Sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thế trong quan hệ pháp luật hành chính

Do luật hành chính được điều chỉnh theo phương pháp mệnh lệnh – đơn phương, một bên có quyền nhân danh nhà nước ra những mệnh lệnh bắt buộc đối với bên kia, và bên kia có nghĩa vụ phải p

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC

I Khái quát quan hệ pháp luật hành chính 2

II Phân tích sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể trong quan hệ

PHẦN MỞ ĐẦU

Quan hệ pháp luật hành chính là một trong những nội dung quan trọng trong môn học luật hành chính, là kết quả của sự tác động của quy phạm pháp luật hành chính theo phương pháp mệnh lệnh – đơn phương tới các quan hệ quản lí hành chính nhà nước

Do luật hành chính được điều chỉnh theo phương pháp mệnh lệnh – đơn phương, một bên có quyền nhân danh nhà nước ra những mệnh lệnh bắt buộc đối với bên kia, và bên kia có nghĩa vụ phải phục tùng các mệnh lệnh đó nên quan hệ pháp luật hành chính thể hiện rõ sự không bình đẳng ý chí giữa các bên tham gia Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, bài viết sau nhằm làm rõ những

nội dung cơ bản của: “Sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thế trong quan hệ

pháp luật hành chính”

PHẦN NỘI DUNG

I Khái quát về quan hệ pháp luật hành chính

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản

lí hành chính nhà nước, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành chính giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính

Chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có năng lực chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật hành chính, mang quyền và nghĩa

vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính

Các chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính được phân chia thành chủ thể đặc biệt và chủ thể thường Trong đó, chủ thể đặc biệt là các cơ quan, tổ chức, cá nhân được nhân danh và sử dụng quyền lực nhà nước trong quan hệ ấy Chủ thể thường là bên chủ thể không được sử dụng quyền lực nhà nước và có nghĩa vụ phục tùng việc sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể quản lí trong quan hệ pháp luật hành chính tương ứng Như vậy, quan hệ pháp luật hành chính không thể phát sinh và tồn tại nếu thiếu chủ thể đặc biệt

Tùy thuộc vào từng lĩnh vực phát sinh, các quan hệ pháp luật hành chính sẽ có những khách thể là trật tự quản lí hành chính nhà nước tương ứng với lĩnh vực đó

II Phân tích sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật hành chính

1 Sự bất bình đẳng thể hiện ở chỗ chủ thể quản lí có quyền nhân danh nhà nước áp để áp đặt ý chí của mình lên đối tượng quản lí.

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ giữa chủ thể bắt buộc – chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước và chủ thể thường – chủ thể phục tùng quyền lực, trong

đó chủ thể bắt buộc có quyền nhân danh Nhà nước để áp đặt ý chí đối với bên kia Việc áp đặt ý chí của chủ thể quản lí lên đối tượng quản lí trong những trường hợp khác nhau được thực hiện dưới những hình thức khác nhau như:

- Một bên có quyền ra các mệnh lệnh cụ thể hay đặt ra các quy định bắt

buộc đối với bên kia và kiểm tra việc thực hiện chúng Phía bên kia có nghĩa vụ thực hiện các quy định, mệnh lệnh của cơ quan có thẩm quyền.

Các cơ quan hành chính nhà nước và các chủ thể quản lý hành chính nhà nước, dựa vào thẩm quyền của mình trên cơ sở phân tích, đánh giá tình hình có quyền ra những mệnh lệnh hoặc các quy định bắt buộc đối với đối tượng quản lý cụ thể và kiểm tra việc thực hiện chúng Đối tượng bị quản lí có nghĩa vụ phải thực hiện những quy định, mệnh lệnh đó

Ví dụ: Nhằm đảm bảo an toàn và ổn định đời sống của các hộ dân ở khu vực

có nguy cơ sạt lở cao thuộc xã An Thới Đông, huyện Cần Giờ, UBND huyện Cần Giờ đã ra quyết định di dời khẩn cấp 8 hộ dân sống trong khu vực này Theo đó, UBND xã An Thới Đông sẽ giám sát, kiểm tra việc di dời, tiến độ, chất lượng công trình xây dựng nhà ở tái định cư của các hộ này Về phía hộ dân, phải di dời theo đúng quyết định Ngoài ra, sau khi nhận kinh phí, phải tự tổ chức liên hệ hợp đồng với đơn vị thi công để xây dựng nhà ở theo đúng mẫu thiết kế của huyện đã ban hành Nếu trong thời hạn 60 ngày kề từ ngày bàn giao, hộ dân không tổ chức di dời

và xây dựng nhà ở thì Nhà nước thu hồi và không được chuyển nhượng đất trái pháp luật với bất cứ hình thức nào

Rõ ràng, UBND huyện Cần Giờ có quyền ban hành quyết định buộc di dời 8

hộ dân và kiểm tra, giám sát việc di dời, tiến độ công trình xây dựng nhà ở tái định

cư của các hộ này Đồng thời, các hộ dân có nghĩa vụ phải thực hiện quyết định của UBND, phải tổ chức xây dựng nhà ở theo đúng quy định Điều này thể hiện rõ nét

sự bất bình đẳng ý chí giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật hành chính

- Một bên có quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị còn bên kia có quyền xem xét,

giải quyết và có thể đáp ứng hay bác bỏ yêu cầu, kiến nghị đó.

