tìm hiểu sâu thêm về tài chính với vai trò của nó trong giai đoạn hiện nay

a Định nghĩa: Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế biểu hiện trong lĩnh vực hình thành và phân phối quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân nhằm xây dựng và phát triển xã hội xã hội

Lời mở đầu

Chuyển đổi nền kinh tế từ tập trung, kế hoạch, bao cấp sang nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là một bớc chuyển đổi mạnh mẽ của đất nớc ta Cùng với sự chuyển đổi này, tài chính – một lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế cũng có bớc chuyển mình- đặc biệt là trong việc phát huy vai trò của mình trong việc ổn định và phát triển kinh tế Tài chính ngày nay, các vai trò, đặc điểm, quy mô, tính chất của nó đã khác rất nhiều so với hơn chục năm về trớc Do đó yêu cầu nhìn nhận và tìm hiểu sâu thêm về tài chính

với vai trò của nó trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết

Với vốn kiến thức còn nhiều hạn hẹp do thời gian học tập, nghiên cứu dới mái trờng đại học cha nhiều, bài viết của em chắc chắn còn nhiều yếu kém

và thiếu sót Em kính mong đợc sự xem xét giúp đỡ của thầy để có thể hoàn thiện đề án của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

Nội dung

1) Tài chính là gì?

a) Định nghĩa: Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế biểu hiện trong

lĩnh vực hình thành và phân phối quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân nhằm xây dựng và phát triển xã hội xã hội chủ nghĩa

b) Bản chất của tài chính

Phân biệt tài chính với với một số phạm trù kinh tế có liên quan khác:

- Phân biệt tài chính với tiền tệ: Nhìn bề ngoài, tài chính đợc ngời

ta cảm nhận nh những quỹ tiền tệ của các chủ thể khác nhau trong xac hội Nhng tài chính không phải là tiền tệ Tiền tệ về bản chất là vật ngang giá chung trong trao đổi hảng hoá với các chức năng vốn có của nó: biểu hiện giá cả hàng hoá , phơng tiện trao đổi và phơng tiện tích luỹ Tài chính là sự vận động độc lập tơng đối của tiền tệ với chức năng phơng tiện thanh toán và

ph-ơng tiện tích lũu trong lĩnh vực phân phối, nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ

- Tài chính và giá cả: giá cả là một phạm trù kinh tế, liên quan

đến phân phối dới hình thức giá trị Nhng sự phân phối của giá cả đợc tiến hành thông qua sự chênh lệch giữa gía trị và giá cả của hàng hóa trong trao đổi Tài chính là phạm trù phân phối phản ánh sự chuyển dịch giá trị thông qua việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế

- Phân biệt tài chính với tiền lơng: tiền lơng cũng là phạm trf phân phối Đó là một lơng tiền tệ nhất định đợc trả cho ngời lao

động, theo những nguyên tắc nhất định Tiền lơng muốn thực hiện đợc phải thông qua tài chính, tức là thông qua các quan hệ kinh tế trong phân phối tổng sản phẩm xã hội, nhằm hình thành

và sử dụng quỹ tiền lơng trong nền kinh tế

Bản chất của tài chính đợc thể hiện qua các quan hệ kinh tế chủ yếu trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội dới hình thức giá trị sau đây:

•Quan hệ kinh tế giữa nhà nớc với các cơ quan, đơn vị kinh tế , dân s

•Quan hệ kinh tế giữa các tổ chức tài chính trung gian với các cơ quan, tổ chức kinh tế phi tài chính, dân c

•Quan hệ kinh tế giữa các cơ quan, đơn vị kinh tế, dân c với nhau˚ và các quan hệ kinh tế trong nội bộ các chủ thể đó

•Quan hệ kinh tế giữa các quốc gia với nhau trên thế giới…

c) Chức năng của tài chính

-chức năng phân phối

-chức năng giám đốc

d) Lịch sử hình thành của tài chính:

-Tài chính chỉ ra đời và tồn tại trong những điều kiện lịch sử nhất định, khi

mà ở đó có những hiện tợng kinh tế- xã hội khách quan nhất định xuất hiện

và tồn tại Có thể xem những hiện tợng kinh tế-xã hội khách quan đó nh tiền

đề khách quan với sự ra đời, tồn tại và phát triển của tài chính với t cách một phạm trù kinh tế- lịch sử

-Ngời ta đã đánh giá sự phát minh ra đồng tiền là một trong những phát minh

vĩ đại của nhân loại, đã góp phần chuyển đổi quan hệ trao đổi hiện vật (hàng

đổi hàng) sang quan hệ trao đổi gián tiếp hàng đổi tiền – chính là quan hệ tài chính

Sự vận động độc lập của tiền tệ trong việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ không chỉ là đặc trng cho hoạt động của nhà nớc mà là của tất cả các chủ thể trong xã hội: doanh nghiệp, các gia đình, dân c và các tổ chức xã hội Các quỹ tiền tệ chẳng những đợc hình thành và sử dụng cho những mục đích trực tiếp mà còn đợc hình thành nh những tụ điểm trung gian để cung ứng phơng tiện tiền tệ cho những mục đích trực tiếp Nhà nớc chẳng những tác động đến

sự vân động độc lập của tiền tệ, trên phơng diện ấn hành hiệu lực của đồng triền mà còn tạo ra môi trờng pháp lí cho sự tạo lập và sử dụng các quỹ tiền

tệ, nhất là các quỹ tiền tệ trung gian và ngân sách nhà nớc Chính trong điều kiện đó, phạm trù tài chính nảy sinh và tồn tại, và ngời ta coi sản xuất hàng hoá tiền tệ và nhà nớc là những tiền đề phát sinh và phát triển của tài chính

-Việt Nam hiện nay có đủ các điều kiện tiền đề để tài chính phát triển và phát huy vai trò của mình

2) Tài chính trong nền kinh tế kế hoạch, bao cấp

Tài chính trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung cao độ, chịu tác động và

ảnh hởng nặng nề của tính chất đơn nhất hoá nhà nớc, nhận thức quan niệm

về bản chất, chức năng, vai trò vị trí của tài chính bị gắn chắt vào tính chất nhà nớc, bị bó hẹp phạm vi trong các hoạt động kinh tế của khu vực có tầm

bao quát của nhà nớc Vì thế đã dẫn đến nhận thức cho rằng tài chính chỉ là các quan hệ phân phối nảy sinh trong các quá tình phân chia tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân hình thành các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung

Quan niệm về hệ thống tài chính theo hình thức phân chia thành tài chính tập trung và tài chính phi tập trung đã toát lên hình ảnh của hệ thống tài chính gắn chặt vào hệ thống nhà nớc, tách rời với sự vận động cảu các quy luật kinh tế diễn ta ở cả khu vực nhà nớc và khu vực t nhân Do đó, giá trị của cải xã hội và tài sản quốc gia trở nên nằm ngoaì phạm vi phân phối của tài chính Vai trò của tài chính thụ động trong việc thực hiện các mệnh lệnh hành chính của nhà nớc, các công cụ hành chính bị xếp vào hàng thứ yếu, thậm chí bị lãng quên khi nhà nớc thực hiện quản lí nền kinh tế – xã hội Sự vận động của các mối quạ hệ phân phối của tài chính để hình thành nên các quĩ tiền tệ thờng không tuân theo sự vận động khách quan của các quy luật giá trị, trái lại nó phụ thuộc và bị khép lại trong giới hạn của các mệnh lệnh hành chính và chỉ tiêu kế hoạch

3) Đặc điểm của kinh tế thị trờng

Kinh tế thị trờng là nền kinh tế hàng hoá phát triển cao khi sản xuất hàng hóa mang tính phổ biến, bản thân sức lao động cũng trở thành hàng hoá, quan hệ hàng hoá - tiền tệ trở thành hình thức nội tại của sản xuất xã hội Nói cách khác, là nền kinh tế là mọi quan hệ kinh tế –xã hội cơ bản

