năng sinh sản (tái sản xuất con người),chức năng kinh tế, giáo dục con cái, thỏa mãn tâm sinh lí - tình cảm và chức năngbảo vệ - chăm sóc sức khỏe cho các thành viên Như vậy, có thể nói gia đình là cơ sởhình thành và phát triển của cá nhân cũng như của xã hội, là “cái nôi”, là nền móngcho sự tồn tại và phát triển của đất nước nói chung

Vậy trong thời kì mới - thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, gia đình Việt Namvới những nét đặc trưng và sự biến đổi về chức năng có tầm ảnh hưởng như thế nàođối với cá nhân và xã hội? Việc xây dựng gia đình mới phải dựa trên những cơ sởnào và những vấn đề nào cần quán triệt để củng cố và xây dựng gia đình mới ở nước

ta hiện nay?

Thực tế nước ta trong giai đoạn như hiện nay, khi mà Đảng và Nhà nước đangđẩy mạnh công cuộc đổi mới về mọi mặt kinh tế, văn hóa, xã hội; thực hiện chínhsách hợp tác, giao thương và hội nhập quốc tế Đất nước đã và đang từng bước trên

đà phát triển, mức sống người dân ngày càng được nâng cao - Đó là kết quả tất yếu

do đường lối, chiến lược đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong thời đại mới Tuynhiên, riêng về mặt đời sống gia đình, tất nhiên, bên cạnh những yếu tố tích cực donền kinh tế, xã hội hiện tại mang lại, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn

đề làm ảnh hưởng cũng như làm mai một đi các giá trị truyền thống của gia đình ViệtNam đã có từ xưa Chính vì vậy mà vấn đề bức thiết hiện nay của chúng ta đó là phảicủng cố và xây dựng gia đình Việt Nam theo xu hướng phù hợp với thời đại, phùhợp với các giá trị chuẩn mực của gia đình đã có từ trước Điều này đòi hỏi mỗi cánhân chúng ta cần phải hiểu và quán triệt một cách đầy đủ các vấn đề liên quan đếnxây dựng, củng cố và phát triển gia đình, góp phần ổn định và phát triển toàn diện vềthể chất và tinh thần của cá nhân cũng như của xã hội nói chung.

Xuất phát từ lí luận và thực tiễn trên, việc phân tích, tìm hiểu về “Vấn đề cơ bản cần

rất cần thiết Đề tài sẽ có những đóng góp thiết thực nhằm củng cố kiến thức cũngnhư nâng cao nhận thức cho bạn đọc về vấn đề xây dựng gia đình, đặc biệt là đối vớigiới trẻ trong xã hội nói chung và sinh viên - học sinh nói riêng, khi mà cách nhìnnhận, đánh giá về gia đình của họ ngày càng bị chi phối bởi lối sống phóng khoáng,thực dụng có từ nền văn hóa phương Tây đang ngày càng “ăn sâu” vào đời sống xãhội chúng ta

2 Tổng quan các công trình liên quan đến đề tài

Củng cố và xây dựng gia đình là một vấn đề khá rộng lớn, liên quan đến nhiềuvấn đề khác trong cuộc sống của cá nhân cũng như của gia đình Cho đến nay, đã cónhiều công trình đề cập đến vấn đề gia đình và xây dựng gia đình trong thời đại mới

ở nước ta

Theo đó, năm 2001, nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội đã xuất bản cuốn

“Về phát triển toàn diện con người trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa” doPhạm Minh Hạc chủ biên; và cuốn “Lối sống xã hội chủ nghĩa và xu thế toàn cầuhóa” - Thanh Lê chủ biên, do nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2001 Haicuốn sách này đã đề cập đến nhiều khía cạnh, nhiều vấn đề của con người, lối sống,việc phát triển con người trong thời đại mới, theo đó, có một phần đề cập đến vấn đềgia đình với vai trò và trách nhiệm của gia đình đối với các thành viên Tuy nhiên,hạn chế của hai công trình này đó là chưa nói đến việc củng cố và xây dựng gia đìnhViệt Nam trong thời đại mới