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ “quyền lực – phục tùng”, quan hệ bất bình đẳng về ý chí giữa các bên tham gia Do đó, trong quan hệ pháp luật hành

chính, một bên có quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị còn bên kia có quyền xem xét, giải quyết và có thể đáp ứng hay bác bỏ yêu cầu, kiến nghị đó

Ví dụ 1: Công dân có quyền yêu cầu (cùng với những giấy tờ nhất định) công

an quận, huyện giải quyết cho di chuyển hộ khẩu Công an quận, huyện xem xét và

có thể chấp nhận yêu cầu (nếu hồ sơ của công dân đó là hợp lệ) hoặc không chấp nhận (nếu hồ sơ không đầy đủ, không hợp lệ)

Ví dụ 2: Anh A có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở đối với mảnh đất 100m2 tại phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, mảnh đất không nằm trong vùng đã

có quy hoạch xây dựng Anh A muốn xây một căn nhà hai tầng trên mảnh đất của mình Theo điều 62, 68 Luật xây dựng năm 2005, trước khi khởi công xây dựng

công trình, anh A phải có giấy phép xây dựng, anh có quyền “yêu cầu cơ quan cấp

giấy phép xây dựng giải thích, hướng dẫn, thực hiện đúng các quy định về cấp phép xây dựng” Theo Điều 66 Luật xây dựng năm 2005, UBND quận Cầu Giấy có

thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng cho anh A Tuy nhiên, sau khi tiến hành xem xét hồ sơ, UBND quận Cầu Giấy có thể ra quyết định cấp phép xây dựng (nếu hồ

sơ của anh A hợp lệ) hoặc không cấp phép xây dựng (nếu hồ sơ của anh A không hợp lệ) Như vậy, anh A có quyền yêu cầu UBND cấp phép xây dựng nhà nhưng UBND lại có quyền xem xét, giải quyết, có thể đáp ứng hoặc không đáp ứng yêu cầu của anh A Đây chính là sự bất bình đẳng trong quan hệ pháp luật hành chính

- Cả hai bên đều có quyền hạn nhất định nhưng bên này quyết định điều gì

phải được bên kia cho phép hay phê chuẩn hoặc cùng phối hợp quyết định.

Ta có thể thấy sự bất bình đẳng này trong quan hệ giữa trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội với Bộ Giáo dục và Đào tạo Theo Điều 41 Luật Giáo

dục năm 2005: “…Căn cứ vào chương trình khung, trường cao đẳng, trường đại

học xác định chương trình giáo dục của trường mình” Như vậy, trường Đại học

Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội có quyền xây dựng kế hoạch đào tạo, giáo trình giảng dạy,… cho các ngành học mình tổ chức đào tạo trên cơ sở chương trình khung do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Tuy nhiên, khi muốn mở thêm ngành

học trong chương trình đào tạo thì trường cần phải có sự cho phép của Bộ Giáo dục

và Đào tạo

Một ví dụ khác cho điều này là: Theo khoản 3 Điều 6 Nghị định của Chính phủ số 75/2006/NĐ-CP ngày 02 tháng 8 năm 2006 quy định chi tiết và hướng dẫn

thi hành một số điều của Luật giáo dục thì: “Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin

phối hợp với Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định cụ thể về chương trình giáo dục, thời gian đào tạo của các trường, lớp năng khiếu nghệ thuật” Ta thấy,

việc Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin quy định chương trình giáo dục, thời gian đào tạo của các trường, lớp năng khiếu nghệ thuật cần phải có sự phối hợp quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đây chính là sự bất bình đẳng trong quan hệ pháp luật hành chính, khi cả hai bên đều có quyền hạn nhất định nhưng bên này quyết định điều gì phải được bên kia cho phép hay phê chuẩn hoặc cùng

phối hợp quyết định.

2 Sự bất bình đẳng thể hiện ở chỗ một bên có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhằm buộc đối tượng quản lí phải thực hiện mệnh lệnh của mình.

