Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là loại trách nhiệm đặc biệt bởi lẽ thiệt hại xảy ra không phải do hành vi và do lỗi của con người mà do hoạt động của các nguồn ngu

BÀI LÀM

Hiện nay, với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,

số lưọng máy móc, thiết bị hiện đại mang tính tự động hóa cao được sử dụng ngày một nhiều, cùng với đó kéo theo tai nạn gia tăng ảnh hưởng đến an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản của mọi người Những sự vật mà hoạt động của chúng luôn tiềm ẩn khả năng gây thiệt hại được gọi là nguồn nguy hiểm cao độ Trong xã hội, khi quyền, lợi ích bị xâm phạm đều có khuynh hướng đòi hỏi một sự bồi thường nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người bị thiệt hại Trong các quy định của BLDS về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, Điều 623 về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng Bồi thường thiệt hại

do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là loại trách nhiệm đặc biệt bởi lẽ thiệt hại xảy ra không phải do hành vi và do lỗi của con người mà do hoạt động của các nguồn nguy hiểm cao độ Pháp luật dân sự thế giới cũng như Việt Nam không có bất kỳ một khái niệm đầy đủ nào về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra nhưng có thể hiểu một cách khái quát, đó là loại trách nhiệm phát sinh cho người sở hữu, chiếm hữu nguồn nguy hiểm cao độ khi hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho môi trường và những người xung quanh

1/ Nguồn nguy hiểm cao độ là gì?

Điều 623, BLDS 2005 quy định: “Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm

phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm khác do pháp luật quy định” Như vậy, điều 623 BLDS 2005 không đưa ra khái niệm nguồn nguy hiểm cao độ mà chỉ liệt kê các đối tượng được coi là nguồn nguy hiểm cao độ Theo đó, có những loại nguồn nguy hiểm cao độ sau đây:

+ Phương tiện giao thông vận tải cơ giới: hiện nay chưa có một văn bản

pháp luật nào chính thức đưa ra khái niệm “phương tiện giao thông vận tải

cơ giới” Khoản 18, điều 3, Luật giao thông đường bộ 2008 quy định:

“Phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (sau đây gọi là xe cơ giới) gồm

xe ô tô; máy kéo; rơ moóc được kéo bởi xe ô tô, máy kéo; xe mô tô hai bánh; xe mô tô ba bánh; xe gắn máy (kể cả xe máy điện) và các loại xe tương tự” Tuy nhiên, phương tiện giao thông vận tải cơ giới không chỉ giới hạn ở đường bộ còn có thể có phương tiện giao thông vận tải đường sắt, phương tiện giao thông cơ giới đường thủy và phương tiện giao thông cơ giới đường hàng không Như vậy, liệu có phải tất cả các phương tiện giao thông vận tải cơ giới đều được coi là nguồn nguy hiểm cao độ hay không? Pháp luật Việt Nam vẫn chưa có quy định cụ thể về vấn đề này Trên thực tế, có những loại phương tiện đang nằm ngoài “sự kiểm soát” của pháp luật khi quy định về “nguồn nguy hiểm cao độ”, chẳng hạn như xe đạp điện, xe babetta, Java hay xe máy thi công, máy xúc, máy ủi… - có thể coi đây là những loại xe tương tự theo

sự liệt kê tại khoản 18, Điều 3, Luật giao thông đường bộ 2008

Tàu biển được coi là nguồn nguy hiểm cao độ Theo Bộ luật Hàng hải: “Tàu biển là tàu hoặc cấu trúc nổi di động khác chuyên dùng hoạt động trên biển” (Điều 11, Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005)

Đối với phương tiện giao thông vận tải đường thủy nội thì tại khoản 7, điều 3, luật giao thông đường thủy nội địa (sau đây gọi là phương tiện) là tàu, thuyền và các cấu trúc nổi khác, có động cơ hoặc không có động cơ, chuyên hoạt động trên đường thủy nội địa”

Đối với tàu bay là phương tiện trong hoạt động vận chuyển hàng không thì:

“tàu bay là thiết bị được nâng giữ trong khí quyển nhờ tác động tương hỗ với không khí, bao gồm máy bay, trực thăng, tàu lượn, khí cầu và các thiết bị bay khác, trừ thiết bị được nâng giữ trong khí quyển nhờ tác động tương hỗ với không khí tương hỗ với không khí phản giữ lại từ bề mặt trái đất” (Khoản 1, Điều 13, Luật hàng không dân dụng Việt Nam 2006)