Trường Đại học Mở bán công thành phố Hồ Chí Minh đã xuất bản cuốn “Giađình nhìn từ góc độ xã hội học” của Nguyễn Thị Oanh vào năm 1996 và cuốn “Giáotrình Gia đình học” do Hà Văn Tác biên soạn vào năm 2006 Hai cuốn sách này đãtrình bày nhiều vấn đề của gia đình khá cụ thể và chi tiết Tuy nhiên, hạn chế chung

là vẫn chưa trình bày đến việc xây dựng và củng cố gia đình nói chung

Năm 2003, nhà xuất bản Chính trị quốc gia đã xuất bản cuốn “Giáo trình Chủnghĩa xã hội khoa học” - Bộ giáo dục và Đạo tạo Công trình này đã đề cập đến cácvấn đề của gia đình và xây dựng gia đình Việt Nam trong thời đại mới Song, côngtrình này vẫn trình bày một cách cơ bản chứ chưa đi sâu phân tích, chưa thật cụ thểhóa vấn đề đặt ra Hơn thế, gia đình và xã hội Việt Nam biến đổi và phát triển hàngngày nên khó có thể đưa ra những khái niệm và nhận định về xây dựng và củng cố

gia đình Việt Nam trong thời đại mới một cách hoàn thiện nhất Chính vì vậy, việctìm hiểu về “Vấn đề cơ bản cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Namtrong thời đại mới” thật sự rất lí thú, bổ ích và cần thiết.

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là muốn làm rõ các vấn đề liên quan đến gia đình, chứcnăng của gia đình, những điều cần quán triệt để xây dựng và củng cố gia đình ViệtNam trong thời đại mới, giúp bạn đọc thấy được tầm quan trọng của gia đình đối với

cá nhân và xã hội, cũng như nắm bắt được một số vấn đề cơ bản trong việc xây dựng

và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới

4 Nhiệm vụ của đề tài

Tìm hiểu và phân tích về các vấn đề liên quan đế gia đình, chức năng của giađình, những ảnh hưởng cũng như những biến đổi của gia đình từ sự phát triển củakinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước hiện nay

Tìm hiểu và cung cấp những thông tin về những vấn đề cần quán triệt khi xâydựng gia đình trong thời đại hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu và giả thiết của đề tài

Để tìm hiểu vấn đề người viết sử dụng các phương pháp phân tích, đánh giátổng hợp từ các vấn đề liên quan để làm rõ vấn đề cần tìm hiểu Đồng thời, còn sửdụng phương pháp logic, so sánh, đối chiếu những vấn đề cần tìm hiểu trong từnggiai đoạn, thời kì lịch sử cụ thể

Giả thiết đề tài thành công sẽ bổ sung nguồn tài liệu thiết thực để tham khảocho công tác dạy và học các bộ môn có liên quan đến gia đình và những “Vấn đề cầnquán triệt để xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời đại mới”

6 Cấu trúc và nội dung của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Dẫn luận và Kết luận thì nội dung của đề tài bao gồmnhững phần cơ bản sau:

NỘI DUNG

1 Vài nét về gia đình, chức năng, mối quan hệ giữa gia đình và xã hội trong thời đại mới

1.1 Khái niệm về gia đình

Cho đến nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về gia đình, mỗi khái niệmđều nhằm mục đích khái quát lên những yếu tố, những đặc điểm cơ bản, đặc thù củagia đình nhưng vẫn chưa có một khái niệm nào hoàn hảo và ngắn gọn nhất Theo đó,

có rất nhiều tác giả của nhiều tác phẩm đề cập đến khái niệm của gia đình Trongcuốn “Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học” của Bộ giáo dục và đào tạo do nhàxuất bản Chính trị quốc gia - Hà Nội xuất bản năm 2004 có ghi: “Gia đình là mộtthiết chế xã hội đặc thù, nhỏ nhất, cơ bản nhất”, “là một hình thức tổ chức đời sốngcộng đồng của con người, một thiết chế văn hóa xã hội đặc thù, được hình thành, tồntại và phát triển trên cơ sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôidưỡng và giáo dục…giữa các thành viên”…Theo đó, với quan niệm “văn hóa là toàn

bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, nhằm thỏa mãn, đápứng các nhu cầu của cính mình, thì gia đình không chỉ là một hình thức, tổ chứccộng đồng, một thiết chế xã hội, mà điều quan trọng gia đình còn là một giá trị vănhóa xã hội Tính chất, bản sắc của gia đình được duy trì, bảo tồn, được sáng tạo vàphát triển nhằm thỏa mãn những nhu cầu của mỗi thành viên gia đình trong sự tươngtác, gắn bó với văn hóa cộng đồng dân tộc, cộng đồng giai cấp và tầng lớp của mỗigiai đoạn lịch sử, mỗi quốc gia, dân tộc xác định”1

Trong cuốn “Giáo dục gia đình”, Phạm Khắc Chương (chủ biên) và các tác giả,

NXB Giáo dục, 1999 có ghi: “Gia đình là tập hợp những người cùng chung sốngthành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, họ gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân

và dòng máu, thường gồm vợ chồng, cha mẹ và con cái” Còn trong cuốn “Giáo

2006 có viết: “Gia đình là một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở các quan hệ hônnhân (vợ và chồng), quan hệ huyết thống nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó (cha mẹ,con cái, ông bà, họ hàng nội ngoại) hay quan hệ nhận nuôi” Theo đó, “Các Máccũng cho rằng: …hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người cần tạo

ra những người khác, sinh sôi, nảy nở, đó là quan hệ giữa chồng - vợ, giữa cha mẹ vàcon cái, đó là chính là gia đình…”2 Từ những khái niệm trên ta có thể thấy về cơbản thì chúng có ý nghĩa gần giống nhau, nhưng xét về cụ thể thì khái niệm trongcuốn “Giáo trình Gia đình học” tương đối đầy đủ hơn, phù hợp hơn với xu thế củathời đại Tuy nhiên, chúng ta khó có thể đưa ra một định nghĩa chung nhất về giađình, bởi đứng ở mỗi góc độ khác nhau khi nghiên cứu về gia đình thì sẽ có nhữngcách nghĩ và cách hiểu khác nhau về gia đình Chẳng hạn như ở lĩnh vực tâm lí họckhi nghiên cứu về gia đình sẽ chú ý đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách

1 Bộ giáo dục và đào tạo, Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2004, tr 236.

2 Nguồn: Hỏi đáp môn Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.

các nhân trong gia đình; Dân số học thì chú ý đến vai trò, cơ cấu gia đình trong táisản xuất dân số, nhân khẩu, qui mô gia đình…; Kinh tế học nghiên cứu gia đình vớigóc độ là một đơn vị kinh tế, đơn vị tiêu dùng; Luật thì quan tâm đến sự tồn tại củanhững quan hệ có tính pháp lí của các thành viên trong gia đình…

Tóm lại, ở những lĩnh vực khác nhau sẽ có cách nhìn nhận, hiểu và khái niệmkhác nhau về gia đình Vì vậy, sẽ rất khó để có thể có được một khái niệm chungnhất, mang tính quốc tế nhất về gia đình Tuy nhiên, ở góc độ chung thì gia đình làmột cộng đồng người đặc biệt được hình thành, phát triển và củng cố bởi hai mốiquan hệ chủ yếu nhất là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống (ngoài ra còn cócác quan hệ quần tụ trong cùng một không gian sinh tồn, quan hệ nuôi dưỡng và giáodục…) Các thành viên trong gia đình có quan hệ tình cảm mật thiết với nhau, cóchung những giá trị về vật chất và tinh thần; có quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm

về tài sản cũng như người thân mà mục tiêu cao nhất là phát triển kinh tế, nuôidưỡng các thành viên và xây dựng gia đình bền chặt, hạnh phúc

