Chương trình tiếng Việt tiểu học mới chủ trương: “ Hình thành và phát triển học sinh các kỹ năng sử dụng tiếng Việt Nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong môi trường của lứa
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Môn tiếng Việt ở nhà trường phổ thông nói chung ở nhà trường Tiểu học nói riêng có một vị trí vô cùng quan trọng Môn học này là cơ sở, là nền tảng giúp học sinh có thể học tốt những môn khác Tiếng Việt vừa là khoa học vừa là công cụ, phương tiện giúp học sinh lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xão và phát triển tư duy.Việc dạy học môn tiếng Việt ở trường Tiểu học với tư cách là dạy tiếng mẹ đẻ luôn là vấn đề được quan tâm chú ý Chương trình tiếng Việt tiểu học mới chủ trương: “ Hình thành và phát triển học sinh các kỹ năng sử dụng tiếng Việt( Nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong môi trường của lứa tuổi” Đây cũng chính là mục tiêu cơ bản của môn tiếng Việt Mục tiêu đó coi trọng tính thực hành, thực hành các kỹ năng sử dụng tiếng Việt trong những môi trường giao tiếp cụ thể Điều này góp phần chỉ đạo việc biên soạn nội dung chương trình sách giáo khoa và chi phối các nguyên tắc, phương pháp dạy học môn tiếng Việt nói chung và môn tiếng Việt lớp 1 nói riêng
Quan điểm giao tiếp, nói cụ thể hơn là quan điểm phát triển lời nói định ra nguyên tắc, phương hướng xây dựng chương trình môn tiếng Việt Mỗi phân môn, mỗi tiết học, mỗi nội dung dạy học đều hướng tới mục đích phát triển của lời nói Vấn đề phát triển lời nói cho học sinh không phải đến bây giờ mới được đề cập đến Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “ Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó làm cho nó ngày càng phát triển rộng khắp” Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng đã nói: “ Trường học có trách nhiệm lớn lao trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt Phải làm cho thế hệ trẻ nói và viết tốt hơn chúng ta” Muốn thực hiện lời dạy đó trường Tiểu học cần có tổ chức, phương pháp dạy học hợp lý và tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Việt, giúp học sinh sử dụng thành thạo tiếng Việt
Đáp ứng nhu cầu phát triển giáo dục chương trình môn tiếng Việt mới
đã được triển khai đại trà trên toàn quốc Một trong những quan điểm cơ bản của xây dựng chương trình là quan điểm giao tiếp và quan điểm này đã được thể hiện khá rõ trong sách Tiếng Việt 1, nhất là sự xuất hiện của nội dung luyện nói được coi như một nội dung độc lập Đây là một nội dung mới trong SGK Tiếng Việt 1 Việc dạy học nói mới bắt đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh kỹ năng nói – một trong những kỹ năng giao tiếp quan trọng của con người Trẻ lớp 1 trước khi đến trường đã “biết nghe, biết nói” tiếng Việt song vẫn chưa thật sự thành thạo và thực tế hoạt động nói năng của các em vân còn nhiều hạn chế Và chương trình mới môn Tiếng Việt 1 yêu cầu giáo viên khi dạy phải đảm bảo mục tiêu hình thành và phát triển
Trang 2cho học sinh đầy đủ 4 kỹ năng Trong đó kỹ năng nói được luyện tập kết hợp trong các kỹ năng đọc, nghe, viết Điển hình là trong tiết 2 của một bài học vần hay tập đọc có hẳn 1 hoạt động riêng cho phần luyện nói
Việc rèn kỹ năng nói đã giúp cho trẻ có khả năng giao tiếp, biết ứng
xử và nhận xét sự vật, sự việc trên những nhận thức riêng, bằng sự cảm nhận ngây ngô của con mắt trẻ thơ Vì thế, để học sinh luyện nói lưu loát, đạt hiệu quả, giáo viên cần phải có cách tổ chức dạy để khơi gợi, kích thích học sinh
có hứng thú bộc lộ cảm xúc, ý nghĩ của mình nhằm phát huy kỹ năng nói của các em, nhằm giúp trẻ sớm có tính cách mạnh dạn, cởi mở và tự tin hơn
trong quá trình giao tiếp Đó chính là lý do tôi chọn đề tài “ Biện pháp rèn
kỹ năng nói cho học sinh lớp 1 qua phân môn học vần” này để nghiên cứu.