Đối với phương tiện giao thông đường sắt, khoản 20 điều 3 luật đường sắt

2005 quy định: “Phương tiện giao thông đường sắt là đầu máy, toa xe, toa xe động lực, phương tiện chuyên dùng di chuyển trên đường sắt” Tuy nhiên, nếu các phương tiện chuyên dùng thô sơ di chuyển trên đường sắt thì không coi là nguồn nguy hiểm cao độ

Như vậy tùy từng trường hợp cụ thể để xác định phương tiện giao thông vận tải cơ giới nào là nguồn nguy hiểm cao độ

+ Hệ thống tải điện: Luật điện lực 2004 không đưa ra khái niệm hệ thống

tải điện mà chỉ đưa ra khái niệm “lưới điện”, “thiết bị đo đếm điện”:

“Lưới điện là hệ thống đường dây tải tải điện, máy biến áp và trang thiết bị phụ trợ để truyền dẫn điện Lưới điện, theo mục đích sử dụng và quản lý vận hành, được phân biệt thành lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối… Thiết bị đo đếm điện là thiết bị đo công suất, điện năng, dòng điện, điện áp, tần số, hệ số công suất, bao gồm các loại công tơ, các loại đồng hồ đo điện

và các thiết bị, phụ kiện kèm theo.”

Tuy nhiên, trong hệ thống truyền tải điện còn có thể có hệ thống trang thiết

bị phát điện Do đó, hệ thống trang thiết bị điện cũng được coi là bộ phận trong hệ thống truyền tải điện

+ Nhà máy được hiểu là “xí nghiệp, cơ sở sản xuất của nền đại công nghiệp, thường sử dụng máy móc tương đối hiện đại với quy mô lớn,: Nhà

máy cơ khí, nhà máy điện…” Nhà máy công nghiệp bao gồm nhà máy công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ…

+ Vũ khí: Không nên đồng nhất khái niệm vũ khí với khái niệm vũ khí quân

dụng vì ngoài các loại vũ khí quân dụng còn có nhiều loại vũ khí khác cũng

có khả năng sát thương , gây nguy hiểm cho con người Ví dụ như các loại sung tự chế, bình xịt cay, các chất độc hại như axit, súng săn, súng kíp, súng hoả mai, dao găm, mã tấu, giáo mác, thuốc nổ và kíp mìn dùng trong sản xuất …Vì vậy, khi xác định vũ khí là nguồn nguy hiểm cao độ cần hiểu là tất

cả các loại vũ khí có khả năng sát thương, gây nguy hiểm cho con người

+ Chất cháy, chất nổ và chất phóng xạ:

_ Chất nổ là chất có khả năng gây nên một phản ứng hoá học nhanh, mạnh, toả nhiều nhiệt và ánh sáng, đồng thời sinh khí và tạo ra tiếng nổ như kíp mìn, các loại thuốc nổ, dây nổ, dây cháy chậm, thuốc phóng v v

Cần lưu ý rằng chỉ có kíp mìn, thuốc nổ, dây nổ, dây cháy chậm (kể cả trang

bị cho lực lượng vũ trang) dùng trong sản xuất, xây dựng dân dụng và các mục đích kinh tế khác ngoài huấn luyện, chiến đấu và phục vụ chiến đấu mới được coi là chất nổ

_ Chất cháy là chất có đặc tính tự bốc cháy khi tiếp xúc với ôxy trong không khí, nước hoặc khi có tác động của các yếu tố khác và những chất dễ tự bốc cháy ở nhiệt độ không cao, như: diêm tiêu (ka-li-ni trat), phốt pho, thuốc đạn

_Chất phóng xạ là nhân tố sát thương của vũ khí hạt nhân, gồm những đồng

vị không bền của các nguyên tố hoá học có khả năng phát ra các chùm tia An-pha, Bê-ta, Gam-ma Tác hại đặc trưng của chất phóng xạ là gây bệnh, phóng xạ đối với người và động vật

Qua sự liệt kê các loại tài sản được coi là nguồn nguy hiểm cao độ, trên cơ

sở xem xét, đánh giá về các loại tài sản được coi là nguồn nguy hiểm cao độ trong các văn bản hướng dẫn có thể đưa ra khái niệm nguồn nguy hiểm cao

độ như sau: Nguồn nguy hiểm cao độ là những vật chất nhất định do pháp

luật quy định luôn tiềm ẩn khả năng sát thương và nguy cơ gây thiệt hại cho con người không thể kiểm soát được một cách tuyệt đối.