1.2 Chức năng của gia đình trong thời kì mới ở nước ta - thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Vai trò quan trọng của gia đình đối với xã hội thể hiện qua chức năng của nó.Theo đó, “chức năng của gia đình được biểu hiện bằng những hoạt động sống củagia đình gắn liền với những nhu cầu của xã hội đối với gia đình (với tư cách là thiếtchế xã hội) và những nhu cầu của cá nhân đối với gia đình (với tư cách là một nhómtâm lí xã hội) Là một nhóm xã hội sơ cấp và là một thiết chế cơ bản của xã hội, giađình được coi là “tế bào” của xã hội, là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội.Xét chức năng của gia đình là xét sự cần thiết của gia đình đối với đời sống cá nhâncũng như đối với cả hệ thống xã hội, với loài người nói chung”3 Ở bất kì thời đạinào, xã hội nào, gia đình vẫn luôn có những chức năng cơ bản nhất của nó Đối vớichúng ta củng vậy, trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, gia đình Việt Nam cónhững chức năng cơ bản sau:

1.2.1 Chức năng tái sản xuất ra con người, tái tạo và bồi dưỡng sức lao động cho xã hội (chức năng sinh sản).

Sinh đẻ là một trong những chức năng quan trọng hàng đầu của gia đình Đâychính là một chức năng đặc thù nhất của gia đình Chức năng này không chỉ làm thỏamãn nguyện vọng của các cặp vợ chồng và họ hàng của họ về phương diện duy trìnòi giống mà còn thỏa mãn nhu cầu tái sản xuất dân số cả về số lượng và chất lượng.Như vậy, chức năng tái sản xuất xã hội của gia đình không chỉ đáp ứng nhu cầu tựnhiên của con người (tái sản xuất, duy trì nòi giống) mà còn mang một ý nghĩa xãhội (cung cấp những công dân mới, đảm bảo sự trường tồn của loài người) Tuynhiên, việc thực hiện chức năng này trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước

ta cần phải có sự điều chỉnh thật phù hợp

3 Hà Văn Tác (biên soạn), Giáo trình Gia đình học, ĐH Mở bán công Tp Hồ Chí Minh, 2006, tr 3.

Trước đây khi nền kinh tế - xã hội của đất nước còn kém phát triển, nhận thức

xã hội còn hạn chế, kế hoạch hoá gia đình chưa được tuyên truyền vận động và thựchiện tốt thì số nhân khẩu trong mỗi gia đình Việt Nam thường đông đúc Gia đình cónhiều con, việc sinh con nhiều và sinh con dày là chuyện bình thường Tuy nhiên,trong những năm gần đây, với nổ lực của toàn xã hội mức độ sinh trên bình diệnchung đã giảm xuống rõ rệt Điều này được phản ánh bởi số liệu thống kê mức sinhcủa Việt Nam qua từng thập kỉ sau:

Mức sinh của Việt Nam trong những thập kỉ qua 4 Tỉ lệ:%

Thực tế ở nước ta hiện nay, trước tình hình dân số quá đông (hiện nước ta cótrên 84 triệu dân) cùng với điều kiện và đặc điểm kinh tế, xã hội hiện tại đã nảy sinhnhiều vấn đề bất cập trong xã hội như: tệ nạn xã hội, việc làm, nhà ở, tài nguyên, ônhiễm môi trường… Điều này chứng tỏ việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình mộtcách đồng bộ và rộng khắp (từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miềnngược) đang là một yêu cầu bức thiết của xã hội, đồng thời đây cũng là tiền đề để giađình có thể thực hiện tốt các chức năng khác Như vậy, chúng ta có thể thấy việc

“sinh đẻ của mỗi gia đình không chỉ là việc riêng của gia đình mà còn là một nộidung quan trọng của mỗi quốc gia và toàn nhân loại Chiến lược về dân số hợp lí sẽtrực tiếp tạo ra một cách có kế hoạch nguồn nhân lực mới phù hợp với yêu cầu pháttriển kinh tế, xã hội, là mục tiêu, động lực quan trọng nhất của phát triển kinh tế, vănhóa và xã hội ở mỗi quốc gia

1.2.2 Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống của gia đình

Ở nước ta, kinh tế gia đình có vị trí rất quan trọng, tồn tại lâu dài và là bộphận hợp thành của kinh tế xã hội chủ nghĩa Cùng với kinh tế quốc doanh và kinh tếtập thể, kinh tế gia đình góp phần khai thác mọi tiềm năng phát triển sản xuất, nângcao thu nhập của nhân dân, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa

Hoạt động kinh tế và tổ chức đời sống vật chất là một chức năng cơ bản củagia đình Hoạt động kinh tế hiểu theo nghĩa đầy đủ gồm có các hoạt động sản xuất

4 Nguyễn Đức Mạnh (10/ 10/ 2006), Một số vấn đề biến đổi chức năng của gia đình và chăm sóc giáo dục trẻ

em tuổi mầm non trong gia đình hiện nay, www.baovetreem.org.

5 Nguyễn Đức Mạnh, đã dẫn.

kinh doanh và hoạt động tiêu dùng nhằm thỏa mãn những nhu cầu của mỗi thànhviên và của gia đình nói chung Trong giai đoạn hiện nay, nước ta là nước có nềnkinh tế hàng hóa nhiều thành phần, và khi thành phần kinh tế tập thể, nhà nước chưađáp ứng được đầy đủ nhu cầu và mức sống của người dân thì gia đình vẫn thực hiệnchức năng kinh tế của mình Bởi vì, hoạt động kinh tế của gia đình không chỉ gópphần làm tăng thu nhập của gia đình, tạo điều kiện tổ chức đời sống, nuôi dạy, giáodục con cái mà còn góp phần phát triển kinh tế xã hội của đất nước Do đó, kinh tếgia đình giữ vai trò rất quan trọng không chỉ đối với gia đình mà còn đối với cả xãhội.

Ở một góc độ tổng thể thì gia đình là đơn vị kinh tế tạo ra sản phẩm để đápứng nhu cầu vật chất, tinh thần cho gia đình và cho xã hội Kinh tế của gia đình pháttriển tất yếu nền kinh tế của xã hội cũng sẽ phát triển Đối với một nền kinh tế, giađình đóng vai trò là một thành phần kinh tế quan trọng Dù trực tiếp hay gián tiếpsản xuất ra của cải vật chất, thì kinh tế gia đình bao giờ cũng chiếm một tỷ trọngđáng kể trong nền kinh tế Hơn nữa, gia đình là nơi tiêu thụ chủ yếu các loại hànghoá

Tuy nhiên, với xu thế phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội nói chung,chức năng kinh tế của gia đình hiện nay đã có nhiều biến đổi rõ rệt Điều này thểhiện ở chỗ gia đình hiện nay chủ yếu đóng vai trò là đơn vị tiêu dùng chứ không còn

là đơn vị sản xuất như trước nay Đó tất yếu là xu thế chung của thời đại, khi mà nềnkinh tế thị trường phát triển mạnh, khoa học công nghệ có nhiều tiến bộ… Như vậy,

ở mỗi thời kì, mỗi xã hội khác nhau thì chức năng kinh tế của gia đình cũng sẽ khácnhau Việc thực hiện tốt chức năng kinh tế sẽ tạo điều kiện và cơ sở vững chắc choviệc tổ chức đời sống của gia đình Tất nhiên ngoài cơ sở kinh tế thì còn nhiều yếu tốkhác mới đảm bảo cho một gia đình trở nên văn minh, hạnh phúc

Tổ chức đời sống gia đình là chức năng thường xuyên của gia đình Tổ chứcđời sống gia đình bao gồm cả việc tổ chức đời sống vật chất lẫn tinh thần Việc thựchiện tốt chức năng này còn phụ thuộc vào việc sử dụng hợp lí các khoảng thu nhậpcủa các thành viên, cũng như tạo lập môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình

Tổ chức đời sống gia đình chính là để đem lại những điều kiện thuận lợi cho sự pháttriển của mỗi thành viên Đó chính là điều kiện để xã hội phát triển một cách toànvẹn nhất