2 Mục đích nghiên cứu.
- Củng cố kiến thức của bản thân Qua đó thấy được những tồn tại trong giảng dạy phân môn học vần ở trường tiểu học hiện nay về việc luyện nói cho học sinh
- Nâng cao chất lượng rèn kĩ năng nói cho học sinh
- Đưa ra một số phương pháp giúp học sinh luyện nói được tốt hơn
3 Phạm vi nghiên cứu.
- Việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học là rất cần thiết bởi vì nó nâng cao chất lượng giáo dục học sinh Song đề tài này chỉ thưc hiện nghiên cứu trong phạm vi rèn kĩ năng nói cho học sinh lớp 1 qua phân môn học vần
4 Phươmg pháp nghiên cứu.
- Đọc các tài liệu, tập đọc, tài liệu dạy và học môn Tiếng Việt ở tiểu học, các tạp chí giáo dục Tiểu học, chuyên san
- Quan sát, tìm hiểu, phân tích
B NỘI DUNG.
1 Cơ sở lý luận
1.1 Cơ sở tâm lý của học sinh lớp 1.
Sự hình thành hoạt động học tập ở trẻ lớp 1: Đi học lớp 1 là một giai
đoạn mới trong cuộc đời của trẻ Từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập là hoạt động có ý thức: Như phải ngồi nghe giảng bài, phải học bài, cô giáo kiểm tra bài…những thay đổi đó làm cho một số em trong giờ học vần thường rụt rè, bỡ ngỡ chưa thích nghi được còn ham chơi, có tính tự do trong giờ học, không tập trung vì thế đòi hỏi giáo viên ở lớp trong giai đoạn học vần cần chú ý tạo nên động cơ học tập một cách nhẹ nhàng giúp các em hứng thú với việc học vần, chú trọng tận dụng các trò chơi học tập
Đặc điểm nhận thức của trẻ lớp 1: Các em chưa nhận biết được chính
xác các tri thức khi tri giác các đối tượng, khi học tiếng Việt lớp 1 hiện tượng phổ biến là học sinh đọc được cả tiếng nhưng không rõ được các bộ
Trang 3phận của tiếng, không phân biệt được sự khác nhau giữa các tiếng, các vần, giữa các con chữ Nguyên nhân vì khả năng phân tích yếu, chưa phát hiện được sự khác nhau về chi tiết của các chữ, các vần…vì thế giáo viên cần coi trọng khâu hướng dẫn học sinh phân tích tiếng, vần, chữ…sau khi cho các
em tri giác toàn bộ các từ, tiếng Đây là cơ sở khoa học để giải thích phương pháp tổng, phân hợp trong dạy học vần Ngoài ra trẻ lớp 1 thích tìm hiểu cái mới, ưa hoạt động, khả năng tập trung chú ý còn yếu Do vậy cần tập trung các phương pháp trực quan, đàm thoại, trò chơi học tập