Ngoài những nguồn nguy hiểm cao độ được liệt kê trong khoản 1 Điều 623, BLDS 2005 thì còn có những nguồn nguy hiểm cao độ khác theo qui định của pháp luật Trong thực tế có những sự vật chưa từng được pháp luật quy định là nguồn nguy hiểm cao độ nhưng nếu có đầy đủ tính chất của nguồn nguy hiểm cao độ thì có được coi là nguồn nguy hiểm cao độ không, ví dụ: hoạt động gây thiệt hại của xe đạp điện, xe máy có dung tích xi lanh dưới

50 cm3 (khái niệm “phương tiện giao thông vận tải cơ giới” trong các văn bản hiện nay không quy định những phương tiện này là nguồn nguy hiểm cao độ), ong vò vẽ, rắn độc, chó dại, trâu điên…Những vật và các loại động vật này dù không thuộc một trong các loại nguồn nguy hiểm cao độ được qui định tại điều 623 BLDS nhưng vẫn có khả năng gây nguy hiểm cho con người Vif vậy, theo em thì khi xem xét sự vật gây thiệt hại có phải là nguồn nguy hiểm cao độ hay không, cần căn cứ vào tính chất của sự vật đó như: mức độ nguy hiểm; khả năng kiểm soát của con người đối với sự vật; quy định của pháp luật liên quan đến việc trông giữ, sử dụng…

Đối với trường hợp chó dại, trâu điên mà gây thiệt hại thì sẽ áp dụng bồi thường thiệt hại đối với chủ sở hữu, người quản lí theo qui định tại Điều 625

về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra Vì chó dại, trâu điên cũng là những súc vật đã được thuần hóa, nuôi trong nhà nhưng mắc bệnh dại, điên khiến chúng có thể tấn công con người và các tài sản khác bất cứ lúc nào, gây ra hậu quả nguy hiểm khó lường Lúc này, người chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu sử dụng, sử dụng chúng phải có trách nhiệm quản lí, không để chúng có cơ hội thoát ra ngoài và gây nguy hiểm cho người khác Trong khi đó, ong bò vẽ, rắn độc mặc dù không phải

là “thú dữ” (theo các định nghĩa trong từ điển) nhưng phải coi là nguồn nguy hiểm cao độ vì đây là loại động vật còn mang tính hoang dã, chưa được thuần hóa và có tính chất nguy hiểm lớn

Xe đạp điện hay xe máy có dung tích xi lanh dưới 50cm3 là những phương tiện giao thông có gắn động cơ, khi tham gia giao thông có thể đạt vận tốc lớn, có khả năng gây nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản người khác, vì vậy cần được xem là nguồn nguy hiểm cao độ

Như vậy, nguồn nguy hiểm cao độ không chỉ bao gồm những sự vật được liệt kê tại Điều 623 Bộ luật dân sự mà còn bao gồm những sự vật khác mà hoạt động của chúng luôn chứa đựng khả năng gây thiệt hại cho môi trường xung quanh, con người không thể hoàn toàn kiểm soát được nguy cơ gây thiệt hại Đối với nguồn nguy hiểm cao độ, pháp luật thường có những quy định nghiêm ngặt trong việc trông giữ, vận hành, sử dụng, vận chuyển… chúng để tránh gây thiệt hại Vì vậy, xác định nguồn nguy hiểm cao độ không chỉ căn cứ vào khái niệm nguồn nguy hiểm cao độ tại Điều 623 Bộ luật dân sự mà còn phải căn cứ vào các văn bản, các quy định khác có liên quan

2 Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

A, Có hoạt động gây thiệt hại trái pháp luật của nguồn nguy hiểm cao độ.

Bản thân các loại nguồn nguy hiểm cao độ đã chứa đựng sự phức tạp, khi chúng gây thiệt hại, trong nhiều trường hợp chúng ta rất khó có thể xác định được thiệt hại là do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra hay là do các nguyên nhân khác Thiệt hại liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ là rất đa dạng, các nhà làm luật không thể dự trù hết mọi khả năng trên thực tế Vì vậy, khi

có những thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra mà thỏa mãn các dấu hiệu sau thì sẽ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ:

