Tiểu luận công tác xã hội nhóm truyền thông trong nhóm

Một trong những công cụ hữu hiệu nhất chính là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công hay thấy bại của quá quyết định, thảo luận xin ý kiến, lên kế hoạch hoạt động hay bàn đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐỒNG THÁP

KHOA GIÁO DỤC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

MỤC LỤC

I LỜI MỞ ĐẦU Trang 02

II NỘI DUNG 03

1 Truyền thông là gì? 03

2 Các dạng truyền thông nhóm 06

3 Các loại hình truyền thông 08

4 Các thành tố chính trong quá trình truyền thông 09

5 Một số kênh truyền thông trong nhóm 11

6 Các hình thức truyền thông 13

7 Các hướng truyền thông 14

8 Các yếu tố ảnh hưởng đến truyền thông nhóm 14

9 Lắng nghe trong truyền thông 18

10 Sự tắc nghẽn trong truyền thông 19

11 Một số vấn đề gặp phải trong truyền thông 20

12 Chúng ta làm gì để cải thiện truyền thông nhóm 22

III THAY LỜI KẾT 23

I LỜI MỞ ĐẦU

Công tác xã hội nhóm là một trong những phương pháp đặc thù của công tác xãhội Trong quá trình hình thành và hoạt động của nhóm nhân viên điều hành nhóm tấtyếu phải sử dụng rất nhiều công cụ khác nhau Một trong những công cụ hữu hiệu nhất

chính là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công hay thấy bại của quá

quyết định, thảo luận xin ý kiến, lên kế hoạch hoạt động hay bàn để giải quyết một vấn

đề nào đó liên quan đến nhóm mà đòi hỏi nhân viên xã hội, nhân viên điều hành nhóm

Trên thực tế, truyền thông không có gì xa lạ đối với chúng ta, bởi vì đó là quátrình mà chúng ta sử dụng hàng ngày vào mục đích giao tiếp Tuy nhiên, đứng trênphương diện công việc, đứng trên phương diện khoa học thì chúng ta vẫn còn những

nhóm là gì? Cơ chế truyền thông đó diễn ra như thế nào? Hay những vấn đề nào ảnh hưởng đến truyền thông và để truyền thông tốt chúng ta cần phải chú ý đến điều gì?

Đó là những câu hỏi tưởng chừng như khá đơn giản nhưng trên thực tế thì thật không

dễ để trả lời một cách đầy đủ chút nào, bởi đó là cả một vấn đề rất lớn, rất sâu và mangtính biến động, linh hoạt cũng như mang tính thực tế rất cao Mặc dù vậy, việc giải đápnhững câu hỏi thắc mắc về truyền thông chắc chắn sẽ đem lại rất nhiều điều thú vị Đócũng là yếu tố chính để nhóm tiến hành bài viết tìm hiểu về vấn đề này Hy vọng bàiviết của chúng tôi dưới đây sẽ mang lại những điều thú vị, bổ ích cho các bạn, đồngthời chia sẽ được một số vấn đề có thể rất cần thiết liên quan đến truyền thông trongnhóm, liên quan đến công tác xã hội Đây chắc chắn sẽ là nguồn tài liệu hữu hiệu giúp

nhóm.

Mặc dù bài viết được sự hỗ trợ và giúp đỡ của một số cộng tác viên nhưng thậtkhó để tránh khỏi những thiếu sót cho vấn đề mang tính rộng lớn, linh hoạt và thực tếnày Do đó, chúng tôi rất mong được bạn đọc bỏ qua và đóng góp ý kiến để cho vấn đềcủa chúng ta được rõ ràng và phong phú hơn

Xin chào và trân trọng cảm ơn quý bạn đọc!