1.2 Vai trò của việc phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp 1.
“Nói” là một trong bốn kỹ năng quan trọng trong việc dạy tiếng Việt
để học sinh có khả năng thực hành giao tiếp nhanh và đạt hiệu quả cao nhất.Học sinh lớp 1 nhìn chung còn yếu kỹ năng nói này và các em rất ngại nói trong các giờ học do nhiều nguyên nhân khác nhau như: tâm lý ngượng ngùng, dè dặt, ngại các bạn cười khi mình nói sai; do lớp học đông, giáo viên ít có thời gian rèn luyện kỹ năng cho mỗi học sinh Tổ chức luyện nói tốt sẽ giúp khắc phục bớt những hạn chế trên
“ Học thầy không tày học bạn” Trong khi luyện nói học sinh có thể học hỏi lẫn nhau, sửa lỗi cho nhau, tự do nói theo ý của mình mà không ngại thầy cô giáo
Thông qua thực hành nói học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động, khắc phục được sự ức chế khi trong lớp chỉ có một số học sinh giỏi tham gia phát biểu, do vậy sẽ lôi cuốn được toàn thể học sinh trong lớp tham gia hoạt động kể cả các em học trung bình hoặc yếu
Tăng cường khả năng ứng xử của học sinh trong các tình huống khác nhau, gây hứng thú, tự tin mạnh dạn cho học sinh khi thực hành giao tiếp,
giờ học sẽ trở lên vui vẻ, sôi nổi và đạt hiệu quả cao.
1.3 Vai trò của phân môn học vần.
Như ta biết rằng môn Học vần sẽ giúp cho trẻ nắm được hệ thống âm, vần tiếng Việt, biết ghép các yếu tố để tạo thành tiếng, từ, đọc và viết được tất cả các tiếng trong tiếng Việt Vì thế môn Học vần có một vị trí rất quan trọng trong chương trình bậc Tiểu học mà ở đây tức là học sinh lớp 1 Nó chính là công cụ đầu tiên giúp trẻ có thể tham gia vào hoạt động học tập Thông qua quá trình mở rộng vốn từ nhằm phát triển vốn tiếng mẹ đẻ ở các
em Tạo cho các em sự ham thích thơ văn Đây là điều kiện chuẩn bị để học sinh học tốt môn Tiếng Việt ở các lớp trên
Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng
đó là hình thành 4 kỹ năng: Nghe - nói - đọc - viết cho học sinh Học vần là một phân môn của chương trình tiếng Việt bậc Tiểu học Đây là phân môn
có vị trí đặc biệt trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển 4 kỹ năng đó Những kỹ năng này không phải tự nhiên mà có Nhà
Trang 4trường phải từng bước hình thành và trường Tiểu học nhận nhiệm vụ đặt viên gạch đầu tiên Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 - lớp đầu cấp - việc dạy Học vần cho các em thật vô cùng quan trọng bởi các em có đọc, viết tốt được ở lớp 1 thì khi học các lớp tiếp theo các em mới nắm bắt được những yêu cầu cao hơn của môn tiếng Việt
3 Thực trạng của việc rèn luyện kỹ năng nói hiện nay ở học sinh lớp 1.
Hiện nay với sự phát triển ngày càng cao, đặc biệt là sự đổi mới đáng
đề cập đến đó là vấn đề đổi mới về chương trình và sách giáo khoa lớp 1, 2,
3, 4, 5 Thì vấn đề giáo dục phải ngày càng phát triển, đổi mới không ngừng
Do vậy đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng học hỏi để theo kịp sự phát triển và đổi mới của xã hội Phần nhiều giáo viên là những người ham học hỏi, tích cực tìm ra phương pháp dạy học mới để đạt được kết quả cao nhất Song do điều kiện, do hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ nên chưa tiếp cận được hết phương pháp dạy học mới Một số giáo viên còn trung thành và
có thói quen dạy theo phương pháp cũ Khi tiếp cận với phương pháp dạy học mới giáo viên thường quan niệm: Trong các tiết dạy phải có hệ thống câu hỏi và buộc học sinh trả lời các câu hỏi ấy Như vậy yêu cầu học sinh dùng một số phương pháp thực hành nhiều cho nhớ và giáo viên khi dạy ít quan tâm đến đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 1 đó là “ Học mà chơi, chơi
mà học” các em khi học rất dễ nhớ nhưng cũng rất nhanh quên
Thực trạng của việc rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh lớp 1 hiện nay ở các trường Tiểu học.