1.2.3 Chức năng giáo dục, nuôi dưỡng con cái

Giáo dục là một chức năng đặc biệt quan trọng của gia đình, “đối với trẻ, giađình là nơi nó được sinh ra và được nuôi dưỡng, là cơ sở ban đầu cho trẻ học cánhgiao tiếp, ứng xử, là nơi những thuộc tính và phầm chất của nhân cách được hìnhthành, phát triển và phụ thuộc vào nền giáo dục của gia đình cũng như cách thứcgiáo dục của cha mẹ nó”6 Như vậy, mỗi một cá nhân đều được sinh ra, tồn tại vàphát triển ở môi trường gia đình, và đặc biệt hơn, nhân cách của mỗi một cá nhân là

6 Odette Lescarret và các tác giả chủ biên (2001), Trẻ em văn hóa giáo dục - kỉ yếu hội thảo Việt - Pháp về

tâm lí học, NXB Thế giới, Hà Nội, trang 70.

tốt hay xấu hoàn toàn phụ thuộc vào gia đình mà rõ hơn là phụ thuộc vào việc giáodục con cái trong gia đình của các bậc cha mẹ Chính vì vậy mà giáo dục con cáitrong gia đình mang một ý nghĩa và tầm quan trọng rất lớn đối với cá nhân và xã hội.Nội dung giáo dục gia đình tương đối toàn diện: giáo dục cả về tri thức và kinhnghiệm, giáo dục về đạo đức và lối sống, giáo dục nhân cách, thẩm mĩ, ý thức cộngđồng Phương pháp giáo dục của gia đình cũng khá đa dạng mà chủ yếu là nêugương, thuyết phục….và phần lớn chịu sự chi phối của tư tưởng, lối sống, tâm lí, giaphong của gia đình truyền thống.

Nhìn chung, giáo dục gia đình là chức năng hết sức quan trọng Bởi việc giáodục gia đình có tác động sâu sắc đến sự hình thành nhân cách con người Giáo dụcgia đình là cơ sở đầu tiên để con người phát triển một cách toàn diện, trở thành ngườicông dân tốt, có ích cho gia đình và cho xã hội Việc giáo dục con cái là cha mẹ giáodục, truyền đạt cho con mình những giá trị đạo đức, văn hóa…để từ đó giúp chúng

tự ý thức và hình thành nhân cách cho riêng mình Giáo dục con là dạy bảo một cáchtoàn diện và trên nhiều lĩnh vực, bởi đó là cơ sở nền tảng để trẻ tiếp thu cũng nhưđịnh hướng các giá trị cao hơn, từ đó nổ lực phấn đấu nhằm đóng góp năng lực bảnthân cho gia đình và cho xã hội

1.2.4 Chức năng thỏa mãn tâm sinh lý, tình cảm

Gia đình là tổ ấm của mỗi con người, là sợi dây tình cảm gắn bó giữa cácthành viên trong gia đình thông qua các mối quan hệ: ông bà, cha mẹ, vợ chồng, concái Gia đình là nơi an ủi, động viên tốt nhất về mặt tinh thần

Chức năng thỏa mãn tâm sinh lí, tình cảm được xem là một chức năng có tínhvăn hóa - xã hội của gia đình Chức năng này có vị trí đặc biệt quan trọng, cùng vớicác chức năng khác tạo ra khả năng thực tế cho xây dựng gia đình hạnh phúc Nhiềuvấn đề liên quan đến tâm - sinh lí, tình cảm của các cá nhân trong gia đình được giảiquyết trong môi trường gia đình hòa thuận Sự hiểu biết, cảm thông, chia sẻ và đápứng các nhu cầu tâm sinh lí, tình cảm giữa vợ - chồng, cha mẹ - con cái…làm chomỗi thành viên có điều kiện sống lạc quan, khỏe mạnh về thể chất và tinh thần Đóđều là tiền đề cần thiết cho việc hình thành những thái độ, hành vi tích cực trongcuộc sống gia đình và xã hội

1.2.5 Chức năng bảo vệ và chăm sóc sức khỏe

Gia đình là nơi mà mỗi con người được sinh ra và lớn lên, là nơi đảm bảo antoàn cho sự tồn tại và phát triển một cách khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần củacon cái nói chung Như vậy, Gia đình là nơi chăm lo, bảo vệ sức khoẻ, đảm bảo nhucầu ăn uống, dinh dưỡng hàng ngày cho mọi thành viên Gia đình còn là nơi hướngdẫn mọi người biết cách tự chăm sóc sức khoẻ, phòng bệnh, tạo cho con người niềmvui, tinh thần thoải mái, tăng cường sức khoẻ…