II NỘI DUNG

1 Truyền thông là gì?

Công tác xã hội (CTXH) nhóm là một trong những phương pháp đặc thù củaCTXH Phương pháp CTXH với nhóm chính là sự vận dụng kĩ năng mang tínhchuyên nghiệp để can thiệp, hỗ trợ những nhóm xã hội yếu thế nhằm thay đổi nhậnthức, hành vi, tăng cường năng lực giải quyết các vấn đề xã hội của các thành viêntrong nhóm

CTXH nhóm là một hoạt động khá phức tạp bởi nó mang nhiều yếu tố biếnđổi cần quan tâm như: Các nhóm viên, tiểu nhóm, toàn nhóm, mục đích, chươngtrình hoạt động của nhóm, cơ sở hoạt động, năng động nhóm, bầu không khínhóm…

Để có thể thực hiện tốt CTXH nhóm đòi hỏi nhân viên CTXH phải ứng dụngnhiều kĩ năng khác nhau trong quá trình làm việc Trong đó kĩ năng truyền thông làmột trong những kĩ năng tối quan trọng mà mỗi một nhân viên xã hội cần phải cókhi phải làm việc với nhóm

Vậy truyền thong nhóm là gì?

Theo cuốn “Khoa học giao tiếp” của Nguyễn Ngọc Lâm (Nxb ĐH Mở Tp Hồ

không lời nhằm để hiểu, phát triển và ảnh hưởng đến các mối quan hệ giữa người với người.

Theo đó, truyền thông là một tiến trình luốn tiếp diễn và chịu sự tác động củanhiều yếu tố bao gồm:

+ Nguồn phát+ Nguồn nhận+ Các giác quan cảm nhận (thị giác, thính giác, khứu giác…)+ Các yếu tố chứa đựng thông điệp (giọng nói, cử chỉ, thời gian…)+ Nội dung thông điệp

+ Sự đáp ứng+ Sự phản hồi

+ Bối cảnh giao tiếp.

Chúng ta có thể hiểu rằng, trên thực tế, truyền thông là một tiến trình luôndiễn ra với cơ chế phản hồi ngược Tức là, chúng ta tiếp nhận kích thích từ môitrường bên ngoài (âm thanh, màu sắc, mùi vị…) và luôn tìm cách để tự lí giảinhững kích thích ấy rồi từ đó chúng ta đáp ứng (phản ứng) lại đối vói kích thích ấy

và đáp ứng này có thể được bộc lộ hay thầm kín Ví dụ, khi ta nghe thầy Tu hátxong thì hầu hết các bạn vỗ tay biểu thị sự thích thú, nhưng cũng có có bạn không

vỗ tay mặc dù vẫn có cảm giác thích thú khi nghe thầy hát

Như vậy, truyền thông là một tiến trình hai hay nhiều chiều và luôn luôn tiếpdiễn

Tóm lại, chúng ta có thể nói truyền thông nhóm là một tiến trình trao đổithông tin có lời và không lời về vấn đề nào đó liên quan đến nhóm nhằm làm rõ vấn

đề để hiểu, phát triển và tác động đến các mối quan hệ cũng như lợi ích chung củacác thành viên trong nhóm

Tại sao gọi truyền thông là một tiến trình?

Truyền thông là một tiến trình bởi nó trãi qua các giai đoạn theo tuần tự cácbước cụ thể như sau:

Tiến trình truyền thông

Mỗi thông điệp gửi đi tùy thuộc vào kinh nghiệm và giác quan của mỗingười Do vậy, thông điệp gửi đi và thông điệp nhận được khó mà hoàn toàn giốngnhau, trùng nhau Nói cách khác là thông điệp trao đổi giữa người phát và ngườinhận sẽ khó mà bảo toàn do sự ảnh hưởng bởi các yếu tố từ môi trường bên ngoàilàm méo mó thông điệp

1 Mã hóa

thông điệp

2 Chuyển thông điệp

7 Nhận TĐ phản hồi

8 Giải mã

TĐphản hồi

3 Nhận thông điệp

4 Giải mã thông điệp

5 Mã hóa thông điệp

6 Chuyển thông điệp Môi trường ngoài làm méo mó thông tin

Vậy, những yếu tố ảnh hưởng đến việc phát và nhận thông điệp, giải mãnhững thông điệp đó gồm có những yếu tố nào?