- Về phía giáo viên: Qua việc tìm hiểu chúng ta có thể thấy rằng còn
có một số giáo viên khi dạy chưa bám sát vào mục đích, yêu cầu của từng bài Do vậy nên chưa đạt đuợc mục tiêu của một giờ luyện nói Các phương pháp mà giáo viên sử dụng trong việc giảng dạy phần này chưa khai thác hết nội dụng cần chuyển tải cho học sinh Việc sử dụng đồ dùng dạy học còn nhiều hạn chế, giáo viên còn dạy “ Chay” chưa coi những phương tiện trực quan là cần thiết trong việc luyện nói Vì thế nên kỹ năng nói của các em học sinh lớp 1 còn nhiều hạn chế
- Về phía học sinh: Thực tế cho thấy khả năng nói của học sinh mới
bước vào lớp 1 rất là yếu Đó là do vốn từ của các em còn quá ít, do chưa có
sự quan tâm chu đáo chặt chẽ của cha mẹ nên các em khó hoặc không diễn đạt được khi nói, khi giao tiếp; các em phát âm không chuẩn, phát âm không đúng; còn rụt rè trong giao tiếp, giao tiếp kém hoặc có thì nói năng cộc lốc, không biết cách diễn đạt hết ý nghĩa của mình
4 Học sinh lớp 1 gặp rất nhiều khó khăn trong việc luyện nói xuất phát
từ những nguyên nhân sau:
4.1 Xuất phát từ bản thân học sinh.
4.1.1 Khả năng ngôn ngữ, vốn sống còn ít.
Trang 5Học sinh lớp 1 lần đầu tiên được đầu tiên được tiếp xúc với chữ cái, học âm- vần luyện nói thành câu, đoạn do đó vốn từ của học sinh còn rất ít khả năng diễn đạt còn hạn chế nên khi luyện nói thì đây cũng là một trở ngại không nhỏ đối với các em
Bên cạnh đó thì học sinh lớp 1 có thể nói môi trường hoạt động lứa tuổi chỉ có thể tiếp xúc với gia đình, nhà truờng( chủ yếu là lớp học), tiếp xúc với môi trường xã hội còn rất ít Thêm nửa học sinh lớp 1 chưa đi xa nhiều, khả năng nhìn nhận quan sát sự vật, sự việc xung quanh còn rất hạn chế vì thế vốn sống ít nên khi luyện nói cũng gặp khó khăn
4.1.2 Do tâm lý rụt rè, e ngại.
Như đã nói học sinh lớp 1 khả năng giao tiếp, giao lưu trò chuyện với mọi người xung quanh còn rất là ít do đó học sinh thường hay e ngại, rụt rè Mặt khác do tâm lý sợ nói sai ý của giáo viên, sợ bạn bè chê cười nên học sinh cũng rất ít thể hiện mình, rất ít nói thậm chí tới giờ luyện nói các em không mở miệng
4.2 Do đề tài hội thoại.
Sách giáo khoa Tiếng Việt 1 đã xây dựng những đề tài hội thoại phong phú, đa dạng để học sinh luyện nói Tuy nhiên những tình huống hội thoại được SGK xây dựng cũng đem lại không ít khó khăn cho học sinh lớp
1 Những đề tài hội thoại quá khó vượt ra ngoài vốn hiểu biết của học sinh
và đặt biệt là học sinh lớp 1, khả năng nói còn hạn chế Trong những đề tài này có thể kể đến những đề tài sau:
- Không có gợi ý:
+ Nói về quyển vở của các em(tr 77)
+ Nói về ngôi nhà mơ ước của em (tr 83)
+ Kể về người bạn tốt của em(tr 107)…
Học sinh lớp 1 khả năng nói còn hạn chế, mới lúc đầu tập nói nhiều câu, liên kết thành đoạn ngắn là điều khó khăn do đó nên có những đoạn gợi
ý mà học sinh dựa vào đó mà nói, từ đó học sinh có thể sáng tạo ra những câu, đoạn mới
- Có gợi ý nhưng gợi ý không thực tế:
+ Ở nhà em làm gì để giúp bố mẹ( Gợi ý bằng tranh vẽ)
Những gợi ý bằng tranh vẽ để hướng dẫn cho học sinh luyện nói trong
đề tài này không phù hợp với học sinh lớp 1, đặc biệt đối với những em ở thành phố thì lại càng không thể( Quét nhà, cho gà ăn, tưới cây) Sẽ làm cho học sinh lúng túng không biết nói gì hoặc nói không đúng sự thật
+ Hãy kể với cha mẹ hôm nay ở lớp em đã ngoan như thế nào?