Cưỡng chế hành chính là biện pháp cưỡng chế nhà nước do các cơ quan và người có thẩm quyền quyết định áp dụng đối với cá nhân hay tổ chức có hành vi vi phạm hành chính hoặc đối với một số cá nhân, tổ chức nhất định với mục đích ngăn chặn hay phòng ngừa, vì lí do an ninh quốc phòng hoặc vì lợi ích quốc gia

Khi mệnh lệnh, quyết định hành chính của chủ thể quản lí không được đối tượng quản lí tự giác chấp hành thì chủ thể quản lí có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế Tùy từng trường hợp cụ thể mà chủ thể quản lí áp dụng một hay nhiều biện pháp cưỡng chế khác nhau Điều này thể hiện rõ nét sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính, khi một bên có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhằm buộc bên kia phải thực hiện mệnh lệnh của mình

Sau đây là một số ví dụ về việc chủ thể quản lí áp dụng các biện pháp cưỡng chế lên đối tượng bị quản lí

Ví dụ 1: Dự án xây nhà máy cán và luyện thép của Công ty An Khánh thi công trên diện tích gần 5 ha ở xã Sông Trầu, huyện Trảng Bom trong tình trạng “ba không”: không giấy phép, không báo cáo tác động môi trường, không nằm trong khu công nghiệp và cụm công nghiệp Rõ ràng, dự án xây dựng của Công ty An Khánh đã vi phạm quy định của Luật xây dựng năm 2005 Căn cứ Điều 29 Pháp lệnh Số 44/2002/PL-UBTVQH10 của Ủy ban thường vụ quốc hội về xử lý vi phạm hành chính, UBND huyện Trảng Bom đã ra quyết định xử phạt hành chính, buộc tháo dỡ công trình xây dựng không phép của Công ty TNHH An Khánh Tuy nhiên, công ty này không tự nguyện thực hiện quyết định trên, do đó UBND huyện Trảng Bom đã áp dụng biện pháp cưỡng chế nhằm buộc công ty thi hành quyết định xử phạt của mình Rõ ràng, điều này thể hiện sự bất bình đẳng trong quan hệ pháp luật hành chính

Ví dụ 2: Ngày 21/10/2011, phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường đã bắt quả tang và lập biên bản vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm pháp luật về môi trường của công ty Huy Việt, UBND Thành phố Cần Thơ đã ban hành Quyết định xử phạt với tổng mức tiền phạt là 370.000.000 đồng, buộc Công

ty Huy Việt thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật Nhưng sau đó, công ty Huy Việt lại không thực hiện bất cứ biện pháp khắc phục hậu quả nào Vì vậy, căn cứ vào Điều 12, Điều 19, Điều 30 Pháp lệnh Số 44/2002/PL-UBTVQH10 của Ủy ban thường vụ quốc hội về xử lý vi phạm hành chính, UBND Thành phố Cần Thơ đã áp dụng biện pháp cưỡng chế, buộc công ty phải thực hiện quyết định xử phạt Công ty phải chịu mọi chi phí cho việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế Đây chính là sự bất bình đẳng trong quan hệ pháp luật hành chính

Tóm lại, sự không bình đẳng giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính luôn tồn tại, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của các bên tham gia vào quan hệ đó Sự không bình đẳng giữa các bên là các cơ quan trong bộ máy nhà nước bắt nguồn từ quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới trong tổ chức bộ máy nhà

nước Sự không bình đẳng giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức

xã hội, đơn vị kinh tế, các tổ chức và cá nhân khác bắt nguồn từ quan hệ “quyền lực – phục tùng” Trong các quan hệ đó, cơ quan hành chính nhà nước nhân danh nhà nước để thực hiện chức năng chấp hành – điều hành trong lĩnh vực phân công phụ trách Do vậy, các đối tượng kể trên phải phục tùng ý chí của Nhà nước mà người đại diện là cơ quan hành chính nhà nước

3 Sự bất bình đẳng thể hiện ở tính chất đơn phương và bắt buộc của các quyết định hành chính

Quyết định hành chính là một dạng của quyết định pháp luật, là kết quả của sự thể hiện ý chí quyền lực của nhà nước, thông qua những hành vi của các chủ thể được thực hiện quyền hành pháp trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, tiến hành theo một trình tự, dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật, nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp, đặt ra các quy tắc xử sự hoặc áp dụng những quy tắc đó để giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hội nhằm thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước

Quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà nước hay tính đơn phương và bắt buộc Tính đơn phương, bắt buộc thể hiện ở việc chỉ có cơ quan nhà nước mới được đơn phương ra các quyết định pháp luật xuất phát từ lợi ích chung (theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì các tổ chức xã hội chỉ được phép kết hợp với cơ quan nhà nước để ra một số quyết định cần thiết)

Tính đơn phương, bắt buộc của quyết định hành chính còn thể hiện ở nội dung

và mục đích của quyết định Quyết định hành chính đưa ra những chủ trương, biện pháp, đặt ra các quy tắc xử sự, hoặc áp dụng các quy tắc đó nhằm giải quyết các công việc cụ thể, quản lí các lĩnh vực của đời sống xã hội Do đó, quyết định hành chính có tính chất đơn phương, bắt buộc phải thực hiện