Những yếu tố ảnh hưởng đến việc nhận thức và lí giải thông điệp bao gồm:

- Bối cảnh vật chất: Phòng ốc, tiếng ồn, ánh sang, khí hậu, cáchngồi…Truyền thông sao nhãng bởi sự ồn ào

của người tham gia truyền thông, kiến thức, thái độ, kinh nghiệm…

trung, bị phê phán, bị phủ nhận cảm xúc… Sẽ khó khăn cho việc lắng nghe khichúng ta có những cảm xúc trên

phương…

muốn phản hồi thì cần phải lắng nghe và thấu hiểu thông điệp

Như vậy, chúng ta có thể thấy truyền thông trong nhóm là một hoạt động vôcùng quan trọng và diễn ra thường xuyên Việc truyền thông trong nhóm sẽ giúpnhóm hiểu rõ vấn đề của nhóm, hiểu về quan điểm của các nhóm viên…Đồng thờiviệc tham gia truyền thông nhóm sẽ tạo nên những mối quan hệ tốt đẹp giữa cácnhóm viên trên cơ sở hiểu nhau, tôn trọng nhau và cùng hướng đến mục tiêu chungcủa nhóm

Trên thực tế, truyền thông là huyết mạch của sinh hoạt nhóm, đồng thời quyđịnh sự thành công hay thất bại cũng như duy trì sự ổn định và phát triển của nhóm.Bởi thông qua trò chuyện, truyền thông cho nhau thì chúng ta mới thật sự hiểunhau, tin tưởng và gắng bó nhau Trên cơ sở đó, chúng ta mới có được sự tích cựcgiúp đỡ, hợp tác với nhau

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp truyền thông cản trở sự vận hành củanhóm khi nó bị tắt nghẽn, hoặc gây hiểu lầm dẫn đến mâu thuẫn Do đó, chúng tacần phải có những sự hiểu biết cũng như có những kĩ năng để sử dụng công cụ nàytrong quá trình duy trì, điều hành và phát triển nhóm

Trong đời sống hàng ngày cũng như trong công việc, truyền thông là mộtcông cụ hữu hiệu để xây dựng các mối quan hệ cũng như hoàn thành mục tiêu côngviệc Tất nhiên, trong đời sống thường ngày quá trình truyền thông diễn ra dướinhiều hình thức và dưới nhiều dạng khác nhau Và đối với trong truyền thông nhómcũng vậy, việc truyền thông ấy diễn ra ở nhiều dạng khác nhau Vậy truyền thông nhóm có những dạng nào?

2 Các dạng truyền thông nhóm

2.1 Truyền thông nội tâm

Dạng truyền thông này diễn ra khi có yếu tố kích thích tác động và chính bạnđáp ứng, lí giải kích thích đó mà không thông qua người thứ hai nào Hay nói cáchkhác là bạn tiếp nhận thông tin và tự mình phản hồi, xử lí và đáp ứng thông tin đó

Ví dụ: Ngày mai có buổi thuyết trình truyền thông nhóm trên lớp của thầy Kiều Tu

và bản thân bạn tự nhử là chiều nay sẽ không đi chơi thể thao để tập trung cho việchọc tập, chuẩn bị cho buổi truyền thông được tốt hơn

Trên thực tế, truyền thông nội tâm luôn tồn tại và diễn ra trong suốt cuộc đờicủa chúng ta Nói cách khác đi, như thể đó là một hoạt động mang tính bản năng