đ-ợc giải quyết thông qua thị trờng và cơ chế thị trờng

Chuyển đổi sang nền kinh tế thị trờng là một bớc chuyển đổi mạnh mẽ của đất nớc ta để có thể hoà nhập vào nền kinh tế thế giới, không bị tụt hậu, lạc hậu, nghèo đói đeo đuổi Kinh tế thị trờng có nhiều điểm khác biệt so với

kinh tế kế hoạch, bao cấp mà nớc ta đã thực hiện trong suốt một thời gian dài trớc đó Trong nền kinh tế thị trờng, vai trò của tài chính đợc đẩy lên một mức mới, quan trọng hơn, cần thiết hơn, cấp thiết hơn rất nhiều so với trong nền kinh tế kế hoạch

4) Vai trò của tài chính trong nền kinh tế thị trờng

Chuyển sang kinh tế thị trờng, các hoạt động kinh tế không bị ràng buộc bởi các hàng rào kế hoạch hoá pháp lệnh, sự vận động của các quĩ tiền tệ trở nên đa dạng, vai trò và tính chất nhà nớc hoá đã đợc dung hoà bởi tính chất xã hội hoá, dới nhiều hình thức sở hữu, hoạt động kinh tế diễn ra ở mọi lĩnh vực theo sự vận động cúa các quy luật thị trờng tác động đến các quá trình chu chuyển các nguồn lực tài chính

Xuất phát từ tính chất và đặc điểm của tài chính là vừa gắn liền với tính chất và đặc điểm của nhà nứơc lại vừa nảy sinh từ kinh tế nên trong điều hành vĩ mô, nó có 2 vai trò cơ bản:

a) Tài chính là công cụ trọng yếu để điều hành vĩ mô của nhà nớc:

Trong kinh tế thị trờng, tuy mọi hoạt động kinh tế diễn ra trên thị trờng, tuân theo những qui luật kinh tế khách quan Tuy nhiên, để kinh tế thị trờng cũng chứa đựng hàng loạt các khuyết tật mà bản thân nó không thể tự giải quyết,

đồng thời nền kinh tế thị trờng Việt Nam cần có những định hớng nhất định

để đi đúng con đờng lên chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy, nhà nớc vẫn cần có

sự can thiệp nhất định vào nền kinh tế thị trờng- chủ yếu ở tầm vĩ mô Sự

điều chỉnh này đợc thực hiện bằng các biện pháp kinh tế, chủ yếu thông qua chính sách tài chính và tiền tệ- tín dụng Thực tế các nớc xã hội chủ nghĩa, kinh tế thị trờng cho thấy thiếu cơ chế tài chính – tiền tệ hoàn thiện thì dứt

khoát không thể tạo ra neen kinh tế hiệu quả , có cơ cấu hợp lý, phát triển nhịp nhàng

Trớc hết nhà nớc thông qua quan hệ tài chính để xây dựng một chính sách tài chính quốc gia có tính chiến lợc nhằm:

*Điều tiết kinh tế :

-Để điều tiết kinh tế nhà nớc phải kết hợp cả hai chức năng của tài chính: phân phối và giám đốc Trên cơ sở kiểm tra, giám sát bằng đồng tiền, nhà

n-ớc nắm đợc thực tế hoạt động của nền kinh tế, từ đó phát hiện ra những vấn

đề cần can thiệp, điều tiết Bằng các chính sách phân phối, nhà nớc điều tiết nền kinh tế theo kế hoạch đã định sao cho tạo vốn, huy động vốn, sử dụng vốn một cách có hiệu quả làm tăng giá thị tài sản quốc gia Của cải quốc gia xét về mặt hiện vật nh máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ có thể vẫn hoạt động ở một chỗ nhất định trái lại, xét về mặt tiền tệ của mọi của cải… thì nó có thể tuần hoàn di động nhanh hơn, linh hoạt hoan, tạo ra những khả năng mới to lớn hơn thông qua quỹ khấu hao, quỹ bảo hiểm, quỹ cổ phần, …