Thứ nhất: Những sự vật được coi là nguồn nguy hiểm cao độ phải đang trong tình trạng vận hành, hoạt động như: phương tiện giao thông vận tải

cơ giới đang tham gia giao thông trên đường; cháy, chập hệ thống tải điện; nhà máy công nghiệp đang hoạt động…Trường hợp thiệt hại xảy ra khi nguồn nguy hiểm cao độ đang ở trạng thái “tĩnh” – không hoạt động thì không thể coi là thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, ví dụ: Anh A dựng chiếc xe máy của mình trong sân nhà mình( Tuân thủ quy cách về kĩ thuật) Cháu B vào nhà anh chơi và đùa nghịch gần đó, rồi trèo lên chiếc xe làm xe máy đổ xuống đè lên chân làm gãy chân cháu B Trong trường hợp này, chiếc xe hoàn toàn đang ở trong trạng thái tĩnh, và đã được anh A dựng đúng quy cách, đảm bảo an toàn Lỗi ở đây là do cháu B_ bên bị thiệt hại nên anh A không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại Tương tự, ô tô dừng đỗ trên đỉnh dốc nhưng theo quán tính trượt xuống chân dốc gây thiệt hại; cột điện bị đổ trong lúc đang thi công, chưa có điện… mà gây thiệt hại thì không được xác định là thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Thứ hai, thiệt hại phải do chính sự tác động của bản thân nguồn nguy hiểm cao độ hoặc do hoạt động nội tại của nguồn nguy hiểm gây ra.

Như đã nói ở trên, thiệt hại do các loại nguồn nguy hiểm cao độ gây ra rất đa dạng Trên thực tế, thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chủ yếu là là các loại nguồn nguy hiểm là vật phải có sự tham gia điều khiển của con người thì mới gây thiệt hại nhưng lại thiệt hại đó lại không do lỗi của con người mà do chính bản thân nguồn nguy hiểm đó gây ra Có nhiều quan điểm cho rằng các vật là vô tri vô giác, vì vậy chúng không thể gây thiệt hại nếu không có sự tác động của con người Quan điểm này cho rằng đằng sau việc gây thiệt hại của một vật bao giờ cũng có sự tác động của con người Chiếc xe gây tai nạn là do người lái xe làm cho nó chuyển động Quan điểm này đánh đồng tất cả các thiệt hại đều do con người gây ra, vì vậy các thiệt hại đều quy về một nguyên tắc bồi thường thiệt hại nói chung

Tuy nhiên, không phải mọi thiệt hại do vật gây ra đều có sự tác động của con người Nhiều trường hợp, hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ nằm

ngoài sự kiểm soát, chế ngự của con người và tự thân nguồn nguy hiểm cao

độ gây thiệt hại Việc xác định thiệt hại là do “tác động của người” hay “tác động của vật” có ý nghĩa vô cùng quan trọng khi xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Đối với những trường hợp có thiệt hại xảy ra liên quan đến nguồn nguy

hiểm cao độ nhưng do “tác động của con người”, do hành vi của con người

gây ra thì chỉ cần áp dụng nguyên tắc chung của trách nhiệm bồi thường thiệt hại Hầu hết các vụ tai nạn, thiệt hại đều có sự tham gia của vật với vai trò trung gian như là công cụ, phương tiện mà con người sử dụng để gây thiệt hại như: Lái xe phóng nhanh, vượt ẩu gây tai nạn, dùng chất cháy gây hỏa hoạn, đặt mìn để đánh cá, gây thiệt hại cho người khác, Nhốt người vào chuồng rắn, bẫy ong…Những trường hợp này thiệt hại xảy ra hoàn toàn do hành vi của con người tác động vào vật, con vật Vì vậy, trong những trường hợp trên thì phải áp dụng nguyên tắc chung của bồi thường thiệt hại Trường hợp thiệt hại xảy ra do hoạt động nội tại của nguồn nguy hiểm cao

độ, hoàn toàn độc lập và nằm ngoài sự quản lý, kiểm soát của con người thì

sẽ áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây

ra như: xe ô tô đang chạy với tốc độ cao đột nhiên mất phanh, mất lái hoặc

nổ lốp gây ra thiệt hại; cháy, chập đường dây tải điện; cháy nổ trong nhà máy do trục trặc kỹ thuật…

Để phân biệt rõ việc chúng ta sẽ áp dụng bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra hay thiệt hại liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ có tác động của con người, có thể phân tích từ ví dụ sau:

Anh A là chủ sở hữu chiếc xe tải Trước khi đưa xe vào tham gia giao thông, anh có kiểm tra xe, chiếc xe vẫn đảm bảo độ an toàn Trên đoạn đường bằng,

xe anh vẫn chạy bình thường nhưng đến khi xuống một con dốc thì xe bỗng nhiên nổ lốp, phanh xe bị đứt khiến anh không thể kiểm soát được và chiếc

xe đã đâm vào một đám học sinh dưới chân dốc khiến cho 1 em nhỏ bị chết,

2 em bị thương Trong trường hợp này, anh A phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra theo qui định tại điều

623 BLDS 2005

Nhưng cũng trong trường hợp phanh xe bị đứt, lốp xe bất ngờ nổ như vậy và gây ra thiệt hại nhưng có yếu tố lỗi của anh A là khi kiểm tra xe và biết chắc phanh xe không đmả bảo an toàn nhưng vẫn đưa vào lưu thông và gây ra thiệt hại nghiêm trọng như trên thì A sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 204, BLHS qui định về tội đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường bộ không đảm bảo an toàn Hoặc chiếc xe tải không bị trục trặc về kĩ thuật nhưng do anh A đã phóng nhanh, vượt ẩu và gây ra tai nạn thì trường hợp này cũng không xác định bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Thứ ba, là hoạt động gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ phải có tính trái pháp luật Hoạt động của xe cần trục, xe ủi… khi phá dỡ các công

trình xây dựng trái phép không thể coi là trái pháp luật Các công ti khai thác

đá dùng mìn để phá đá theo đúng quy trình kĩ thuật cũng không được coi là trái pháp luật Có nhiều trường hợp do đặc tính của nguồn nguy hiểm cao độ

mà việc gây thiệt hại của những phương tiện này không bị coi là trái pháp luật Ví dụ, để bảo đảm an toàn giao thông đường sắt, những thiệt hại trên đường sắt do tàu hỏa gây ra cho các chủ thể khác không bị coi là trái pháp luật và ngành đường sắt không có trách nhiệm bồi thường

Bên cạnh đó, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra cũng loại trừ các trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết (Theo Điều 623 Bộ luật dân sự) Nói tóm lại, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là trách nhiệm đối với sự kiện gây thiệt hại trái pháp luật của nguồn nguy hiểm cao độ chứ không phải thiệt hại do hành vi của con người

B, Có mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động gây thiệt hại trái pháp luật của nguồn nguy hiểm cao độ và thiệt hại xảy ra.

Điều kiện này đòi hỏi hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ là nguyên nhân tất yếu, nguyên nhân có ý nghĩa quyết định dẫn đến thiệt hại và thiệt hại xảy ra là kết quả của hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ Khi xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại, điểm mấu chốt quan trọng là xác định thiệt hại đó do nguyên nhân nào gây ra Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chỉ được áp dụng

Ví dụ: A là chủ sở hữu của một quán gas B là khách hàng Trong lúc B vào kho gas để xem thì xảy ra chập nổ ga và cháy kho chứa ga khiến cho B bị bỏng khá nặng, nhưng vẫn có thể cứu sống nếu được cứu chữa kịp thời B được đưa đến bệnh viện nhưng không được các bác sĩ cứu chữa kịp thời nên

B chết Trường hợp này, việc cháy kho gas không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của B mà là do sự cẩu thả, thiếu trách nhiệm của các bác sĩ đã không cứu chữa kịp thời cho B dẫn đến hậu quả B bị chết Vì vậy, khi xác định trách nhiệm bồi thường cho B có thể A chỉ phải liên đới chịu trách nhiệm vì là chủ sở hữu của nguồn nguy hiểm cao độ

C, Nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho “người xung quanh”.

Nguồn nguy hiểm cao độ do tính chất nguy hiểm của nó có thể gây thiệt hại cho bất kỳ ai: chủ sở hữu, người đang chiếm hữu, vận hành, những người không có liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ… Có những chủ thể do mối quan hệ sở hữu, lao động mà họ trực tiếp tiếp xúc với nguồn nguy hiểm cao độ Đối với chủ sở hữu, họ phải tự chịu mọi rủi ro đối với thiệt hại do tài sản của mình gây ra Đối với người bị thiệt hại trong khi sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ theo nghĩa vụ lao động, họ sẽ được hưởng bồi thường theo chế độ bảo hiểm tai nạn lao động Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do

nguồn nguy hiểm cao độ chỉ được đặt ra khi nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho những “người xung quanh”- là những người khi xảy ra thiệt hại