2.2 Truyền thông cá nhân với cá nhân

Truyền thông cá nhân với cá nhân có thể diễn ra giữa hai hay nhiều người.Trong đó, yếu tố cần thiết là giữa họ có sự đối mặt với nhau Cả hai đều vừa lànguồn phát thông tin và vừa là người nhận thông tin Tức là ở đây, việc cho và nhậnthông tin giữa hai người diễn ra một cách trực tiếp Đồng thời việc phản hồi thôngtin giữa hai người có một mối quan hệ chặt chẽ và liên quan trực tiếp đến một vấn

đề nào đó

Riêng trong quá trình sinh hoạt nhóm, cơ chế truyền thông giữa cá nhân với

cá nhân thường diễn ra dưới sự chứng kiến và tham dự của các nhóm viên Thôngthường sẽ là sự phản hồi lại vấn đề của một nhóm viên đối với người truyền thôngchính (người điều hành sinh hoạt nhóm) và tất nhiên vấn đề phản hồi sẽ mang tínhđại diện, liên quan đến tất cả các nhóm viên, do đó, các nhóm viên tham gia sinhhoạt đều có thể hiểu và tham gia ý kiến, thảo luận với nhau

2.3 Truyền thông trước công chúng

Là cơ chế truyền thông mà phía người nói chỉ có một hoặc một vài người cònphía người nghe thì đông hơn gấp nhiều lần Cơ chế truyền thông này chúng tathường thấy rõ ở những buổi họp, buổi diễn thuyết, và gần hơn là ở các lớp học…

Với cơ chế truyền thông trước công chúng, trên thực tế sự phản hồi thôngđiệp là rất ít có khả năng xảy ra Bởi phần lớn thời gian thường dành cho việc trìnhbày, còn người nghe thường có “nhiệm vụ” nghe và tự bản thân cảm nhận, giải đápcác thông điệp của chính mình, chứ rất ít có khả năng phản hồi những thông điệpcủa mình đến người nói

2.4 Truyền thông đại chúng

Là cơ chế truyền thông mà nguồn thông tin công chúng được khuyếch đạiqua các phương tiện kĩ thuật nhằm truyền bá thông tin đến công chúng thật rộng vànhanh

Truyền thông công chúng thường phổ biến được thể hiện thông qua báo chí,phát thanh, truyền hình, internet…

Với cơ chế này thì việc phản hồi lại những thông điệp sẽ khó xảy ra và nếu

có đi chăng nữa thì thật sự là rất chậm Trên thực tế, truyền thông đại chúng thườngdiễn ra một chiều Chẳng hạn như ta đọc một bài báo in nào đó và ta có một số ýkiến muốn phản hồi lại tất nhiên phải mất rất nhiều thời gian

Như vậy, chúng ta có thể thấy, bốn kiểu truyền thông này đều có những mặtyếu và mặt mạnh khác nhau Trong kiểu truyền thông nội tâm và cá nhân với cánhân tất nhiên tâm lí của những người trao đổi thông tin sẽ thoải mái, không bị gò

bó về ngôn từ, đồng thời sự phản hồi thông điệp diễn ra nhanh chóng Nhưngthường thì các kiểu truyền thông này mang chung một đặc điểm là đôi khi vấn đềkhông được hiểu một cách chính xác, đầy đủ, ngôn ngữ truyền thông thường mangđặc tính bình dị dễ hiểu nhưng đôi khi sẽ gây khó hiểu với việc sử dụng những từđịa phương, nói lắp, nói lững… Còn đối với truyền thông công chúng và truyềnthông đại chúng thì vấn đề được trình bày chính xác, khoa học, ngôn ngữ truyềnthông mang tính trau chuốt, phổ cập nhưng thông thường thì sự phản hồi thông điệptrở lại sẽ rất khó khăn và rất lâu Đồng thời, với hai cơ chế truyền thông này thì sẽ ít

có khả năng thay đổi hành vi của con người…

Tóm lại, trong quá trình sinh hoạt nhóm, chúng ta nên sử dụng kiểu truyềnthông cá nhân với cá nhân và hạn chế các kiểu truyền thông còn lại Bởi sinh hoạtnhóm mang yếu tố dân chủ, mọi người đều có thể tham gia vào việc thảo luận vấn