- Đề tài khó
+ Nói về ngôi nhà em mơ ước( Tr 83)
+ Nói về sen( Tr.92)…
Trang 6+ Hỏi nhau: Bạn làm gì để bảo vệ các loài chim?(tr 152)
4.3 Do hệ thống câu hỏi luyện nói gợi ý còn nhiều hạn chế.
- Câu hỏi không kích thích tư duy của học sinh do có những gợi ý chưa kích thích tính sáng tạo của trẻ, câu hỏi chứa đựng những nội dung cần hiểu
Ví dụ: Hương hoa lan thơm thế nào? Khi sen nở trông đẹp như thế nào? Hay đường đến trường có những cảnh gì đẹp ?
- Có những câu hỏi diễn đạt chưa hay
Ví dụ: Đứa con biết vâng lời cha mẹ thì được gọi là đứa con gì?( bài vâng lời cha mẹ) hay chữ đẹp thể hiện tính nết của ai?
- Có những câu hỏi quá khó muốn trả lời được câu hỏi học sinh phải vận dụng khả năng phân tích tổng hợp những chi tiết liên quan
Ví dụ: Em hiểu thế nào là người bạn tốt?(tr 107)
5 Nội dung rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 1 qua phân môn học vần.
5.1 Tầm quan trọng của lời nói trong giao tiếp.
Trải qua hàng ngàn năm tiến hoá của loài người ngôn ngữ - tiếng nói
sơ khai là trao đổi thông tin đã đóng vai trò biểu hiện tình cảm, trạng thái tâm lý và là một yếu tố quan trọng để biểu lộ văn hoá, tính cách con người Việc giáo dục lời nói trong giao tiếp thời xưa đã được ông cha ta rất coi trọng
“ Học ăn học nói học gói học mở”
“ Lời nói không mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”
Để đánh giá một con người chúng ta cũng phải có sự thử thách qua giao tiếp hằng ngày với họ:
“ Chim khôn thứ tiếng, người khôn thứ lời”
Mặt khác việc ứng xử khéo léo cũng giúp chúng ta thành công về nhiều lĩnh vực:
“ Khéo bán khéo mua cũng thua người khéo nói”
Với trẻ em lứa tuổi đang hình thành nhân cách, ngay từ khi các em còn rất nhỏ chúng ta đã rất chú trọng:
“ Trẻ lên ba cả nhà học nói”
Ngành giáo dục và đào tạo nói chung và ngành giáo dục Tiểu học nói riêng đã được xã hội trao cho trọng trách đáng tự hào là giáo dục trẻ em ngay từ những ngày đầu bước chân tới trường, từ bao đời nay việc giáo dục
ở nhà trường đã áp dụng phương châm “ Tiên học lễ, hậu học văn”
Dạy tiếng Việt không có nghĩa là dạy các em kỹ năng đọc, viết, nghe
mà dạy các em biết sử dụng những lời nói biểu cảm trong giao tiếp là một mảng vô cùng quan trọng và gian nan đòi hỏi người giáo viên phải tận tâm
Trang 7với công việc và kiên trì chịu khó lắng nghe học sinh nói gì trong nội dung
mà đã đặt ra
5.2 Yêu cầu kỹ năng nói đối với học sinh lớp 1 trong phân môn học vần
- Phát âm:
+ Phát âm đúng rõ các âm, vần và tiếng được học( Trừ các tiếng có vần khó ít dùng) và chữa các lỗi về phát âm theo hướng dẫn của giáo viên
+ Phát âm liền mạch 1 lời nói( Không lặp, không thiếu tiếng) biết nói
to đủ nghe trong giờ học Học vần
- Diễn đạt bằng lời nói.