Chẳng hạn thiết bị máy móc nhà máy sản xuất đờng A vẫn hoạ động ở địa

điểm A Nhng vốn bằng tiền của thiết bị máy móc đó thông qua quỹ khấy hao, quỹ bảo hiểm đã tái hiện lại dới hình thức đổi mới tiên tiến và hiện đại ở nhiều nơi khác Nhà nớc có thể thông qua tài chính để đầu t thiết bị nhà máy

ở tỉnh B, nhng thông qua cổ phần hoá nhà nớc có thể vừa duy trì nhà máy cũ hoạt động và rút vốn ra xây dựng một nhà máy mới với hai tác dụng:

+gây áp lực cạnh tranh để thúc đẩy nhà máy cũ, nhà máy tơng tự phải không ngừng vơn lên

+ tạo lập những dây chuyền công nghệ mới, nhà máy mới ở địa điểm mới,…

Tóm lại, thông qua đầu t của tài chính nhằm giữ thế cân bằng động cho toàn

bộ nền kinh tế Đồng thời, thông qua công ty di chuyển và mới ra đời tạo

động lực cạnh tranh lành mạnh trong nền kinh tế Mặt khác, thông qua đầu

t tài chính mà nhà nớc góp phần làm cho cạnh tranh luôn sống động và có tác dụng tích cực

-Nhà nớc cũng có thể thông qua việc nâng cao hoặc hạ thấp thuế suất để điều tiết hoạt động đầu t kinh doanh giữa các ngành

Với tác dụng điều tiết kinh tế, tài chính là công cụ trọng yếu thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển cân đối

*Tăng hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh:

Thông qua chính sách tài chính quốc gia nh tính ổn định tiền tệ, tính sinh lãi của các bất động sản, của vốn nhà mỗi, của các vị trí lợi thế so sánh mà… làm cho mọi ngời dân có ý thức bảo vệ, sử dụng và đa nhanh các tài sản đó vào kinh doanh Nh vậy nhờ chính sách sinh lợi của tài chính mà biến bất

động sản thành vốn kinh doanh, biến tiền nằm im thành tiền kinh doanh…

Điều này ở nớc ta đã thể hiện ở một phần ở mối liên hệ kinh doanh với nớc ngoài nh: đất, đồi trọc, sông suối, trở thành vốn kinh doanh Các lợi thế so… sánh trở thành lực lợng kinh doanh, một số t liệu sinh hoạt trở thành vốn kinh doanh

*Tài chính góp phần điều hành thực hiện mục tiêu: tiết kiệm, tích luỹ tăng

đầu t đi đến tăng việc làm chống thất nghiệp và góp phần tăng thu nhập tăng trởng kinh tế

Theo tính toán từ năm 1993 đến 1996, nớc ta cần một khối lợng vốn tích luỹ đầu t khoảng 16% GDP hàng năm Khả năng để đáp ứng nhu cầu tăng

trởng này về phia Chính phủ khoảng 2-3% GDP hàng năm, vì Chính phủ cha có khả năng tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế Do đó, 8-9% vốn đầu t còn lại do 3 nguồn sau cung cấp:

-huy động vốn tích luỹ trong dân

-vốn viện trợ nớc ngoài

-vốn do khai thác tài nguyên khoáng sản, bất động sản của quốc gia

trong đó,vốn trong dân là chủ yếu Để huy động đợc nguồn vốn trong dân chúng, hay của cả các nguồn khác vai trò của tài chính là rất to lớn Tài chính phải :

+có chính sách tài chính sinh lợi thế nào để khuyến khích dân tích luỹ, bỏ vốn vào kinh doanh

+trình Chính phủ các chính sách: về sở hữu tài sản t nhân, bảo vệ sở hữu

t nhân bằng văn bản pháp quy, quyền thừa kế về tài sản một cách lâu dài,

ổn định để ngời dân an tâm đầu t, an tâm tích luỹ

+có chính sách xây dựng tâm lí tích cực làm giàu, sao cho mọi ngời, mọi ngành đều cố gắng tự phát triển vơn lên