Tính đơn phương, bắt buộc của quyết định hành chính còn thể hiện ở việc đảm bảo thi hành của quyết định Mọi quyết định hành chính đều phải được thi hành, kể

cả những quyết định có sự phản kháng từ phía đối tượng quản lí, có nghĩa là quyết

định hành chính được đảm bảo thi hành bằng những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước khi cần thiết Tuy nhiên, các quyết định hành chính đơn phương không phải bao giờ cũng được thực hiện trên cơ sở cưỡng chế mà được thực hiện chủ yếu thông qua phương pháp thuyết phục

Ví dụ: Nghị định số 34/2010/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Đây là một hình thức của quyết định hành chính do Chính phủ ban hành Sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật hành chính thể hiện ở tính đơn phương, bắt buộc của quyết

định hành chính như sau: thứ nhất, nghị định trên được ban hành bởi Chính phủ

-cơ quan hành chính nhà nước cao nhất; thứ hai,nghị định trên quy định về hành vi

vi phạm, hình thức và mức xử phạt, thẩm quyền và thủ tục xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ nhằm xử phạt vi phạm hành chính trong

lĩnh vực giao thông đường bộ, quản lí đời sống xã hội; thứ ba, nghị định trên áp

dụng cho cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kể cả khi có sự phản kháng của đối tượng bị quản lí, được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế nhà nước Ví dụ trên cho thấy, trong quan hệ pháp luật hành chính, sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể luôn tồn tại

Trong thực tiễn quản lí, có những trường hợp cơ quan hành chính nhà nước ra quyết định do yêu cầu của cơ quan cấp dưới, đơn vị trực thuộc hay của cá nhân Cũng có nhiều trường hợp trước khi ra quyết định các chủ thể quản lí hành chính nhà nước tổ chức trao đổi, thảo luận về nội dung quyết định với sự tham gia của đại diện cơ quan cho cơ quan cấp dưới, đơn vị trực thuộc hoặc những đối tượng có liên quan Ngay cả trong những trường hợp này quyết định của cơ quan cơ thẩm quyền vẫn có tính chất đơn phương bởi vì yêu cầu của các đối tượng có liên quan, của cấp dưới hoặc ý kiến đóng góp trong các cuộc thảo luận không có tính chất quyết định

mà chỉ là những ý kiến để chủ thể quản lí hành chính nhà nước nghiên cứu, xem xét, tham khảo trước khi ra quyết định

III Một số vấn đề thực tiễn

Sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính luôn tồn tại, dễ dẫn đến tình trạng lạm quyền, quan liêu, tham nhũng của các cán

bộ, công chức Vì vậy, để nâng cao hiệu quả của công tác quản lí hành chính, phát huy hơn nữa ưu điểm của phương pháp “mệnh lệnh – phục tùng”, cần chú trọng một số hoạt động sau:

- Thứ nhất, cải cách tổ chức bộ máy hành chính Cần hướng tới xây dựng bộ

máy hành chính nhà nước tinh giản, tổ chức hợp lí, có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp, hoạt động liên tục có kỉ cương trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; một bộ máy hành chính nhà nước hướng vào phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, phát huy hợp lí và hiệu quả sức dân, đảm bảo công bằng, văn minh với mỗi người dân ở mọi vùng đất nước

- Thứ hai, xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức Chỉ

tuyển những công dân có trình độ chuyên môn, có phẩm chất đạo đức tốt Xác lập quy chế công vụ phù hợp, hiện đại nhằm thiết lập trật tự, kỉ cương, kỉ luật chặt chẽ đối với đội ngũ cán bộ, công chức

- Thứ ba, tăng cường nâng cao hiệu quả công tác thanh kiểm tra, thanh tra,

giám sát chặt chẽ tất cả cán bộ, thực hiện công khai, minh bạch các hoạt động của mỗi cơ quan, đơn vị và chức phận của mỗi công chức, trước hết là những công chức trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp Có thể thông qua hình thức hòm thư góp ý, điện thoại trực tiếp cho thủ trưởng cơ quan, thông qua phương tiện thông tin đại chúng

Trên đây là một số hoạt động cần được chú trọng hơn nữa nhằm giúp cho nền hành chính quốc gia thực hiện tốt vai trò của mình trong bộ máy nhà nước Với đặc trưng là sự bất bình đẳng về ý chí giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật hành chính, cần đảm bảo cán bộ, công chức, cơ quan có thẩm quyền không lạm dụng quyền hạn của mình để hạch sách, nhũng nhiễu nhân dân, phát huy thực sự ý nghĩa của sự bất bình đẳng