+ Nói trong hội thoại:
Trả lời các câu hỏi về vật, người, hành động, tính chất, tập trả lời các câu hỏi: ai, cái gì, việc gì, là gì, làm sao, như thế nào…thuộc phạm vi trường lớp, gia đình và môi trường xung quanh
Đặt câu hỏi có sử dụng từ để hỏi :ai, cái gì, việc gì, là gì, làm sao, như thế nào?
Dùng đúng từ xưng hô khi xưng hô với người trong gia đình, với thầy cô giáo, bạn bè và những người gần gũi, luyện tập xưng hô với các đối tượng ở lớp, trường trong khi học và chơi
Chào, hỏi, mời, nhờ, yêu cầu bằng một vài cách theo nghi thức lời nói
+ Nói thành đoạn
Giới thiệu về mình, về người thân về đồ vật, con vật thuộc bằng 2- 3 câu liên tục; tập kể về ông bà bố mẹ anh chị em, tập kể về động vật, con vật…
Kể lại một câu chuyện đơn giản chỉ có một tình tiết với sự hổ trợ của
văn bản, của tranh liên hoàn và các câu hỏi gợi ý
5.3 Nội dung chương trình rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 1 trong phân môn học vần
Kỹ năng nói của học sinh phải được luyện tập thường xuyên tuy nhiên trọng tâm là luyện nói trong hệ thống bài học như sau:
5.3.1 Với các bài làm quen với âm và chữ:
Trong giai đoạn này kỹ năng nói được bắt đầu luyện trong tất cả các giờ học nhưng tập trung nhất vào phần “ Luyện nói” của bài Phần luyện nói được thực hiện theo tranh tương đối tự do theo chủ đề của tranh, không gò
bó trong các âm và thanh vừa học Giáo viên có thể định hướng bằng các câu hỏi hướng dẫn học sinh nói qua các câu trả lời đơn giản về nội dung gần gũi với các em Mục tiêu của phần luyện nói trong giai đoạn này là giúp học sinh làm quen với không khí học tập mới, không rụt rè nhút nhát mạnh dạn hơn để nói cho các bạn nghe và nghe các bạn nói theo hướng dẫn của giáo
Trang 8viên trong môi trường giao tiếp mới - giao tiếp văn hoá giao tiếp trong nhà trường
Trong các bài về dấu thanh học sinh sẽ được luyện nói theo chủ đề “ Đấu tranh” Đây là một trong những bài luyện nói đầu tiên giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nói theo chủ đề của tranh không chỉ gò bó trong các tranh thể hiện (tiếng) có dấu vừa học Giáo viên có thể gợi ý định hướng cho học sinh bằng các câu hỏi Tuỳ theo trình độ của học sinh mà ra câu hỏi nhiều hay ít, dễ hay khó
Ví dụ: Trong bài luyện về dấu hỏi:
Yêu cầu học sinh quan sát các bức tranh:
- Bức tranh vẽ gì?
Giáo viên có thể chia nhỏ hỏi từng tranh
- Bác nông dân đang làm gì? ( Bác nông dân đang bẻ ngô)
- Bạn gái đang làm gì?( Bạn gái đang bẻ bánh đa cho bạn)
- Mẹ đang làm gì cho bé( mẹ đang bẻ cổ áo cho bé)
- Các bức tranh đều thể hiện việc gì?
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh các câu sai Khi học sinh nói được 1-2 câu hay nói được câu hay cần tuyên dương khích lệ học sinh ngay
để học sinh mất cảm giác rụt rè sẽ hăng hái xung phong nói, nói được tự nhiên hơn
Trong những bài đầu tiên này giáo viên nên bắt đầu cho học sinh làm quen với việc thảo luận trong nhóm 2 để tất cả các học sinh đều được nói và được nghe bạn mình nói Trong bước này giáo viên cần theo dõi các nhóm
để hướng dẫn các em cách trao đổi trong nhóm của mình Trong thời gian này để học sinh nghe và hiểu các yêu cầu của giáo viên Khi đưa ra các