1.2.6 Chức năng kiểm soát xã hội đối với các thành viên

Gia đình là môi trường sống đầu tiên của mỗi thành viên, việc chịu sự kiểmsoát của gia đình là điều tất yếu của mỗi thành viên Cùng với việc giáo dục, gia đình

còn thực hiện chức năng kiểm soát xã hội đối với các thành viên, góp phần ngănngừa, hạn chế những hành vi sai lệch chuẩn mực của xã hội, duy trì trật tự ổn địnhcủa xã hội.

1.3 Mối quan hệ giữa gia đình và xã hội ở nước ta hiện nay

1.3.1 Gia đình là tế bào của xã hội

Gia đình là cái “xã hội” nhỏ nhất và đầu tiên nhất mà mỗi cá nhân được tiếpxúc kể từ khi được sinh ra Bên cạnh đó, gia đình còn có vai trò rất lớn đối với sự tồntại và phát triển của xã hội Với việc sản xuất ra những tư liệu tiêu dùng, tư liệu sảnxuất và tái sản xuất ra con người, gia đình đã như thể là một tế bào tự nhiên, là mộtđơn vị cơ sở để tạo nên “cơ thể” - xã hội

Có thể ví “xã hội như thể là một cơ thể sống hoàn chỉnh và không ngừng biếnđổi với sự “sắp xếp”, “tổ chức” theo nhiều mối quan hệ trong đó gia đình được xemnhư là một tế bào, một thiết chế cơ sở đầu tiên cấu tạo nên “cơ thể xã hội” đó Mỗimột xã hội được hình thành, phát triển dựa trên một phương thức sản xuất nhất định

và đồng thời có vai trò qui định đối với gia đình Nhưng xã hội ấy lại tồn tại thôngqua các hình thức kết cấu và qui mô gia đình Mỗi gia đình hạnh phúc, hòa thuận thì

cả cộng đồng và xã hội tồn tại và vận động một cách êm thấm”7

1.3.2 Gia đình là một thiết chế cơ sở của xã hội, cầu nối của cá nhân với xã hội

Trong hệ thống cơ cấu tổ chức của xã hội, gia đình được coi là thiết chế cơ sởđầu tiên, nhỏ nhất mà cá nhân thành viên trong gia đình tiếp xúc Bên cạnh đó, mỗi

cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn là thành viên của xã hội Thôngqua gia đình cá nhân đến với xã hội và ngược lại xã hội tác động đến cá nhân thôngqua gia đình (luật pháp, các chính sách xã hội, quy định, quy ước của làng xã…)

1.3.3 Gia đình là tổ ấm mang lại giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống của mỗi thành viên - mỗi công dân xã hội

Gia đình là nơi chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục cá nhân để trở thành côngdân tốt của xã hội, cá nhân lao động cống hiến và hưởng thụ, đóng góp cho xã hộitrước hết và chủ yếu là thông qua gia đình và với gia đình Vì vậy, hạnh phúc, yênbình mà gia đình đem lại là tiền đề để cá nhân hoàn thiện nhân cách, trở thành người

có ích cho xã hội

1.3.4 Trình độ kinh tế - xã hội quyết định đến quy mô, kết cấu, hình thức

tổ chức và tính chất của mỗi gia đình

Sự phát triển lịch sử loài người qua các thời kì: Nguyên thủy, Chiếm hữu nô

lệ, Phong kiến, Tư bản và Chủ nghĩa xã hội đã chứng minh được điều này Bởi ở mỗithời kì, cá nhân và gia đình đều có những biến đổi khác nhau: Từ quần hôn tạp giaotriệt để tiến đến hôn nhân một vợ một chồng; từ bất bình đẳng tiến đến bình đẳnggiới trong gia đình…

7 Bộ giáo dục và đào tạo, Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2004, tr 240.