đề chung của nhau Và chỉ có kiểu truyền thông cá nhân với cá nhân mới thoả mãn,đáp ứng được yếu tố trực tiếp và tức thì đến các cá nhân bằng những thông điệpphản hồi Do đó, kiểu truyền thông cá nhân với cá nhân thường xuyên phải được sửdụng một cách hợp lí, khoa học và linh hoạt trong quá trình sinh hoạt nhóm

Không chỉ trong sinh hoạt nhóm, ngay cả trong thực tế đời sống hàng ngàychúng ta cũng thường thiết lập các mối quan hệ thông qua giao tiếp với mọi ngườinhằm thoả mãn các nhu cầu của bản thân Vậy giao tiếp là gì?

Giao tiếp là quá trình mà qua đó chúng ta phát và nhận thông tin, từ đó suy

truyền thông là cơ sở để hình thành mối quan hệ giao tiếp, không có truyền thôngthì không có giao tiếp dù là ở phương diện trực tiếp hay gian tiếp Như vậy, để bắtđầu mối quan hệ thì đòi hỏi đầu tiên là phải thông qua cơ chế truyền thông Vậy trong quá trình giao tiếp chúng ta thường sử dụng những loại hình truyền thông nào?

3 Các loại hình truyền thông

3.1 Truyền thông có lời

Là loại truyền thông mà chúng ta sử dụng ngôn ngữ nói hoặc viết để chuyểnthông điệp đến với mọi người

Đây là loại hình truyền thông được cho là phổ biến trong đời sống hàng ngày

Nó được thể hiện ra bên ngoài và được sử dụng thường xuyên Do đó, chúng ta khá

dễ dàng tiếp nhận thông điệp và phản hồi lại thông điệp ấy Tuy nhiên, trên thực tếthì truyền thông có lời chỉ chiếm 30 - 40% còn có tới 60 - 70% là truyền thôngkhông lời

3.2 Truyền thông không lời

Là loại truyền thông mà thông điệp chuyển đi không thông qua lời nói haychữ viết thông thường đó là những cảm xúc, thái độ, điệu bộ, cử chỉ của chúng ta

và thông điệp không lời được nhận biết qua trực giác (cảm thụ) và qua các giác

quan Do đó, ngôn ngữ không lời thường khó để nhận diện, nhận biết hơn là ngônngữ có lời.

4 Các thành tố chính trong quá trình truyền thông

Thông thường trong quá trình truyền thông chúng ta hay sử dụng kết hợpgiữa truyền thông có lời và không lời Trong đó, truyền thông không lời mang một

ý nghĩa rất quan trọng, nó không chỉ thể hiện thái độ, cảm xúc của chúng ta khi tiếpnhận thông điệp và phản hồi thông điệp, mà còn hỗ trợ và làm rõ nghĩa hơn chongôn ngữ có lời Ví dụ như khi ta nói “Vâng” kết hợp với động tác gật đầu và mỉmcười điều đó cho thấy rõ sự đồng tình trong vấn đề của người nói

Như vậy, trong quá trình truyền thông có những thành tố chính nào?

4.1 Đối với truyền thông có lời

Thành tố chính trong truyền thông có lời đó là Lời nói và Chữ viết

Lời nói là hệ thống âm thanh phát ra thành tiếng từ người nói đến ngườinghe

Chữ viết là hệ thống các kí tự có qui tắc rõ ràng được sử dụng để chuyển tảinhững thông điệp đến người đọc