“lệnh” giáo viên cần giữ nguyên không nên thay đổi từ ngữ trong yêu cầu
5.3.2 Với các bài dạy chữ ghi âm( Vần) mới.
Trong các bài này học sinh được luyện nói theo các gợi ý theo tranh Giáo viên có thể dựa vào chủ đề, tranh tiến hành linh hoạt tùy theo trình độ của học sinh để đạt được yêu cầu sau: Nói về các chủ đề của bài chú ý đến các âm (vần) vừa học, có thể mở rộng các âm (vần) chưa học Giáo viên cần chú ý đến trong những bài này, nếu trình độ học sinh của mình có thể tự nói được giáo viên nên để học sinh tự nói, chỉ nên gợi ý bằng câu hỏi với những học sinh không nói được Học sinh có thể nói những câu đơn giản gần gũi với cuộc sống xung quanh các em Phần luyện nói được thực hiện với thời gian 7- 8 phút Sau mỗi lần luyện nói giáo viên nên nhẹ nhàng liên hệ bằng 1- 2 câu hỏi để giáo dục học sinh
5.3.3 Luyện nói trong các bài ôn tập; bài kể chuyện
Trang 9Trong các bài ôn tập, kể chuyện phần nói được thực hành bằng hình thức kể chuyện theo tranh Phần này giúp cho nội dung học tập thêm phong phú, sinh động hấp dẫn Tên truyện cũng gắn với các âm vần đã học
Trong phần này giáo viên kể cho học sinh nghe là chủ yếu Học sinh được quan sát tranh trong sách giáo khoa và nghe cô giáo kể Giờ kể chuyện
là giờ thực hành nói của học sinh Sau khi nghe giáo viên kể chuyện học sinh nhớ được nội dung chính của câu chuyện kể lại câu chuyện một cách tóm tắt
Phân môn kể chuyện còn giúp cho giáo viên có thể rèn cho học sinh kĩ năng nói thành bài Nó cũng giúp học sinh nói được những câu liên kết với nhau tạo thành bài Khi học sinh kể chuyện học sinh sẽ thể hiện kỹ năng nói của mình, với những học sinh có kỹ năng nói tốt, giáo viên cần phát huy khuyến khích các em kể toàn bộ câu chuyện (ở cuối tiết) Giáo viên nên khai thác tranh minh họa bằng các câu hỏi gợi ý từ đó giúp học sinh yếu nhớ được câu chuyện kể lại được từng đoạn, khơi gợi trí tưởng tượng, sự sáng tạo của các em Giáo viên nên tạo điều kiện để học sinh ở các trình độ khác nhau ít nhiều được thực hành kể nói về nội dung câu chuyện giáo viên cho học sinh cùng tham gia kể trong hoạt động nhóm: Như kể chuyện tiếp sức,
kể chuyện phân vai… giáo viên nên thay đổi hình thức để tạo sự hấp dẫn cho các em Giáo viên nên khuyến khích cho học sinh có thể thêm từ, thay các từ khác nhưng không làm thay đổi nội dung câu chuyện
Ví dụ: Kể chuyện rùa và thỏ (sách tiếng Việt tập 2/54)
Giáo viên có thể hướng dẫn dựa vào tranh minh họa và các câu hỏi gợi ý để kể lại được từng đoạn theo tranh
Tranh 1: Rùa đang làm gì? Thỏ nói gì với rùa?
Tranh 2: Rùa trả lời ra sao?
Tranh 3: Thỏ làm gì khi rùa cố sức chạy?
Tranh 4: Cuối cùng ai thắng cuộc?