*Hình thành quan hệ tích luỹ, tiêu dùng hợp lí

Trong nền kinh tế thị trờng, việc phân phối thu nhập đợc thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau Tơng ứng với từng khu vực kinh tế – xã hội là một hệ thống tiền lơng và thu nhập riêng, tơng ứng với từng thành phần kinh tế là một hình thức kinh doanh riêng, có quỹ tiêu dùng riêng Chính vì thế, mà tiền lơng và thu nhập của ngời lao động ở các thành

phần kinh tế khác nhau có sự chênh lệch cao Sự chênh lệch quá mức về thu nhập và tiền lơng giữa các tầng lớp dân c dẫn đến mức tiêu dùng hết sức khác nhay và đơng nhiên có sự phân hoá trong xã hội Từ đó tạo nên

sự mất công bằng xã hội VD nh sự phân hoá giàu nghèo giữa thành thị- nông thôn Do đó việc điều tiết thu nhập và tiền lơng giữa những ngời làm công ăn lơng, ngời hởng theo chế độ, chính sách xã hội và u đãi của nhà nớc trong phạm vi toàn xã hội là vấn đề cấp thiết hiện nay Trong đó, tài chính giữ vai trò đặc biệt quan trọng thông qua các chức năng của mình VD: thông qua thuế, quỹ xoá đói giảm nghèo, nâng lơng cho các ngành

có thu nhập thấp, Việc điều chỉnh này không chỉ là điều tiết thu nhập… quá cao mà cả việc điều tiết phần thu nhập quá thấp đến mức trung bình

để ngời lao động đảm bảo cuộc sống

b) Điều hành cơ chế thị trờng đi theo các mục tiêu kinh tế xã hội đã đ–

-ợc xác định

Tài chính vừa là công cụ để góp phần điều hành kinh tế vĩ mô, vừa là lĩnh vực kinh tế hoạt động theo các yêu cầu của kinh tế Chẳng hạn, trong kinh tế thị trờng thì tài chính vừa là mua có trọng lợng, vừa là ngời bán có vai trò quyết định điều hành thị trờng để điều tiết vĩ mô

VD: tháng 6/1992 tài chính đã bỏ tiền ra mua thóc tăng quỹ dự trữ quốc gia, nhằm

+ giữ giá cho nông dân, bảo vệ lợi ích cho nông dân

+khi cần nhà nớc bán lơng thực để chặn đứng những cơn sốt gạo, ổn định thị trờng

5) Khái quát một số thành công nổi bật của tài chính trong việc thực hiện vai trò của mình trong nền kinh tế thị trờng

Về phân phối: hoạt động tài chính gắn liền với hoạt động phân phối

-Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung: kết quả phân phối đợc nhà nớc

định đoạ trớc qua các mệnh lệnh hành chính Công cụ tài chính- tiền tệ chính chỉ là hình thức, hay một đồ trang sức Mọi chỉ tiêu về thiết bị, vật t lao động

đều đợc xác lập bằng hiện vật trên cơ sở các văn bản hành chính

-Nay: mệnh lệnh hành chính đợc thay bằng hệ thống luật pháp, các thành phần kinh tế đợc tự do hoạt động trong khuôn khổ pháp luật Hoạt động tài chính đã thực sự trở nên rất phong phú và sôi động để đáp ứng các yêu cầu

về chi trả, thanh toán, giao dịch Tài chính vừa là phơng tiện của các hành vi

đó lại vừa là mục đích của các hành vi đó

Từ đó mà:

+ thay cho việc chuyên đảm nhận bù lỗ, bù giá, bù lơng, ngân sách nhà… nứơc đã có thể giành nguồn vốn của mình để đầu t cho kết cấu hạ tầng, đảm nhiệm các khoản chi phí theo yêu cầu chung nhất của toàn xã hội, làm tiền

đề thúc đẩy quá trình bỏ vốn đầu t của các doanh nghiệp

+thay cho hoạt động cho vay bao cấp của ngân hàng nhà nớc, đã xuất hiện hàng loạt các tổ chức tài chính trung gian nh các ngân hàng thơng mại Các

tổ chức tín dụng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng với mục đích làm trung gian và thu hút vốn

+hình thành thị trờng tài chính: bao gồm thị trờng vốn và thị trờng tiền tệ