Như vậy, đối với truyền thông có lời chúng ta có thể tiếp nhận thông điệp,hiểu và phản hồi thông điệp một cách rõ ràng và nhanh chóng thông qua hai thành

tố chính, cơ bản đó là Lời nói và Chữ viết

4.2 Đối với truyền thông không lời

Đối với chúng ta, truyền thông không lời mang một ý nghĩa nhất định, trongquá trình giao tiếp, truyền thông không lời chiếm đến 60 - 70% nhưng nó đòi hỏichúng ta phải có những kĩ năng cần thiết mới có thể nhận ra được Trong truyềnthông không lời gồm có những thành tố cơ bản sau:

biệt, gãi đầu khó hiểu…

“Vâng”…

- Nhằm khuyến khích sự bộc lộ: Như gật đầu khi nghe người khác nói.

vật dụng, lấy tay che miệng, che mắt…

Theo đó, các thông điệp không lời thường thể hiện qua gương mặt, mắt, môi,miệng, lông mày, trán, lưỡi, đầu, bàn tay…Mỗi thông điệp sẽ mang một ý nghĩakhác nhau tùy theo người thể hiện nó

* Giọng nói

Giọng nói là một thành tố rất quan trọng trong truyền thông Bởi giọng nói làmột trong những công cụ hữu hiệu thể hiện và truyền đạt cảm xúc Chúng ta sẽ dễdàng nhận thấy một người đang ở trong cảm xúc, cảm giác nào thông qua giọng nói.Chẳng hạn như khi ta buồn giọng nói đều đều, khi ta tức giận giọng nói sẽ gắt gỏng,lớn tiếng…

Như vậy, đối với quá trình sinh hoạt nhóm chúng ta cần lưu ý đến giọng nóicủa chúng ta, bởi qua giọng nói chúng ta có thể truyền cảm xúc cũng như thu hút sựchú ý đối với các nhóm viên

Tóm lại, chúng ta có thể thấy truyền thông không lời thật sự rất quan trọngtrong đời sống cũng như trong sinh hoạt nhóm Tuy vậy, để cảm nhận được nhữngthông điệp không lời này đòi hỏi chúng ta phải có những kĩ năng cần thiết Trênthực tế, chúng ta có thể cảm nhận được những ngôn ngữ không lời này thông qua các yếu tố:

* Thông qua thị giác

Qua thị giác ta có thể quan sát được:

- Không gian: Cách sắp xếp, bố trí nơi sống, sinh hoạt, sự gọngàng, ngăn nắp…

* Thông qua thính giác

Qua thính giác ta có thể nghe được giọng nói, nghe được tính chất của tiếngnói Chúng ta có thể nhận ra được trạng thái, cảm xúc của họ khi chúng ta biết lắngnghe

* Thông qua xúc giác

Thông thường trong giao tiếp là cái bắt tay hay cái vỗ vai để thể hiện sự quantâm chia sẽ Chẳng hạng như việc vỗ vai hay nắm tay bạn bè trong cơn buồn bã cókhi sẽ tốt hơn là dùng lời nói

* Thông qua khướu giác

Thường là thông qua mùi nước hoa trên cơ thể hoặc là mùi hương trongphòng của người sử dụng, chúng ta có thể suy nghĩ, đánh giá về họ với những đặcđiểm, tính cách và cá tính như thế nào

5 Một số kênh truyền thông trong nhóm

Truyền thông trong nhóm nhằm mục đích thảo luận, trao đổi và làm rõ mộtvấn đề nào đó liên quan đến nhóm Việc tham gia vào quá trình truyền thông nhóm

là một điều tất yếu của các nhóm viên bởi nó liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đếnlợi ích của họ Tuy nhiên, không phải lúc nào truyền thông nhóm cũng nhận được

sự tham gia của hầu hết các thành phần Để tìm hiểu về vấn đề này chúng ta đi vàocác kênh truyền thông nhóm, bao gồm:

5.1 Truyền thông hiệu quả đến từng nhóm viên

Đây là kênh truyền thông mà khi cần can thiệp hoặc khi nhóm viên có vấn đềriêng biệt buộc phải làm việc riêng với họ để giải quyết vấn đề

NVXH

N V

N V N