Với bài này giáo viên có thể cho học sinh phân vai theo nhóm Cuối cùng cho một học sinh khá kể toàn bộ câu chuyện Giáo viên nên hướng giọng kể cho phù hợp với lời nói của các nhân vật trong truyện
5.3.4 Luyện nói trong các bài tập đọc trong phần luyện tập tổng hợp.
Phần luyện nói trong các bài tập đọc được ký hiệu là “N” phần này giúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ rèn cho các em nói năng tự tin Trong phần này kỹ năng của học sinh được rèn luyện rất phong phú, yêu cầu luyện nói
có thể là:
- Nối các từ ngữ để thể hiện sự hiểu biết nội dung
Ví dụ: xếp các ô chữ thành câu nói đúng chú sẽ trong bài( sách TV1 tập 2/71)
Trang 10- Nói một vài câu kể Ví dụ kể về một người bạn rất tốt của em
- Nói về con vật , cây cối em biết
- Hỏi và trả lời, Ví dụ vì sao bạn thích đi học sách tv1 Tập 2/104
- Nói tiếp câu dở dang (ví dụ nói về sen sách tv1 tập 2/92)
- Hát( ví dụ hát về con sông sách tv1 tập 2/98)
- Tập nói lời chào, mời:
+ Nói lời chào của bé với mẹ trước khi bé vào lớp + Nói lời chào của bé với cô giáo trước khi bé ra về Trong phần này để rèn cho học sinh cách diễn đạt bằng những câu nói, câu
kể thường yêu cầu học sinh nhận xét bài nói của bạn đã đúng chưa và chỉ ra lỗi sai của bạn và yêu cầu em nói sai sửa lại câu của mình Nếu học sinh không tự sửa được giáo viên nên yêu cầu học sinh khác giúp bạn giáo viên
là người nhận xét cuối cùng của học sinh, tránh trường hợp giáo viên làm hộ làm thay học sinh có như vậy thì học sinh mới nhanh tiến bộ
6 Các biện pháp thực hiện để rèn kỹ năng nói cho học sinh lớp 1 trong phân môn học vần.
Để giúp học sinh lớp 1 rèn luyện kĩ năng nói và phát triển khả năng diễn đạt ý phong phú:
6.1 Điều trước tiên, chúng ta phải xác định và nắm rõ mục tiêu chính của chủ đề cần luyện nói là gì ?
Chính chủ đề là điểm tựa, gợi ý cho phần luyện nói Gợi ý sao để tất
cả học sinh đều được nói, không đi quá xa với chủ đề
Chẳng hạn như: Chủ đề “Nói lời cảm ơn”, “Giúp đỡ cha mẹ” ,“Con
ngoan trò giỏi” “Những người bạn tốt”… Nếu đi quá sâu vào chủ đề sẽ dễ
lẫn sang dạy đạo đức.Vì thế, để khắc phục điều này, chúng ta chỉ định hướng cho các em câu hỏi gợi ý xoay quanh vấn đề trọng tâm cần luyện nói: Em chỉ kể cho cô và các bạn trong nhóm nghe về những lần mình đã cảm ơn ai
đó về điều gì? Hoặc kể những việc em đã làm để giúp đỡ cha mẹ của mình ?
Kể những việc đã làm thể hiện em đã cố gắng để trở thành một người con ngoan trong gia đình, một người trò giỏi của trường học? Hoặc những chủ
đề về “Biển cả”, “Thung lũng, suối, đèo”, “Hươu, Nai, Gấu,Voi, Cọp” “Sẻ,
ri, bói cá, le le” “Gió, mây, mưa, bão, lũ”…lẫn sang việc dạy tự nhiên xã hội Do đó, chúng ta nên cố gắng giúp học sinh bằng cách gợi ý những câu hỏi thật sát với chủ đề không sa đà tìm hiểu về đời sống của các động vật, sự
vật, hiện tượng,…Chẳng hạn những chủ đề về các sự vật, hiện tượng xảy ra
trong thiên nhiên
Cho học sinh xem 1 số tranh ảnh liên quan đến các hiện tượng đó, học sinh sẽ nêu được tên của các sự vật trên Sau đó, giáo viên chỉ cần nêu câu hỏi gợi ý để các em cùng thảo luận với nhau về những tác hại, hoặc những cách nào để ngăn chặn, bảo vệ khi chúng xảy ra